Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 1 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI :
Trang 11 Mở đầu……… 1
1.1 Lí do chọn đề tài……… 1
1.2 Mục đích nghiên cứu……… 1
1.3 Đối tượng nghiên cứu……… 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu……… 2
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm……… 2
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm………… 2
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm……… 3
a Về học sinh……… 3
b Về giáo viên……… 3
c Về cơ sở vật chất……… 3
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề…… 4
a Thông thường giờ thực hành được tiến hành theo trình tự sau đây……… 4
b Chuẩn bị……… 4
c Thực hiện……… 5
- Bài thực hành số 1……… 5
- Bài thực hành số 2……… 8
- Bài thực hành số 3……… 9
- Bài thực hành số 4……… 11
- Bài thực hành số 5……… 12
- Bài thực hành số 6……… 13
- Bài thực hành số 7……… 17
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 1 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI : MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐỂ DẠY TỐT CÁC BÀI THỰC HÀNH MÔN HÓA HỌC 10 NÂNG CAO TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Người thực hiện: Nguyễn Mạnh Tuấn Chức vụ: Phó Hiệu trưởng Đơn vị công tác: Trường THPT Hậu Lộc 1 SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Hóa Học
Trang 2trường……… 18
3 Kết luận, kiến nghị……… 18
- Kết luận……… 18
- Kiến nghị……… 19
Tài liệu tham khảo
Danh mục các đề tài SKKN mà tác giả đã được
Hội đồng Cấp phòng GD&ĐT, Cấp Sở GD&ĐT và
các cấp cao hơn đánh giá đạt từ loại C trở lên
MỤC LỤC
Trang 31 Mở đầu :
1.1 Lí do chọn đề tài:
Hóa học là một trong các môn khoa học cơ bản có đóng góp quan trọng vào
sự phát triển của xã hội Quá trình phát triển của khoa học công nghệ đòi hỏi sự rađời của các vật liệu mới, thuốc chữa bệnh
Làm các thí nghiệm Hóa học có tác dụng to lớn trong việc phát triển nhậnthức của học sinh, phù hợp với nguyên lý giáo dục, giúp các em quen dần vớiphương pháp nghiên cứu khoa học, vì qua đó các em được tập quan sát, tư duy biệnchứng, rèn luyện tính cẩn thận, kiên trì, góp phần giáo dục kỹ năng sống, chuẩn bịcho học sinh tham gia hoạt động thực tế Do được tự mình tiến hành các thao tác thínghiệm… các em có thể nhanh chóng làm quen với những dụng cụ và thiết bị dùngtrong đời sống và sản xuất sau này
Với nhiều năm giảng dạy Hóa học THPT, qua việc thực hiện các thí nghiệm
Hóa học tôi đã tổng kết, đúc rút được " Một số kinh nghiệm để dạy tốt các bài
thực hành môn Hóa học 10 Nâng Cao trong trường Trung học phổ thông "
Tôi trình bày trong bản sáng kiến kinh nghiệm này mong các đồng chí, đồngnghiệp cùng tham khảo và đóng góp ý kiến cho tôi để tôi hoàn thiện đề tài này,giúp cho việc thực hành, thí nghiệm môn Hóa học được thành công và làm cho họcsinh tin tưởng vào chân lí khoa học, từ đó các em hứng thú học tập môn Hóa học
từ đó nâng cao được chất lượng dạy và học Đồng thời có thể giúp các giáo viêndạy Hóa học nghiên cứu kĩ hơn các loại thí nghiệm Hóa học, các bước tiến hànhlàm thí nghiệm và các phương pháp dạy thí nghiệm để từ đó tìm ra các cách thức
áp dụng cho từng bài dạy cụ thể
Thiết lập hệ thống thí nghiệm, qua đó làm nổi bật mối liên hệ giữa các kiếnthức với nhau, giúp học sinh vận dụng kiến thức nhiều lần để các em nhớ kỹ vàhiểu kiến thức vững chắc, sâu sắc hơn
Hình thành và củng cố tư duy hóa học về sự biến đổi chất, các hiện tượnghóa học đặc trưng, dự đoán hiện tượng thí nghiệm …
1.3 Đối tượng nghiên cứu :
Trang 4- Hệ thống thí nghiệm và các bài thực hành trong chương trình hóa học 10 Nângcao THPT
- Giáo viên đổi mới khâu soạn bài, thiết kế bài soạn chu đáo đồng thời tổ chức chohọc sinh hoạt động tích cực, tăng cường hợp tác theo nhóm, thực hành thí nghiệm
1.4 Phương pháp nghiên cứu :
1 Tìm hiểu bằng cách đọc, nghiên cứu tài liệu về phương pháp dạy thínghiệm Hóa học
-Thu thập các tư liệu có liên quan đến đề tài: Sách giáo khoa Hóa học, cácbài học có làm thí nghiệm, các sách tham khảo về phương pháp dạy Hóa học
2 Phương pháp điều tra sư phạm
- Điều tra trực tiếp bằng cách dự giờ phỏng vấn
- Điều tra gián tiếp bằng cách sử dụng phiếu điều tra
3 Tham khảo ý kiến cũng như phương pháp giảng dạy Hóa học của đồngnghiệp thông qua các buổi họp chuyên đề,dự giờ thăm lớp
4 Lấy thực nghiệm việc giảng dạy Hóa học ở trên lớp đặc biệt là những bài họcHóa học có thí nghiệm để tìm ra hướng rèn kĩ năng làm thí nghiệm cho các em họcsinh
Áp dụng sáng kiến vào dạy học thực tế từ đó thu thập thông tin để điềuchỉnh cho phù hợp
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận:
- Thí nghiệm hóa học là nguồn gốc, xuất xứ của kiến thức, qua quan sát thínghiệm, học sinh thấy được hiện tượng, từ đó có nhận xét và rút ra kết luận vấn đềđang nghiên cứu, tức là từ thực tiễn đi đến tư duy lôgic có cơ sở khoa học
- Qua thí nghiệm tạo cho học sinh hứng thú học tập, nâng cao lòng yêu khoahọc , phát huy được khả năng sáng tạo, tính tò mò ham học hỏi
- Thí nghiệm hóa học giúp học sinh làm sáng tỏ mối liên hệ giữa các sự vật,giải thích được bản chất của các quá trình xảy ra trong tự nhiên, trong sản xuất vàđời sống của con người
- Thí nghiệm hóa học còn giúp học sinh có khả năng vận dụng những kiếnthức đã học được trong nhà trường, trong phòng thí nghiệm vào các lĩnh vực hoạtđộng của con người
- Thí nghiệm hóa học có tác dụng phát triển tư duy, giáo dục thế giới quanduy vật biện chứng, củng cố niềm tin vào khoa học của học sinh, giúp học sinh
Trang 5hình thành những đức tính tốt của con người mới: làm việc khoa học, thận trọng,ngăn nắp, gọn gàng Vì vậy việc hướng dẫn học sinh kĩ năng thực hành trong mônhóa học ở trường THPT là nhiệm vụ hết sức quan trọng của người thầy.
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
1- Về học sinh:
Học sinh còn rất lúng túng khi tiến hành thí nghiệm Các em làm thí nghiệmrất chậm đôi khi còn không theo đúng trình tự thí nghiệm dẫn đến kết quả thínghiệm chưa được chính xác, làm mất nhiều thời gian, ảnh hưởng rất nhiều đếnchất lượng của tiết học
2- Về giáo viên:
Một số giáo viên thì ngại dạy môn Hóa học vì nó có nhiều thí nghiệm màgiáo viên nghiên cứu chưa kĩ các phương pháp dạy thí nghiệm Hóa học nên vẫncòn lúng túng trong cách tổ chức hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm Một số giáoviên khác lại ngại không cho học sinh thực hành thí nghiệm mà chỉ giáo viên làmcho học sinh quan sát vì kĩ năng làm của các em quá chậm ảnh hưởng đến thờilượng 45 phút của tiết học
Ở một số thí nghiệm giáo viên làm không thành công từ đó làm học sinhhoang mang tiếp thu kiến thức một cách bị thụ động ép buộc
3- Về cơ sở vật chất:
Một số thiết bị và hóa chất thí nghiệm qua một thời gian sử dụng đã bị hỏngkhông còn đáp ứng được yêu cầu của bộ môn nên có một số thí nghiệm giáo viênchỉ thông báo kết quả, học sinh không được trực tiếp làm thí nghiệm
Nhà trường đã có phòng học bộ môn rất thuận lợi cho việc tổ chức các tiếthọc có thực hành, thí nghiệm
Trước những tình hình đó, tôi cố gắng phát huy những thuận lợi của nhàtrường, đồng thời khắc phục khó khăn, tìm mọi biện pháp để các thí nghiệm Hóahọc được thành công
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề :
a Thông thường giờ thực hành được tiến hành theo trình tự sau đây:
- Đầu giờ giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh, giải thích ngắn gọn quá trìnhtiến hành thí nghiệm, cách quan sát và ghi chép để làm tường trình sau thí nghiệm Giáo viên cần lưu ý học sinh những quy tắc kĩ thuật cơ bản trong phòng thí nghiệm,đặc biệt quan tâm đến việc đảm bảo an toàn trong thí nghiệm
Trang 6- Khi học sinh tiến hành thí nghiệm, giáo viên theo dõi việc làm của các nhóm học sinh, uốn nắn những sai sót khi cần thiết nhưng tránh không làm thay học sinh Nói chung, trong giờ thực hành mỗi học sinh phải được làm tất cả các thí nghiệm Nhưng do khả năng trang bị hóa chất và dụng cụ thí nghiệm hạn chế, nội dung của giờ thực hành thường được thực hiện theo nhóm từ 5 đến 6 học sinh Trong trường hợp này cũng cần phân công việc làm rõ ràng, hợp lí giữa các học sinh trong nhóm.
- Cuối giờ thực hành mỗi học sinh phải hoàn thành bản tường trình thí nghiệm Mẫu tường trình thí nghiệm bao gồm những nội dung chính sau đây:
+ Tên thí nghiệm
+ Mô tả cách tiến hành thí nghiệm, vẽ hình
+ Mô tả những hiện tượng đã quan sát được Nhận xét
+ Giải thích và kết luận Viết các phương trình phản ứng có liên quan
- Sau cùng giáo viên hướng dẫn học sinh rửa sạch các dụng cụ thí nghiệm, sắp xếp ngăn nắp các hóa chất và dụng cụ vào nơi đã được quy định
- Yêu cầu các nhóm ghi rõ phân công cụ thể các thành viên làm những công việc
gì như nhóm 1 gồm 5 bạn thì: một bạn chuẩn bị lên báo cáo, một bạn làm vệ sinh, một bạn viết tường trình, 2 bạn làm các thí nghiệm… , tránh trường hợp một bạn làm hết các thí nghiệm, một bạn viết tường trình, còn các bạn khác thiếu tập trung
Và sự phân công này được thay đổi luân phiên giữa các bài thực hành
- Phần còn lại của bảng tường trình là quan sát hiện tượng, giải thích, viết phương trình hóa học và kết luận thì vào lớp các em thực hiện thí nghiệm rồi hoàn thành bản tường trình
c Thực hiện:
- Yêu cầu học sinh nêu phần chuẩn bị, đại diện các nhóm lần lượt nêu tên, mục
tiêu, cách tiến hành thí nghiệm Phần này tôi cho học sinh báo cáo trước lớp hoăc
có thể trình chiếu trên máy vi tính ( thời gian 8 phút )
Trang 7- Giáo viên nhận xét các phần trình bày của học sinh, bổ sung, chỉnh sửa nếu có
( thời gian 2 phút )
- Sau đó giáo viên nêu yêu cầu kĩ thuật tiến hành thành công các thí nghiệm ( 5
phút )
- Học sinh tiến hành thí nghiệm thực hành ( 21 phút )
- Học sinh viết tường trình thí nghiệm ( 5 phút )
- Học sinh dọn rửa dụng cụ ( 2 phút )
- Giáo viên nhận xét, tuyên dương, rút kinh nghiệm ( 2 phút )
* Nếu các em có sự chuẩn bị tốt và phân công rõ ràng thì tiết thực hành rất thành
công và giáo viên đứng lớp dạy rất nhẹ nhàng vì đã chuyển sang vai trò tổ chức
điều khiển các em, còn học sinh lại chủ động trong tiết học tập của mình, càng làm tăng thêm tính hứng thú say mê học bộ môn Hóa hơn
BÀI THỰC HÀNH SỐ 1
Bài học số: 15
-10NC -MỘT SỐ THAO TÁC THỰC HÀNH THÍ NGHIỆM HÓA HỌC SỰ BIẾN ĐỔI TÍNH CHẤT TRONG
- Nên và phải làm:
* Lầy thìa để xúc lấy hoá chất
* Để ngửa nắp hoá chất lên bàn.Đối với chất lỏng:
- Không nên làm:
* Không rót trực tiếp từ lọ này sang lọ kia hoặc ống nghiệm này sang ống nghiệm kia
- Nên và phải làm:
* Dùng phễu hoăc ống nhỏ
Trang 8Khi rót hoá chất lỏng vào ống nghiệm
giọt
- Khơng nên làm:
* Dùng tay cầm trực tiếp ống nghiệm hoặc lọ hố chất
.- Nên và phải làm: Phải dùng giá sắt hoặc cặp ống nghiệm khí rĩt hốhố chất
* Dùng ống nhỏ giọt để nhỏ hố chất lỏng vào ống nghiệm
Khấy nhẹ
b) Trộn hoặc hồ tan các hố chất trong ống nghiệm.
- Trộn các hố chất trong cốc: Dùngđũa thuỷ tinh khuấy trộn
- Trộn các hố chất trong ống nghiệm: Tay phải, dùng ngĩn cái, ngĩn trỏ và ngĩn giữa cầm ống nghiệm đập nhẹ vào ngĩn trỏ của bàn tay trái hoặc đập nhẹ và lịng bàn tay trái
- Khơng dùng ngĩn tay bịt miệng ống để lắc Vì hố chất dính vào taygây độc hại
Khi đun hoá
đun hoá chất lỏng
1/3
2/3
Khi cặp ống nghiệm
( Hình vẽ và nội dung lí thuyết kết hợp thêm SGK)
c) Đun nĩng hố chất.
- Đun hố chất rắn trong ống nghiệm, cặp ống nghiệm miệng ốnghơi chút xuống tránh khi đun cĩ hơi nước đơng tụ chảy xuống đáy ống nghiệm gặp nĩng dễ bị nứt ống
- Khi đun hố chất lỏng trong cốc phải dùng lưới sắt hoặc màng amiăng), khơng đun trực tiếp cốc với đèn cồn dễ làm với cốc
- Khơng cúi mặt sát cốc đang đun nĩng
- Cặp ống nghiệm theo đúng qui cách như hình vẽ
2 Thực hành về sự biến đổi tính chất của các nguyên tố trong chu kì và nhĩm.
Trang 960 ml nước đều có chứa vài giọt phenolphtalein
Mẩu kali Mẩu natri
Cốc 1 Cốc 2
Cốc 1 Cốc 2 Cốc 3
Mẩu natri 2 mẩu magie
60 ml nước 60 ml nước 60 ml nước
có đun nóng ( Mỗi cốc đều chứa sẵn vài giọt phenolphtalein đã khuấy đều)
a) Sự biến đổi tính chất của các nguyên tố trong nhĩm.
- Lấy 2 mẩu kali và natri cùng bằng hạt đậu cho vào 2 cốc nước pha sẵn dung dịch phenolphtalein Quan sát,giải thích, viết phương trình hố học
b) Sự biến đổi tính chất của các nguyên tố trong chu kì.
- Chuẩn bị 3 cốc đều chứa 60ml nước và vài giọt phenolphtalein, cốc (3) cĩ đun nĩng
- Chuẩn bị 3 mẩu Na, Mg ( 1 của
Na, 2 của Mg) 3 mẩu đều cĩ kích thước giống nhau Cho Na vào cốc (1) và 2 mẩu Mg vào cốc (2) và (3) Quan sát, nhận xét, rút ra kết luận về sự biến đổi tính chất các nguyên tố trong chu kì
Chương 4: PHẢN ỨNG HỐ HỌC
BÀI THỰC HÀNH SỐ 2Bài học số: 28
Viên kẽm nhỏ
Trang 10Đinh sắt sạch
2 ml dd CuSO4 loãng
Vai trị các chất tham gia phản ứng:…
3 Phản ứng oxi hố - khử giữa Mg và CO 2
Lớp cát mỏng
Bình khí CO2
Đưa nhanh vào bình CO 2
Đốt đến
Mg cháy trong kk cuốn
- Viết PTHH, xác định số oxi hố các chất, vai trị các chất trong phản ứng Cho biết cĩ thể dập ngọn lửa Mg đang cháy bằng CO2 được khơng?
4.Phản ứng oxi hố khử trong mơi trường axit
dd KMnO4
2 ml dd FeSO4
1 ml dd
H2SO4 loãng
dd KMnO4
lắc nhẹ
a) Cách tiến hành:
Rĩt vào ống nghiệm khoảng 2ml dd FeSO4 thêm vào đĩ 1ml dd H2SO4 lỗng,nhỏ tiếp từng giọt dd KMnO4 lắc nhẹ saumỗi lần nhỏ giọt
b) Quan sát hiện tượng , giải thích, viết PTHH (…)
10FeSO4+2KMnO4 +8H2SO4 5Fe2(SO4)3 + K2SO4 + 2MnSO4 + 8H2O
HỌC KỲ II Chương 5: NHĨM HALOGEN BÀI THỰC HÀNH SỐ 3
Trang 11- Lắp dụng cụ và dùng hoá chất như hình vẽ
- Bóp nhẹ cao su của ống nhỏ giọt để dung dịch HCl chảy xuống ống nghiệm.Quan sát hiện tượng xảy ra
Thí nghiệm 2: So sánh tính oxi hoá của clo, brom và iot.
Lần 2:
Làm tương tự như trên:
Lấy 3 ống nghiệm có ghi nhãn, mỗi ốngchứa riêng biệt các dung dịch: NaCl, NaBr và NaI ( Có thể đều là muối Kali) Nhỏ vào mỗi ống vài giọt nước brom Quan sát hiện tượng và giải thích, viết PTHH
Trang 12Làm tương tự như trên:
Lấy 3 ống nghiệm có ghi nhãn, mỗi ốngchứa riêng biệt các dung dịch: NaCl, NaBr và NaI ( Có thể đều là muối Kali) Nhỏ vào mỗi ống vài giọt nước iot Quan sát hiện tượng và giải thích, viết PTHH
Rút ra kết luận chung về tính oxi hoá của clo, brom và iot.
3 Tác dụng của iot với hồ tinh bột.
- Cho vào ống nghiệm một ít hồ tinh bột, nhỏ một giọt iot vào ống nghiệm Quan sát hiện tượng và nêu nguyên nhân
BÀI THỰC HÀNH SỐ 4Bài học số: 39
Trang 13Cu(OH)2 CuO CaCO3 Kẽm viên
- Lấy 4 ống nghiệm để trên giá gỗ, cho vào mỗi ống các hố chất như hình vẽ
- Nhỏ lần lượt vào mỗi ống một ít dung dịch HCl, lắc nhẹ từng ống
- Quan sát hiện tượng xảy ra trong từng ống nghiệm
- Giải thích và viết PTHH xảy
Ja - ven Miếng vải màu
- Cho vào ống nghiệm khoảng 1ml nước Ja –ven Bỏ tiếp và một miếng vải màu hoặc giấy màu Để yên một thời gian Quan sát hiện tượng, nêu nguyên nhân
Thí nghiệm 3: Bài tập thực nghiệm phân biệt các dung dịch
- Mỗi bình mất nhãn chứa riêng biệt một trong các dung dịch: NaBr, HCl, NaI và NaCl
- Tìm hố chất, dụng và tiến trình thí nghiệm để biết được mỗi bình chứa dung dịch gì Viết các phản ứng ( nếu cĩ)
Chương 6: NHĨM OXI
BÀI THỰC HÀNH SỐ 5Bài học số: 47
Trang 14làm mồi
Đưa nhanh
Dây thép xoắn
Bình khí oxi Sắt cháy trong oxi
Thép xoắn sau khi cháy
Đốt đến nóng đỏ Nước
-Quan sát hiện tượng, viết PTHH và xác định vai trị các chất tham gia phản ứng
- Cho một ít hỗn hợp bột sắt và lưu huỳnh vào ống nghiệm Đốt nĩng hỗn hợptrên ngọn lửa đèn cồn cho đến khi phản ứng xảy ra
- Quan sát hiện tượng, viếtPTHH và xác định vai trị các chất tham gia phản ứng
Hỗn hợp bột sắt và bột lưu huỳnh
Thí nghiệm 2: Tính khử của lưu huỳnh
S
bột
Bình khí oxi điều chế sẵn
Lưu huỳnh cháy trong oxi
Đốt đến
S cháy
trong khơng khí rồi đưa vào bình khí oxi
- Quan sát hiện tượng, viếtPTHH và xác định vai trị các chất tham gia phản ứng
Thí nghiệm 3: Sự biến đổi trạng thái của lưu huỳnh theo nhiệt độ:
Lưu
huỳnh
Hơi lưu huỳnh
- Đun nĩng liên tục một ít lưu huỳnh trong ống nghiệm trên ngọn lửa đèn cồn
- Quan sát sự biến đổi trạng thái của lưu huỳnh khi nghiệt độ tăng Giải thích sự biến
