Phương pháp tích hợp giáo dục môi trường trong giảng dạy địa lý lớp 11 nhằm nâng cao hiệu quả dạy học ở trường THPT quảng xương 4

2 IV.Phương pháp nghiên cứu...2 NỘI DUNG I.Thực trạng dạy học tích hợp bảo vệ môi trường hiện nay ở trường THPT Quảng xương IV...3 1.Thuận lợi:...3 2.Khó khăn:...3 II.Tình hình môi trườn

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG 4 _

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÍ LỚP 11 NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC ỞTRƯỜNG

THPTQUẢNG XƯƠNG 4

Người thực hiện: Nguyễn Thế Vinh Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Địa Lí

THANH HÓA,NĂM 2017

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

I.Lí do chọn đề tài 2

II.Mục đích nghiên cứu 2

III.Đối tượng nghiên cứu 2

IV.Phương pháp nghiên cứu 2

NỘI DUNG I.Thực trạng dạy học tích hợp bảo vệ môi trường hiện nay ở trường THPT Quảng xương IV 3

1.Thuận lợi: 3

2.Khó khăn: 3

II.Tình hình môi trường của nước ta và thế giới trước khi áp dụng SKKN 1.Khái niệm 4

2.Tình hình môi trường của nước ta và thế giới trước khi áp dụng SKKN 4

III.Hình thức dạy học tích hợp giáo dục môi trường thông qua môn địa lí lớp 11 được áp dụng tại trường THPT Quảng xương IV 1.Hình thức ngoài lớp,ngoại khóa 5

2.Hình thức nội khóa giáo dục môi trường ở trên lớp 6

a.Loạt bài kiến thức giáo dục môi trường được tích hợp lồng ghép thành một mục một ý trong bài học 6

b.Loạt bài kiến thức giáo dục môi trường được tích hợp lồng ghép vào kiến thức địa lí 11

IV.Hiệu quả dạy học(Tích hợp giáo dục môi trường qua môn địa lí lớp 11 ở trường THPT Quảng xương IV) 13

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 1.Kết luận 14

2.Ý kiến đề xuất 15

3.Bài học kinh nghiệm 15

MỞ ĐẦU

I:Lí do chọn đề tài

Môi trường được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau.Con người sống trên trái đất,nên môi trường của loài người chính là không gian bao quanh trái đất có quan hệ trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người.Trong địa lí học người ta gọi là môi trường địa lí

Môi trường địa lí có ba chức năng chính sau đây

+Là không gian sống của con người

+Là nơi cung cấp tài nguyên thiên nhiên

+Là nơi chứa đựng chất phế thải do con người tạo ra

Để bảo vệ môi trường nơi chúng ta đang sinh sống, con người đã thực hiện nhiều biện pháp khác nhau, trong đó có biện pháp giáo dục môi trường (GDMT).GDMT đựơc xem là một biện pháp có hiệu quả cao, bởi vì nó giúp con người có được biện pháp đúng đắn trong việc khai thác, sử dụng hợp lí các nguồn tài nguyên và có ý thức trong việc thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ môi trường

Hiện nay, việc giáo dục môi trường qua giảng dạy trong các trường học, nhất là các trường THPT có ý nghĩa và chiếm vị trí đặc biệt Nhà trường là nơi đào tạo thế hệ trẻ, những người chủ tương lai đất nước, những người sẽ thực hiện khai thác, sử dụng, cải tạo và bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên (TNTN) và môi trường đất nước mình Nếu họ có nhận thức đầy đủ các vấn đề

về môi trường, thì, dù bất cứ lĩnh vực nào, hoạt động nào họ đều có thể thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường một cách có hiệu quả

Xuất phát từ tình hình thực tế của địa phương và những vấn đề xã hội đã được

đề cập ở trên Tôi chọn đề tài "Phương pháp tích hợp giáo dục môi trường

trong giảng dạy môn Địa lí lớp 11 nhằm nâng cao hiệu quả dạy học ở

trường THPT Quảng Xương 4"

II.Mục đích nghiên cứu:

Giáo dục HS nhận thức được vai trò của môi trường thông qua giảng dạy Địa lí lớp 11 một cách có hiệu quả

Hướng dẫn học sinh nhận biết :Loại bài kiến thức môi trường được lồng

thành một mục, một ý trong bài học và được tích hợp vào kiến thức địa lí

Góp phần giáo dục HS nâng cao nhận thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ và hành vi đúng đắn trong việc BVMT

III Đối tượng nghiên cứu:

Giáo viên tham gia giảng dạy môn Địa lí THPT

Học sinh THPT trong việc bồi dưỡng kiến thức về môi trường thông qua môn địa lí

IV Phương pháp nghiên cứu

1.Phương pháp thu thập tài liệu:Tìm hiểu thu thập tài liệu từ sách giáo khoa sách giáo viên giáo dục môi trường trong môn địa lí

2.Phương pháp thực nghiệm :soạn giáo án và giảng dạy thực nghiệm ở một số lớp đồng thời kiểm tra học sinh lấy kết quả làm căn cứ ,trong quá trình giảng dạy phải lồng ghép giáo dục môi trường

3.Phương pháp tổng hợp:tổng hợp mọi vấn đề có liên quan để hình thành

lí luận của đề tài rút ra những kết luận cần thiết

NỘI DUNG I.Thực trạng dạy học tích hợp bảo vệ môi trường hiện nay ở Trường

THPT Quảng Xương 4 :

1.Thuận lợi:

- Sở GD-ĐT Thanh Hóa tổ chức cho giáo viên giảng dạy đi tập huấn tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lí ,ngoài ra có hướng dẫn cụ thể tích hợp bảo vệ môi trường trong từng mục ,trong từng bài dạy

- Ban giám hiệu nhà trường tạo mọi điều kiện về trang thiết bị vật chất và học sinh giúp tôi thu thập tranh ảnh để tôi thực hiệt đề tài

-Giáo viên dạy các môn:Hóa học,sinh học,địa lí,giáo dục công dân đã được đi tập huấn tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường nên rất thuận lợi trong việc triển khai thực hiện

-Học sinh có đầy đủ sách giáo khoa lớp 11,tập bản đồ địa lí lớp 11

- Phòng đồ dùng dạy học có nhiều tranh ảnh bản đồ

- Học sinh hăng hái nhiệt tình ham học hỏi nhất là các tiết có tích hợp giáo dục môi trường

2.Khó khăn:

- Một số em còn chưa chú ý học môn địa lí nên học bài không kĩ trong lớp không chú ý nghe giảng bài, không phát biểu xây dựng bài

-Sách tham khảo về giáo dục môi trường không nhiều

-Trình độ học sinh không đều

II- Tình hình môi trường của nước ta và thế giới:

1 Khái niệm:

- Bảo vệ môi trường (theo nghĩa chung) đó là bảo vệ môi trường tự nhiên

và môi trường nhân tạo của con người (Gerasimov)

- Bảo vệ môi trường (theo nghĩa cụ thể) đó là việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và chống ô nhiễm môi trường

2 Tình hình môi trường của nước ta và thế giới:

- Hiện nay, các thành phần của môi trường ngày càng xấu đi và đe doạ trực tiếp đến sự sống của con người trong hiện tại và ảnh hưởng đến tương lai

- Nguồn tài nguyên khoáng sản ngày càng cạn kiệt:

Dầu mỏ: Năm 1990 trữ lượng toàn cầu là 137.249 tỉ tấn, nay đã khai thác hơn 60% trữ lượng

Khí đốt đã khai thác hơn 60% trữ lượng

Ở Việt Nam, nguồn khoáng sản phong phú có 5.000 mỏ quặng Tuy nhiên, khai thác khoáng sản bừa bãi, chưa hợp lí, còn để sót lại trong lòng đất rất nhiều như mỏ thiếc mất 21- 27%, mỏ sắt mất 16- 34%

- Nguồn tài nguyên đất bị giảm chất lượng: Trên thế giới có khoảng 1,43 tỉ

ha đất trồng lương thực và thực phẩm Bình quân đầu người thấp chưa được 0,3ha đất trồng Trong khi đó, đất chuyên dùng tăng (xây dựng thêm các thành phố, các nhà máy, xí nghiệp, nhà ở…)

Ở Việt Nam, diện tích đất nông nghiệp ngày càng giảm, bình quân dưới 0,1ha/ người Chất lượng đất bị giảm, bị xói mòn, bạc mầu, rửa trôi

- Nguồn nước bị ô nhiễm trầm trọng do việc sử dụng nước không hợp lý, không có các biện pháp bảo vệ và do các chất thải của công nghiệp, nông nghiệp (thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, phân hoá học), nước thải sinh hoạt, sự cố tàu chở dầu… Nguồn nước bị cạn kiệt cả về số lượng và chất lượng

Hiện nay, trên thế giới có khoảng 50 quốc gia thiếu nước dùng, nhất là Đức, Hoa Kì…

Ở Việt Nam, hiện nay nguồn nước đang bị ô nhiễm

Ví dụ: Ở khu gang thép Thái nguyên, nước sông cầu bị nhiễm bẩn khá nặng ở khu công nghiệp hoá chất Việt Trì, nước sông Hồng bị nhiễm bẩn nặng

do nước thải của hoá chất ở Hà Nội nước sông Tô Lịch bị nhiễm bẩn nặng do nước thải sinh hoạt, công nghiệp của nội thành Hà Nội

- Không khí và tài nguyên rừng bị ô nhiễm…

- Ở Thanh Hóa vấn đề ô nhiễm môi trường củng đang bị ô nhiễm nghiêm trọng như tình trạng nước thải sinh hoạt và sản xuất công nghiệp chưa qua xử lí thải ra các sông trong tỉnh như tình trạng nước sông bưởi bị ô nhiễm rất nặng do nước thải chưa qua xử lí của nhà máy đường hòa bình

Tóm lại: Nguồn tài nguyên thiên nhiên bị cạn kiện và ô nhiễm môi trường sống lan rộng trên khắp thế giới Do đó, bảo vệ tài nguyên môi trường đã trở thành nhiệm vụ cấp bách của cả loài người

III: Hình thức dạy học tích hợp giáo dục môi trường thông qua môn địa lí lớp 11 được áp dụng ở trường THPT Quảng Xương 4

Tại trường THPT Quảng Xương 4 việc tích hợp giáo dục môi trường qua môn Địa lí lớp 11 tôi đã thực hiện kết hợp hai hình thức sau:

- Hình thức ngoài lớp và ngoại khoá

- Hình thức trên lớp

1.Hình thức ngoài lớp và ngoại khoá:

Đây không phải là hình thức phổ biến trong giảng dạy bộ môn Địa lí lớp 11Thông qua bài thực hành, giáo viên có thể giao bài tập cho các em về nhà sưu tầm tranh ảnh, bài viết về những phong cảnh đẹp của đất nước, các tranh ảnh ô nhiễm môi trường nước, không khí …

Tổ chức cho các em chơi trò chơi bảo vệ môi trường như: thi những bài hát, bài thơ nói về môi trường, hái hoa dân chủ trả lời các câu hỏi về môi trường

Tổ chức cho các em tham gia lao động: vệ sinh trường lớp, chăm sóc, tưới cây ở bồn hoa Qua đó giáo dục cho các em có ý thức, hành vi xây dựng môi trường xanh – sạch - đẹp và có trách nhiệm bảo vệ môi trường

Các em học sinh còn tham gia làm sạch đường làng, ngõ xóm vào sáng chủ nhật hàng tuần, vào ngày quốc tế lao động, trong dịp Tết Nguyên Đán để góp phần xây dựng làng văn hoá

Qua các buổi lao động này giúp các em có ý thức không vứt rác bừa bãi ra đường, ra trường học, ra ao hồ, biết bảo vệ môi trường

2 Hình thức nộ khóa giáo dục môi trường ở trên lớp:

a Loạt bài kiến thức giáo dục môi trường được tích hợp, lồng ghép thành một mục, một ý trong bài học.

Trong chương trình Địa lí 11 không có loại bài kiến thức địa lí đồng thời

là kiến thức môi trường như trong chương trình địa lí 10 Và loại bài kiến thức môi trường được lồng ghép thành một mục, một ý trong bài học cũng không nhiều Nên việc giáo viên tìm ra và xác định đúng để có ý thức hướng dẫn, truyền đạt kiến thức môi trường, đảm bảo hiệu quả cao cũng không đơn giản Điều cần thiết là giáo viên phải có ý thức làm từ kiến thức về môi trường, chuẩn

bị những nội dung, phương pháp để thể hiện ý đồ, tư tưởng của tác giả sách giáo khoa, để học sinh hiểu và có hành vi, thái độ về những vấn đề môi trường mà những mục đích đó, những ý đó cần thể hiện

Tính chất đặc biệt thể hiện ở chỗ, ngay trong mục tiêu bài giảng cũng nên đề cập đến kiến thức này Trong quá trình dạy học phải đạt được mục tiêu

đề ra Muốn vậy phải chuẩn bị tài liệu, phương tiện, phương pháp hợp lí và có hiệu quả để thực hiện mục tiêu đề ra Ta có thể lám sáng tỏ vấn đề trên bằng việc soạn giáo án bài 3 : Một số vấn đề mang tính toàn cầu (Địa lí 11 - Cơ bản)

Tiết 3:Bài 3 : Một số vấn đề mang tính toàn cầu

I Mục tiêu:

Sau bài học , HS cần:

1.Kiến thức

- Biết và giải thích được bùng nổ dân số ở các nước đang phát triển và già hoá dân số ở các nước phát triển và hậu quả của nó

- Trình bày được một số biểu hiện ,nguyên nhân của ô nhiễm môi trường;phân tích được ô nhiễm và hậu quả của ô nhiêm từng loại môi trường; nhận thức được sự cần thiết phải bảo vệ môi trường

- Hiểu được sự cần thiết phải bảo vệ hoà bình và chống nguy cơ chiến tranh

2 Kĩ năng

Phân tích được các bảng số liệu ,liên hệ thực tế,so sánh và nhận xét

3 Thái độ.

Nhận thức được: Tác động của con người tới biến đổi khí hậu,ô nhiễm nước,suy giảm đa dạng sinh vật

II Thiết bị dạy học:

- Một số hình ảnh về ô nhiễm môi trường trên thế giới và Việt Nam

- Bảng số liệu phóng to theo SGK

III Tiến trình bày giảng:

1.Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ :

3 Bài mới :

Mở bài : GV kể một số sự kiện mới nhất về sự già hoá dân số và sự bìng

nổ dân số của một vài quốc gia trên thế giới, một số sự cố về môi trường ( chất thải, sự cố tràn dầu trên biển, ), một số tin mới nhất về chiến tranh khu vực và khủng bố trên thế giới Sau đó khái quát lại thành các vấn đề GV hỏi : Đó là những vấn đề riêng của một quốc gia hay của toàn nhân loại ?

HĐ 1 : Tìm hiểu vấn đề dân

số(Nhóm)

Chia lớp làm 6 nhóm, đánh số TT từ

1-> 6

Bước 1 :

- Các nhóm 1, 2, 3 thực hiện nhiệm

vụ : Tham khảo thông tin ở mục 1 và

phân tích bảng 3.1, trả lời câu hỏi kèm

theo bảng

- Các nhóm 3, 4, 5 thực hiện nhiệm vụ:

Tham khảo thông tin ở mục 2 và phân

tích bảng 3.2, trả lời câu hỏi kèm theo

bảng

I Dân số :

1 Bùng nổ dân số

- Dân số trên thế giới tăng nhanh, 6477 triệu người năm 2005

- Sự bùng nổ dân số trên thế giới hiện nay chủ yếu ở những nước đang phát triển

- Tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên qua các thời kì giảm nhanh ở nhóm nước phát triển và giảm chậm ở nhóm nước đang phát triển

- Chênh lệch về tỉ lệ gia tăng tự nhiên giữa 2 nhóm nước ngày càng lớn

- Dân số nhóm đang phát triển vẫn tiếp

Bước 2 : Đại diện các nhóm lên trình

bày Các nhóm còn lại theo dõi, trao

đổi, chất vấn, bổ sung

Bước 3 : GV kết luận về đặc điểm của

bùng nổ dân số, già hoá dân số và hệ

quả của chúng, kết hợp liên hệ với

chính sách dân số ở Việt Nam

Chuyển ý : Sự bùng nố dân số, sự phát

triển kinh tế vượt bậc lại gây ra vấn đề

toàn cầu thứ hai Chúng ta cùng tìm

hiểu phần II

HĐ 2 : Tìm hiểu môi trường(Cá

nhân/ Cả lớp)

- Yêu cầu HS ghi vào mảnh giấy tên

các vấn đề môi trường toàn cầu mà các

em biết Sau đó một số em đọc cho cả

lớp nghe, đồng thời GV ghi lên

bảng.Khi thấy danh mục vừa phù hợp

với các vấn đề môi trường trong SGK,

Gv dừng lại và yêu cầu HS sắp xếp các

vấn đề theo nhóm

HĐ 3 : Cặp

Bước 1 : Từng cặp HS nghiên cứu

tục tăng nhanh, nhóm nước phát triển đang có xu hướng chững lại

- Dân số tăng nhanh gây sức ép nặng

nề đối với tài nguyên môi trường, phát triển kinh tế và chất lượng cuộc sống

2 Già hoá dân số

Dân số thế giới ngày càng già đi

a Biểu hiện :

- Tỉ lệ trên 15 tuổi ngày càng thấp, tỉ lệ trên 65 tuổi ngày càng cao, tuổi thọ ngày càng tăng

- Nhóm nước phát triển có cơ cấu dân

số già

- Nhóm nước đang phát triển có cơ cấu dân số trẻ

b Hậu quả :

- Thiếu lao động

- Chi phí phúc lợi cho người già lớn

II Môi trường :

( Thông tin phản hồi phiếu học tập )

1 Biến đổi khí hậu toàn cầu và suy giảm tầng ô dôn.

2 Ô nhiễm nguồn nước ngọt, biển và đại dương.

SGK, kết hợp với hiểu biết bản thân,

hoàn thành phiếu học tập số 1

Bước 2: Đại diện các nhóm lên trả lời.

Bước 3: GV kết luận và nhấn mạnh

tính nghiêm trọng của các vấn đề về

môi trường trên phạm vi thế giới

? Thế giới đã có những hành động gì

để bảo vệ môi trường?

GV kết hợp làm rõ câu hỏi 2 (cuối bài )

HĐ 4: Tìm hiểu một số vấn đề

khác(Cả lớp)

? Em hãy kể 1 vài thông tin mới nhất

về nạn khủng bố và hoạt động kinh tế

ngầm của một vài nước trên thế giới

- HS suy nghĩ, trả lời

- GV thuyết trình về chủ nghĩa khủng

bố, hoạt động kinh tế ngầm

- GV nhấn mạnh sự cấp thiết phải

chống chủ nghĩa khủng bố, các hoạt

động kt ngầm

3 Suy giảm đa dạng sinh học.

III Một số vấn đề khác:

- Nạn khủng bố đã xuất hiện trên toàn thế giới

- Các hoạt động kinh tế ngầm đã trở thành mối đe doạ đối với hoà bình và

ổn định thế giới

4 Củng cố :

? Tại sao nói chống khủng bố không phải là việc riêng của chính

phủ, mà còn là nhiệm vụ của mỗi cá nhân?

- Hướng dẫn HS trả lời các câu hỏi và làm bài tập cuối bài

5 Dăn dò:

- Làm bài tập 2 và 3 trong SGK

- Sưu tầm các tài liệu liên quan đến các vấn đề môi trường toàn cầu

V Phụ lục :

1 Phiếu học tập :

Dựa vào SGK và hiểu biết của bản thân, hoàn thành phiếu học tập sau:

Một số vấn đề môi trường toàn cầu

Vấn đề môi

trường

Biến đổi khí

hậu toàn cầu

Suy giảm tầng

ô dôn

Ô nhiễm

nguồn nước

ngọt, biển và

đại dương

Suy giảm đa

dạng sinh học

2 Thông tin phản hồi

Một số vấn đề môi trường toàn cầu

Vấn đề môi

trường

Biến đổi khí

hậu toàn cầu

- Trái đất nóng lên

- Mưa axit

- Khí CO2 tăng-> hiệu ứng nhà kính

- Chủ yếu từ ngành sản xuất điện và các ngành CN

sử dụng than đốt

- Băng tan

- Mực nước biển tăng->

ngập 1 số vùng đất thấp

- ảnh hưởng đến sức khoẻ, sinh hoạt, sản xuất

- Cắt giảm lượng CO2, NO2, SO2, CH4 trong sản xuất và sinh hoạt

Suy giảm tầng

ô dôn

Tầng ôdôn bị thủng và lỗ thủng ngày càng lớn

Hoạt động

CN, sinh hoạt -> 1 lượng khí thải lớn trong khí quyển

ảnh hưởng đến sức khoẻ, mùa màng, sinh vật thuỷ sinh

Cắt giảm lượng CFCs trong sản xuất

và sinh hoạt

Ô nhiễm

nguồn nước

ngọt,biển và

đại dương

- Ô nhiễm nghiệm trọng nguồn nước ngọt

- Ô nhiễm biển

- Chất thải

CN, NN và sinh hoạt

- Việc vận chuyển dầu và các sản phẩn

từ dầu

- Thiếu nguồn nước sạch

- ảnh hưởng đến sức khoẻ

- ảnh hưởng đến SV thuỷ sinh

- Tăng cường xây dựng các nhà máy xử kí chất thải

- Đảm bảo an toàn hàng hải

Suy giảm đa

dạng sinh học

Nhiều loài sinh vật bị tuyệt chủng hoặc đứng trước nguy cơ tuyệt chủng

Khai thác thiên nhiên quá mức

- Mất đi nhiều loài sinh vật, nguồn thực phẩm, nguồn thuốc chữa bệnh, nguồn nguyên liệu,

- Toàn thế giới tham gia vào mạng lưới các trung tâm sinh vật, xây dựng các khu bảo vệ thiên