Tổ chức đa dạng các hoạt động học tập nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn hóa học 9

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LANG CHÁNH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TỔ CHỨC ĐA DẠNG CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC MÔN HÓA HỌC 9 Ngườ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LANG CHÁNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TỔ CHỨC ĐA DẠNG CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC

MÔN HÓA HỌC 9

Người thực hiện: Trịnh Thị Hải Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Thị Trấn

SKKN thuộc môn: Hóa học

THANH HÓA, NĂM 2017

MỤC LỤC

PHẦN I: MỞ ĐẦU

PHẦN II: NỘI DUNG

1 Thực hiện các thí nghiệm vui lồng ghép vào bài học 3

2 Kết hợp giải thích, liên hệ các hiện tượng trong thực tế có liên quan

3 Tích hợp với kiến thức của các môn học khác 9

4 Liên hệ các vấn đề thời sự đang nổi cộm trong cuộc sống 10

5 Tổ chức các trò chơi kiến thức 11

6 Sử dụng các câu thơ, các mẩu chuyện vui, các truyện ngắn lịch sử

lồng ghép vào kiến thức bài học 13

7 Biểu diễn các thí nghiệm vui trong các buổi ngoại khóa hoặc sinh

hoạt tập thể đầu tuần 15

8 Tổ chức “Sân chơi trí tuệ” lồng ghép vào mỗi sáng thứ 2 hàng tuần

trong tiết sinh hoạt tập thể đầu tuần 16

IV Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,

PHẦN III: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

II Kiến nghị 19

PHẦN I: MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài.

Hóa học là môn khoa học tự nhiên mà học sinh THCS được tiếp cận muộnnhất, nhưng nó lại có vai trò rất quan trọng trong trường phổ thông Môn Hóa họccung cấp cho học sinh hệ thống kiến thức phổ thông, cơ bản và thiết thực, rèn chohọc sinh óc tư duy sáng tạo và khả năng trực quan nhanh nhạy Hình thành chocác em những đức tính cần thiết như cẩn thận, kiên trì, trung thực, tỉ mỉ và yêuthích khoa học Là một giáo viên đang trực tiếp giảng dạy bộ môn Hóa học ởtrường THCS Qua nghiên cứu nội dung chương trình và quá trình học tập củahọc sinh tôi nhận thấy đa số học sinh tiếp thu kiến thức môn Hóa học rất chậm, từchỗ khó tiếp thu ngay ban đầu sẽ dẫn đến sự hời hợt của học sinh trong môn Hóahọc ở những năm học sau Nhiều học sinh hiện nay, bước vào bàn học với tâmtrạng ngao ngán, cố gắng nghiền ngẫm với mục đích "nuốt vào bụng" mớ côngthức hóa học, phương trình hóa học đầy số và chữ cái Latinh – ký hiệu Đó là mộtcách học tập rất tiêu cực, bị động khi các em không có hứng thú với nó và nhanhchóng bị đè bẹp bởi hàng tá số liệu mau quên, dễ chán

"Hãy làm những gì bản thân yêu thích, và yêu thích những gì bản thânđang làm" là phương châm đang được giới trẻ hiện nay áp dụng nhiều và biếnthành quan điểm học tập, làm việc của mình

Kết quả học tập chỉ đạt được tối đa khi học sinh thực sự có hứng thú vớimôn học, chủ động tham gia vào các hoạt động học tập, tự lực giải quyết cácnhiệm vụ học tập theo yêu cầu của giáo viên Để đạt được điều đó mỗi ngườigiáo viên trong ngành đã trăn trở, tìm tòi, từng bước thực hiện việc đổi mớiphương pháp giảng dạy theo yêu cầu của ngành giáo dục đề ra phù hợp với bộmôn Có thể tiến hành theo nhiều hướng khác nhau, nhưng các hướng đều đi đếnmục đích chung, đó là làm thế nào để có thể có những giờ dạy thật tốt, nhằmgiúp học sinh yêu thích bộ môn, nắm vững kiến thức, vận dụng kiến thức vàothực tế, có hứng thú học tập bộ môn ngay từ những tiết học đầu tiên

Với mong muốn góp phần nhỏ bé vào việc đổi mới phương pháp dạy họcnói chung và dạy môn Hóa học nói riêng, nâng cao chất lượng dạy và học, tôi

mạnh dạn tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tổ chức đa dạng các hoạt động học tập nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học 9”.

Phương pháp giảng dạy phù hợp sẽ là con đường ngắn nhất giúp học sinhtiếp thu kiến thức một cách hiệu quả, phát huy trí lực và sự đam mê của ngườihọc Đây cũng chính là một trong những lý do quyết định giúp tôi viết sáng kiếnkinh nghiệm này

II Mục đích nghiên cứu.

Nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học Phát huy tính tích cực, tự giác,chủ động, sáng tạo của học sinh; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khảnăng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tìnhcảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh

III Đối tượng nghiên cứu.

1 Đối tượng nghiên cứu áp dụng đề tài là 46 học sinh khối 9 - Trường THCSThị Trấn Lang Chánh, học bộ môn Hóa Học năm học 2016- 2017

2 Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu trong thời gian từ tháng 9 năm 2016 đếntháng 4 năm 2017

IV Phương pháp nghiên cứu:

1 Phương pháp quan sát khoa học.

Quan sát trực tiếp, theo dõi và phân loại HS (Giỏi, Khá, Trung bình, Yếu,Kém) để đưa ra giải pháp hợp lý cho từng đối tượng

4 Phương pháp thống kê toán học.

Sau khi thu thập các phiếu thăm dò ý kiến, dựa vào kết quả điều tra, tôi tiếnhành kiểm tra học sinh các kiến thức đã học, so sánh đối chiếu với từng năm, từ

đó rút ra tỉ lệ phần trăm, nhằm đánh giá thực trạng và định hướng nâng cao hiệuquả của của việc dạy học môn Hoá học ở trường THCS

PHẦN II: NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận.

Thực hiện mục tiêu đào tạo những con người có khả năng đáp ứng nhữngnhu cầu đòi hỏi của sự phát triển kinh tế - xã hội đó là thế hệ thanh niên chủđộng, sáng tạo và có khả năng thích ứng cao với cuộc sống thực tế Như vậy, cầnchủ động nắm bắt kiến thức cơ bản, tự tìm hiểu và phát hiện những kiến thứcmới có liên quan là điều rất quan trọng đối với học sinh

Trong lí luận về phương pháp dạy học cho thấy, sự thống nhất giữa sự hướngdẫn của thầy và hoạt động học tập của trò có thể thực hiện được bằng cách quántriệt quan điểm hoạt động Dạy học theo phương pháp mới phải làm cho học sinhchủ động suy nghĩ nhiều hơn, thực hành nhiều hơn trong quá trình chiếm lĩnh trithức Quan điểm dạy Hóa học là phải dạy suy nghĩ, dạy khả năng quan sát thínghiệm và các hiện tượng trong tự nhiên, để từ đó phân tích, tổng hợp, trừutượng hóa, khái quát hóa, Trong đó, phân tích - tổng hợp có vai trò trung tâm, tựmình phát hiện và nêu vấn đề, dự đoán được các kết quả và chứng minh được dựđoán đó Vì vậy, tổ chức đa dạng các hoạt động học tập trong bộ môn Hóa học 9không những giúp học sinh nắm kiến thức vững chắc, sáng tạo mà còn kích thích,tạo hứng thú học tập để học sinh say mê nghiên cứu, tìm tòi, phát hiện và giảithích kiến thức Từ đó, các em học tốt hơn, vững chắc và sâu sắc hơn

II Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

1 Thuận lợi.

Thực hiện đề án 706 của UBND huyện Lang Chánh về việc xây dựngtrường THCS Thị Trấn thành trường trọng điểm chất lượng cao của huyện Từnăm học 2014 – 2015 nhà trường đã được đầu tư tương đối đầy đủ về cơ sở vậtchất phục vụ cho công tác giảng dạy

Hiện nay, đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáodục đại trà và chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi là vấn đề được Hội đồng sưphạm trường THCS Thị Trấn đặt lên hàng đầu Với đội ngũ cán bộ, giáo viênđược đào tạo chuẩn và trên chuẩn, nhiệt tình trong công tác giảng dạy, đầu tưnhiều thời gian và phương tiện cho việc thiết kế bài giảng để mỗi giờ giạy đềuđạt chất lượng tốt nhất

Học sinh trường THCS Thị Trấn đa số các em ngoan, chủ yếu sống ở vùngThị trấn nên rất thuận tiện cho việc đi lại, học tập

Nhiều học sinh cũng đã chủ động nghiên cứu tìm tòi khám phá kiến thức,

có sự đầu tư cao cho học tập bộ môn

2 Khó khăn.

Một bộ phận không nhỏ học sinh chưa hứng thú khi học tập bộ môn Hóahọc – môn học được tiếp cận muộn và kiến thức khá trừu tượng Do đó, các emchưa có phương pháp học tập hợp lí để chiếm lĩnh tri thức một cách chủ động.Nhiều học sinh lười học, lười tư duy trong quá trình học tập

Vấn đề thực hiện các thao tác làm thí nghiệm hóa học và vận dụng vàothực tiễn nhằm tăng khả năng tư duy của học sinh sau khi học xong lí thuyếthoặc khi nghiên cứu kiến thức mới là hết sức khó khăn

Thời gian dành cho HS hoạt động trong một tiết học là quá ít, kể cả hoạt độngtay chân và hoạt động tư duy

III Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

1 Thực hiện các thí nghiệm vui lồng ghép vào bài học.

Thực nghiệm là một phương pháp đặc trưng không thể thiếu của bộ mônHóa học Để thực hiện một thí nghiệm thành công, đòi hỏi giáo viên phải có sựchuẩn bị kỹ lưỡng Tuy nhiên thay vì làm thí nghiệm thông thường, tùy từng thí

nghiệm, nếu có thể được, giáo viên nên tăng sự hứng thú cho học sinh bằng cáchbiến đổi một chút, để thí nghiệm trở nên hấp dẫn, kích thích sự chú ý của các

em Khi thí nghiệm vui diễn ra, giáo viên sẽ gợi ý cho học sinh về mảng kiếnthức có trong thí nghiệm vui vừa biểu diễn có liên quan đến bài học

Ví dụ 1: Bài 7 – TÍNH CHẤT HÓA HỌC CỦA BAZƠ

Sau khi dạy xong phần 1 của bài, giáo viên biểu diễn thí nghiệm: Cho Na vào thuyền giấy nhỏ bỏ vào chậu nước có pha một ít dung dịch phenolphtalein.

Sau đây cô có món quà tặng lớp Đó là một trò ảo thuật: “Làm đắm chiếnthuyền của địch”

- Thuyền của địch đang tiến gần sát bờ biển quần đảo Hoàng Sa

- Các chiến sỹ cảnh sát biển của Việt Nam đã anh dũng chiến đấu

- Bùm! Bùm! Bùm! Chiến thuyền của địch đã bị cháy, rồi chìm dần xuống biển

- Quân địch chết và bị thương rất nhiều, máu của chúng nhuộm đỏ màu nước biển

- Chúng ta đã chiến thắng rồi!

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát và giải thích hiện tượng Sau khi quansát và giải thích thì học sinh được tái hiện cả kiến thức đã học ở lớp 8 về tínhchất hóa học của nước và củng cố tính chất làm đổi màu chất chỉ thị màu củadung dịch bazơ

(Thực ra, giáo viên đã chuẩn bị và tiến hành như sau:

Ðổ 50ml nước cùng vài giọt phenolphtalein vào một cốc có dung tích100ml Lấy một miếng Natri cạo sạch, nhỏ bằng hạt đậu, bỏ vào chiếc thuyềnbằng giấy (chọn loại giấy thấm nước) đã chuẩn bị sẵn Sau một thời gian ngắn,

có khí thoát ra nhiều, tàu tự bốc cháy, dung dịch chuyển thành màu đỏ

Giải thích: Nước thấm qua giấy, tác dụng với natri, theo phương trình phản ứng

sau: 2Na + 2H2O 2NaOH + H2

Phản ứng trên tỏa nhiều nhiệt, làm cho khí H2 thoát ra tự bốc cháy, đồngthời NaOH tạo thành làm cho phenolphtalein không màu chuyển sang màu đỏ.Chú ý: Trong thí nghiệm trên, mẩu Natri nhất thiết chỉ được lấy to bằng hạtđậu xanh Nếu lấy to hơn, phản ứng xảy ra mãnh liệt, sẽ nổ, nguy hiểm)

Ví dụ 2: Bài 9 – TÍNH CHẤT HÓA HỌC CỦA MUỐI

Khi dạy phần 2: Muối tác dụng với axit

Cho nhóm học sinh tiến hành thí nghiệm: Bóc vỏ trứng không cần dùng tay.

Dụng cụ, hóa chất: Cốc thủy tinh, Kẹp lấy hóa chất, một quả trứng gà đã đượcluộc chín, dung dịch HCl

Cách tiến hành: Cho khoảng 50ml dung dịch HCl vào cốc, sau đó bỏ quả trứng vào.Hiện tượng: Có bọt khí thoát ra, sau một thời gian, lấy quả trứng ra thấy khôngcòn vỏ trứng như lúc đầu

(thành phần chính trong vỏ trứng), khí sinh ra là CO2

PTHH: 2HCl + CaCO3 CaCl2 + CO2 + H2O

Ví dụ 3: Bài 38 – AXETILEN

Khi dạy về phản ứng cháy của axetilen, giáo viên có thể biểu diễn thêm thí

nghiệm vui: Đốt nước đá cháy.

Lấy một ít đá bỏ vào một chén sứ miệng rộng, rồi bật diêm đốt Thật kỳ lạ!Nước đá bốc cháy

Cách làm: Trong chén sứ, trước khi bỏ nước đá thì bỏ sẵn một ít CaC2

Do có phản ứng: CaC2 + 2H2O C2H2 + Ca(OH)2

Khí C2H2 thoát trên mặt nước đá, khi đốt nó sẽ cháy giống hệt nước đá cháy 2C2H2 + 5O2 →t0 4CO2 + 2H2O

Ví dụ 4: Bài 52- TINH BỘT VÀ XENLULOZO

Khi dạy phần: Tính chất hóa học của Tinh bột và Xenlulozơ, giáo viên biểu

diễn cho học sinh quan sát thí nghiệm: Phát hiện dấu tay.

Để điều tra các vụ án mạng hay trộm cắp, công an thường rắc bột để pháthiện dấu tay của thủ phạm.Ta cũng có thể biểu diễn thí nghiệm vui này

Giáo viên đưa một tờ giấy trắng và sạch cho học sinh và yêu cầu học sinh bí mật

in đầu ngón tay cái và ngón tay trỏ ở 2 bàn tay của một người nào đó lên tờ giấy.Giáo viên thu lại tờ giấy và mang đậy úp lên miệng lọ đựng cồn iot Sau mộtthời gian lấy ra, các dấu tay xuất hiện trên giấy

Giải thích: Khi ta in tay lên giấy, tay ta sẽ để lại trên giấy vết mỡ của da Iot sẽ

hòa tan vết mỡ của da này làm xuất hiện dấu tay

2 Kết hợp giải thích, liên hệ các hiện tượng trong thực tế có liên quan đến bài học.

Bằng việc đàm thoại, thảo luận, sử dụng các tài liệu trực quan thông quatranh ảnh hoặc những đoạn phim ngắn, bằng lời giải thích, kể chuyện, đọc tàiliệu, giáo viên có thể lồng ghép vào bài học các hiện tượng thực tế kết hợp giáodục ý thức bảo vệ môi trường ứng phó với biến đổi khí hậu Điều này cần phụthuộc vào mỗi bài giảng cụ thể, điều kiện từng trường và còn căn cứ vào phongcách lên lớp của từng người Vì hiệu quả giáo dục với nội dung đề tài này,những kinh nghiệm có thể áp dụng cho người này nhưng cũng có thể không phùhợp với người khác Bởi lẽ phong cách lên lớp của mỗi người nó như “tínhcách” của mỗi con người không thể ai cũng giống ai Tuy nhiên, mục đích cuốicùng thì như nhau đó là đảm bảo được nội dung của bài giảng và không ảnhhưởng đến tính đặc thù của dạy học hóa học

2.1 Trường hợp thứ nhất, giáo viên có thể lồng ghép việc giải thích các hiện

tượng, vấn đề trong thực tế bằng cách đưa vào phần “Khởi động” đầu tiết học.Giáo viên nêu các câu hỏi gợi mở hoặc yêu cầu học sinh đưa ra ý kiến nhậnxét về các vấn đề liên quan đến nội dung kiến thức trong bài học mới Cũng cóthể tạo những tình huống đột nhiên có khả năng xuất hiện, rất hay và sinh độnghấp dẫn, người học cảm thấy tình huống đó tới một cách tự nhiên, và tự giác

nhận thức vấn đề là một biện pháp độc lập, có thể dùng câu hỏi, nêu sự việc,hoặc một câu chuyện gây sự tò mò để làm xuất hiện tình huống có vấn đề.

Giáo viên hướng dẫn tiến trình hoạt động khởi động của học sinh thông quahoạt động cá nhân hoặc nhóm được tổ chức linh hoạt, phù hợp với từng nội dungbài học sao cho vừa giúp các em huy động kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm của bảnthân, vừa xây dựng được ý thức hợp tác, tinh thần học tập lẫn nhau trong học sinh.Việc trao đổi với giáo viên có thể thực hiện sau khi đã kết thúc hoạt động nhóm

Ví dụ 1: Bài 27- CACBON

Giáo viên cho học sinh khởi động bằng tình huống đặt ra: Đã bạn nào từngnấu cơm giúp bố mẹ trong những ngày mất điện mà bị cháy hay bị khê chưa?Làm sao để chữa cơm khê? (Các em đưa ra rất nhiều cách); còn cách chữa cháycủa cô là thêm ít than củi vào nồi cơm đó Liệu phương án này của cô có đúngkhông ta sẽ tìm hiểu trong bài học hôm nay

Giải thích: Vận dụng tính hấp phụ của than củi, nên nó hấp phụ được mùi khét

và khê của nồi cơm, làm cơm đỡ có mùi khê Đây là một tính chất vật lý kháquan trọng của Cacbon được nhắc tới trong chương trình

Ví dụ 2: Bài 28 – CÁC OXIT CỦA CACBON

Giáo viên cho học sinh khởi động bằng tình huống đặt ra: Vì sao khi mởchai nước ngọt có ga lại có nhiều bọt khí thoát ra?

HS có thể có nhiều cách giải thích khác nhau Sau khi có một vài phương

án trả lời của học sinh, giáo viên chốt phương án cuối cùng: Nước ngọt khôngkhác nước đường mấy, chỉ có khác là có thêm khí cacbonic CO2 Ở các nhà máy,khi sản xuất nước ngọt có ga, người ta dùng áp lực lớn để ép khí CO2 hòa tanvào nước, sau đó nạp vào chai hoặc lon và đóng kín lại Khi bạn mở nắp chaihoặc lon nước ngọt, áp suất bên ngoài thấp hơn bên trong nên khí CO2 lập tứcbay ra ngoài Vì vậy các bọt khí thoát ra giống như lúc ta đun nước sôi Về mùa

hè, người ta thường thích uống nước ngọt ướp lạnh Khi ta uống nước ngọt vào

dạ dày, dạ dày và ruột không hề hấp thụ khí CO2 Ở trong dạ dày nhiệt độ caonên CO2 nhanh chóng theo đường miệng thoát ra ngoài, nhờ vậy nó mang đi bớtmột nhiệt lượng trong cơ thể làm cho người ta có cảm giác mát mẻ, dễ chịu.Ngoài ra khí CO2 có tác dụng kích thích nhẹ thành dạ dày, tăng cường việc tiếtdịch vị, có lợi cho tiêu hóa

Để tìm hiểu thêm các kiến thức liên quan đến CO2 cũng như oxit khác củaCacbon, chúng ta cùng tìm hiểu qua bài học hôm nay

Ví dụ 3: Bài 26 – CLO

Trước hết giáo viên tái hiện cho học sinh kiến thức cũ có liên quan: Clo là khí độc.Sau đó giáo viên đưa tình huống làm xuất hiện mâu thuẫn: Tại sao lại dùng clo

để khử trùng nước sinh hoạt?

Sau khi học sinh dự đoán câu trả lời, giáo viên cung cấp thêm cho học sinh:Trong hệ thống nước máy ở thành phố, người ta cho vào một lượng nhỏ khí clo,không ảnh hưởng đến sức khỏe con người nhưng có tác dụng diệt khuẩn:

Cl2 + H2O ¬ → HCl + HClO

Axit hipoclorơ HCl sinh ra có tính oxi hóa rất mạnh nên có tác dụng khử trùng,sát khuẩn nước Phản ứng thuận nghịch nên clo rất dễ thoát ra khỏi dung dịch vàbay một ít vào không khí, do đó khi ta sử dụng nước thì ngửi được mùi khí clo

Vậy Clo còn có tính chất và ứng dụng nào khác? Chúng ta cùng tìm hiểuqua bài học hôm nay

Ví dụ 4: Bài 45 – AXIT AXETIC

Giáo viên có thể đặt câu hỏi: Em hãy cho biết vai trò của giấm ăn đối với mỗi gia đình?

Sau khi học sinh trả lời có thể còn chưa đầy đủ Giáo viên cung cấp thêm:

Giấm ăn đối với mỗi gia đình là không thể thiếu vì nó có vai trò tương đối quantrọng: Làm nước chấm, khử mùi hôi, khử mùi tanh cá,…

- Làm nước chấm: Nếu ăn ốc luộc, phồng tôm rán mà chấm nước giấm thanh

thì không gì ngon bằng

Cách chế biến : Hành khô tỏi, gừng đập nhỏ, mỡ phi già cho gia vị vào đảo chothơm Giấm+ đường+ nước cho vừa phải đủ vị chua ngọt đổ vào chảo đun sôi

- Khử mùi hôi: Người mắc bệnh hôi miệng cho một chút giấm vào cốc nước

nguội súc miệng trước khi đi ngủ và sau khi ngủ dậy

- Khử mùi tanh cá: Cá là thực phẩm sạch ăn ngon lại giàu dinh dưỡng Nhược

điểm khi ăn xong rất tanh miệng Nguyên nhân là do cá có nhiều cacbilaminchất gây tanh (nhất là cá mè)

Cách khử : Lấy chậu nước sạch cho vào đó 1 muôi giấm Cá mua về cho cả túivào ngâm sau đó vừa mổ cá vừa ngâm vào giấm làm như vậy khi mổ cá xongcaccbilamin đã hết, cá hết tanh đem rửa sạch và chế biến theo ý thích

Giấm ăn chính là dung dịch axit axetic 2 – 5% Vậy ngoài ứng dụng làmgiấm ăn, axit axetic còn có những ứng dụng nào khác, axit axetic có cấu tạo vàtính chất như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu qua bài học hôm nay

2.2 Trường hợp thứ hai, giáo viên có thể lồng ghép việc giải thích các hiện

tượng, vấn đề trong thực tế vào mỗi phần phù hợp trong tiết học

Ví dụ 1: Khi dạy các bài 3, 4, 7,8 - Hóa học 9 giáo viên có thể sử dụng những

câu hỏi sau:

Câu 1: Vì sao sau khi ăn trái cây không nên đánh răng ngay?

Giải thích : Vì chất chua (axit hữu cơ) có trong trái cây sẽ kết hợp với những

thành phần có trong kem đánh răng theo bàn chải sẽ tấn công các kẽ răng và gâytổn thương cho lợi Bởi vậy, cần để khoảng 30 phút sau khi nước bọt trung hòalượng axit trong trái cây nhất là táo, cam, nho, chanh

Áp dụng : Sử dụng câu hỏi trên để mở rộng tính chất hóa học của axit khi tác

dụng với bazơ (phản ứng trung hòa) trong bài 3 hoặc bài 7 – Hóa học 9

Câu 2 : Vì sao nước rau muống đang xanh, khi vắt chanh vào thì chuyển sang màu đỏ?

Giải thích: Có một số hợp chất hoá học gọi là chất chỉ thị màu, chúng làm cho

dung dịch thay đổi màu khi độ axit thay đổi Trong rau muống (và vài loại raukhác) có chất chỉ thị màu này Trong chanh có chứa 7% axit xitric Vắt chanhvào nước rau làm thay đổi độ axit, do đó làm thay đổi màu nước rau Khi chưavắt chanh, nước rau muống có màu xanh lét là chứa chất kiềm

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần mở rộng tính chất hóa học

của axit hoặc bazơ khi tác dụng với quỳ tím ở bài 3 hoặc bài 7 – Hóa học 9

Câu 3 : Vì sao khi pha loãng axit H2SO4 đặc phải đổ axit vào nước chứ khôngnên làm ngược lại?

Giải thích: Vì axit H2SO4 đặc rất háo nước, tan vô hạn trong nước và khi tan tỏarất nhiều nhiệt Do đó, nếu cho nước vào axit H2SO4 đặc thì hiện tượng “tranhcướp nước” của các phân tử axit sẽ xảy ra mãnh liệt, đồng thời tỏa nhiều nhiệtlàm nước sôi và bắn tung tóe kèm theo những phân tử H2SO4 nên rất nguy hiểm

Ngược lại, khi bạn cho H2SO4 đặc vào nước thì tình hình sẽ khác: H2SO4

nặng hơn nước, nếu cho từ từ axit vào nước, nó sẽ chìm xuống dưới, sau đóphân bố đều trong dung dịch làm nhiệt lượng sinh ra cũng được phân bố đềutrong dung dịch, nhiệt độ sẽ tăng lên từ từ và không làm nước sôi một cách quánhanh Một lưu ý nữa là không nên pha vào các bình thủy tinh vì thủy tinh cóthể bị vỡ do quá trình tăng nhiệt độ khi pha

Áp dụng: Vấn đề an toàn khi làm thí nghiệm luôn được đặt lên hàng đầu trong

những tiết dạy có sử dụng hóa chất Đặc biệt khi tiếp xúc với H2SO4 đặc rất nguyhiểm Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên khi dạy phần tính chất vật lí của axit

H2SO4 bài 4- Hóa học 9 Từ đó giáo dục học sinh ý thức bảo vệ môi trường khilàm thí nghiệm và thau, rửa dụng cụ thí nghiệm có những hóa chất độc hại [ ]1

Ví dụ 2: Khi dạy bài 11: Phân bón hóa học, giáo viên có thể sử dụng những câu hỏi:

Câu 1: Vì sao người ta thường dùng tro bếp để bón cho cây?

Giải thích: Trong tro bếp có chứa muối K2CO3 cung cấp nguyên tố kali cho cây

Câu 2: Tại sao khi nông nghiệp phát triển thì các vi khuẩn, nấm, giun tròn sống

trong đất, nước giảm đi rất nhiều?

Giải thích: Một số phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, thậm chí thuốc diệt cỏ có thể

tiêu diệt các loại sinh vật có hại này Ví dụ trước khi trồng khoai tây một tuần, người

ta đưa vào đất một lượng urê (1,5kg/m2) thì các mầm bệnh bị tiêu diệt hoàn toàn.Hiện tượng dễ thấy là không còn đỉa trong nước ở nhiều nơi như ngày trước nữa

Câu 3: Tại sao khi đi gần các sông, hồ bẩn vào ngày nắng nóng, người ta ngửi

thấy mùi khai?

Giải thích: Khi nước sông, hồ bị ô nhiễm nặng bởi các chất hữu cơ giàu đạm

như nước tiểu, phân hữu cơ, rác thải hữu cơ thì lượng urê trong các chất hữu

cơ này sinh ra nhiều Dưới tác dụng của men ureaza của các vi sinh vật, urê bịphân hủy tiếp thành CO2 và NH3 theo phản ứng:

(NH2)2CO + H2O CO2 + 2NH3

NH3 sinh ra bị hòa tan trong nước dưới dạng cân bằng động Như vậy, khi trờinắng, nhiệt độ cao, NH3 sinh ra trong phản ứng trên sẽ ít bị hòa tan vào nước

mà chủ yếu tách ra bay vào không khí làm cho không khí xung quanh có mùikhai khó chịu, gây ô nhiễm môi trường Từ đây, giáo viên có thể cho học sinhliên hệ biện pháp khắc phục

Câu 4: Quá lạm dụng phân bón hóa học và quá trình sản xuất phân bón hóa học

gây ra những tác hại gì?

Sau khi học sinh trả lời, giáo viên bổ sung và đi đến kết luận: Từ vấn đề ônhiễm môi trường không khí, ô nhiễm nguồn nước do lạm dụng phân bón hóahọc và quá trình sản xuất phân bón hóa học gây ra có thể khắc phục bằng cách

sử dụng một số chất tự nhiên để cải tạo đất trồng, làm phân bón, tránh việc lạmdụng các hợp chất hóa học

Áp dụng: Giáo viên dùng những câu hỏi trên để liên hệ thực tế trong bài 11 –

Hóa học 9 [ ]2

3 Tích hợp với kiến thức của các môn học khác.

Tùy bài học mà giáo viên đưa các hiện tượng, yếu tố liên quan tới bộ mônkhác như: Toán, Văn, Sinh, Vật lý, lồng ghép vào để lôi cuốn học sinh hơn

Ví dụ 1: Bài 30 – SILIC CÔNG NGHIỆP SILICAT.

Vì sao Silic dẫn điện kém mà lại được sử dụng chế tạo linh kiện điện tử?(HS liên hệ môn Vật lý để trả lời)

Giải thích: Silic là một chất bán dẫn, ở nhiệt độ thường độ dẫn điện của tinh thể

silic kém, nhưng khi nhiệt độ tăng độ dẫn điện tăng theo nhiệt độ Linh kiện điện

tử được chế tạo bởi tinh thể silic cực kỳ tinh khiết

Ví dụ 2: Bài 44 – RƯỢU ETYLIC

Uống rượu, bia có lợi hay có hại như thế nào? (Học sinh liên hệ kiến thứcmôn Sinh học, môn Giáo dục công dân để trả lời)

Trả lời: Uống rượu, bia nhiều, lượng độc tố trong cơ thể vượt quá khả năng khử

độc của gan, ức chế xung thần kinh dẫn truyền đến tiểu não, tăng nguy cơ ungthư, gây vô sinh và sảy thai, thúc đẩy lão hóa da, ảnh hưởng trực tiếp đến cơ tim,làm tăng huyết áp, tăng nguy cơ mắc bệnh thận, … Như vậy, uống rượu, bia cóhại, xấu vì vừa tốn tiền, tốn thời gian, hại sức khỏe, không tự chủ được bản thân,làm khổ gia đình, gây tệ nạn xã hội, gây tai nạn giao thông,… Do đó, nhữngngười nghiện rượu nên cai rượu dần dần bằng cách hạn chế uống rượu, tham giatập thể thao để tăng cường sức khỏe và quên đi những cơn nghiện rượu

Ví dụ 3: Bài 15- TÍNH CHẤT VẬT LÝ CỦA KIM LOẠI

Vì sao nhôm được sử dụng làm dây dẫn điện cao thế? Còn đồng được sửdụng làm dây dẫn điện trong nhà? (Học sinh liên hệ môn Vật lý để trả lời)

Giải thích: Tuy đồng dẫn điện tốt hơn nhôm nhưng nhôm (khối lượng riêng của

nhôm là 2,7g/cm3) nhẹ hơn đồng (khối lượng riêng của đồng là 8,9g/cm3) Do đó,nếu như dùng đồng làm dây dẫn điện cao thế thì phải tính đến việc xây các cột điện

sao cho chịu được trọng lực của dây điện Việc làm đó không có lợi về mặt kinh tế.Còn trong nhà thì việc chịu trọng lực của dây dẫn điện không ảnh hưởng lớn lắm.Hơn nữa nhôm bền trong không khí và rẻ hơn đồng Vì vậy ở trong nhà thì ta dùngdây đẫn điện bằng đồng, còn nhôm thì thường được dùng làm dây dẫn điện cao thế.

Ví dụ 4: Bài 11- PHÂN BÓN HÓA HỌC

Sau khi dạy xong phần Phân đạm, giáo viên đưa ra câu hỏi:

Tại sao một số ngư dân vẫn dùng phân đạm urê để bảo quản hải sản? Cóảnh hưởng đến sức khoẻ người tiêu dùng không? (Học sinh liên liên hệ kiếnthức môn Sinh học để trả lời)

Trả lời:

+ Khi urê hòa tan trong nước thì thu một lượng nhiệt khá lớn, giúp hải sản giữđược lạnh và ức chế vi khuẩn gây thối do vậy hải sản không bị ươn, hỏng, làmcho hải sản tươi lâu

+ Giá thành mua phân đạm urê rẻ hơn so với mua các chất bảo quản khác

- Khi ăn phải các loại rau hoặc hải sản có chứa dư lượng phân urê cao thì người

ăn có thể bị ngộ độc cấp tính với các triệu chứng đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy

và có thể dẫn tới tử vong Nếu ăn rau hoặc hải sản có hàm lượng urê ít nhưngtrong một thời gian dài sẽ bị ngộ độc mãn tính, thường xuyên đau đầu không rõnguyên nhân, giảm trí nhớ và mất ngủ Khi hàm lượng nitơ vượt quá ngưỡngcho phép, có thể dẫn đến suy giảm hô hấp của tế bào, làm tăng sự phát triển củacác khối u và là tiền đề gây ra bệnh ung thư

4 Liên hệ các vấn đề thời sự đang nổi cộm trong cuộc sống.

Giáo viên liên hệ những vấn đề có tính thời sự trong thực tế, những tai nạnthương tâm, nếu được trang bị về kiến thức Hóa học thì có thể tránh khỏi

Ví dụ 1: Khi dạy bài 28: CÁC OXIT CỦA CACBON, giáo viên có thể liên hệ

thông tin:

Hai người chết ngạt dưới giếng

Thấy người đàn ông ngạt khí dưới đáy giếng, hai người khác leo xuống cứu

cũng bị bất tỉnh.

Sáng 29/5/2016, trong lúc leo xuống giếng trong rẫy tiêu sửa chữa máy bơmnước, anh Vũ Minh Tâm (36 tuổi, xã Trà Tân, huyện Đức Linh, Bình Thuận) bịbất tỉnh Người vợ đứng ở trên phát hiện, hô hoán mọi người đến cứu chồng.Ông Lê Minh Tài (58 tuổi) và anh Nguyễn Việt Hùng (28 tuổi) đang ở gần

đó liền chạy đến, leo xuống cứu anh Tâm, cũng lần lượt bất tỉnh dưới đáy giếng.Ông Phạm Văn Học (Công an viên thôn 5, xã Trà Tân) cùng người dân huy độngquạt gió làm thoáng không khí, đưa các nạn nhân lên khỏi giếng Ông Tài tửvong tại chỗ Anh Tâm được chở đi cấp cứu nhưng cũng không qua khỏi Cònanh Hùng may mắn sống sót, đang nằm điều trị tại bệnh viện