Định hướng xây dựng tiết dạy tìm hiểu kiến thức mới mang tính thực tiễn trong giảng dạy bộ môn hóa học ở trường THCS cẩm liên

hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 2 2 2 2 3 3 10 14 17 18 20 SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO THANH HOÁ PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO CẨM

MỤC LỤC 1.MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

1.2 Mục đích nghiên cứu

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

2.NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

a tác động của hóa học đến thực tiễn

b Tác động củ thực tiễn đến dạy và học môn hóa học

c tác động của đề tài đến giáo viên

2.2 Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.3 các sáng kiến kinh nghiệm hay các giải pháp đã sử dụng

để giải quyết vấn đề

2.3.a Một số lưu ý khi xây dựng tiết dạy mang tính thực tiễn

2.3.b Định hướng thực hiện

2.3c Một số tình huống dùng để xây dựng bài tập thực tiễn

hay thiết kế tình huống thực tiễn trong giờ học hóa học

2.3.d Minh họa giáo án tiết dạy cụ thể

2.4 hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động

giáo dục, bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

2 2 2

2 3

3 10 14

17 18

20

SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO CẨM THỦY

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỤNG TIẾT DẠY TÌM HIỂU KIẾN THỨC MỚI MANG TÍNH THỰC TIỄN TRONG GIẢNG DẠY BỘ MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG THCS CẨM LIÊN

Người thực hiện: Vũ Chí Công Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Cẩm Liên SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Hóa học

THANH HOÁ NĂM 2017

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Thực hiện kế hoạch phát triển giáo dục giai đoạn 2016-2020 của phòngGD&ĐT huyện Cẩm Thủy; Cụ thể hóa và triển khai thực hiện NQ số29-NQ/TW về "Đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầucông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong điều kiện kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa"; Tiếp tục thực hiện NQTW2 khóa VIII về GDĐT đó là

"nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài" đào tạo nên những conngười Việt Nam xã hội chủ nghĩa vừa "hồng" vừa "chuyên" như lời căn dặn củaBác Hồ để xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng văn minh, giàu đẹp sánh vaivới các cường quốc năm châu trên thế giới Chính vì vậy bản thân tôi luôn quantâm nâng cao chất lượng giáo dục đại trà, tích cực đổi mới phương pháp dạy họcnâng cao chất lượng giáo dục học sinh.Theo luật giáo dục Việt Nam năm 2010,điều 28 có chỉ rõ “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực,

tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo; phù hợp với đặc điểm từng môn học, lớp học;Bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năngvận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứngthú học tập cho học sinh”

Đặc thù của bộ môn hóa học là tính thực nghiệm, thực tiễn gắn liền vớitừng bài giảng nếu việc giáo viên giữ thói quen truyền thụ kiến thức theo sáchgiáo khoa không chú trọng đổi mới phương pháp dạy học bài giảng xa rời thựctiễn ngoài ra các khái niệm, định luật, hiện tượng, bản chất hóa học mang tínhtrừu tượng, khó hiểu, khô cứng làm cho học sinh khó tiếp thu dễ dẫn đến nhàmchán, mất hứng thú học tập với bộ môn

Thực tế hiện nay chưa có tài liệu chính thống nào hướng dẫn cho giáo viên xâydựng một tiết dạy hóa học mang tính thực tiễn mà chỉ dừng lại ở các chuyên đềđổi mới phương pháp dạy học nhỏ lẽ áp dụng chưa đồng bộ, Trong đội ngũ giáoviên giảng dạy môn hóa học có một vài sáng kiến nhưng chỉ tập trung nêu ra cáchiện tượng thực tiễn “kinh điển” mang tính liệt kê, mà các ví dụ này có rất nhiềutrong các tài liệu đã xuất bản

Với tất cả những lí do trên và qua tìm hiểu tài liệu, đúc rút kinh nghiệm của bảnthân trong thực tế giảng dạy và dự giờ, tham khảo ý kiến đồng nghiệp tôi đãchọn thực hiện đề tài “ Định hướng xây dựng tiết dạy tìm hiểu kiến thức mới mang tính thực tiễn trong giảng dạy bộ môn Hóa học ở trường THCS Cẩm Liên ”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài là xây dựng tiết học mang tính thực tiễn tạo hứng thúhọc tập cho học sinh trong giờ học, từ đó học sinh phát huy tính chủ động sángtạo chiếm lĩnh tri thức, góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy bộ môn đóng gópvào nhiệm vụ hoàn thành mục tiêu giáo dục và dạy học chung của nhà trường

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài này đưa ra định hướng xây dựng tiết dạy hóa học mang tính thựctiễn mà bản thân tôi đúc rút trong quá trình dạy học cũng như học hỏi đồngnghiệp

1.4.Phương pháp nghiên cứu

Trong đề tài bản thân tôi sử dụng các phương pháp như:

Phương pháp khảo sát thực tế : Khảo sát thái độ học tập của học sinh với

bộ môn hóa học ở trường THCS Cẩm Liên đầu và giữa năm học 2016-2017 trênphạm vi HS khối 9

Phương pháp thu thập thông tin, trao đổi kinh nghiệm, nghiên cứu xâydựng cơ sở lí thuyết : nhằm định hình và hoàn thiện nội dung của đề tài

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH GHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Tác động của hóa học đến thực tiễn

Hóa học là khoa học có ứng dụng phong phú, từ những ứng dụng quenthuộc trong đời sống như giải thích các hiện tượng tự nhiên, nghiên cứu tìm rathuốc bổ, thuốc chữa bệnh, thuốc bảo vệ thực vật , phân bón hóa học , vật liệuthay thế như tơ sợi, nilon, nhựa, cao su chế tạo nên các đồ dùng thiết yếu phục

vụ cho đời sống của con người

Trong sản xuất hóa học có vai trò nghiên cứu tạo ra các nguồn nhiên liệumới, các vật liệu mới phục vụ cho các ngành sản xuất chế tạo từ những cổ máynông nghiệp đơn giản đến những thiết bị hiện đại như tàu vũ trụ

Với môi trường: hóa học còn nghiên cứu phát hiện nguyên nhân, diễn biến, hậuquả và cách khắc phục của hiện tượng ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậutrên toàn cầu

Với các lĩnh vực khác hóa học len lỏi vào các lĩnh vực như nghệ thuật,khảo cổ hoc, khoa học hình sự

Với các khoa học khác hóa học được xem là khoa học trung tâm kết nốitoán học, vật lí, sinh học, địa lí

2.1.2 Tác động của thực tiễn tới việc dạy và học môn hóa học

Việc thiết kế xây dựng giờ dạy mang tính thực tiễn có sử dụng liên hệthực tế làm cho học sinh hứng thú học tập bộ môn nắm được kiến thức cơ bảnđồng thời phát triển năng lực quan sát, giải quyết vấn đề qua bộ môn hóa học từ

đó các em nắm bắt được các vấn đề cuộc sống thực tiễn liên quan đến bộ mônkích thích các em phát huy trí tìm tòi làm phong phú hơn kiến thức của bản thân.Qua những giờ học “ mang hơi thở cuộc sống” học sinh sẽ không còn cảm thấy

xa lạ với bộ môn hóa học làm quá trình học tập đạt hiệu quả cao hơn

2.1.3 Tác động của đề tài đến giáo viên

Để xây dựng các giờ học mang tính thực tiễn giáo viên cần tự học nhiềuhơn, sử dụng nhiều phương tiện và và các phương pháp dạy học linh hoạt qua đóphát triển được các kĩ năng cần thiết cho quá trình giảng dạy học sinh

2.2.Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Thực tiễn nhiều năm giảng dạy bộ môn hóa học với đối tượng là học sinhvùng đặc biệt khó khăn tại đơn vị trường THCS Cẩm Liên bản thân tôi nhận

thấy rằng đa số các em không nắm rõ vai trò của bộ môn hóa học cũng nhưphương pháp học tập bộ môn kết hợp với chất lượng đầu vào thấp của học sinhlàm cho các em cảm thấy hóa học là môn học khó từ đó nảy sinh tâm lí khôngthích học môn hóa học dẫn đến chất lượng bộ môn còn thấp Một số ít học sinhhọc được chỉ dừng lại ở việc làm một số bài tập có nội dung khô khan thiếu tínhthực tiễn

Qua khảo sát 43 HS khối 9 năm học 2016-2017 từ đầu năm học kết quả như sau

* Thái độ học tập với bộ môn

kĩ năng và định hướng phát triển năng lực cho học sinh

2.3.1 Một số lưu ý khi xây dựng tiết dạy mang tính thực tiễn:

*Các tình huống và bài tập đưa ra phải đảm bảo nguyên tắc: Chính xác

khoa học, đảm bảo tính thực tiễn, logic ngắn gọn, đảm bảo tính giáo dục, đảmbảo tính sư phạm, kích thích hứng thú và khả năng sáng tạo của người học

* Quy trình thiết kế tình huống và bài tập mang tính thực tiễn

+ Bước 1: Xác định mục tiêu và nội dung chính của bài học nhằm định hướng

cho việc xây dụng tiết dạy của giáo viên

+ Bước 2: Lựa chọn chính xác vấn đề để xây dựng tình huống dựa trên căn cứ

như: lợi ích của vấn đề đem lại khi được giải quyết ( giáo dục cái gì cho họcsinh), tính đơn giản hay phức tạp của vấn đề khi thiết kế bài tập hay tình huống,thời gian giải quyết, mức độ phù hợp với đối tượng học sinh

+Bước 3: Thu thập dữ liệu từ các nguồn sách, báo, tài liệu, phóng sự, nguồn

internet, các tình huống trong cuộc sống, trong các hiện tượng tự nhiên

+ bước 4: Đánh giá phân tích dữ liệu: Giáo viên phải đánh giá được dung lượng

thông tin của vấn đề, nội dung kiến thức nào sử dụng phù hợp với đối tượng họcsinh mình giảng dạy, nội dung nào khó hoặc không cần thiết đưa vào tìnhhuống từ đó đảm bảo tính trọng tâm của nội dung bài học

+ Bước 5:Lựa chọn hình thức và kĩ thuật thiết kế: Để phát huy tối đa giá trị của

tình huống hay bài tập thực tiễn đem lại và tùy theo điều kiện cụ thể giáo viên cóthể lựa chọn các hình thức sau: Mô tả bằng câu chuyện kể, qua đoạn clip, ca daotục ngữ, qua thí nghiệm nhỏ, qua mẩu vật

+ Bước 6 Thiết kế tình huống, bài tập mang tính thực tiễn

+ Bước 7: Hoàn thiện bài giảng

2.3.2 Định hướng thực hiện

* Quy trình của một tiết tìm hiểu kiến thức mới dạy bao gồm

- Kiểm tra bài cũ: Giáo viên kiểm tra kiến thức của bài học ở tiết trước hoặcphần kiến thức đã học có liên quan đến nội dung của bài học tiết này

- Đặt vấn đề

- Bài mới: Gồm các hoạt động hướng dẫn của giáo viên và học tập của học sinh

- Vận dụng củng cố: Giáo viên đưa ra câu hỏi bài tập giúp học sinh hệ thống lại

A.Khí Clo B Khí cácboníc C.Khí Hiđro D Khí Oxi

Câu 2 Vì sao hỗn hợp lỏng H 2 ,O 2 được dùng làm nhiên liệu trong động cơ chính của tàu con thoi

A Vì hổn hợp trên gây nổ

B Vì hỗn hợp trên nhẹ

C Vì hỗn hợp trên khi sảy ra phản ứng cháy tỏa nhiều nhiệt

D Vì hỗn hợp trên cháy được

Ví dụ 2: Khi kiểm tra bài cũ về các bon giáo viên có thể đặt câu hỏi như: Tại sao than hoạt tính được dùng để lọc nước

A Vì than hoạt tính hấp thụ các chất hòa tan trong nước

B Vì than hoạt tính hấp phụ trên bề mặt các chất hòa tan trong nước

C Vì than hoạt tính tác dung hóa học với các chất trong nước

D VÌ than hoạt tính diệt khuẩn

Bước 2:Đặt vấn đề:

Trong mỗi bài dạy theo thiết kế của SGK luôn có sẵn phần đặt vấn đề tuynhiên để bài học thêm phần sinh động và phù hợp với từng vùng miền thì giáoviên có thể tự thiết kế phần đặt vấn đề cho tiết dạy của mình

Phần đặt vấn đề có thể là một câu hỏi, một hiện tượng thực tế , một câu chuyện,một giai thoại hoặc một thí nghiệm hóa học vui mang tính khơi gợi trí tò mòmong muốn giải quyết vấn của học sinh

Ví dụ 1: Trước khi dạy bài tính chất vật lí chung của kim loại ( Tiết 21 bài 15hóa học 9) giáo viên có thể đặt câu hỏi gợi mở dựa trên hiểu biết thực tế của học

sinh như: Dây dẫn điện thường được làm bằng chất nào ? hay: kim loại có ứng

dụng trong những lĩnh vực nào trong cuộc sống và sản xuất

Ví dụ 2: Bài Sự ăn mòn kim loại, bảo vệ kim loại khỏi sự ăn mòn ( tiết 21 bài 27

hóa học 9) giáo viên có thể đặt vấn đề qua một hiện tượng gần gủi với học sinh như: Dao, cuốc, xẻng để lâu ngoài trời sẽ có một lớp chất rắn màu đỏ nâu xuất hiện lớp chất này càng dày lên thì phần kim loại trong các dụng cụ đó các mòn

đi nguyên nhân của hiện tượng này là gì? Chúng ta sẽ nghiên cứu trong bài học hôm nay.

Ví dụ 3: Đặt vấn đề bằng câu truyện hay giai thoại hóa học

Bài Benzen ( tiết 50- bài 39 hóa học 9) giáo viên có thể kể như sau: Trong quá trình tìm tòi cấu trúc của phân tử ben zen nhà bác học kekule gặp nhiều khó khăn và bế tắc , nhưng mọi chuyện được tháo giở bắt đầu từ một giấc mơ của ông Trong giấc mơ kekule thấy các chuỗi nguyên tử dài vặn vẹo như những con rắn, đột nhiên có một con ngậm lấy đuôi của nó quay cuồng trước mặt nhà bác học, ông bừng tỉnh và nảy sinh ra ý tưởng tìm ra cấu trúc vòng của phân tử ben zen [3]

Ví dụ 4 : Đặt vấn đề bằng thí nhiệm hóa học vui

Trong bài dung dịch giáo viên có thể dùng thí nghiệm “ảo thuật : đóng băng nước không dùng tủ lạnh” bằng cách cho Na 2 SO 4 vào nước nóng 60 0 C tạo dung dịch quá bão hòa, sau đó đặt vào khay nước lạnh để dung dịch nguội đến nhiệt độ thường sau đó bí mật thả tinh thể Na 2 SO 4 vào dung dịch Na 2 SO 4 quá bão hòa dung dịch sẽ lập tức kết tinh trong như đóng băng [3]

Bước 3: Bài mới

Dạy học tích hợp gắn với thực tiễn trong quá trình tìm hiểu tính chất, ứng dụng của các chất

Trương trình giáo dục THCS hiện nay tách rời kiến thức của các mônkhoa học khác nhau với các mảng kiến thức tách rời, cô lập với những khíaniệm khó nhớ Xu hướng giáo dục mới là tích hợp các môn khoa học với nhaulàm cho học sinh thấy được mối liên hệ hữu cơ giữa các môn khoa học này.Việcdạy học tích hợp nang lại nhiều lợi ích trong việc hình thành phát triển năng lựcgiải quyết vấn đề cho học sinh

Khi dạy kiến thức hóa học bất kể từ lĩnh vực nào: cấu tạo nguyên tử,phương trình hóa học, đều liên quan đến kiến thức vật lí hay nhiều hiện tượng thiênnhiên, hoặc kiến thức hóa hữu cơ: gluxit, lipit, protein,đều liên quan đến kiến thứcsinh học, nên khi sử dụng những câu hỏi mở rộng theo hướng tích hợp sẽ làm chohọc sinh chủ động tìm tòi câu trả lời, đồng thời thấy được sự liên hệ giữa các mônhọc với nhau

Ví dụ: khi học vật lí ta giải thích hiện tượng: càng lên cao thì không khí

càng loãng dựa vào lực hút của trái đất, thì với hóa học các em sẽ hiểu rõ hơn là

do khối lượng mol các khí nặng nhẹ khác nhau nên bị hút mạnh yếu khác nhau, khí oxi có khối lượng mol nặng hơn so với khối lượng mol của không khí nên tập trung bên dưới, tầng trên chỉ còn lại các khí có khối lượng mol nhỏ như: H 2 , He . ít khí oxi nên không khí loãng

Tuy nhiên, để dạy theo cách tích hợp như trên, người giáo viên phải biếtchọn những vấn đề quan trọng, mấu chốt nhất của chương trình để giảng dạy,

còn phần kiến thức dễ hiểu nên hướng dẫn học sinh về nhà đọc SGK hoặc các tàiliệu tham khảo Ngoài ra, giáo viên phải chọn lựa các hiện tượng thực tiễn phùhợp với nội dung bài mới tăng hứng thú, say mê học tập, tìm hiểu bộ môn

Nếu người giáo viên kết hợp tốt phương pháp dạy học tích hợp sử dụng cáchiện tượng thực tiễn, xây dựng bài tập thực tiễn… ngoài giúp học sinh chủ động,tích cực say mê học tập còn lồng ghép được các nội dung khác nhau như: Hóahọc với bảo vệ môi trường, với các hiện tượng tự nhiên, với những úng dụngtrong cuộc sống chăm sóc và bảo vệ sức khỏe con người thông qua các kiến thứcthực tiễn đó Đây cũng là hướng đi mà ngành giáo dục nước ta đang đẩy mạnhtrong các năm gần đây

*Hóa học với bảo vệ môi trường

Vấn nạn ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu đang là vấn đề thời sự nóng bỏngtrên toàn cầu học tập và nghiên cứu kiến thức hóa học có thể giúp học sinh hiểuđược nguyên nhân và các giải pháp cho vấn đề này

Ví dụ 1: Khi dạy phần tác dụng của cây xanh đối với con người - bài Không khí sự

cháy ( Tiết 42,43 bài 28 hóa học 8) giáo viên có thể nêu: Mỗi người mỗi ngày cần

20-30m 3 không khí để thở ( Trong đó 1/5 thể tích là khí Oxi) ngoài ra Khí Oxi còn đóng vai trò quan trọng trong quá trình hô hấp của các sinh vật khác cũng như nhiều quá trình trong cuộc sống và sản xuất của con người có thể nói nhu cầu về khí Oxi là rất lớn vậy lượng khí Oxi trong khí quyển có bị thay đổi không?

Đáp án: Lượng khí Oxi không được duy trì do quá trình quang hợp của cây xanh do

đó chúng ta cần tích cự trồng, chăm sóc và bảo vệ cây xanh…

Ví dụ 2: Bài 2: Một số oxit quan trọng - Hóa 9

"Hiện tượng mưa axit" là gì ? Tác hại như thế nào ?

Giải thích: - Khí thải công nghiệp và khí thải của các động cơ đốt trong (ô tô,

xe máy) có chứa các khí SO 2 , NO, NO 2 ,Các khí này tác dụng với oxi O 2 và hơi nước trong không khí nhờ xúc tác oxit kim loại (có trong khói, bụi nhà máy) hoặc ozon tạo ra axit sunfuric H 2 SO 4 và axit nitric HNO 3

2SO 2 + O 2 + 2H 2 O  2H 2 SO 4

2NO + O 2  2NO 2

4NO 2 + O 2 + 2H 2 O  4HNO 3

Axit H 2 SO 4 và HNO 3 tan vào nước mưa tạo ra mưa axit

Hiện nay, mưa axit là nguồn ô nhiễm chính ở một số nơi trên thế giới Mưa axit làm mùa màng thất thu và phá hủy các công trình xây dựng, các tượng đài làm từ đá cẩm thạch, đá vôi, đá phiến (các loại đá này thành phần chính là CaCO 3 ):

CaCO 3 + H 2 SO 4  CaSO 4 + CO 2  + H 2 O CaCO 3 + 2HNO 3  Ca(NO 3 ) 2 + CO 2  + H 2 O

Áp dụng: Ngày nay hiện tượng mưa axit và những tác hại của nó đă gây nên những hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt là ở những nước công nghiệp phát triển Vấn đề ô nhiễm môi trường luôn được cả thế giới quan tâm Việt Nam chúng ta đang rất chú trọng đến vấn đề này Do vậy mà giáo viên phải cung cấp cho học

sinh những hiểu biết về hiện tượng mưa axit cũng như tác hại của nó nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường Cụ thể giáo viên có thể đặt câu hỏi trên liên

hệ tích hợp môi trường trong các bài : Không khí – Sự cháy – Hóa học 8 hay bài Một số Oxit quan trọng – hóa học 9

*Hóa học với các hiện tượng trong tự nhiên

Một trong những phương pháp học tập hóa học là quan sát các hiện tượng trong

tự nhiên, lí giải các hiện tượng đó thông qua hiểu biết về hóa học nói riêng và cácmôn học khác nói chung giúp học sinh hứng thú hơn với bộ môn qua đó hìnhthành phát triển năng lực giải quyết vấn đề qua môn hóa học cho học sinh

Ví dụ 1: Khi dạy về sự tồn tại của khí CO2 trong nước tự nhiên ( Bài axit các

bonic và muối cacbonat ) giáo viên có thể liên hệ: tại sao người ta nói “nước

chảy đá mòn” em hãy chỉ ra yếu tố hóa học trong câu nói này

Đáp án : Khí CO 2 tồn tại trong nước tự nhiên gây ra phản ứng làm mòn đá

CO 2 + H 2 O + CaCO 3 -> Ca(HCO 3 ) 3 [3]

Ví dụ 2: Hang động và thạch nhũ được hình thành như thế nào ?

Ở các vùng núi đá vôi, thành phần chủ yếu là CaCO 3 Khi trời mưa trong không khí có CO 2 tạo thành môi trường axit nên làm tan được đá vôi tạo cho đá có hình thù khác nhau

Áp dụng: Đây là một hiện tượng thường gặp trong các hang động núi đá, cụ thể

là Phong Nha Kẽ Bàng ( Quảng Bình) hay các hang động tại địa phương như Chùa Rồng-Cẩm Thạch , Suối cá Cẩm Lương Học sinh sẽ biết được quá trình hình thành các hang động với những hình dạng phong phú là do thiên nhiên kiến tạo dựa trên các quá trình biến đổi hóa học Dựa vào tính chất của Canxi cacbonat giáo viên có thể đề cập vấn đề trên ở bài “Axit cacbonic và muối cacbonat”(tiết 37 Hóa học lớp 9).

*Hóa học và những ứng dụng trong cuộc sống : Hóa học nghiên cức các chất

và sự biến đổi của chất nhằm phục vụ cho cuôc sống của con người vì vậy trongkhuôn khổ các bài học trong chương trình THCS giáo viên cần cho học sinhthấy được vai trò của hóa học thông qua các phần kiến thức mà học sinh tìmhiểu

Ví dụ 1: Trong khi dạy bài Dầu mỏ và khí thiên nhiên ( Tiết 51bài 40 hóa học 9) Ngoài những sản phẩm của quá trình chưng cất được trình bày như SGK giáo

viên có thể tạo sự ngạc nhiên thích thú cho học sinh khi cho các em biết rằng: từ

dầu mỏ qua các quá trình hóa học có thể tạo ra các sản phẩm như : tất da chân, bút sáp màu, thuốc aspirin, kẹo cao su, quần áo chống nhăn, pin mặt trời, son môi, phấn, nước hoa Ngược lại con người đã chế tạo được dầu thô từ rác thải như nilon, nhựa [5]

Ví dụ 2: Tại sao nước máy thường dùng ở các thành phố lại có mùi khí clo ?

Trong hệ thống nước máy ở thành phố, người ta cho vào một lượng nhỏ khí clo vào để có tác dụng diệt khuẩn Một phần khí clo gây mùi và một phần tác dụng với nước:

Axit hipoclorơ HClO sinh ra có tính oxi hóa rất mạnh nên có tác dụng khử trùng, sát khuẩn nước.

Áp dụng: Vấn đề này đang được sử dụng làm sạch nước hiện nay ở các nhà máy nước cung cấp nước cho các thành phố, thị xã, thị trấn Giải thích được hiện tượng này giúp học sinh hiểu được vai trò và ứng dụng của clo trong cuộc sống

mà học sinh có thể kiểm nghiệm thật dể dàng sau khi dạy tính chất tác dụng với nước của Clo hay giáo viên có thể đặt câu hỏi cho học sinh suy nghĩ để trả lời trong phần ứng dụng của clo trong bài “Clo”( Tiết 31lớp 9).

Ví dụ 3: Khi dạy bài Phân bón hóa học, giáo viên có thể liên hệ: Người ta hay

dùng tro bếp để bón cho cây trồng vì trong tro bếp có K 2 CO 3 cung cấp Kali cho cây trồng

Ví dụ 4: Khi dạy bài một số muối quan trọng (Hóa học 9) giáo viên có thể bổ

sung : Dung dịch nước muối sinh lí có tác dụng diệt khuẩn rất tốt các em có thể

tự pha bằng cách hòa tan 9 gam muối vào 1 lit nước lọc đã đun sôi để sử dụng[5]

Ví dụ 5: Tại sao khi quét vôi lên tường thì lát sau vôi khô và cứng lại ?

Giải thích: Vôi là canxi hiđroxit, là chất tan ít trong nước nên khi cho nước vào

tạo dung dịch trắng đục, khi tô lên tường thì Ca(OH) 2 nhanh chóng khô và cứng lại vì tác dụng với CO 2 trong không khí theo phương trình:

Ca(OH) 2 + CO 2  CaCO 3  + H 2 O

Áp dụng: Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho phần mở rộng tính chất hóa học

của canxi hiđroxit ở Bài : Tính chất hóa học của canxi hiđroxit- Hóa 9

*Hóa học với sức khỏe con người:

một trong những ứng dụng quan trọng của hóa học đó là tìm ra thuốc bổ, thuốcchữa bệnh phục vụ cho việc chăm sóc sức khỏe cho con người

Ví dụ 1: Khi dạy bài HCl ( hóa học 9) giáo viên có thể liên hệ : Muối NaHCO 3

cóa tác dụng giảm lượng axit trong dạ dày nhờ phản ứng

NaHCO 3 + HCl -> NaCl + H 2 O + CO 2 [4]

Ví dụ 2

Vì sao khi mở bình nước ngọt có ga lại có nhiều bọt khí thoát ra ?

Nước ngọt không khác nước đường mấy chỉ có khác là có thêm khí cacbonic

CO 2 Ở các nhà máy sản xuất nước ngọt, người ta dùng áp lực lớn trong môi trường nhiệt độ thấp để ép CO 2 hòa tan vào nước Sau đó nạp vào bình và đóng kín lại thì thu được nước ngọt.

Khi bạn mở nắp bình, áp suất bên ngoài thấp nên CO 2 lập tức bay vào không khí Vì vậy các bọt khí thoát ra giống như lúc ta đun nước sôi.

Về mùa hè người ta thường thích uống nước ngọt ướp lạnh Khi ta uống nước ngọt vào dạ dày, dạ dày và ruột không hề hấp thụ khí CO 2 Ở trong dạ dày nhiệt

độ cao nên CO 2 nhanh chóng thoát ra khỏi dung dịch theo đường miệng thoát

ra ngoài, nhờ vậy nó mang đi bớt một nhiệt lượng trong cơ thể làm cho người ta

có cảm giác mát mẻ, dễ chịu Ngoài ra CO 2 có tác dụng kích thích nhẹ thành dạ dày, tăng cường việc tiết dịch vị, giúp nhiều cho tiêu hóa.

Áp dụng: Hiện tượng có nhiều bọt khí thoát ra từ bình nước ngọt có ga hay chai bia thì chắc hẳn học sinh nào cũng biết Nhưng khi giải thích khí đó là khí gì và

có công dụng ra sao thì không ít học sinh biết được Giáo viên có thể nêu câu hỏi trên khi dạy phần “ các oxit cua cacbon” (tiết 34 lớp 9).

Ví dụ 3

Trong bài Sắt (Hóa học 9) giáo viên có thể liên hệ về vai trò của sắt đối với cơ thể

người : Chất sắt có mặt trong tất cả các tế bào của cơ thể con người và rất cần

thiết cho hệ miễn dịch, các cơ và điều chỉnh sự phát triển của các tế bào Hầu hết chất Sắt được dự trữ trong hemogobin và myoglobin-2 tế bào protein máu đỏ có nhiệm vụ vận chuyển khí Oxi đến mô và các cơ trong cơ thể Các nhà khoa học

đã phát hiện ra hai loại sắt mà cơ thể hấp thu là heme và non- heme Sắt heme có trong thịt gà, thịt bò, cá sắt non-heme có trong đậu hà lan và các loại gia vị

[5]

*giáo dục thái độ trung thực tính cẩn thận an toàn trong học tập

Hóa học là bộ môn khoa học có tính thực nghiệm việc tiến hành thí nghiệm vàtiếp xúc với hóa chất độc hại đòi hỏi người học phải tuân thủ quy tắc an toàn khitiến hành thí nghiệm

Ví dụ 1 :Vì sao không nên đổ nước vào axit sunfuric đậm đặc mà chỉ có thể

đổ axit sunfuric đậm đặc vào nước ?

Giải thích: Trong bất kì quuyển sách hóa học nào cũng ghi câu sau để

cảnh báo bạn đọc: " Trong bất kì tình huống nào cũng không được đổ nước vào

axit sunfuric đậm đặc, mà chỉ được đổ từ từ axit sunfuric đặc vào nước" Vì sao

vậy ?

Khi axit sunfuric tan trong nước sẽ tỏa ra một nhiệt lượng lớn Axit sunfuric đặc giống như dầu và nặng hơn trong nước Nếu bạn cho nước vào axit, nước sẽ nổi trên bề mặt axit Khi đó nước sôi mãnh liệt và bắn tung tóe mang theo những giọt axit gây nguy hiểm

Trái lại khi bạn cho axit sunfuric vào nước thì tình hình sẽ khác: axit sunfuric đặc nặng hơn nước, nếu cho từ từ axit vào nước, nó sẽ chìm xuống đáy nước, sau đó phân bố đều trong toàn bộ dung dịch Như vậy khi có phản ứng xảy

ra, nhiệt lượng sinh ra được phân bố đều trong dung dịch, nhiệt độ sẽ tăng từ từ không làm cho nước sôi lên một cách quá nhanh Một chú ý thêm là khi pha loãng axit sunfuric bạn luôn luôn nhớ là " phải đổ từ từ " axit vào nước và không nên pha trong các bình thủy tinh Bởi vì thủy tinh sẽ dễ vở khi tăng nhiệt độ khi pha

Áp dụng: Vấn đề an toàn khi làm thí nghiệm được đặt lên hàng đầu trong

những tiết dạy có sử dụng hóa chất Đặc biệt khi tiếp xúc với axit H 2 SO 4 đặc thì rất nguy hiểm Giáo viên có thể đặt câu hỏi trên cho học sinh trả lời về cách pha loãng axit H 2 SO 4 khi dạy phần tính chất vật lí của axit sunfuric đặc trong bài : Axit sunfuric - Hóa 9

Ví dụ 2:

Khi dạy phản ứng cháy của Hiđro trong bài tính chất ứng dụng của Hiđro - hóa

học 8 giáo viên có thể lưu ý cho học sinh : khi điều chế H 2 phục vụ cho phản ứng cháy phải để cho H 2 lùa hết không khí trong ống nghiệm sao cho chỉ còn H 2 thoát

ra ngoài và đốt H 2 ngay trên đầu ống thủy tinh vuốt nhọn khi đó H 2 cháy sẽ không gây ra hiện tượng nổ.

Bước 4:Tổng kết và hướng dẫn học bài

Trong phần này ngoài các biện pháp hệ thống kiến thức bài học thay vì sử dụngcác câu hỏi có nội dung khô khan hay tính toán đơn thuần thì giáo viên cần sửdụng các bài tập hóa học có lồng ghép các tình huống thực tiễn theo các mức độbiết, hiểu, vận dụng có để học sinh luyện tập tại lớp và ở nhà

Ví dụ 1: sau khi học bài điều chế Oxi, phản ứng phân hủy ( Hóa học 8) giáo viên

có thể ra bài tập TNKQ như

Dựa vào tính chất nào để thu khí oxi băng cách đẩy nước

A Khí oxi ít tan trong nước

B Khí oxi nhẹ hơn nước

C Khí oxi nặng hơn nước

D Khí oxi phản ứng với nước

Ví dụ 2:

Bài Nhôm - Hóa học 9 có thể giáo cho học sinh bài tập vận dụng như sau:

Đuyra là hợp kim chứa 94% Ai, 4% Cu và 2% là các kim loại khác như Mg, Mn, Fe…Hợp kim này nhẹ, bên, cứng… được ứng dụng làm vỏ máy bay Tính khối lượng Al, Cu có trong vỏ một chiếc máy bay chứa 50 tấn hợp kim nói trên

Ví dụ 3:

Trong các nhà máy cung cấp nước sinh hoạt thì khâu cuối cùng là khử trùng nước, một trong những phương pháp khử trùng là dùng clo Lượng clo bơm vào nước trong bể tiếp xúc theo tỉ lệ 5g/m 3 nước nếu dân số thị trấn Cẩm thủy là

3000 người, mỗi người dùng 200 lit nước trong ngày thì nhà máy cung cấp nước sạch phải sử dụng bao nhiêu kg khí Clo để khử trùng nước

2.3.3 Một số tình huống dùng để xây dựng bài tập thực tiễn hay thiết

kế tình huống thực tiễn trong giờ học hóa học

Hóa học 8

Tiết Bài Tên bài Tên vấn đề Hình thức xây dựng

môn hóahọc

Vai trò của hóahọc

- trình bày bằng các thông tin vềvai trò của hóa học thông qua tranhảnh, clip

5 4 Nguyên tử Ý tưởng của

- Đặt vấn đề trước khi vào bài

17 12 Sự biến đổi

chất

-Sự biến đổichất trong qúa

- Đặt vấn đề

- Tích hợp BVMT: hiện thượng