Nâng cao ý thức pháp luật cho học viên trung tâm giáo dục nghề nghiệp giáo dục thường xuyên huyện mường la, tỉnh sơn la trong giai đoạn hiện nay

Do đó, việc nhanh chóng nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh, học viên ở huyện Mường La, đặc biệt là học viên Trung Tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, giú

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

VỪ THỊ DI

NÂNG CAO Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC VIÊN TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN HUYỆN MƯỜNG LA, TỈNH SƠN LA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

SƠN LA, NĂM 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

VỪ THỊ DI

NÂNG CAO Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC VIÊN TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN HUYỆN MƯỜNG LA, TỈNH SƠN LA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Chuyên ngành: XH2b

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn: Th.S Đèo Thị Thủy

SƠN LA, NĂM 2017

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới cô ThS Đèo Thị Thủy - giảng viên

hướng dẫn đề tài, cô đã rất nhiệt tình giúp đỡ em, chỉ bảo tận tình chu đáo, hướng dẫn

em trong quá trình nghiên cứu đề tài

Em xin chân thành gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo trong Trường Đại học Tây Bắc, các thầy cô trong khoa Lý luận Chính trị và các phòng ban nhà trường đã tạo điều

kiện giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài

Em xin cảm ơn các thầy cô giáo trong Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La đã tạo điều kiện giúp đỡ em, cung cấp số liệu và những thông tin cần thiết về đề tài trong quá trình nghiên cứu

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới cô giáo chủ nhiệm Đỗ Huyền Trang và

các bạn sinh viên lớp K54 - ĐHGD Chính trị cùng gia đình đã động viên giúp đỡ em hoàn thành đề tài này

Cuối cùng em xin chân thành cảm ơn hội đồng nghiệm thu đề tài

Do những điều kiện khách quan và chủ quan nên bản thân đề tài này chắc chắn sẽ còn nhiều thiếu sót Em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo để đề tài được hoàn thiện hơn

Sơn La, tháng 5 năm 2017

Người thực hiện đề tài

Vừ Thị Di

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

UBND: Uỷ ban nhân dân

TTGDNN - GDTX: Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên Nxb: Nhà xuất bản

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu 2

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4

6 Đóng góp của khóa luận 4

7 Kết cấu của khóa luận 4

CHƯƠNG 1 : LÝ LUẬN CHUNG VỀ NÂNG CAO Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC VIÊN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 6

1.1 Khái niệm và đặc điểm của ý thức pháp luật 6

1.1.1 Khái niệm pháp luật và ý thức pháp luật 6

1.1.1.2 Khái niệm ý thức pháp luật 6

1.1.2 Đặc điểm của ý thức pháp luật 10

1.2 Kết cấu và vai trò của ý thức pháp luật 13

1.2.1 Kết cấu của ý thức pháp luật 13

1.2.2 Vai trò của ý thức pháp luật 15

Tiểu kết chương 1 18

CHƯƠNG 2 : THỰC TRẠNG VỀ NÂNG CAO Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC VIÊN TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN HUYỆN MƯỜNG LA, TỈNH SƠN LA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 19

2.1 Khái quát chung về học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La 19

2.1.1 Sơ lược về Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La 19

2.1.2 Đặc điểm của học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La 21

2.2 Thực trạng ý thức pháp luật của học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La 24

2.3 Nguyên nhân dẫn đến thực trạng ý thức pháp luật của học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La 41

2.4 Ý nghĩa của việc nâng cao ý thức pháp luật cho học viên Trung tâm giáo dục nghề

nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La 44

Tiểu kết chương 2 46

CHƯƠNG 3 : MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC VIÊN TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN HUYỆN MƯỜNG LA, TỈNH SƠN LA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 47

3.1 Một số giải pháp để nâng cao ý thức pháp luật cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La 47

3.1.1 Tăng cường sự lãnh đạo đối với công tác nâng cao ý thức pháp luật cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La 47

3.1.2 Kết hợp nâng cao ý thức pháp luật với giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La 48

3.1.3 Đổi mới nội dung, chương trình giáo dục ý thức pháp luật cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La 50

3.1.4 Đổi mới hình thức, phương pháp giáo dục, tuyên truyền ý thức pháp luật cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La 52

3.1.5 Tăng cường các nguồn lực hỗ trợ cho công tác tuyên truyền ý thức pháp luật cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La 54

3.1.6 Tăng cường giáo dục nâng cao ý thức pháp luật cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La thông qua gia đình, trung tâm và các tổ chức chính trị - xã hội 55

3.2 Kiến nghị 57

Tiểu kết chương 3 60

KẾT LUẬN 61 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1: Xếp loại hạnh kiểm và học lực của học viên năm học 2014 - 2017 21

Bảng 1.2: Số lượng học viên các dân tộc năm học 2016 - 2017 24

Bảng 2.1: Thái độ của học viên đối với pháp luật 26

Bảng 2.2: Thực trạng hiểu biết pháp luật của học viên 29

Bảng 2.3: Kết quả học tập môn giáo dục công dân của học viên 31

Bảng 2.4: Ý kiến của học viên về các hành vi vi phạm pháp luật 34

Bảng 2.5: Thái độ và hành vi của học viên trước các tình huống pháp luật 36

Biểu đồ 2.1: Thái độ của học viên khi tham gia các hoạt động ngoại khóa 39

Biểu đồ 2.2: Tầm quan trọng của công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục ý thức pháp luật cho học viên 40

Biểu đồ 2.3: Đánh giá của học viên về biểu hiện ý thức pháp luật của học viên hiện nay 41

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong tiến trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, vấn đề chính quyền và việc xây dựng, hoàn thiện một nhà nước kiểu mới, nhà nước của dân, do dân và vì dân luôn là mối quan tâm hàng đầu, là nhiệm vụ trọng tâm của Đảng và Nhà nước ta Đặc biệt là

sự phát triển đất nước trong giai đoạn đổi mới và vận hành theo nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang đặt ra yêu cầu xây dựng một nền dân chủ, đảm bảo quyền tự do, bình đẳng của công dân, cũng như yêu cầu cải cách bộ máy nhà nước, xây dựng hệ thống pháp luật càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết Pháp luật đã góp phần đẩy nhanh nhịp độ phát triển kinh tế, duy trì và tạo được một số chuyển biến về mặt xã hội, góp phần không nhỏ vào việc củng cố tiềm lực quốc phòng, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, tạo thế và lực đưa nước ta hội nhập thế giới Chúng ta cũng đang từng bước xây dựng, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hệ thống pháp luật cho phù hợp với tình hình và nhiệm vụ mới Nhiều văn bản pháp luật đã và đang đi vào cuộc sống, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân Điều đó càng khẳng định pháp luật ngày càng hoàn thiện hơn, hoạt động tuyên truyền pháp luật được phổ biến rộng rãi hơn thì ý thức pháp luật sẽ được nâng lên, sự định hướng hành vi cho mọi công dân cũng sẽ tốt hơn

Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, tại Hội nghị Trung ương toàn quốc giữa nhiệm kì khóa VII, Đảng ta đã xác định: Tăng cường giáo dục ý thức pháp luật, nâng cao hiểu biết và ý thức thực hiện pháp luật, sống và làm việc theo Hiến pháp

và pháp luật, đảm bảo cho pháp luật được thi hành một cách nghiêm minh, thống nhất

và công bằng Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định: “Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật Mọi cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức và mọi công dân có nghĩa vụ chấp hành Hiến pháp và pháp luật” “Phát huy dân chủ đi đôi với giữ vững kỷ luật, kỷ cương, tăng cường pháp chế, quản lý xã hội bằng pháp luật, tuyên truyền, giáo dục toàn dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật” [3, tr 135]

Sơn La là một tỉnh nằm ở miền Tây bắc của Tổ quốc, là nơi chưa có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội, song Sơn La là một tỉnh luôn thực hiện tốt mọi chủ chương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước để cùng với

cả nước thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tất cả vì mục tiêu

dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Mường La là một trong những huyện của Sơn La mà trong những năm gần đây đời sống của nhân dân ngày càng được cải thiện Tuy nhiên, trước sự mở rộng hội nhập của đất nước nói chung và huyện Mường La nói riêng đã tác động rất nhiều đến lối sống, suy nghĩ của nhiều người trong đó có học viên Trung Tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La

Hiện nay tội phạm, tệ nạn xã hội liên quan đến an toàn giao thông, trộm cắp, ma túy trong độ tuổi thanh, thiếu niên có chiều hướng gia tăng Phần lớn là số người vi phạm trong độ tuổi thanh niên, học sinh, tỷ lệ thanh, thiếu niên mắc các tệ nạn xã hội khá cao; học sinh, học viên vi phạm pháp luật có nhiều dấu hiệu phức tạp Bên cạnh tình trạng vi phạm pháp luật thì lối sống buông thả, thực dụng, hưởng thụ đã xuất hiện ở một bộ phận không nhỏ trong học sinh, học viên ở Mường La Do đó, việc nhanh chóng nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh, học viên ở huyện Mường La, đặc biệt là học viên Trung Tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, giúp cho các em có tri thức cần thiết và hành trang vững bước trong việc xây dựng trường học lành mạnh, trật tự, kỷ cương; xây dựng huyện Mường La, tỉnh Sơn La phát triển ngày càng giàu đẹp, góp phần xây dựng thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là

một yêu cầu cần thiết trong tình hình hiện nay

Xuất phát từ thực tế nêu trên, tôi đã chọn đề tài: “Nâng cao ý thức pháp luật

cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp

của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Việc nâng cao ý thức pháp luật cho người dân nói chung và học viên nói riêng có

ý nghĩa to lớn, tạo nên nội lực cho việc xây dựng thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Do vậy, chủ đề này đã được nhiều công trình khoa học

nghiên cứu Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu như: “Bàn về ý thức pháp

luật” của Hoàng Thị Kim Quế, Luật học, Trường Đại Học Luật Hà Nội, số 1/2003;

“Vấn đề nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh các trường chuyện nghiệp ở tỉnh Yên Bái hiện nay” - luận văn thạc sĩ của Lê Hoài Nam, người hướng dẫn: PGS.TS.Hồ

Trọng Hoài, Hà Nội, 2008; “Một số biện pháp nhằm nâng cao ý thức pháp luật phòng,

chống ma túy trong học sinh, sinh viên hiện nay” của Nguyễn Thị Hoàng Lan, Dân

chủ và Pháp luật, Bộ Tư pháp, số 10/2009; “Ý thức pháp luật và xây dựng ý thức chấp

hành pháp luật về trật tự, an toàn giao thông” của Lê Thị Phương Nga, Dân chủ và

Pháp luật, Bộ Tư pháp, số 7/2009; “Ảnh hưởng của ý thức pháp luật đến việc thực

hiện pháp luật ở Việt Nam hiện nay” - khóa luận tốt nghiệp của Đào Thị Tuyền,

TS.Nguyễn Văn Năm hướng dẫn, Hà Nội, 2012; “Ý thức pháp luật của thanh niên

trên địa bàn Thành Phố Hà Nội trong giai đoạn hiện nay”, - khóa luận tốt nghiệp của

Phạm Thị Hân, người hướng dẫn: PGS.TS.Nguyễn Minh Đoan, Hà Nội, 2012; “Giáo

dục ý thức pháp luật cho học sinh trung học phổ thông ở tỉnh Yên Bái hiện nay” - luận

văn thạc sĩ Triết học của Nguyễn Thị Quỳnh Nga, người hướng dẫn: PGS.TS.Nguyễn Đình Tường, Hà Nội, 2013 ngoài ra còn rất nhiều bài báo, bài viết về vấn đề này được đăng trên các tạp chí, sách báo Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đã làm rõ tính cấp thiết và đề xuất những giải pháp thiết thực trong việc nâng cao ý thức pháp luật cho nhân dân trong giai đoạn hiện nay Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này chưa nhiều và thời gian thực hiện cách đây đã lâu nên chưa đáp ứng kịp thời với tình hình thực tiễn của đất nước

Đối với vấn đề nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh, học viên thì vẫn là một khoảng trống để ngỏ rất ít công trình nghiên cứu, đề cập đến, đặc biệt đối với huyện Mường La Trong những năm gần đây tình hình kinh tế - xã hội có nhiều biến chuyển, đời sống nhân dân không ngừng nâng cao Bên cạnh mặt tích cực đó thì trên địa bàn huyện cũng xuất hiện nhiều vấn đề về trật tự, an ninh, an toàn xã hội Đặc biệt, tình trạng phạm tội trong nhân dân không ngừng gia tăng, trong đó xuất hiện ngày càng nhiều đối tượng phạm tội là học sinh, học viên Trước những thực trạng đó đòi hỏi nhu cầu bức thiết được giải đáp, định hướng về mặt lý luận những vấn đề nghiên cứu ý thức pháp luật cho học viên ở Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La Điều này rất có ý nghĩa đối với học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận

- Mục đích của khóa luận: Thông qua nghiên cứu, khảo sát, phân tích khóa luận nghiên cứu đặc điểm, thực trạng ý thức pháp luật của học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La để đánh giá sự hiểu biết về pháp luật, ý thức pháp luật của học viên, từ đó đề xuất một số kiến nghị

nhằm giúp học viên nâng cao ý thức pháp luật, tránh xa các tệ nạn xã hội, không vi

phạm pháp luật

- Nhiệm vụ của khóa luận:

+ Phân tích làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn có liên quan đến ý thức pháp luật và vai trò của việc nâng cao ý thức pháp luật cho học viên hiện nay

+ Phân tích thực trạng, đề xuất một số giải pháp và kiến nghị để nâng cao ý thức pháp luật cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của khóa luận: học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La

- Phạm vi nghiên cứu của khóa luận:

+ Địa bàn nghiên cứu: Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La

+ Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 1 năm 2017 đến tháng 6 năm 2017

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Khóa luận dựa trên những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam về các vấn đề

có liên quan trong đề tài

- Trên cơ sở phương pháp biện chứng duy vật và các phương pháp khác như: Phân tích, tổng hợp, điều tra, khảo sát, thống kê, phỏng vấn

6 Đóng góp của khóa luận

- Về mặt lý luận: Khóa luận góp phần làm rõ về vai trò của ý thức pháp luật và vai trò của ý thức pháp luật cho học viên hiện nay

- Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của khóa luận nhằm tìm ra các biện pháp tác động giúp học viên tuân thủ và chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật hoặc được dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu cho sinh viên khoa Lý luận chính trị, Trường Đại học Tây Bắc

7 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, mục lục, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,

nội dung của khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Lý luận chung về nâng cao ý thức pháp luật cho học viên trong giai đoạn hiện nay

Chương 2: Thực trạng về nâng cao ý thức pháp luật cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La trong giai đoạn hiện nay

Chương 3: Một số giải pháp để nâng cao ý thức pháp luật cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La trong giai đoạn hiện nay

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ NÂNG CAO Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC VIÊN

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

1.1 Khái niệm và đặc điểm của ý thức pháp luật

1.1.1 Khái niệm pháp luật và ý thức pháp luật

1.1.1.1 Khái niệm pháp luật

Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, thời kỳ cộng sản nguyên thủy là thời kỳ không có Nhà nước và do vậy cũng không có pháp luật, hành vi con người và các thành viên trong xã hội được điều chỉnh bởi các quy phạm đạo đức, phong tục, tập quán, tín ngưỡng Khi Nhà nước ra đời, pháp luật cũng xuất hiện và là công cụ của giai cấp cầm quyền để quản lý xã hội

Pháp luật là một hiện tượng xã hội có vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống chính trị của một xã hội có giai cấp Pháp luật là công cụ sắc bén để thực hiện quyền lực nhà nước, duy trì và bảo vệ lợi ích của giai cấp cầm quyền Theo học thuyết Mác - Lênin, pháp luật chỉ phát sinh, tồn tại và phát triển trong xã hội có giai cấp

Cũng như Nhà nước, bản chất của pháp luật thể hiện rõ tính giai cấp và tính xã hội, hai thuộc tính này có mối quan hệ mật thiết với nhau Xét theo quan điểm hệ thống, không có pháp luật chỉ thể hiện duy nhất tính giai cấp, ngược lại, cũng không

có pháp luật chỉ thể hiện tính xã hội

Như vậy, hiểu pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự chung do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp nắm quyền lãnh đạo và

là nhân tố điều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm tạo ra trật tự và ổn định trong xã hội

Pháp luật Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành theo một trình

tự thủ tục nhất định, thể hiện ý chí, nguyện vọng và lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, có tính chất bắt buộc chung đối với toàn xã hội nhằm điều chỉnh

các quan hệ trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

1.1.1.2 Khái niệm ý thức pháp luật

Ý thức pháp luật là một hình thái ý thức xã hội trong xã hội có giai cấp; trong đó,

nó thể hiện tri thức và sự đánh giá về tính công bằng của những quy tắc được chấp nhận trong một xã hội nhất định với tính cách là luật pháp, về quyền hạn và nghĩa vụ

các thành viên trong xã hội, về tính hợp pháp hay không hợp pháp của hành vi con người, nó là một trong những vấn đề cơ bản, đa dạng, phức tạp của đời sống pháp luật

Từ điển Bách khoa toàn thư của Việt Nam, định nghĩa về ý thức pháp luật được

đề cập như sau: Ý thức pháp luật là tổng hợp những quan điểm, tư tưởng học thuyết thể hiện thái độ của con người, các nhóm xã hội, giai cấp đối với pháp luật, pháp chế cũng như quan điểm của họ về sự hợp pháp hay không hợp pháp trong những hành vi của những cá nhân, tổ chức, xã hội; Ý thức pháp luật có nội dung chủ yếu:

1 Sự hiểu biết về pháp luật

2 Thái độ đối với pháp luật

3 Khả năng thực hiện, áp dụng pháp luật

Triết học mác - xít cho rằng, ý thức pháp luật là một trong những hình thái ý thức

xã hội trong xã hội có giai cấp, nó cùng tồn tại khách quan với các hình thái ý thức xã hội khác như đạo đức, chính trị, tôn giáo, nghệ thuật, khoa học Ý thức pháp luật tồn tại phổ biến trong ý thức của mọi cá nhân và toàn xã hội, bản chất của nó là phản ánh đời sống pháp luật của xã hội

Đời sống pháp luật đó là nhu cầu cần phải điều chỉnh những hành vi có tính lặp

đi, lặp lại thường xuyên, phổ biến của con người trong đời sống xã hội nhằm bảo vệ lợi ích của giai cấp nắm quyền lực và duy trì sự ổn định của cộng đồng xã hội Nhu cầu cần điều chỉnh đó được con người phản ánh một cách tích cực và sáng tạo hình thành ý thức pháp luật

Ý thức pháp luật hiểu theo nghĩa thông thường, theo nghĩa hẹp thì đó là ý thức chấp hành những quy định pháp luật của con người Quan niệm này thường được xem như sự đánh giá chủ quan của một tập thể, cá nhân nào đó về mức độ hành vi chấp hành của một đối tượng nhất định trong việc thực hiện pháp luật theo những quy định trong văn bản pháp lý, đó là sự đánh giá mức độ ý thức pháp luật cao hay thấp, tốt hay kém của họ Cách quan niệm này vô hình chung đã đồng nhất ý thức pháp luật với một hình thức biểu hiện cụ thể của nó Như vậy, sẽ là quá hẹp, phiến diện vì nó chưa thể hiện rõ được vai trò, chức năng, bản chất và kết cấu của ý thức pháp luật

Trong lý luận khoa học, ý thức pháp luật được hiểu theo nghĩa rộng, có tính khách quan toàn diện và khái quát cao Tuy nhiên, do mục đích yêu cầu và phương diện nghiên cứu khác nhau nên cho đến nay đã xuất hiện nhiều quan niệm khác nhau

về ý thức pháp luật

Quan niệm thứ nhất cho rằng: "Ý thức pháp luật là một hình thái ý thức xã hội,

biểu thị mối quan hệ của con người đối với pháp luật" [18, tr 130] Đây là quan niệm mang tính khái quát cao, nhưng lại quá chung, chưa thể đầy đủ kết cấu, nội dung và nguồn gốc của ý thức pháp luật

Quan niệm thứ hai: Nhấn mạnh mặt này hay mặt khác của ý thức pháp luật

Chẳng hạn, có quan niệm tập trung nhấn mạnh cơ cấu ý thức pháp luật như: "Ý thức pháp luật là tổng hợp những tư tưởng quan điểm pháp luật và tâm lý pháp luật Hay nói cụ thể hơn, là tổng hợp những nhận thức, những hiểu biết quan điểm pháp lý, những tình cảm pháp luật cùng với sự tôn trọng và thói quen chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật" [23, tr 233]

Nhấn mạnh yếu tố pháp lý của ý thức pháp luật, có quan niệm cho rằng: “Ý thức pháp luật là một hình thái ý thức xã hội, là tổng hợp những học thuyết, quan điểm, tư tưởng, tình cảm của con người, thể hiện thái độ, sự đánh giá về tính công bằng hay không công bằng, đúng đắn hay không đúng đắn của pháp luật, về tính hợp pháp hay không hợp pháp trong hành vi xử sự của con người, trong các hoạt động của các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội và của các chủ thể khác” [7, tr 326] Có thể nói, quan niệm này khá toàn diện nếu xét theo góc độ của người làm công tác quản lý pháp luật Tuy nhiên, "tính hợp pháp hay không hợp pháp" cần phải xem xét dưới giác

độ giai cấp, gắn với một thể chế Nhà nước nhất định và sự phục vụ cho giai cấp cầm quyền nào trong xã hội Mặt khác, quan niệm trên chỉ hàm ý áp dụng cho thể chế chính trị xã hội chủ nghĩa, Nhà nước xã hội chủ nghĩa nó chưa phản ánh toàn diện kết cấu nội dung ý thức pháp luật Xét về mặt bản chất giai cấp, có quan niệm cho rằng: "Ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa là tổng hòa những quan điểm quan niệm, tình cảm về mặt pháp luật thể hiện thái độ của giai cấp công nhân và của nhân dân lao động do giai cấp công nhân lãnh đạo, đối với pháp luật, đối với những yêu cầu khác của pháp luật, đối với các quyền và nghĩa vụ của công dân" [24, tr 196]

Một số ý kiến khác lại thu hẹp cơ cấu của ý thức pháp luật, chỉ nhấn mạnh mặt tri thức pháp luật như: “Ý thức pháp luật là tổng thể những học thuyết, tư tưởng, quan điểm và quan niệm thịnh hành trong xã hội, thể hiện mối quan hệ thông qua sự hiểu biết của con người đối với pháp luật hiện hành, pháp luật đã qua và pháp luật cần phải có, thể hiện sự đánh giá về tính hợp pháp hay không hợp pháp trong hành vi

xử sự của con người cũng như trong hoạt động của các cơ quan Nhà nước và tổ chức

xã hội” [1, tr 229]

Có quan niệm chỉ tập trung nhấn mạnh ý thức của chủ thể pháp luật: "Ý thức pháp luật là trình độ hiểu biết của các tầng lớp nhân dân về pháp luật ý thức pháp luật còn là thái độ đối với pháp luật, ý thức tôn trọng hay coi thường pháp luật, đó là thái độ đối với hành vi vi phạm pháp luật và phạm tội" [20, tr 19] Đành rằng, ý thức phải gắn với chủ thể với một đối tượng nhất định, song với quan niệm trên sẽ là chưa hoàn chỉnh, bởi lẽ nó chưa đề cập đến yếu tố giáo dục, văn hóa pháp luật cũng như chức năng quản lý xã hội của Nhà nước thông qua pháp luật Quá nhấn mạnh khía cạnh ngăn ngừa, răn đe trong việc thực hiện pháp luật sẽ gây tâm trạng bắt buộc và thụ động bởi sự áp đặt của văn bản pháp luật, nó không thể hiện tính nhân đạo ưu việt của pháp luật xã hội chủ nghĩa

Quan niệm thứ ba: Đề cập tới ý thức pháp luật một cách đầy đủ, toàn diện

hơn Theo quan niệm này: “Ý thức pháp luật là một hình thái ý thức xã hội, là tổng thể những quan điểm, khái niệm, học thuyết pháp lý, tình cảm của con người (cá nhân, giai cấp, tầng lớp) thể hiện thái độ của họ đối với pháp luật hiện hành, trật tự pháp luật, sự đánh giá về tính công bằng hay không công bằng, đúng đắn hay không đúng đắn của pháp luật hiện hành, pháp luật đã qua và pháp luật trong tương lai, và hành vi hợp pháp, hành vi không hợp pháp của cá nhân, các cơ quan Nhà nước, tổ chức” [10, tr 290]

Như vậy, có thể nói do mục đích nghiên cứu của các chủ thể, ý thức pháp luật được xem xét theo những góc độ khác nhau nên nó cũng được hiểu một cách khác nhau Trên bình diện khoa học triết học, qua tham khảo các ý kiến nêu trên, theo mục đích yêu cầu và nhiệm vụ đề tài, tôi tán thành với quan niệm thứ ba nêu trên Vì quan niệm trên không những chỉ ra được tính chất, cơ cấu và nội dung của ý thức pháp luật

mà còn đề cập đến cả nguồn gốc, mối liên hệ phổ biến, tất yếu của ý thức pháp luật đối với đời sống xã hội

Là một hình thái ý thức xã hội, ý thức pháp luật phản ánh sâu sắc đời sống pháp luật, trước hết là sự phản ánh quá trình nhận thức về pháp luật, ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân và việc điều chỉnh hành vi của họ nhằm duy trì trật tự kỷ cương xã hội theo pháp luật của Nhà nước Bởi vậy, để đạt được mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" ở nước ta, đòi hỏi một mặt phải nâng cao

hiệu lực pháp luật xã hội chủ nghĩa, mặt khác phải đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến giáo dục ý thức pháp luật cho nhân dân

Với cách hiểu bao quát như trên, đã chỉ rõ bản chất của pháp luật là một hình thái

ý thức xã hội, có nguồn gốc xuất phát từ đời sống pháp luật của xã hội, có tính độc lập tương đối và đồng thời cũng làm rõ nét hơn về cơ cấu và nội dung của ý thức pháp luật Nhận thức đúng về ý thức pháp luật có ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng giúp cho chúng ta hiểu được bản chất, vai trò to lớn của ý thức pháp luật trong đời sống xã hội

để có thái độ xử sự đúng đắn với sự tồn tại của nó

1.1.2 Đặc điểm của ý thức pháp luật

Các đặc điểm của ý thức pháp được thể hiện như sau:

Thứ nhất, với tính cách là một hình thái ý thức xã hội - ý thức pháp luật chịu sự

quy định của tồn tại xã hội nhưng đồng thời nó cũng có tính độc lập tương đối

Ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội, do tồn tại xã hội quyết định Công lao to lớn của những nhà sáng lập ra chủ nghĩa Mác là đã phát triển chủ nghĩa duy vật lên đến đỉnh cao, xây dựng quan điểm duy vật về lịch sử và lần đầu tiên giải quyết một cách khoa học vấn đề sự hình thành và phát triển của ý thức xã hội C.Mác và Ph Ăngghen đã chứng minh rằng, đời sống tinh thần của xã hội hình thành và phát triển trên cơ sở đời sống vật chất, rằng không thể tìm nguồn gốc của tư tưởng, tâm lý xã hội trong bản thân nó nghĩa là không thể tìm trong đầu óc của con người mà phải tìm trong hiện thực vật chất Các ông cũng chỉ rõ, tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, ý thức

xã hội là sự phản ánh của tồn tại xã hội, phụ thuộc vào tồn tại xã hội, những quan điểm

về chính trị, pháp luật, triết học, đạo đức, văn hóa, nghệ thuật sớm muộn cũng biến đổi theo

Ý thức pháp luật là một bộ phận của ý thức xã hội, là sự phản ánh tồn tại xã hội

từ góc độ pháp luật, thể hiện trình độ hiểu biết pháp luật và thái độ đối với pháp luật của các giai cấp, các tầng lớp nhân dân trong xã hội có giai cấp Theo đó, ý thức pháp luật và pháp luật là những bộ phận của kiến trúc thượng tầng, chịu sự quy định và bị chi phối bởi các yếu tố trong cơ sở hạ tầng mà quan trọng nhất là các điều kiện kinh tế

Vì thế, những nội dung của ý thức pháp luật và những quy định của pháp luật, xét đến cùng, chính là phải chịu sự chi phối của các yêu cầu khách quan phát sinh trong các quan hệ xã hội Về điều này, C.Mác đã khẳng định: “Nhà lập pháp phải coi mình như

là nhà khoa học tự nhiên Ông ta không làm ra pháp luật, ông ta không phát minh ra

chúng mà chỉ nêu chúng lên; ông ta biểu hiện những quy luật nội tại của những mối quan hệ tinh thần thành những đạo luật thành văn có ý thức” [9, tr 232]

Tuy nhiên, trong những điều kiện nhất định, nhiều tư tưởng pháp luật đặc biệt là

tư tưởng pháp luật khoa học có thể vượt lên trên sự quy định của tồn tại xã hội Nếu đó

là tư tưởng pháp luật của giai cấp cầm quyền thì nó sẽ có cơ hội thuận lợi thể hiện pháp luật và tạo ra những sự tiến bộ trong đời sống xã hội

Ý thức pháp luật phản ánh tồn tại xã hội của một thời đại nào đó nhưng nó cũng

có tính kế thừa những yếu tố của ý thức pháp luật của thời đại trước đó.Tất nhiên những yếu tố kế thừa có thể là tiến bộ hoặc không tiến bộ

Thứ hai, ý thức pháp luật có mối quan hệ tác động qua lại với các hình thái ý thức xã

hội khác, nhất là đối với ý thức chính trị, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật

Tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội thể hiện ở chỗ: Trong mỗi thời đại lịch sử khác nhau, tùy thuộc vào bản chất của giai cấp cầm quyền mà vai trò của các hình thái ý thức pháp luật trong đó có ý thức pháp luật khác nhau Ý thức pháp luật

có thể chịu sự chi phối của các hình thái ý thức xã hội khác hoặc tác động chi phối ngược lại đối với các hình thái ý thức xã hội khác Chẳng hạn, trong xã hội phong kiến

ý thức pháp luật đóng vai trò chịu sự chi phối, trong xã hội tư sản ý thức pháp luật đóng vai trò chi phối các hình thái ý thức xã hội khác

Ý thức pháp luật và ý thức chính trị cùng ra đời và tồn tại trong những xã hội có giai cấp, ý thức pháp luật vừa có tính độc lập tương đối vừa chịu sự chi phối của ý thức chính trị Nếu ý thức chính trị phản ánh những nguyên tắc trong mối quan hệ giữa các tập đoàn người trong xã hội đối với quyền lực nhà nước thì ý thức pháp luật phản ánh mối quan hệ của các cá nhân đối với nhà ý thức

Trong mối quan hệ giữa ý thức pháp luật và ý thức đạo đức, sự giống nhau là cả hai loại ý thức này đều phản ánh tồn tại xã hội nhưng sự khác nhau thể hiện ở phương thức và kết quả phản ánh Ý thức pháp luật phản ánh đời sống pháp luật của xã hội mà kết quả phản ánh sẽ thể hiện ở quyền và nghĩa vụ mang tính bắt buộc chung để điều chỉnh hành vi của con người Ý thức đạo đức phản ánh tồn tại xã hội dưới dạng các quy tắc điều chỉnh hành vi của con người bằng lương tâm và sự tự điều chỉnh, tự hoàn thiện, tự đánh giá mang tính tự nguyện của bản thân Mặt khác, nội dung ý thức đạo đức không bao hàm quyền mà chỉ có nghĩa vụ, nghĩa vụ ở đây thể hiện khác với nghĩa

vụ trong ý thức pháp luật, đó là nghĩa vụ mang nhân tố chủ quan và sự tự giác của mỗi

người Ý thức pháp luật và ý thức đạo đức cùng chịu sự tác động của tồn tại xã hội và cùng tác động trở lại đối với tồn tại xã hội, chúng đều có vai trò tham gia điều chỉnh hành vi của con người trong xã hội Do đó, chúng có mối liên hệ, tác động qua lại với nhau, hỗ trợ và làm tiền đề cho nhau trong sự hình thành và phát triển của nhau Trong

đó, ý thức đạo đức có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự hình thành và nâng cao ý thức pháp luật, nhất là đối với ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa

Sự khác nhau giữa ý thức pháp luật và ý thức tôn giáo thể hiện ở chỗ: Ý thức tôn giáo là sự phản ánh hoang đường hư ảo về thế giới khách quan và gắn cho những hiện tượng tự nhiên, xã hội trở nên thần bí, không phải do bị cưỡng chế hay ép buộc và ý thức tôn giáo thường mang tính chủ quan của từng cá nhân trong xã hội Bản chất của ý thức pháp luật là sự nhận thức, đánh giá có sự điều chỉnh, có sự cưỡng chế, ép buộc của các quy định chung mang tính khách quan trong xã hội mà bắt buộc mọi cá nhân đều phải tuân thủ Các Mác đã viết: Tôn giáo là sự tự ý thức và sự tự cảm giác của con người chưa tìm được bản thân mình hoặc đã để lại đánh mất mình một lần nữa Khác với tôn giáo, ý thức pháp luật lại là sản phẩm của sự sàng lọc của con người về những điều được coi là cần thiết, bắt buộc phải tuân theo trong mọi hoạt động, mọi ứng xử để đảm bảo lợi ích của toàn xã hội, mà trước hết là lợi ích của giai cấp cầm quyền

Ý thức pháp luật khác với ý thức thẩm mỹ ở chỗ, ý thức thẩm mỹ là ý thức thỏa mãn trước cái đẹp và điều này không mang tính bắt buộc chung đối với tất cả mọi người Trong xã hội, khó có một tiêu chuẩn chung về cái đẹp cho mọi người và nó không mang tính cưỡng chế như ý thức pháp luật Vì thế, ý thức thẩm mỹ cho phép các cá nhân có sự lựa chọn rộng rãi - điều này khác với ý thức pháp luật Nhà nước và giai cấp cầm quyền luôn thông qua việc đặt ra quy phạm pháp luật làm chuẩn mực xử

sự cho hành vi của mỗi người trong xã hội, tức là áp đặt ý thức pháp luật cho xã hôi Việc không thừa nhận ý thức này có nghĩa là chống lại ý chí của Nhà nước và sẽ bị cưỡng chế bằng các chế tài của pháp luật

Thứ ba, ý thức pháp luật mang tính giai cấp

Ý thức pháp luật là một hình thái ý thức xã hội mang tính giai cấp sâu sắc, phản ánh đời sống pháp luật của xã hội, thông qua quan điểm, tư tưởng về pháp luật của giai cấp cầm quyền Nhà nước đại diện cho giai cấp cầm quyền, thể hiện ý chí của giai cấp cầm quyền, ban hành những quy phạm pháp luật phù hợp với ý chí của giai cấp cầm quyền, nhằm giữ gìn trật tự xã hội và bảo vệ hài hòa giữa lợi ích giai cấp và xã hội

1.2 Kết cấu và vai trò của ý thức pháp luật

1.2.1 Kết cấu của ý thức pháp luật

Quá trình phân tích, làm rõ được kết cấu của ý thức pháp luật là tiền đề quan trọng giúp chúng ta tìm ra những phương thức phù hợp tác động để nâng cao ý thức pháp luật

Kết cấu của ý thức pháp luật là cách thức tổ chức bên trong của ý thức pháp luật, trong đó, giữa các nhân tố cấu thành của ý thức pháp luật vừa thống nhất với nhau vừa tác động ảnh hưởng lẫn nhau và với các hiện tượng khác trong đời sống xã hội

Ý thức pháp luật là hiện tượng xã hội phức tạp, theo các lát cắt khác nhau, có thể chia ý thức pháp luật thành những yếu tố cấu thành khác nhau Mỗi cách phân chia đều

có ý nghĩa nhất định trong việc tìm hiểu bản chất, đặc điểm và vai trò của ý thức pháp luật Xuất phát từ mục đích và nhiệm vụ của đề tài chúng tôi theo cách tiếp cận kết cấu

ý thức pháp luật gồm hai bộ phận: Hệ tư tưởng pháp luật và tâm lý pháp luật

Một là: Hệ tư tưởng pháp luật

Nói đến hệ tư tưởng pháp luật là nói đến bản chất của pháp luật, nó thể hiện ý chí của giai cấp thống trị trong xã hội có phân chia giai cấp Hệ tư tưởng pháp luật đó là hệ thống các quan điểm, tư tưởng của con người, phản ánh một cách sâu sắc đời sống pháp luật theo ý chí của một giai cấp nhất định, nó được thể hiện thông qua hệ thống các phạm trù, khái niệm, nguyên tắc Hệ tư tưởng pháp luật là hệ thống các vấn đề mang tính bản chất của pháp luật và quan hệ pháp luật, nó được khái quát ở tầm lý luận

Hệ tư tưởng pháp luật bao gồm tổng thể các tư tưởng, quan điểm, học thuyết về pháp luật Chúng đề cập đến vai trò, bản chất giai cấp, các thuộc tính của pháp luật cũng như mối quan hệ giữa pháp luật với dân chủ, tự do công bằng, quyền con người, mối quan hệ giữa quyền và nghĩa vụ pháp chế trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, về nhận thức pháp luật và thực hiện pháp luật

Trong một chế độ chính trị - xã hội ở mỗi quốc gia nhất định, hệ tư tưởng pháp luật chính thống bao giờ cũng là hệ tư tưởng của giai cấp thống trị (trong xã hội chiếm hữu nô lệ thì giai cấp thống trị là chủ nô, xã hội phong kiến do giai cấp địa chủ thống trị, xã hội tư bản chủ nghĩa giai cấp tư sản giữ địa vị thống trị, trong xã hội xã hội chủ nghĩa giai cấp thống trị là giai cấp công nhân và nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản) Khi giai cấp cầm quyền là lực lượng tiến bộ của xã hội, có lợi ích kinh tế - chính trị phù hợp với lợi ích căn bản của số đông các lực lượng khác trong xã

hội thì hệ tư tưởng pháp luật sẽ mang tính khoa học, tính cách mạng, tính dân chủ và tính xã hội cao Ngược lại, nó có thể trở nên lạc hậu, thậm chí phản động khi nó đối lập với xã hội, nó sẽ là rào cản của phát triển xã hội Tuy nhiên, hai khuynh hướng trên

nó luôn luôn chuyển hóa để trở thành ý thức pháp luật của toàn xã hội, suy cho cùng

nó phản ánh sâu sắc bản chất tồn tại xã hội do tồn tại xã hội quy định, mà đỉnh cao của

nó là lợi ích kinh tế - chính trị của giai cấp thống trị ở mỗi xã hội nhất định

Hai là: Tâm lý pháp luật

Tâm lý pháp luật là sự phản ánh tâm trạng, cảm xúc, thái độ, tình cảm của con người đối với pháp luật và các hiện tượng pháp lý

Tâm lý pháp luật được hình thành một cách tự phát, dưới dạng tình cảm, tâm trạng, thái độ, cảm xúc của con người đối với pháp luật Sự tồn tại của tâm lý pháp luật thường gắn với trạng thái tâm lý của con người, là sự phản ánh trực tiếp, những "cung bậc" tình cảm của con người đối với các hiện tượng pháp lý cụ thể Tâm lý pháp luật là một bộ phận của ý thức pháp luật, so với hệ tư tưởng thì nó phong phú hơn, có tính bền vững hơn và ít biến đổi và gắn bó chặt chẽ với thói quen, truyền thống, tập quán của con người, của cộng đồng xã hội

Nói đến tâm lý pháp luật là nói đến sự biểu đạt những cảm xúc, tâm trạng, thái độ của con người đối với pháp luật, liên quan mật thiết với nhu cầu và lợi ích của con người và mức độ biểu hiện của nó với pháp luật, mặt khác nó còn chịu sự ràng buộc của những thói quen, truyền thống, tập quán sản xuất lao động, quan hệ kinh tế - xã hội của con người Bởi vậy, cũng như các hình thái ý thức xã hội khác, tâm lý pháp luật thường ít biến đổi, chậm thay đổi, nó mang tính bảo thủ, có tính bền vững cao so với tư tưởng pháp luật Do vậy, để xóa bỏ ý thức pháp luật lạc hậu, xây dựng ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa thì không thể chủ quan tùy tiện áp đặt khiên cưỡng, ngược lại phải kiên trì, linh hoạt, sáng tạo và cần có thời gian nhất định

Tâm lý pháp luật đó là việc thể hiện thái độ và hành vi đối với pháp luật hiện hành và việc chấp hành các quy định của pháp luật, đó là thái độ đồng tình hay phản đối, thờ ơ hay trân trọng, xem thường hay tôn trọng pháp luật Thông qua thái độ ấy mà con người thể hiện thái độ, niềm tin, thực hiện hành vi ứng xử trước pháp luật hiện hành

Nói đến trạng thái của tâm lý pháp luật thì tình cảm pháp luật là nấc thang đầu tiên, mang nặng tính cảm tính Tuy nhiên, những giá trị và mức độ của những "cung bậc"

tình cảm pháp luật còn tùy thuộc vào nhu cầu, nguyện vọng, lợi ích của con người trước pháp luật, điều này được tình cảm pháp luật qua thái độ tiêu cực hay tích cực, ủng hộ hay không ủng hộ của con người đối với pháp luật

Tính kế thừa của truyền thống, hành vi ứng xử theo thói quen, tập quán, việc bồi đắp và xây dựng niềm tin pháp luật là những nhân tố khá ổn định tính bền vững trong nội dung của tâm lý pháp luật Những yếu tố ấy được hình thành một cách lâu dài, phức tạp và kiểm chứng qua thực tiễn, làm cơ sở cho hoạt động của con người tự tin, kiên định và hiệu quả hơn Vì vậy nó là những yếu tố quan trọng trong quá trình hình thành ý thức pháp luật

Cũng phải nói rằng, giữa tâm lý pháp luật và hệ tư tưởng pháp luật có mối quan

hệ qua lại khăng khít với nhau Tâm lý pháp luật ra đời và phản ánh thái độ của con người trước pháp luật một cách tự phát, chưa hoàn chỉnh và chịu sự chi phối của hệ tư tưởng pháp luật Ngược lại, sự phát triển của hệ tư tưởng pháp luật cũng chịu ảnh hưởng của tâm lý pháp luật Tâm lý pháp luật và hệ tư tưởng pháp luật là hai trình độ phản ánh đời sống pháp luật nhưng có mối quan hệ tác động lẫn nhau trong sự hình thành ý thức pháp luật; sự đan xen và mức độ tác động qua lại giữa hệ tư tưởng pháp luật và tâm lý pháp luật lại còn tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, chính trị xã hội của mỗi quốc gia, dân tộc Do vậy, để nâng cao ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa cho nhân dân, bên cạnh việc đổi mới hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật, việc kiểm tra giám sát thực hiện pháp luật cần phải tăng cường công tác phổ biến giáo dục pháp luật hơn nữa cho thế hệ trẻ nhất là với đối tượng học sinh, học viên hiện nay

1.2.2 Vai trò của ý thức pháp luật

Ý thức pháp luật ra đời từ những điều kiện xã hội nhất định, phản ánh nhu cầu điều chỉnh cũng như quá trình điều chỉnh bằng pháp luật đối với các quan hệ xã hội Ý thức pháp luật có tác động, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống xã hội Tùy thuộc vào ý thức pháp luật tiến bộ hay lạc hậu mà sự tác động của nó có vai trò tích cực hay ảnh hưởng tiêu cực đến các mặt khác nhau của đời sống xã hội

Ở đây, tôi tập trung phân tích vai trò của ý thức pháp luật đối với đời sống kinh

tế, chính trị, văn hóa - tư tưởng

Thứ nhất, vai trò của ý thức pháp luật trong đời sống kinh tế Đời sống kinh tế

của xã hội là tổng thể những mối quan hệ, tương tác lẫn nhau của con người liên quan

trực tiếp đến việc sản xuất, trao đổi, phân phối, tiêu dùng các loại sản phẩm và dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người với một nguồn lực có giới hạn

Ý thức pháp luật có thể góp phần thúc đẩy đời sống kinh tế phát triển, bởi lẽ ý thức pháp luật là tiền đề trực tiếp để xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật nhà nước Hệ thống pháp luật nhà nước nếu phản ánh đúng quy luật phát triển kinh tế, phản ánh đúng nhu cầu và xu hướng phát triển của một chế độ kinh tế - xã hội trong giai đoạn lịch sử nhất định thì mới có tác dụng thúc đẩy và tạo điều kiện cho các quan

hệ kinh tế - xã hội mới phát triển

Do đó, Nhà nước với tư cách là người trực tiếp sáng tạo pháp luật trước hết phải nhận thức được những đòi hỏi khách quan của đời sống kinh tế - xã hội thực tiễn, những yêu cầu đặt ra trong quá trình phát triển của kinh tế - xã hội để phản ánh kịp thời vào hệ thống pháp luật Pháp luật là công cụ quản lý kinh tế của đất nước thông qua việc thể chế hóa các chính sách, kế hoạch phát triển thành hệ thống các quy phạm pháp luật, tạo hành lang pháp lý cho các hoạt động kinh tế đạt hiệu quả, nên việc nâng cao ý thức pháp luật sẽ góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống luật pháp hiện hành nhằm điều chỉnh phù hợp các quan hệ kinh tế Nhờ hệ thống pháp luật, các chủ thể kinh tế được đảm bảo quyền tự do và lợi ích hợp pháp, đồng thời họ cũng xác định được nghĩa vụ và quyền hạn của mình trong sản xuất, phân phối, lưu thông và tiêu dùng và do vậy, ý thức pháp luật của họ cũng được củng cố, nâng cao

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, sự phân tầng xã hội, phân hóa giàu nghèo đang diễn ra với khoảng cách ngày càng lớn, cạnh tranh trên thị trường ngày càng gay gắt, các vấn đề kinh tế - xã hội trở nên phức tạp và gay gắt hơn (sự cạnh tranh không lành mạnh, kinh tế phát triển mất cân đối, phát sinh nhiều tiêu cực, hành vi tham nhũng, lãng phí và tệ nạn xã hội ) Điều này càng cần đến sự điều chỉnh của pháp luật, đặc biệt là cần đến ý thức pháp luật tự giác, tích cực của các chủ thể tham gia hoạt động trong nền kinh tế thị trường

Thứ hai, vai trò của ý thức pháp luật trong đời sống chính trị Trong điều kiện

của Nhà nước pháp quyền, pháp luật có vị trí tối thượng, ý thức pháp luật cũng giữ vị trí quan trọng, là bộ phận ý thức xã hội chủ đạo trong hệ thống ý thức xã hội

Ở nước ta hiện nay, ý thức pháp luật thích ứng với tính chất của Nhà nước kiểu mới, Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

Ý thức pháp luật giúp con người có khả năng nhận thức, đánh giá về đời sống pháp luật với các vấn đề, như thực trạng của đời sống pháp luật hiện hành; các tài liệu,

ấn phẩm thông tin pháp lý; tình trạng pháp chế; công tác tổ chức, áp dụng và thi hành luật pháp của các cơ quan Nhà nước; hoạt động thực hiện pháp luật của các tổ chức xã hội, thái độ và hành vi của các tầng lớp nhân dân với pháp luật; tính hợp pháp hay không hợp pháp trong hành vi của bản thân, của người khác; sự công bằng hay chưa trong việc áp dụng pháp luật đối với hoạt động của các cơ quan, tổ chức xã hội; v.v

Thứ ba, vai trò của ý thức pháp luật trong đời sống văn hóa - tư tưởng Ý thức

pháp luật luôn có ảnh hưởng mạnh mẽ tới các hình thái ý thức xã hội khác Những quan điểm, tư tưởng pháp luật khoa học, tiến bộ góp phần củng cố, phát huy những nhân tố tích cực ở các hình thái ý thức xã hội khác; đồng thời khắc phục những quan niệm không phù hợp, ảnh hưởng xấu đến lợi ích của các giai cấp, đến đời sống cộng đồng và tiến bộ xã hội

Ý thức pháp luật cao giúp khắc phục tình trạng xâm phạm quyền tự do dân chủ của nhân dân Ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa đã góp phần vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân các dân tộc trên thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc và dân chủ, kiên quyết chống lại mọi biểu hiện của chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, chủ nghĩa sôvanh nước lớn

Ý thức pháp luật quyết định hiệu quả của việc thực hiện pháp luật, đưa pháp luật vào cuộc sống Ý thức pháp luật cao là cơ sở cho những ứng xử có văn hóa của con người khi con người có ý thức tôn trọng nhau thông qua việc nghiêm chỉnh chấp hành, tuân thủ pháp luật

Ý thức pháp luật được xem là điều kiện quan trọng, tiền đề tư tưởng trực tiếp cho việc xây dựng, phát triển và hoàn thiện hệ thống pháp luật Ý thức pháp luật cao là điều kiện để việc biên soạn, ban hành pháp luật được tiến hành nhanh chóng

và thuận lợi

Như vậy từ những điều trình bày ở trên, có thể nói, ý thức pháp luật có vai trò to lớn trong đời sống xã hội

Tiểu kết chương 1

Pháp luật là một hiện tượng xã hội có vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống chính trị của một xã hội có giai cấp Pháp luật là công cụ sắc bén để thực hiện quyền lực nhà nước, duy trì và bảo vệ lợi ích của giai cấp cầm quyền Cũng như Nhà nước, bản chất của pháp luật thể hiện rõ tính giai cấp và tính xã hội, hai thuộc tính này có mối quan hệ mật thiết với nhau

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự chung do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp nắm quyền lãnh đạo và là nhân

tố điều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm tạo ra trật tự và ổn định trong xã hội

Ý thức pháp luật là một hình thái ý thức xã hội trong xã hội có giai cấp; trong đó,

nó thể hiện tri thức và sự đánh giá về tính công bằng của những quy tắc được chấp nhận trong một xã hội nhất định với tính cách là luật pháp, về quyền hạn và nghĩa vụ các thành viên trong xã hội, về tính hợp pháp hay không hợp pháp của hành vi con người, nó là một trong những vấn đề cơ bản, đa dạng, phức tạp của đời sống pháp luật

Ý thức pháp luật được hiểu theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng và 3 quan niệm khác nhau Nhận thức đúng về ý thức pháp luật có ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng giúp cho chúng ta hiểu được bản chất, vai trò to lớn của ý thức pháp luật trong đời sống xã hội

để có thái độ xử sự đúng đắn với sự tồn tại của nó

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ NÂNG CAO Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC VIÊN TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN HUYỆN MƯỜNG LA, TỈNH SƠN LA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

2.1 Khái quát chung về học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La

2.1.1 Sơ lược về Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La

Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La nằm ở huyện Mường La thuộc tỉnh Sơn La Là một trung tâm đào tạo bổ túc từ Tiểu học đến Trung học phổ thông nhưng thông thường chỉ có học viên Trung học phổ thông, vừa dạy nghề và hướng nghiệp cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La đã trở thành một trung tâm đào tạo hệ vừa học vừa làm cho nhân dân huyện Mường La

Trung tâm giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La được thành lập năm 1997 tổ chức thực hiện các chương trình xóa mù chữ và giáo dục tiếp tục sau khi biết chữ; đáp ứng yêu cầu người học, cập nhật kiến thức, kỹ năng, chuyển giao công nghệ, bồi dưỡng nâng cao hoạt động chuyên môn; giảng dạy chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông Còn Trung tâm giáo dục nghề nghiệp huyện Mường La, tỉnh Sơn La được thành lập từ năm 2009 tổ chức đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ ở trình độ sơ cấp nghề, nhằm trang bị cho người học năng lực thực hành một nghề đơn giản hoặc năng lực thực hành một số công việc của một nghề

Ngày 13 tháng 5 năm 2016 theo Quyết định số 1153 của UBND tỉnh Sơn La thì hai trung tâm đã sáp nhập vào thành một trung tâm là Trung tâm giáo dục nghề nghiệp

- giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La nhằm đảm bảo phù hợp với quy hoạch phát triển mạng lưới cơ sở giáo dục, đào tạo nghề nghiệp và hướng nghiệp của địa phương; đáp ứng nhu cầu đào tạo nghề nghiệp và tổ chức thực hiện các chương trình giáo dục thường xuyên trên địa bàn huyện Mường La

Sau khi sáp nhập, Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La thực hiện các nhiệm vụ sau: tổ chức đào tạo nhân lực

trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ ở trình độ sơ cấp, đào tạo nghề nghiệp dưới 03 tháng; đào tạo nghề cho lao động nông thôn; tổ chức thực hiện các chương trình giáo dục thường xuyên bao gồm: chương trình xóa mù chữ và tiếp tục sau khi biết chữ; chương trình giáo dục đáp ứng yêu cầu người học, cập nhật kiến thức, kỹ năng, chuyển giao công nghệ; chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ về chuyên môn, nghiệp vụ; chương trình giáo dục để lấy bằng của hệ thống giáo dục quốc dân Hiện nay trung tâm có 36 cán bộ, giáo viên và nhân viên trong đó gồm có 4 ban giám đốc, 23 giáo viên giảng dạy (17 giáo viên dạy văn hóa và 6 giáo viên dạy nghề) 9 nhân viên hành chính

Trung tâm có cơ sở vật chất rộng rãi khang trang với tổng số phòng học là 14 phòng Đến năm học 2016 - 2017 thì số học viên của trung tâm là 337 (tháng 1 năm

2017 - số liệu của Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên Mường La) trung tâm gồm có 9 lớp văn hóa học vào buổi sáng và buổi chiều các bạn học nghề gồm có 3 lớp nghề phổ thông, các lớp nghề liên kết là 10 lớp và các lớp nghề xã hội là

10 lớp (nghề may công nghiệp) Đa số học viên của trung tâm là con em dân tộc thiểu

số chiếm tỷ lệ 98,5%, do học viên của trung tâm là con em dân tộc thiểu số từ vùng sâu, vùng xa (vùng III chiếm 70%) đến học tập cho nên trong những năm gần đây học viên khá giỏi ít và trong học kỳ I năm học 2016 - 2017 toàn trung tâm không có học viên giỏi mà chỉ có 65 học viên khá chiếm 19,3% và tăng dần theo năm học Vì thế có thể thấy rằng đây là một điều đáng phải quan tâm Tuy là một trung tâm có học viên khá giỏi ít nhưng các bạn học viên rất năng nổi và nhiệt tình trong các hoạt động bề nổi của trung tâm và địa phương nơi Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La đóng cho nên ý thức của các bạn (hạnh kiểm) tốt chiếm phần lớn nhưng hạnh kiểm yếu ngày càng tăng Vì vậy, nâng cao ý thức pháp luật cho các bạn là một việc quan trọng

Bảng 1.1: Xếp loại hạnh kiểm và học lực của học viên năm học 2014 - 2017

Họ là những người đang ở độ tuổi sung sức nhất về thể chất và phát triển trí tuệ, có khả năng tiếp thu cái mới nhanh, thông minh sáng tạo, tính tích cực nhạy bén, năng động và có hứng thú trong học tập, nghiên cứu, ứng dụng cũng như trong các quan hệ

xã hội Thực tế ngày nay cho thấy học viên của chúng ta ngày càng thích ứng với thời cuộc, nắm bắt nhanh nhiều thông tin trên nhiều lĩnh vực trong nước lẫn quốc tế Họ tự

ý thức về cái tôi ngày càng rõ rệt và đầy đủ hơn làm cho học viên có khả năng lựa chọn con đường tiếp theo, đặt ra vấn đề tự khẳng định và tìm kiếm vị trí cho riêng mình trong cuộc sống chung Họ có ý thức học tập, năng động và sáng tạo trong việc vận dụng những tri thức đã học vào cuộc sống phục vụ bản thân và xã hội, góp phần nhỏ bé của mình vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm, học viên cũng có những hạn chế nhất định như:

Về tâm, sinh lý: Đối tượng học viên ở đây rất đa dạng và phong phú bao gồm nhiều lứa tuổi khác nhau, cho nên đặc điểm tâm sinh lý của học viên ở trung tâm này

có nhiều đặc điểm khác nhau Có cả những người đã có việc làm và có vốn kinh nghiệm, tuy nhiên số học viên ở độ tuổi này không nhiều và học viên trong độ tuổi

trung học phổ thông chiếm phần lớn Phần lớn là lứa tuổi chưa phát triển đầy đủ về thể chất cũng như về tâm - sinh lý, kinh nghiệm sống và trình độ nhận thức còn hạn chế, khả năng kiềm chế chưa cao, rất nhạy cảm, dễ xúc động, dễ bị kích động, lôi kéo vào những hoạt động phiêu lưu, mạo hiểm, hoạt động vi phạm pháp luật và bị tác động bởi các yếu tố bên ngoài như phim, ảnh, các hoạt động văn hóa xã hội Là lứa tuổi mà cá nhân xuất hiện rõ nét với những khám phá và nhận thức về cuộc sống Khi cơ thể phát triển tạo ra các nhu cầu tìm hiểu sự việc, có xu hướng thể hiện mình Vì thế dễ nảy sinh tâm lý lệch lạc, dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật, nếu thiếu sự giáo dục, thiếu hiểu biết về cuộc sống, nhất là thiếu hiểu biết về pháp luật.

Về nhận thức: Đa số người học đang trong giai đoạn bắt đầu hình thành nhân cách, tâm sinh lý chưa ổn định, suy nghĩ chưa chín chắn, tính cách hay thay đổi, khả năng nhận thức, đánh giá cũng như khả năng thực tiễn của mỗi người lại rất khác nhau

Ở một số học viên ý chí phấn đấu còn yếu, trình độ giác ngộ, nhận thức về xã hội còn thấp Ở một số học viên còn thích xa hoa, lãng phí, ăn chơi, đua đòi bạn bè Ở tuổi này thì rất hăng hái, nhiệt tình trong công việc, lạc quan, yêu đời nhưng rất dễ bi quan, chán nản khi gặp thất bại Cũng rất dễ sinh ra chủ quan nóng vội, kiêu ngạo, ít học hỏi đến nơi đến chốn, thích hướng về tương lai, ít chú ý đến hiện tại và dễ quên quá khứ Đa số các bạn học viên chưa nhận thức đầy đủ được tính chất hành vi của bản thân Những đặc điểm đó

có tác động, ảnh hưởng rất lớn đến quá trình nhận thức và hành động của học viên

Dưới góc độ xã hội, đây là lứa tuổi mà một số học viên đã bắt đầu được phép tham gia các quan hệ xã hội, đã có đầy đủ năng lực pháp luật và năng lực hành vi, bắt đầu phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật, phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình khi tham gia các quan hệ xã hội Ở lứa tuổi này nhân cách đang trong giai đoạn hình thành và phát triển nhưng chưa ổn định, các bạn học viên rất dễ bị sa ngã, bị rủ rê, lôi kéo vào các hành vi phạm tội do đặc tính hiếu động, tò mò của tuổi trẻ nhưng cũng dễ uốn nắn, dễ tiếp thu các điều hay, điều tốt khi được định hướng, được giáo dục ngay từ giai đoạn này

Vì thế cần phải dựa vào giáo dục gia đình, vào Nhà trường, vào chương trình học tập, sinh hoạt, vui chơi Giáo dục nâng cao ý thức pháp luật cho học viên ngay từ giai đoạn học viên đang ngồi trên ghế nhà trường, sẽ có tác động lớn trong việc định hướng, phát triển hình thành tư cách công dân, góp phần điều chỉnh hành vi, nâng cao nhận thức, xây dựng nhân cách, xây dựng tính hướng thiện, đảm bảo tính liên tục trong

nhận thức, hình thành các hành vi, thói quen tự giác xử sự đúng pháp luật và có ý thức tuân thủ pháp luật

Trong những năm gần đây, tổng số học viên của trung tâm luôn tăng giảm không đồng đều qua các năm học, phạm vi tuyển sinh của trung tâm chủ yếu là học viên có

hộ khẩu thường trú tại Mường La Tuy nhiên, do trên địa bàn có nhiều công trình thủy điện, để phục vụ cho công nhân cũng như là con em của công nhân của thủy điện nên trung tâm tuyển sinh cả những học viên có đăng ký tạm trú trên địa bàn huyện và các huyện, thành phố lân cận Với những đặc điểm tuyển sinh như vậy, thì cơ cấu thành phần học viên theo dân tộc của trung tâm rất đa dạng với những đặc điểm nổi bật là: Thứ nhất là về đặc điểm dân tộc thì người dân tộc thiểu số chiếm phần lớn với tỷ

lệ là 98,5% trong đó dân tộc H’mông và Thái chiếm đa số

Thứ hai là về giới tính thì có sự chênh lệch giữa nam và nữ, nam chiếm phần lớn với tỷ lệ là 89% có những lớp học không có bạn nữ nào Như vậy có thể thấy rằng hiện nay sự chênh lệch giới tính cũng là một thực trạng cần phải giải quyết

Thứ ba là về độ tuổi thì học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên Mường La, tỉnh Sơn La có nhiều độ tuổi khác nhau, từ 16 đến 28 tuổi Trong đó có 2 cán bộ xã là 28 tuổi còn lại các học viên của trung tâm là từ 16 - 26 tuổi Với tỷ lệ hơn 98% là con em dân tộc thiểu số (xã vùng III chiếm 70%), trình độ dân trí còn thấp đã chi phối đến toàn bộ quá trình học tập, hoạt động cũng như nhận thức các vấn đề xã hội của học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La

Với những đặc điểm trên sẽ có tác động ảnh hưởng đến vấn đề ý thức thực hiện, chấp hành pháp luật của học viên Cũng do một đặc điểm nữa là học viên theo học phải xa gia đình và thuê trọ ở là khá nhiều Những yếu tố tác động từ phía gia đình (sự quan tâm, dạy bảo từ phía cha mẹ, anh chị…) không được duy trì thường xuyên cũng

là một phần yếu tố ảnh hưởng đến ý thức pháp luật của học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La hiện nay

Tuy nhiên, bên cạnh những hạn chế như trên thì học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La cũng có rất nhiều điểm tích cực trong việc thực hiện, chấp hành tốt pháp luật của Nhà nước, nội quy, quy chế của Trung tâm Cơ sở vật chất của trung tâm ngày càng hoàn thiện và đi vào hoạt động, đem lại sự thuận lợi, hiệu quả trong việc hỗ trợ cho công tác học tập và rèn

luyện của học viên Ngoài ra học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La luôn mang trong mình những nỗ lực, tinh thần đoàn kết, say mê, tìm tòi, học hỏi để nâng cao kiến thức và rèn luyện phẩm chất

cá nhân…đây sẽ là những điều kiện thuận lợi giúp học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La hoàn thành tốt nhiệm

vụ của mình

Bảng 1.2: Số lượng học viên các dân tộc năm học 2016 - 2017

Nguồn: Trung tâm GDNN - GDTX Mường La

2.2 Thực trạng ý thức pháp luật của học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La

Với đặc điểm học viên của trung tâm ở nhiều độ tuổi khác nhau thì họ có nhiều mặt tích cực song cũng có nhiều mặt hạn chế Mặt tích cực của họ là có ý thức học tập

và rèn luyện đạo đức, có ước mơ trong sáng, quyết tâm thực hiện ước mơ, hoài bão của bản thân, chân thành cởi mở, tích cực tham gia các hoạt động phong trào Có tình cảm, phẩm chất đạo đức tốt, tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái; xây dựng quan hệ bạn bè trong sáng, lành mạnh, thực hiện tốt các nội quy, quy chế của trung tâm Tuy nhiên, trong học viên còn không ít những mặt hạn chế, yếu kém còn tồn tại như một bộ phận học viên không xác định được động cơ học tập, không nghĩ đến trách nhiệm và nghĩa vụ cống hiến cho xã hội, không tích cực rèn luyện, ý thức học tập kém, vi phạm nội quy, quy chế của trung tâm, dẫn đến sa vào các tệ nạn xã hội và

Vì vậy, việc đánh giá đúng thực trạng ý thức pháp luật của học viên hiện nay là một vấn đề quan trọng để tìm ra những giải pháp đúng cho việc nâng cao ý thức pháp luật cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La Nếu chúng ta không khách quan trong đánh giá, chỉ nhìn vào những hiện tượng tiêu cực thì dễ rơi vào cách nhìn phiến diện, đưa đến những kết luận

bi quan

Qua tìm hiểu thực tiễn, tôi phân tích thực trạng ý thức pháp luật của học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn

La qua các mặt cơ bản sau:

* Về sự cần thiết của giáo dục ý thức pháp luật đối với học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La

Để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam như Đại hội Đảng

IX đề ra, pháp luật đóng vai trò rất quan trọng - là công cụ của Nhà nước điều chỉnh các quan hệ của xã hội, điều chỉnh hành vi của mọi thành viên trong xã hội, thực hiện quản lý Nhà nước, quản lý xã hội bằng pháp luật

Sự hiểu biết và tôn trọng pháp luật là cơ sở để công dân thực hiện các hành vi hợp pháp hàng ngày và hình thành ý thức pháp luật đúng đắn Người có ý thức pháp luật đúng thì hành vi của người đó trong việc thực hiện pháp luật càng đúng đắn hơn Giáo dục pháp luật nhằm hình thành và làm sâu sắc thêm, từng bước mở rộng ý thức pháp luật, hình thành lòng tin đối với pháp luật Tri thức pháp luật đầy đủ thì tình cảm pháp luật càng mạnh mẽ, niềm tin càng vững chắc Khi đã có niềm tin vào pháp luật

thì con người sẽ có cách xử sự đúng pháp luật

Việc đưa giáo dục pháp luật vào các trường học, đã được Đảng, Nhà nước và chính quyền các cấp rất quan tâm, coi đó là một hình thức, biện pháp cơ bản có ý nghĩa chiến lược và hữu hiệu để xây dựng và nâng cao ý thức pháp luật cho mọi công dân nói chung và cho học viên nói riêng Đặc biệt là giáo dục cho thế hệ trẻ tinh thần, thái độ và hành động đúng mực trong việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của công dân

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng căn dặn: “Pháp luật không phải là để trừng trị

con người, mà là công cụ bảo vệ, thực hiện lợi ích của con người” Vì vậy, đối với

học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La đưa nội dung giáo dục pháp luật vào chương trình đào tạo là rất quan trọng Thông qua giáo dục pháp luật trong trung tâm, các bạn được trang bị những tri

thức pháp luật, xây dựng, hình thành ở các bạn lối sống lao động và học tập theo pháp luật với đầy đủ ý thức trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền hạn của người công dân Với vốn kiến thức và ý thức pháp luật được trang bị, các bạn phải dần dần tự điều chỉnh hành vi của mình theo khuôn khổ của pháp luật một cách tự giác

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy rằng, có một bộ phận không nhỏ học viên coi nội dung này là nội dung phụ, không đáng quan tâm và không quan trọng Hơn nữa, một số bạn cho rằng, pháp luật không ảnh hưởng nhiều đến mình nên không cần phải tìm hiểu nhiều làm gì “miễn là không vi phạm” Để tìm hiểu rõ thực trạng trên của học viên, tôi đã tiến hành điều tra ngẫu nhiên 100 bạn học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La

Trả lời câu hỏi:

Câu 1 Theo bạn có cần thiết phải đưa nội dung giáo dục ý thức pháp luật vào

chương trình phổ thông hay không ?

* Về hiểu biết về tri thức pháp luật của học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La

Kiến thức (hay tri thức) là sự hiểu biết của con người về bản thân con người và

thế giới khách quan Tri thức có được nhờ trải nghiệm hay thông qua giáo dục, tri thức có thể chỉ sự hiểu biết về một đối tượng, về mặt lý thuyết hay thực hành một lĩnh vực nào đó Kiến thức về pháp luật là sự hiểu biết về khoa học Nhà nước, về pháp luật hiện hành, về các ngành luật cơ bản trong hệ thống pháp luật Việt Nam và quốc tế Trong những năm qua Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La luôn quan tâm đến công tác giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống cho học viên, đặc biệt là công tác giáo dục pháp luật cho học viên, giúp học viên nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật Bằng những hình thức phong phú, nội dung phù hợp với đối tượng học viên, công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật nhằm nâng cao ý thức pháp luật cho học viên của trung tâm đã đạt được những thành tựu nhất định Ý thức tuân thủ pháp luật của học viên ngày càng được nâng cao Đa số học viên có ý thức phấn đấu vươn lên trong học tập, rèn luyện,

có thái độ kính trọng thầy cô, yêu lớp, yêu trường, có ý thức trân trọng, chấp hành nội quy, quy chế của trung tâm, các quy tắc của cộng đồng

Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn có một bộ phận học viên có ý thức kỷ luật kém, vi phạm quy chế của trung tâm, vi phạm pháp luật, bị xử lý kỷ luật như học viên bị thôi học Điều này chứng tỏ một bộ phận không nhỏ học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La ngoài việc bản thân thiếu ý thức kỷ luật thì có một số học viên mơ hồ về kiến thức pháp luật (nhất là các quy định về quyền và nghĩa vụ của người học), bị ảnh hưởng bởi những tiêu cực trong

xã hội dẫn đến những hành vi vi phạm bị xử lý kỷ luật theo nội quy, quy chế của trung tâm Điều này đặt ra cho gia đình, xã hội và nhất là trung tâm phải có trách nhiệm để nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cho học viên nhằm nâng cao ý thức pháp luật cho học viên

Các lỗi mà học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La vi phạm chủ yếu là vi phạm quy chế học tập, thi cử, sau

đó là lỗi vi phạm an toàn giao thông và cuối cùng là hành vi phá hoại cảnh quan, môi trường…

Như chúng ta thấy ở các trường trong đó có Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La hiện nay chủ yếu chú trọng bồi dưỡng, truyền thụ cho học viên những kiến thức khoa học mà chưa chú ý nhiều đến kiến thức pháp luật và kỹ năng sống Việc tăng cường nâng cao ý thức pháp luật để học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La có kiến thức, có kĩ năng sống khi vào cuộc sống nhằm giảm thiểu các vi phạm pháp luật, trang bị cho thế hệ trẻ những hành trang vững bước vào tương lai là điều vô cùng cần thiết

Vậy nên, để biết rõ thực trạng hiểu biết pháp luật của học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La tôi đã kiểm tra ngẫu nhiên 100 bạn học viên thuộc trung tâm này

Trả lời các câu hỏi sau:

Câu 4 Bạn tự đánh giá mức độ quan tâm tìm hiểu Hiến pháp và Pháp luật của

Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam của bạn như thế nào?

1 Rất quan tâm 3 Không quan tâm lắm

2 Quan tâm 4 Không bao giờ

Câu 5 Bạn hiểu biết về Hiến pháp và Pháp luật Việt Nam qua những kênh thông

tin nào?

1 Thông qua môn học ở trên lớp

2 Qua tivi, sách báo, mạng internet

3 Thông qua các hoạt động ngoại khóa, giáo dục, tuyên truyền về Pháp luật của Trung tâm

4 Thông qua bạn bè

5 Phương án khác ( ) Trong các đáp án mà bạn chọn thì đáp án nào là chủ yếu đối với bạn:

………

Đối với câu 1: Qua kết quả điều tra cho thấy các học viên hầu như không nắm được, các bạn còn hiểu chưa chính xác, hiểu rất mơ màng về kiến thức pháp luật, chỉ có 47% học viên trả lời đúng kiến thức cơ bản về pháp luật là gì, còn có 39% học viên tuy

đã đưa ra câu trả lời nhưng chưa đúng và có tới 14% học viên không đưa ra được câu trả lời Điều này cho thấy kiến thức về pháp luật của học viên còn hạn chế, hiểu biết pháp luật một cách chung chung, thiếu chính xác là đặc điểm nổi bật của lứa tuổi học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn

La Điều này hoàn toàn dễ hiểu bởi vì phần lớn các bạn ở độ tuổi này được gia đình bảo đảm cuộc sống, các bạn chưa phải tự mình chịu trách nhiệm về cuộc sống của mình, do

đó các bạn không quan tâm đến sự quy định của pháp luật

Đối với câu 2 và câu 3:

Kết quả thu đƣợc:

Bảng 2.2: Thực trạng hiểu biết pháp luật của học viên

Nhìn chung, đa số học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La có kiến thức cơ bản về pháp luật cũng có số học

viên trả lời đúng nhưng tỷ lệ không đáng kể cụ thể như câu hỏi: “Ngày pháp luật của

nước ta là ngày tháng nào?” một con số đáng buồn rằng trong thời đại công nghệ -

thông tin phát triển như hiện nay thì 100% các bạn học viên đã có điện di động để dùng và đến ngày pháp luật Việt Nam 9/11 hằng năm điện thoại chúng ta đều nhận được tin nhắn thông báo nhưng các bạn đều không để ý đến Điều đó cũng dễ hiểu bởi

vì không hiểu biết về pháp luật cho nên các bạn chưa bao giờ để ý đến, từ đó dẫn đến chỉ có 42% học viên trả lời đúng về ngày pháp luật Việt Nam 9/11 còn số người trả

lời sai và không đưa ra được câu trả lời chiếm phần lớn Với câu hỏi: “Nội quy, quy

chế của trung tâm là sự cụ thể hóa của quy phạm pháp luật ?” thì đa số học viên điều

trả lời đúng, chỉ có một bộ phận nhỏ học viên còn phân vân không đưa ra được câu trả lời Như vậy có thể thấy rằng, học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La chưa thực sự quan tâm tìm hiểu Hiến

pháp và Pháp luật Việt Nam mà đây lại là những kiến thức rất cần thiết và bổ ích cho

mỗi người Về vấn đề này tôi có đưa ra câu hỏi “Bạn tự đánh giá mức độ quan tâm

tìm hiểu Hiến pháp và Pháp luật của nước ta của bạn như thế nào?” thì có 55% học

viên cho rằng mình rất quan tâm, 34% cho là ở mức độ quan tâm, 6% thì không quan tâm cho lắm và còn lại 5% (5 học viên bỏ qua câu hỏi này vì không biết chọn đáp án nào) Như vậy là số lượng học viên mà đang rất quan tâm và quan tâm chiếm khá nhiều và đây là một tin đáng mừng, còn 6% học viên đang thờ ơ với Hiến pháp hoặc

bỏ những kiến thức về Hiến pháp và pháp luật, trong khi họ là những thế hệ kế tục sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát triển Đất nước Việt Nam giàu đẹp Từ những thống kê trên, có thể nhận thấy rằng một số học viên ít suy nghĩ, ít quan tâm đến vấn đề chính trị - xã hội, có những biểu hiện cho thấy một bộ phận học viên không có ý thức rèn luyện đạo đức, nhân cách, lối sống, chưa có ý thức pháp luật, dễ bị kích động, lôi kéo Do đó Trung tâm, các tổ chức đoàn thể trong trung tâm cần quan tâm hơn nữa đến công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cho học viên Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục Thường xuyên huyện Mường La, tỉnh Sơn La hiện nay

Trả lời câu hỏi: “Bạn hiểu biết về Hiến pháp và Pháp luật Việt Nam qua những

kênh thông tin nào?”

1 Thông qua môn học ở trên lớp (18%)

2 Qua tivi, sách báo, mạng Internet (33%)

3 Thông qua các hoạt động ngoại khóa, giáo dục, tuyên truyền về Pháp luật của Trung tâm (46%)

Sự hiểu biết về pháp luật của học viên thông qua môn học trên lớp không cao cũng là điều đương nhiên Bởi vì, hiện nay trong tất cả các trường học thì chỉ có môn