PHẦN MỞ ĐẦU I. Lý do chọn đề tài. Năm 1997, Việt Nam chính thức kết nối Internet, đánh dấu cho sự ra đời của báo mạng điện tử (BMĐT) là tạp chí Quê hương từ ngày 6121997. Cho đến trước khi có hiện tượng bùng nổ Internet băng thông rộng (vào năm 2005), hầu hết người Việt còn rất xa lạ với Internet. TT Theo Tổng cục Thống kê, tổng số người sử dụng Internet tại VN tính đến cuối tháng 112010 là 27,3 triệu người, chiếm khoảng 31,7% dân số VN. Như vậy sau 13 năm kể từ ngày VN hòa mạng Internet toàn cầu (1121997), lượng người sử dụng Internet trong nước đã tăng rất nhanh. Người đọc báo mạng ngày càng nhiều và trình độ chung của người đọc đã cao hơn hẳn. Cùng với sự phát triển ngày càng cao về nhu cầu thông tin của độc giả, lần lượt các tờ báo lớn, các đài phát thanh, đài truyền hình đều có phiên bản là BMĐT (Nhân dân điện tử, Lao động điện tử, Tuổi trẻ online…); Tiếp đến là sự xuất hiện các tờ báo mạng chuyên nghiệp và mang tính độc lập (Vietnamnet, VnEpress,…); Các tờ báo địa phương cũng cho ra phiên bản online của mình (Hungyen online, Thanhhoa online,...). Ngoài ra, còn phải kể đến sự ra đời của hàng trăm website chuyên ngành và các trang tin. Một số tờ báo mạng điện tử. Sự phát triển rầm rộ và hoạt động ngày càng chuyên nghiệp của các tờ BMĐT ngoài sự hỗ trợ của những thiết bị kỹ thuật và phần mềm dịch vụ tốt (thành quả của sự phát triển công nghệ Mạng) thì nhân tố quan trọng phải kể đến là đội ngũ cán bộ, nhà báo, người viết báo nhân vật trung tâm của sự nghiệp truyền thông. Xuất phát từ những lý do đó mà em lựa chọn đề tài: “Nhà báo chuyên nghiệp và nhà báo công chúng trong sự phát triển của Báo mạng điện tử” để xây dựng nên cuốn tiểu luận này.
Trang 1LỜI GIỚI THIỆU
Lịch sử báo chí truyền thông phát triển mạnh với các loại hình báo chí như báo in, báo phát thanh, báo Truyền hình, và sau đó là Báo mạng điện tử Báo mạng tuy ra đời muộn nhất trong tất cả các loại hình báo chí song lại có một tốc độ phát tương đối nhanh và mạnh mẽ Cùng với sự bùng nổ về internet kéo theo bùng nổ thông tin trên toàn thế giới báo mạng nhanh chóng được độc giả đón nhận
Sự phát triển rực rỡ của báo mạng điện tử một phần được thể hiện qua số lượng người làm báo ngày càng đông đảo, công chúng báo chí cũng tích cực, chủ động tham gia vào hoạt động báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng Kết quả là hàng loạt tờ báo điện tử và các trang Web ra đời và phát triển Tác giả của những bài báo đó là các nhà báo, phóng viên, biên tập viên của các tòa soạn, đó còn có thể là của chính độc giả (thông qua các bài viết, bài phản hồi, blog ) Họ là những nhà bào không chuyên (hay còn gọi là nhà báo công chúng) Các nhà báo công chúng này cùng các nhà báo chuyên nghiệp đã tạo nên một Báo mạng điện tử phát triển với nhiều màu sắc, nhiều khía cạnh Họ có mối quan hệ qua lại với nhau, họ hỗ trợ nhau để thúc đẩy báo mạng phát triển Nhà báo dù chuyên hay không chuyên từ lâu đã trở thành mối quan tâm của lượng lớn dư luận
Vì vậy, với khuôn khổ bài tiểu luận này, tôi xin trình bày những vấn đề liên quan đến nhà báo chuyên nghiệp và nhà báo công chúng trong sự phát triển của Báo mạng điện tử
Do sự nhận thức của bản thân còn chưa sâu sắc, sự hạn chế về mặt thời gian và tư liệu tham khảo nên bài tiểu luận của tôi chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự chỉ bảo và giúp đỡ của các thầy cô giáo
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Trang 2PHẦN MỞ ĐẦU
I Lý do chọn đề tài.
Năm 1997, Việt Nam chính thức kết nối Internet, đánh dấu cho sự ra đời của báo mạng điện tử (BMĐT) là tạp chí Quê hương từ ngày 6/12/1997 Cho đến trước khi có hiện tượng bùng nổ Internet băng thông rộng (vào năm 2005), hầu hết người Việt còn rất xa lạ với Internet TT - Theo Tổng cục Thống kê, tổng
số người sử dụng Internet tại VN tính đến cuối tháng 11-2010 là 27,3 triệu người, chiếm khoảng 31,7% dân số VN Như vậy sau 13 năm kể từ ngày VN hòa mạng Internet toàn cầu (1-12-1997), lượng người sử dụng Internet trong nước đã tăng rất nhanh Người đọc báo mạng ngày càng nhiều và trình độ chung của người đọc đã cao hơn hẳn Cùng với sự phát triển ngày càng cao về nhu cầu thông tin của độc giả, lần lượt các tờ báo lớn, các đài phát thanh, đài truyền hình đều có phiên bản là BMĐT (Nhân dân điện tử, Lao động điện tử, Tuổi trẻ online…); Tiếp đến là sự xuất hiện các tờ báo mạng chuyên nghiệp và mang tính độc lập (Vietnamnet, VnEpress,…); Các tờ báo địa phương cũng cho ra phiên bản online của mình (Hungyen online, Thanhhoa online, ) Ngoài ra, còn phải
kể đến sự ra đời của hàng trăm website chuyên ngành và các trang tin
Một số tờ báo mạng điện tử.
Sự phát triển rầm rộ và hoạt động ngày càng chuyên nghiệp của các tờ BMĐT ngoài sự hỗ trợ của những thiết bị kỹ thuật và phần mềm dịch vụ tốt (thành quả của sự phát triển công nghệ Mạng) thì nhân tố quan trọng phải kể đến
là đội ngũ cán bộ, nhà báo, người viết báo - nhân vật trung tâm của sự nghiệp
Trang 3truyền thông Xuất phát từ những lý do đó mà em lựa chọn đề tài: “Nhà báo chuyên nghiệp và nhà báo công chúng trong sự phát triển của Báo mạng điện tử”
để xây dựng nên cuốn tiểu luận này
II Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu.
Tiểu luận “Nhà báo chuyên nghiệp và nhà báo công chúng trong sự phát triển của báo mạng điện tử” đi sâu vào nghiên cứu các vấn đề liên quan đến những người làm báo mạng (cả chuyên và không chuyên) nhằm đáp ứng yêu cầu của môn học và cung cấp một cái nhìn mới về những người tham gia hoạt động báo mạng Từ đó rút ra những phẩm chất thiết yếu của một phóng viên chuyên nghiệp
III Tính thực tiễn của đề tài.
Thực hiện đề tài giúp tôi nâng cao và hiểu biết hơn những kiến thức về môn học “Nhập môn Báo in, báo mạng điện tử”, về báo chí,
về nhà báo và các tờ báo mạng Đồng thời, qua đề tài tôi cũng có thêm những hiểu biết nhất định, có cái nhìn sâu sắc về nhà báo chuyên nghiệp
và nhà báo công chúng trong sự phát triển của báo mạng điện tử
1 Cấu trúc của tiểu luận.
Phần mở đầu
I Lý do chọn đề tài
II Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
III.Tính thực tiến của đề tài
Phần nội dung
I Khái niệm nhà báo chuyên nghiệp và nhà báo công chúng
1 Nhà báo chuyên nghiệp
2 Nhà báo công chúng
II Sự tham gia của công chúng trên báo mạng điện tử
1 Công chúng đưa tin
2 Công chúng góp ý, bình luận
Trang 43 Mỗi công dân là một nhà báo.
4 Lợi thế của nhà báo công chúng
5 Hạn chế của “nhà báo công dân”
III Blog _ Manh nha báo chí công dân
1 Giới thiệu sơ lược về blog
2 Khái niệm chung về Blogger
3 Tính chất báo chí của Blog
4 Mặt trái của Blog
5 Giới thiệu về Blog WordPress
IV Vai trò của nhà báo mạng điện tử khi có sự tham gia của công chúng
1 Thẩm định thông tin
2 Chọn lọc và biên tập lại
3 Định hướng và “mở lối đi”
V Phẩm chất của một nhà báo mạng điện tử
Phần kết luận
Tổng kết chung
Danh mục tài liệu tham khảo
Trang 5
PHẦN NỘI DUNG
I Khái niệm nhà báo chuyên nghiệp và nhà báo công chúng.
1 Nhà báo chuyên nghiệp:
Là những người làm công tác báo chí chuyên nghiệp tại các cơ quan báo chí như phóng viên, biên tập viên, tổng biên tập, phó tổng biên tập,các trưởng ban nghiệp vụ báo chí, Họ được đào tạo bài bản về nghiệp vụ báo chí,
có bằng cấp và am hiểu về nhiều lĩnh vực Nhiều người ngoài bằng đại học chính, có một, hai bằng đỏ khác, thậm chí cao hơn Họ hoạt động báo chí theo luật báo chí và các nguyên tắc đạo đức của nghề báo
Riêng đối với phóng viên báo mạng, chưa có khái niệm cụ thể nào về một nhà báo chuyên nghiệp Đội ngũ phóng viên được đào tạo chuyên sâu về báo mạng còn yếu, phần đông là chuyển từ báo giấy sang Hiện nay mới chỉ có Học viện Báo chí và Tuyên truyền có Khoa Phát thanh truyền hình mở lớp đào tạo về chuyên ngành báo mạng điện tử
Các nhà báo chuyên nghiệp tại Việt Nam công tác 3 năm chính thức tại một toà soạn báo của Việt Nam (làm việc theo chế độ biên chế hoặc hợp đồng lao động dài hạn) sẽ được Bộ Văn hoá Thông tin xem xét cấp thẻ Nhà báo Đây
là loại thẻ hành nghề duy nhất trong nghề báo chí ở Việt Nam, có giá trị khi hoạt động nghiệp vụ
Các nhà báo chuyên nghiệp có quyền hoạt động báo chí hợp pháp trên lãnh thổ nước Việt Nam và được pháp luật Việt Nam bảo vệ Nhà báo cũng được hưởng một số ưu tiên, ưu đãi cần thiết theo quy định của pháp luật khi hoạt động nghề nghiệp: tham khảo, tra cứu tài liệu, ưu tiên trong việc sử dụng các phương tiện giao thông công cộng…
Trang 6Nhà báo chuyên nghiệp tác nghiệp
2 Nhà báo không chuyên (Nhà báo công chúng):
Là những người hoạt động báo chí tự do, họ chưa được cấp thẻ nhà báo (hoặc không có nhu cầu cấp thẻ nhà báo) Họ tham gia viết bài cho các cơ quan báo chí, hoặc là cộng tác viên của các tờ báo
Những nhà báo không chuyên này cũng có vốn hiểu biết khá rộng về mọi lĩnh vực và đặc biệt có năng khiếu về viết báo Họ có thể là nhà trí thức, nhà khoa học, nhà hoạt động xã hội, nhà doanh thương,…Họ hiểu biết sâu về lĩnh vực của họ Vì vậy, những nhà báo không chuyên này thường là cộng tác viên
“ruột” của các tạp chí chuyên ngành
Bên cạnh đó phần đông những nhà báo không chuyên có xuất thân từ quần chúng nhân dân, họ có mặt ở mọi nơi, mọi ngõ ngách Vì vậy, những thông tin
họ tiếp cận rất thời sự và chi tiết Tuy không qua trường lớp đào tạo chính quy
về báo chí nhưng nhiều người viết thường xuyên và viết hay không kém gì những nhà báo chuyên nghiệp
Từ khi báo mạng điện tử ra đời, cùng với sự phát triển rầm rộ của trào lưu viết Blog (nhật kí điện tử cá nhân) thì những người viết blog (blogger) được coi
là “nhà báo công dân” Mỗi blog mang một phong cách đặc trưng, nội dung theo
sở thích của từng người nhưng lại được thể hiện ở dạng phổ quát ( tức là tất cả
Trang 7mọi người đều có thể đọc) nên nó được coi là một “tờ báo công dân trên mạng Internet” Các blogger ngoài việc đề cập những chuyện riêng tư của mình còn tham gia đưa tin Qua các blog có danh tiếng, nhiều người đánh giá: các blogger
có thể đưa tin sâu hơn, điều mà báo chí không làm được do những hạn chế về thời gian (giờ ra báo) và không gian (độ dài của bài báo phải phù hợp khuôn khổ của tờ báo) Hơn nữa, một số blogger có thể có trình độ chuyên môn sâu, giúp soi sáng nhiều vấn đề nhạy cảm hơn thông tin trên báo chí
II Sự tham gia của công chúng trên báo mạng điện tử.
1 Công chúng đưa tin:
Công chúng tham gia đưa tin khá nhiều ở tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội Theo như lời bình luận của các chuyên gia thì những tin tức được tường thuật bởi công chúng thường mang nhiều từ ngữ biểu cảm và có giọng văn rất tự nhiên vì thế họ chuyền tải được cho người đọc cảm giác ‘thời sự” và
“thực” hơn nhiều so với các bài báo từ lâu đã bị định dạng theo khuôn mẫu của giới phóng viên chuyên nghiệp Hơn thế nữa những người dân thường có rất nhiều “nguồn thông tin thô”, những nguồn thông tin mà các nhà báo bận rộn thường hiếm khi để ý đến, đó là những lời đồn đại tại nơi làm việc, trường học,
…thậm trí cả các thông tin của cơ quan tuyên truyền trong vùng Nhiều trường hợp những thông tin mà công chúng thu thập và cung cấp còn giúp cho các cơ quan chức năng phát hiện các hành vi phạm pháp như tham nhũng, lãng phí, …
Vì vậy, các nguồn thông tin này được đánh giá khá tốt vì có hướng nhìn mới, thú vị và vô cùng gần gũi với người đọc (theo nhà báo Diệu Quyên)
Công chúng còn có khả năng đưa tin nhanh và khá chi tiết Nhiều chi tiết
“đắt” mà các tờ báo có được là do công dân cung cấp
Diễn biến và những thông tin liên quan đến thảm hoạ sập cầu Cần Thơ ngày 28/9/07 được các blogger nhanh chóng truyền cho nhau và gửi tới các cơ quan báo chí Ngay sau bài tường thuật đầu tiên của báo Tuổi trẻ online khi sự
cố xảy ra chừng 30 phút, bạn đọc Thái Đặng Bảo Tín (ở quận Ninh Kiều, tp Cần
Trang 8Thơ) đã có bài viết “ Một buổi sáng kinh hoàng ở Cần Thơ” miêu tả không khí, nỗi kinh hoàng của người dân thành phố này và nỗ lực cứu người của đội ngũ y, bác sĩ các bệnh viện ở Cần thơ Tuổi trẻ cũng thông báo nhanh: “ bạn đọc có thông tin, hình ảnh và video clip (từ camera gia dụng, điện thoại di động…) có thể cung cấp cho toà soạn TTO qua emai…và điện thoại…”.Những dòng thông báo này đã được hưởng ứng Nhiều bạn đọc đã gửi những bức ảnh có giá trị thông tin cao về cho báo Video clip của những người chứng kiến ghi bằng điện thoại di động đổ về các toà soạn trực tuyến lớn khá nhiều nhưng do chất lượng kém nên không sử dụng được
Rõ ràng công chúng tham gia vào quá trình đưa tin rất hiệu quả và khá chuyên nghiệp
2 Công chúng góp ý, bình luận:
Thông thường, mỗi tờ báo, thậm chí mỗi chuyên mục đều thiết lập hệ thống email để công chúng đóng góp ý kiến Công chúng có thể gửi thư trực tiếp để bày tỏ quan điểm, nhận xét, đánh giá của mình về nội dung, hình thức và cách thức tổ chức trang báo Thậm chí, sau khi đọc xong một bài báo công chúng có thể gửi email đánh giá về chất lượng bài viết: thông tin có đúng không, cách đánh giá của phóng viên có khách quan không, bài viết sai nhiều cú pháp, lỗi chính tả…Quá trình gửi và nhận thư chỉ mất tối đa là 2 phút, điều này sẽ tiết kiệm thời gian cho công chúng, không còn tình trạng thư bị thất lạc hoặc chậm trễ khi gửi qua đường bưu điện cho các cơ quan báo chí Với hệ thống này ý kiến phản hồi sẽ được tiếp nhận nhanh chóng, toà soạn sẽ dễ dàng hơn trong việc điều chỉnh, nâng cao chất lượng cho tờ báo một cách nhanh nhất
Nhiều tờ báo còn thiết lập các diễn đàn tranh luận hay thảo luận để công chúng bày tỏ ý kiến, quan điểm một cách thoải mái và không hạn chế về một vấn đề bất kì đang gây tranh cãi, hoặc xã hội đang xôn xao Hầu hết các tờ báo mạng điện tử đều tận dụng khả năng tương tác này
Trang 93 Mỗi công dân là một nhà báo.
+ Trào lưu “báo chí công dân” nảy sinh từ nước Mỹ sau cuộc bầu cử tổng
thống 1988 như một phản ứng từ niềm tin vào các phương tiện truyền thông đã
bị xói mòn Jay Rosen, giáo sư báo chí ở Đại học New York là một trong những người tiên phong cổ xúy trào lưu này
+ Năm 1999, những nhà hoạt động xã hội ở Seattle (Mỹ) sáng lập Trung tâm Truyền thông độc lập (Independent Media Center - IMC) đầu tiên để bày tỏ phản ứng trước việc tổ chức hội nghị WTO tại đây trong khi các kênh truyền thông chính thống không hề đại diện cho tiếng nói và nguyện vọng của họ Từ
đó, IMC đã được thiết lập ở hơn 2000 thành phố khắp thế giới
+ Cùng lúc với sự phát triển của các trung tâm IMC, những kênh thông tin của các "nhà báo công dân" bắt đầu bùng nổ trên internet dưới các hình thức weblog, chat room, forum, wikis… Ở Hàn Quốc, website OhMyNews.com ra đời năm 2000 trở thành tờ báo trực tuyến nổi tiếng và thành công về mặt thương mại với khẩu hiệu: "Mỗi công dân là một nhà báo" 80% tin bài trên website này
là do các thường dân cộng tác
+ Năm 2001, website ThemeParkInsider.com của Mỹ là tờ báo trực tuyến đầu tiên giành được một giải thưởng báo chí quan trọng của Hiệp hội Báo chí trực tuyến Mỹ và khoa báo chí Đại học
+ "Bạn" là Nhân vật của Năm "bởi vì chính bạn, chứ không phải chúng tôi, đang làm thay đổi kỷ nguyên thông tin" Đấy chính là lý do để tạp chí Thời đại (Time) của Mỹ quyết định chọn You (bạn) là Nhân vật của năm 2006 thay vì những nhân vật nổi tiếng trên các lĩnh vực như thông lệ
Trang 104 Lợi thế của nhà báo công chúng:
- Tiếp cận thông tin: Như đã nói ở trên, công chúng có mặt ở tất cả mọi nơi, mọi ngõ ngách nên dễ dàng tiếp cận các “thông tin thô” Họ không bị ràng buộc bởi các cơ quan báo chí nên họ có thể tiếp cận bất cứ thông tin nào mà họ quan tâm
- Cách đưa tin: Đa số nhà báo chuyên nghiệp định nghĩa tin tức thường thiên về mặt tiêu cực Nhà báo cảm thấy không thích làm tin tích cực Trên thực
tế viết mặt tích cực không có giá trị bằng viết mặt tiêu cực Thật vậy, nhà báo thích viết tiêu cực hơn bởi như thế mới là nhà báo Nhà báo công dân lại tìm cho thấy cả mặt tích cực lẫn tiêu cực, cả cái làm được lẫn cái chưa làm được Nhà báo công dân đưa ra các thành công ở nơi khác cho cộng đồng tham khảo học tập Bên cạnh đó cách viết của họ rất tự nhiên, dễ hiểu Vì thế tin tức của họ tạo nên được tác động xã hội lớn lao
5 Hạn chế của “nhà báo công dân”:
Sự quá cởi mở của báo chí công dân khiến thông tin bị loãng, không đảm bảo tính xác thực Trong vụ đánh bom tàu điện ngầm ở London, chỉ trong vòng
24 giờ, BBC đã nhận được 20 ngìn bài viết qua thư điện tử, hơn một ngìn bức ảnh, và hơn 20 đoạn quay video Việc thẩm định, chọn lọc và sử dụng những ngồn tư liệu hết sức đò sộ này thực sự là một thách thức cho các biên tập viên của BBC Tháng 2/2007, rất nhiều tổ chức báo chí nổi tiếng thế giới, trong đó có
cả Global và CTV bị “bẽ mặt” khi cho đăng tải một đoạn băng ghi lại cảnh lật phà ở bờ biển Nova Scotia của một người tự nhận là nhân chứng trong khi thực chất đoạn băng được quay ở gần New Zealand
Thật khó để phân biệt thật giả khi trên mạng Internet tồn tại nhiều hành vi sai trái, chẳng hạn như sao chép bài của người khác đưa lên trang blog và coi đó
là của mình, thậm chí có những trường hợp bêu xấu, vu khống người khác…
Và đặc biệt, báo chí công dân không thể đạt đến những tinh hoa về sử dụng ngôn ngữ, nghệ thuật làm tin, viết bài,…Hay nói cách khác, nhà báo công dân thiếu kĩ năng nghiệp vụ báo chí nếu có cũng chỉ rất sơ sài