TÌM HIỂU VỀ GIÁ TRỊ LỊCH SỬ VĂN HÓA KHU DI TÍCH CÁCH MẠNG HANG CO PHƯỜNG

THỰC TRẠNG VÀ GIÁ TRỊ LỊCH SỬ - VĂN HÓA CỦA KHU DI TÍCH CÁCH MẠNG HANG CO PHƯỜNG Bản Sại – Xã Phú Lệ - Huyện Quan Hóa – Tỉnh Thanh Hóa.. Một số giải pháp nhằm thu hút khách du lịch của k

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC KHOA: KHOA HỌC XÃ HỘI

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN

NĂM HỌC 2016 – 20017

“TÌM HIỂU VỀ GIÁ TRỊ LỊCH SỬ VĂN HÓA KHU DI TÍCH CÁCH MẠNG HANG CO PHƯỜNG (Bản Sại, xã Phú lệ, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa)

Thuộc nhóm ngành khoa học: K18 ĐHSP Lịch Sử

THANH HÓA, THÁNG 04/2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC KHOA: KHOA HỌC XÃ HỘI

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN

NĂM HỌC 2016 – 2017

“ TÌM HIỂU VỀ GIÁ TRỊ LỊCH SỬ VĂN HÓA KHU DI TÍCH CÁCH MẠNG HANG CO PHƯỜNG

(xã Phú lệ, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa)

Thuộc nhóm ngành khoa học: K18 ĐHSP LỊCH SỬ Nhóm sinh viên thực hiện:

1.Phạm Thị Lan 2.Nguyễn Thị Mai Hương 3.Phạm Văn Sáng

4.Trần Thị Sửu

THANH HÓA, THÁNG 04/2017

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Phạm vi nghiên cứu 4

5 Mục đích và mục tiêu của nghiên cứu 4

5.1 Mục đích 4

5.2 Mục tiêu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ VÙNG ĐẤT XÃ PHÚ LỆ HUYỆN QUAN HÓA – TỈNH THANH HÓA 6

1.1 Vài nét về Quan Hóa 6

1.1.1 Vị trí địa lý 6

1.1.2 Lịch sử 7

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ GIÁ TRỊ LỊCH SỬ - VĂN HÓA CỦA KHU DI TÍCH CÁCH MẠNG HANG CO PHƯỜNG (Bản Sại – Xã Phú Lệ - Huyện Quan Hóa – Tỉnh Thanh Hóa) 9

2.1 Tên gọi di tích 9

2.2 Địa điểm phân bố - đường đi đến di tích 9

2.3 Sự kiện, nhân vật lịch sử liên quan đến di tích 9

2.4 Khảo tả di tích 12

2.5 Các hiện vật trong di tích 12

2.6 Giá trị lịch sử - Văn hóa 12

2.7 Biện pháp bảo vệ và sử dụng khu di tích 14

2.8 Thực trạng và các giải pháp đối khu di tích 14

2.8.1 Thực trạng khu di tích 14

2.8.2 Các giải pháp 15

2.9 Một số giải pháp nhằm thu hút khách du lịch của khu di tích cách mạng hang Co Phường (Bản Sại – xã Phú Lệ - huyện Quan Hóa – tỉnh Thanh Hóa) 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

PHỤ LỤC:

LỜI CAM ĐOAN

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã thu thập được những số liệu cần thiết phục vụ cho việc viết đề tài của chúng tôi Chúng tôi xin cam đoan rằng những số liệu và kết quả nghiên cứu trong đề tài là trung thực, các kết quả nghiên cứu là do chính chúng tôi thực hiện, các tài liệu tham khảo được trích dẫn đầy đủ Nếu số liệu

và kết quả của đề tài không trung thực, chúng tôi xin chịu mọi trách nhiệm

Thanh Hóa, ngày 13 tháng 04 năm 2017

Chủ nhiệm đề tài Nhóm nghiên cứu K18 ĐHSP Lịch sử

LỜI CẢM ƠN

Nghiên cứu khoa học là một hoạt động bổ ích, và cũng là niềm vui vinh dự đối với chúng tôi Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm và giúp đỡ

Để hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học này, chúng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tói: phòng văn hóa và thể thao xã Phú lệ, Ban quản lí khu di tích cách mạng hang Co Phường đã tạo điều kiện cho chúng tôi đến thực địa tìm hiểu về khu

di tích, đồng thời cung cấp cho chúng tôi nhiều thông tin hữu ích là nguồn tư liệu để viết bài

Chúng tôi xin cảm ơn các thầy cô giáo Trường Đại học Hồng Đức đã chỉ bảo

và dạy dỗ em trong suốt quá trình nghiên cứu vừa qua Chúng tôi cũng cảm ơn bạn

bè đã giúp đỡ chúng tôi trong quá trình làm đề tài nghiên cứu

Cuối cùng, chúng em xin cảm ơn sâu sắc tới giảng viên hướng dẫn Tiến sĩ Lê

Sĩ Hưng người thầy đã luôn quan tâm, chỉ bảo tận tình không chỉ về kiến thức mà còn cả phong cách cũng như thái độ làm việc nghiêm túc, để chúng em có thẻ hoàn thành đề tài một cách tốt đẹp nhất

Chúng em chân thành cảm ơn!

Thanh Hóa, ngày 13 tháng 04 năm 2017

Chủ nhiệm đề tài Nhóm nghiên cứu k18 ĐHSP Lịch sử

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Khu di tích cách mạng hang Co Phường Bản Sại, xã Phú lệ là trọng điểm của khu vực xã Phú lệ nói riêng và huyện Quan Hóa nói chung.Hang Co Phường không chỉ có ý nghĩa về lịch sử mà còn là một danh thắng đẹp Nhưng trước giờ chưa hề có một công trình nghiên cứu cụ thể nào đi sâu vào tường tận của khu di tích này Chính

vì vậy, chúng tôi đã quyết định chọn khu di tích làm đề tài này để nghiên cứu cụ thể

và đi sâu vào tìm hiểu hơn về khu di tích nhằm đánh giá đúng về giá trị lịch sử của khu di tích

Và sau khi nghiên cứu hoàn thành thì đây cũng là một tư liệu hiểu ích giúp cho thế hệ trẻ ở huyện Quan Hóa hay thế hệ trẻ trên cả nước ta hiểu rõ hơn về khu di tích cách mạng hang Co Phường Đặc biệt cũng giúp cho thế hệ trẻ hiểu hơn về truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, bên cạnh đó nó cũng là một tư liệu của các nhà nghiên cứu khoa học để tìm ra nhiều cái mới mẽ hơn nhằm góp phần thêm vào nét đẹp của văn hóa – lịch sử của tỉnh Thanh Hóa nói riêng và của Việt Nam nói

chung Từ thực tế trên nhóm chúng tôi đã quyết định chọn đề tài “Giá trị lịch sử - văn hóa của khu di tích cách mạng hang Co Phường (Bản Sại, xã Phú Lệ, huyện

Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa) để làm đề tài nghiên cứu khoa học cho nhóm

du lịch của huyện Quan Hóa nói riêng và tỉnh Thanh Hóa nói chung

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là khu di tích cách mạng hang Co Phường (Bản Sại – xã Phú lệ - huyện Quan Hóa – tỉnh Thanh Hóa)

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện tốt được đề tài nghiên cứu khoa học này chúng tôi đã sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau trong đó có hai phương pháp quan trọng nhất đó là : Phương pháp logic và Phương pháp lịch sử bên cạnh đó chúng tôi cũng

sử dụng một số phương pháp khác nữa bao gồm cả các phương pháp nghiên cứu chung của ngành khoa học xã hội và những phương pháp nghiên cứu đặc thù của chuyên ngành dân tộc học bao gồm :

+ Phương pháp nghiên cứu khảo sát thực địa: Sau khi đã lên kế hoạch kĩ lưỡng

về nhiệm vụ của thành viên trong nhóm, tới ngày 19 tháng 12 năm 2016 chúng tôi lên đường về khu di tích cách mạng hang Co Phường nhóm làm đề tài của chúng tôi

đã ở lại đây 2 ngày để nghiên cứu và tìm hiểu thông tin tài liệu

+ Phương pháp điều tra: qua những lần chúng tôi xuống thực địa thì chúng tôi

đã điều tra một số vấn đề xoay quanh khu di tích và đã được rất nhiều tài liệu

+ Phương pháp phỏng vấn lấy ý kiến: Qua 2 ngày ở lại khu di tích, qua tìm hiểu của Bác quản lí khu di tích chúng tôi đã thu thập được rất nhiều thông tin quan trọng, bên cạnh đó chúng tôi đã lên kế hoạch từ trước và lập một số câu hỏi để tham khảo

ý kiến của người dân xung quanh và khách du lịch và cũng lấy được nhiều thông tin

có ý nghĩa Số liệu điều tra được chúng tôi tổng hợp ở dưới

+ Phương pháp xử lý tài liệu thu thập được: sau khi đã thu thập đủ các nguồn thông tin từ thực địa khảo sát tới những thông tin trên mạng Chúng tôi đã cùng nhau thảo luận và chọn lọc ra những thông tin chính xác về khu di tích để đưa vào bài nghiên cứu

Bên cạnh đó trong thời gian nghiên cứu đề tài nghiên cứu khoa học về hang

Co Phường chúng tôi cũng có nghiên cứu thêm và tìm kiếm tài liệu trên Google để tổng hợp thông tin một cách đầy đủ và chính xác nhất

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ VÙNG ĐẤT XÃ PHÚ LỆ HUYỆN QUAN HÓA – TỈNH THANH HÓA

1.1 Vài nét về Quan Hóa

1.1.1 Vị trí địa lý

Quan Hóa là một huyện miền núi phía tây bắc tỉnh Thanh Hóa Huyện có diện tích tự nhiên là 996.17 km² với dân số: 42.474 người phía tây giáp huyện Mường Lát cùng tỉnh và có một đoạn biên giới với Lào khoảng 4,8 km phía bắc giáp hai huyện Mộc Châu của tỉnh Sơn La và Mai Châu của tỉnh Hòa Bình phía đông giáp huyện Bá Thước và phía nam giáp huyện Quan Sơn đều cùng tỉnh Thanh Hóa

Cầu treo Phú Lệ bắc qua sông Mã nối xã Phú Lệ và xã Phú Sơn cùng thuộc

huyện Quan Hóa

Hành chính: Tổ chức hành chính của huyện Quan Hóa gồm 17 xã: Hiền

Chung, Hiền Kiệt, Hồi Xuân, Nam Động, Nam Tiến, Nam Xuân, Phú Lệ, Phú Nghiêm, Phú Sơn, Phú Thanh, Phú Xuân, Thành Sơn, Thanh Xuân, Thiên Phủ, Trung Sơn, Trung Thành, Xuân Phú và 1 thị trấn Quan Hóa

1.1.2 Lịch sử

Sau năm 1954, huyện Quan Hóa có 16 xã: Hiền Chung, Hồi Xuân, Nam Động, Phú Lệ, Phú Nghiêm, Phú Xuân, Quang Chiểu, Sơn Lư, Sơn Thủy, Tam Chung, Tam

Lư, Thiên Phủ, Trung Hạ, Trung Thành, Trung Thượng, Trung Xuân

Ngày 6-3-1963, chia xã Tam Chung thành 3 xã: Tam Chung, Trung Lý, Pù Nhi; chia xã Sơn Thủy thành 2 xã: Sơn Thủy và Sơn Điện; chia xã Trung Thành thành 2 xã: Trung Thành và Trung Sơn

Ngày 13-4-1966, chia xã Hiền Chung thành 2 xã: Hiền Chung và Hiền Kiệt; chia xã Nam Động thành 3 xã: Nam Động, Nam Tiến, Nam Xuân

Ngày 14-12-1984, chia xã Tam Trung thành hai xã lấy tên là xã Tén Tằn và xã Tam Chung; chia xã Quang Chiểu thành hai xã lấy tên là xã Mường Chanh và xã Quang Chiểu

Ngày 5-1-1987, thành lập thị trấn Quan Hoa - thị trấn huyện lị huyện Quan Hóa trên cơ sở một phần diện tích và dân số của xã Hồi Xuân

Ngày 29-2-1988, chia xã Phú Nghiêm thành hai xã lấy tên là xã Phú Nghiêm và

xã Xuân Phú; chia xã Phú Xuân thành 2 xã lấy tên là xã Phú Xuân và xã Thanh Xuân; chia xã Phú Lệ thành 3 xã lấy tên là xã Phú Lệ, xã Phú Sơn và xã Phú Thanh; chia

xã Sơn Lư thành 2 xã lấy tên là xã Sơn Lư và xã Sơn Hà; chia xã Trung Thành thành

2 xã lấy tên là xã Trung Thành và xã Thành Sơn; chia xã Tam Lư thành 2 xã lấy tên

là xã Tam Lư và xã Tam Thanh

Cuối năm 1995, huyện Quan Hóa có thị trấn Quan Hóa và 32 xã: Hiền Chung, Hiền Kiệt, Hồi Xuân, Mường Chanh, Nam Động, Nam Tiến, Nam Xuân, Phú Lệ, Phú Nghiêm, Phú Sơn, Phú Thanh, Phú Xuân, Pù Nhi, Quang Chiểu, Sơn Điện, Sơn

Hà, Sơn Lư, Sơn Thủy, Tam Chung, Tam Lư, Tam Thanh, Tén Tằn, Thành Sơn, Thanh Xuân, Thiên Phủ, Trung Hạ, Trung Lý, Trung Sơn, Trung Thành, Trung Thượng, Trung Xuân, Xuân Phú

Ngày 18-11-1996:

- Tách 6 xã: Trung Lý, Tam Chung, Pù Nhi, Tén Tằn, Quang Chiểu, Mường

Chanh thành lập huyện Mường Lát

- Tách 9 xã: Trung Thượng, Trung Hạ, Trung Xuân, Sơn Thủy, Sơn Điện, Sơn

Hà, Sơn Lư, Tam Lư, Tam Thanh thành lập huyện Quan Sơn

Từ đó, huyện Quan Hóa còn lại 1 thị trấn và 17 xã, giữ nguyên trạng đến nay

Vị trí huyện Quan Hóa trên bản đồ tỉnh Thanh Hóa

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ GIÁ TRỊ LỊCH SỬ - VĂN HÓA CỦA KHU DI

TÍCH CÁCH MẠNG HANG CO PHƯỜNG (Bản Sại – Xã Phú Lệ - Huyện Quan Hóa – Tỉnh Thanh Hóa)

2.1 Tên gọi di tích

Hang Co Phương (còn có tên là Co Phường, người dân tộc Thái gọi là hang Cây Khế) thuộc Bản Sại, xã Phú Lệ, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa Trong chiến tranh, đây là căn cứ và là điểm trung chuyển lương thực, vũ khí của quân ta lên Thượng Lào và Tây Bắc phục vụ cho chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 Để chặn tuyến đường huyết mạch này, quân Pháp tìm đủ mọi cách chia cắt nên ra sức bắn phá

2.2 Địa điểm phân bố - đường đi đến di tích

Cụm di tích lịch sử cách mạng hang Co Phườngnay thuộc Bản Sại, xã Phú Lệ,huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa

Từ thành phố Thanh Hóa dọc theo Quốc lộ 45, qua quốc lộ 217, rẻ quốc lộ15C

Ta đến với trung tâm xã Phú Lệ Từ trung tâm xã Phú Lệ, qua cầu bắc qua sông Mã khoảng 3km ta đến với Bản Sại, xã Phú Lệ

2.3 Sự kiện, nhân vật lịch sử liên quan đến di tích

Di tích hang Co Phường: “Máy bay quân Pháp ập đến gầm rú, xé tan bầu trời Quan Hóa, thả 3 quả bom xuống hang Co Phương Trong phút chốc, những tảng đá lớn đổ xuống, vùi những dân công hỏa tuyến ở độ tuổi đẹp nhất của đời người” Hang Co Phương (còn có tên là Co Phường, người dân tộc Thái gọi là hang Cây Khế) thuộc Bản Sại, xã Phú Lệ, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa Trong chiến tranh, đây là căn cứ và là điểm trung chuyển lương thực, vũ khí của quân ta lên Thượng Lào

và Tây Bắc phục vụ cho chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 Để chặn tuyến đường huyết mạch này, quân Pháp tìm đủ mọi cách chia cắt nên ra sức bắn phá

Hang Co Phương, nơi các dân công hỏa tuyến anh dũng hy sinh ngày 2-4-1953

Ngày định mệnh

Nỗi ám ảnh về một thời khốc liệt vẫn hằn trong đôi mắt của cụ Hà Văn Nhậm, một nhân chứng sống của Bản Sại.Cụ kể lại rằng:

“Khoảng 15 giờ ngày 2-4-1953, máy bay của Pháp thi nhau quần thảo, bắn phá

Xã Phú Lệ chìm trong lửa đạn Sau những tiếng nổ rung trời, đất đá bắn tung tóe Tiếng dân quân, bộ đội hướng dẫn người dân trốn bom đạn, tiếng la hét của những người bị thương vang vọng núi rừng Sau khi thả 3 quả bom tàn phá Co Phường, máy bay rút đi Chúng tôi chạy ra thì thấy hang đã sập”

Lúc này, trong hang có dân công hỏa tuyến của xã Thiệu Nguyên, huyện Thiệu Hóa, mới lên nhận nhiệm vụ bảo vệ tuyến đường 15A đi Vạn Mai, tỉnh Hòa Bình

“Không biết lúc đó có bao nhiêu người đã chết, bị thương, chỉ nghe tiếng kêu cứu vọng ra Nhân dân, bộ đội và dân công tập trung tìm mọi cách cứu nhưng vô vọng vì những khối đá nặng hàng trăm tấn bịt kín cửa hang, không có cách nào dịch chuyển được Người dân chỉ còn cách cho thức ăn vào máng luồng rồi đưa vào hang Khoảng

10 ngày sau, chúng tôi không còn nghe tiếng kêu cứu, lúc này mọi người biết chắc các anh chị đã tử nạn”

Nhắc về những dân công hỏa tuyến đã vĩnh viễn nằm lại trong hang Co Phương, người dân nơi đây ai cũng tiếc thương Họ đều đang ở tuổi 18-20 và hầu như chưa ai lập gia đình “Các anh chị ở đây rất tốt Lúc rảnh rỗi, họ thường lên thăm bà con trong bản, dạy chữ cho các em nhỏ nên dân bản ai cũng quý, cũng thương Hôm hay tin các anh chị bị vùi lấp trong hang đá, người dân chúng tôi khóc thương và vô cùng căm thù quân xâm lược” - một cụ trong bản cho biết

Trong ngày định mệnh đó, trong hang có 16 người nhưng 1 đã may mắn sống sót do đang ra sông gánh nước Ngày chúng tôi tìm về Bản Sại, dân ở đây kể lại người này đã mất cách đây nhiều năm Khi còn sống, rất nhiều lần bà tìm đến hang

Co Phương ngồi khóc một mình

Ông Nguyễn Văn Thoa (trái) kể lại những kỷ niệm về người chị gái dân công đã hy

sinh tại hang Co Phương Ảnh: Tuấn Minh

Họ tên cụ thể liệt sĩ là: Nguyễn Dụng Phước, Nguyễn Chí Hoằng, Nguyễn Thị Thiêm, Nguyễn Thị Diễu, Nguyễn Thị Tố, Nguyễn Đình Đống, Nguyễn Thị Mứt, Nguyễn Thị Toản, Nguyễn Thị Hội, Nguyễn Thị Vận, Nguyễn Chí Toàn, Nguyễn

Thị Viên (đều ở xã Thiệu Nguyên), Lê Thị Nhiễu, Lê Đình Sơn (ở xã Thiệu Duy),

Lê Văn Hợp, Đỗ Đình Vực (xã Thiệu Hợp)

2.4 Khảo tả di tích

- Về lịch sử Co Phường: đến nay mặc dù có nhiều ý kiến về sự ra đời của hang

co phường tuy nhiên theo số liệu ghi ở cửa hang đó là vào ngày 2 tháng 4 năm 1953 Hang Co Phường, còn gọi là Co Phương, tại xã Phú Lệ, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa trở thành nơi yên nghỉ ngàn đời của những người con kiên trung

Hang Co Phường nằm trong quần thể dãy núi lớn Pố Há, tại xã Phú Lệ, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa Theo tiếng dân tộc Thái thì hang Co Phương có nghĩa là

“hang có cây khế” Theo khảo sát của Sở Văn Hóa - Thể Thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa, hang Co Phương là hang núi do thiên nhiên kiến tạo có diện tích khoảng từ 18

- 20 mét vuông, nơi cao nhất của trần hang khoảng 4 mét

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đặc biệt là trong chiến dịch Thượng Lào của liên quân Lào-Việt, hang Co Phường có vai trò vô cùng quan trọng Đây vừa là kho, trạm quân lương lại cũng là nơi trú chân của bộ đội, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến của ta Thời điểm đó tuyến đường bộ 15A, đoạn qua xã Phú Lệ thường bị máy bay của giặc Pháp ném bom, bắn phá Để đảm bảo giao thông, đoạn đường này luôn có lực lượng thanh niên xung phong túc trực, đảm bảo giao thông thông suốt

2.5 Các hiện vật trong di tích

- Các mảnh bom

- Những đống đá lớn nhỏ sập ở cửa hang vẫn còn nguyên vẹn

- Danh bia liệt sĩ hy sinh trong hang Co Phường

2.6 Giá trị lịch sử - Văn hóa

Cụm di tích cách mạng hang Co Phường là cụm di tích không chỉ liên quan đến sinh hoạt của nhân dân thuộc Bản Sại xã Phú Lệ huyện quan Hóa mà nó còn là nơi lưu giữ những nét văn hóa truyền thống làng xã của người xưa để lại

Hang Co Phường là di tích lịch sử văn hóa in dấu công lao đánh giặc hào hùng