SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO HÀ TĨNH PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỨC THỌ TRƯỜNG THCS ĐỒNG LẠNG ♫ ♫ “VËn dông kiÕn thøc liªn m«n ®Ó gi¶i quyÕt c¸c t×nh huèng thùc tiÔn dµnh cho häc sinh trung häc n¨m häc 2016 2017” Hä vµ tªn: Hoµng Quèc Kh¸nh Sinh ngµy: 15 – 09 – 2002 Líp: 9A §Þa chØ: Th«n Thanh Phóc – X• §øc §ång – HuyÖn §øc Thä – TØnh Hµ TÜnh §iÖn tho¹i: 01679258810 Email: hoangquockhanh1509gmail.com Hà Tĩnh_ tháng 12 năm 2016 I. T£N T×NH HUèNG “ho¹t ®éng lµm s¸ng t¹o khoa häc kÜ thuËt cña häc sinh trêng thcs ®ång l¹ng” Nghiên cứu khoa học kỹ thuật (NCKH) là một hoạt động trải nghiệm bổ ích, thiết thực, gắn liền giữa lý thuyết với thực hành và thực tiễn lao động sản xuất được bộ GD ĐT phát động từ năm học 2012 – 2013. Hoạt động là sân chơi bổ ích giúp các em áp dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống, học đi đôi với hành; tiếp cận, làm quen với phương pháp, kỹ năng NCKH, khơi dậy niềm đam mê nghiên cứu; tạo sự tự tin, tìm tòi và sáng tạo; rèn luyện cách làm việc tự lực, tự nghiên cứu, tính tích cực, chủ động, hứng thú trong học tập và sinh hoạt. Trong những năm gần đây, mặc dù sức hấp dẫn của cuộc thi rất lớn nhưng ở trường em – trường THCS Đồng Lạng lại có ít hoặc không có dự án. Nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động này, làm sao để kích thích học sinh đưa ra ý tưởng, làm sao để học sinh hiểu và tiếp cận được hoạt động nghiên cứu khoa học – kỹ thuật. Trước nhiệm vụ đó, em thiết nghĩ học sinh cần có những phương pháp cụ thể. Đặc biệt phải vận dụng một cách hiệu quả kiến thức đã được học của nhiều môn học và xâu chuỗi chúng lại để đưa ra giải pháp tôt nhất. Mặc dù, đã tổ chức được gần 6 năm. Được phổ biên hết sức rộng rãi, tuy nhiên học sinh làm sáng tạo khoa học kĩ thuật đa số theo cảm tính, chưa theo một phương pháp nào. Vì vây, nên kết quả còn thấp. Vì vậy trong đề tài này em xin nêu lên mối liên hệ giữa làm sáng tạo khoa học kĩ thuật với kiến thức liên môn trong nhà trường, từ đó đưa ra phương pháp làm sáng tạo khoa học kĩ thuật sao cho đạt hiệu quả tốt nhất. Hình 1: Trường THCS Đồng Lạng – Đức Thọ – Hà Tĩnh II. MôC TI£U GI¶I QUYÕT T×NH HUèNG a. Kiến thức: Trước hết để em và các bạn học sinh trong trường hiểu biết một cách sâu sắc qua các kênh thông tin khác nhau: sách báo, Internet...về vấn đề này. b. Kỹ năng: Nhằm nâng cao hiểu biết về các lĩnh vực trong đời sống Biết làm bài văn đúng thể loại thuyết minh và nghị luận. Rèn luyện kỹ năng giải quyết tình huống trong thực tiễn trong cuộc sống. c. Thái độ: Thứ nhất: Giúp học sinh biết vận dụng kiến thức các môn học đã học trong nhà trường vào làm các sản phẩm sáng tạo khoa học kĩ thuật. Nâng cao nhận thức của mỗi học sinh về sáng tạo khoa học kĩ thuật. Tăng cường kĩ năng tư duy lôgic, hiểu biết, sự kiên nhẫn…của học sinh Giúp học sinh tự tin hơn vào bản thân, say mê hơn với nghiên cứu khoa học, tận mắt chứng kiến những công trình khoa học, học được cách chấp nhận mạo hiểm, học được cách thức truyền đạt những ý tưởng khoa học Thứ hai: Tăng cường sự quan tâm của cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh học sinh, các nhà khoa học trên địa bàn xã, huyện vào các dự án mà các em tham gia. Thứ ba: Đề tài như là một giải pháp giúp các giáo viên trong trường, các đơn vị trong huyện có thêm kinh nghiệm trong công tác hướng dẫn, giúp đỡ, động viên học sinh đưa ra được nhiều ý tưởng khoa học. Thứ tư: Nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường. Đẩy mạnh phương châm “học đi đôi với hành”. Góp phần làm cho tình cảm thầy, trò ngày càng thắm thiết. III. TæNG QUAN VÒ C¸C NGHI£N CøU LI£N QUAN TíI VIÖC GI¶I QUYÕT T×NH HUèNG a. Tư liệu sử dụng: Trong quá trình giải quyết tình huống chúng em có sử dụng một số tư liệu sau: Thông qua hoạt động sáng tạo khoa học kĩ thuật lâu năm của nhà trường b. Tiến hành nghiên cứu: Để giải quyết tình huống trên, em đã phải suy nghĩ và tìm tòi từ thực tê đời sống trong một thời gian dài để đáp ứng được nhu cầu thực tiễn. Em thấy có thể áp dụng một số môn học trong nhà trường kết hợp với những hiểu biết của bản thân để giải quyết tình huống trên: Môn Toán: Để làm được một sản phẩm sáng tạo khoa học kĩ thuật. Cần vận dụng kiến thức Toán học một cách tỉ mỉ trong quá trình làm, cụ thể là: Dùng các phép tính để tính khoảng cách giữa các vật liệu sao cho hợp lí, chính xác quyết định đén sự hoạt động của sản phẩm. Sử dụng công thức tính diện tích, chu vi hình tròn, hình vuông,… Công thức tính diện tích hình tròn: S = với R là bán kinh hình tròn Công thức tính diện tích hình vuông: S = a.b với a, b là độ dài chiều dài và chiều rộng. Môn Ngữ văn: Sử dụng kiêu văn bản thuyết minh để trình bày các bước làm sản phẩm sáng tạo khoa học kĩ thuật Bài: Thuyết minh về một phương pháp, cách làm (Ngữ văn 8) Môn Công nghệ: Giúp học sinh vẽ được bản vẽ của sản phẩm Lựa chọn các thiết bị cần thiết sao cho hợp lí như: ốc, vít,… Kĩ năng lắp ráp: vặn ốc, hàn, cắt… Các loại động cơ có thể tái sử dụng từ phế thải vào sản phẩm sáng tạo khoa học kĩ thuật. … Ví dụ: Hình 2: Một số mô hình sản phấm sáng tạo khoa học kĩ thuật Môn Hóa học: Tìm hiểu về một số hóa chất có thể đưa vào sản phẩm sáng tạo khoa học kĩ thuật. Ví dụ: Để lọc nước chứa kim loại nặng hay chì thì cần dùng các phương pháp hóa học như: Phương pháp bay hơi, phương pháp kết tủa hóa học, phương pháp trao đổi ion, phương pháp hấp phụ… Để loại bỏ khí độc cần dùng: Ca(OH)2 (nước vôi trong), CaCl2,… Hình 3: Hệ thống xử lí khí thải từ lò đốt của hai tác giả Nguyễn Phạm Gia Bảo và Hà Anh Sơn Môn Vật lí: Sử dụng các kiến thức về Cơ học, điện học, lực từ học ở vật lí 8 và 9 để lắp rắp, chọn lựa các thiết bị sao cho phù hợp. Sử dụng các công thức tính toán cụ thể: áp suất, cường độ dòng điện, lức tác dụng… Vẽ sơ đồ mạch điện. Ví dụ: Hình 4: Sơ đồ mạch điện sản phẩm sáng tạo khoa học kĩ thuật Môn Địa lí: Khi đã hoàn tất các thí nghiệm, kiểm tra và sắp xếp các kết quả. Sử dụng các biểu đồ thích hợp để minh họa dữ liệu của bạn. Môn Giáo dục công dân: Góp phần cho chúng ta khả năng sáng tạo, phản biện logic, tạo điều kiện cho khả năng giải quyết vấn đề một cách rõ ràng, đầy đủ, tỉ mĩ và công tâm. Đối với bài học của môn GDCD, tạo điều kiện cho khả năng sáng tạo và tư duy tích cực, đó cũng là kỹ năng sống cần thiết của học sinh. Môn Tin học: Sử dụng kiến thức tin học để soạn các bài giảng, sáng kiến, các video phục vụ quá trình giải quyết tình huống. Lập trình các trang web, diễn đàn trao đổi kinh nghiệm giữa các trường Hình 6: Trang web: https:www.facebook.comtraodoikinhnghiemsangtaoKHKT IV. GI¶I PH¸P GI¶I QUYÕT T×NH HUèNG. Để giải quyết tình huống trên cần có nhiều giải pháp sâu, rộng. Qua thời gian quan sát hoạt động sáng tạo khoa học kĩ thuật của học sinh trong trường còn chưa chú trọng. Vậy để thúc đẩy phong trào sáng tạo khoa học kỹ thuật của học sinh nhà trường có chuyển biến mạnh mẽ và đạt được kết quả khả quan em xin đưa ra một số giải pháp sau: Những điều cấn thực hiện của giáo viên, nhà trường và học sinh khi làm sáng tạo khoa học kĩ thuật. Giáo viên: Các giáo viên bộ môn trong quá trình dạy học cần cải tiến hoạt động học tập của học sinh thành một đề tài nghiên cứu khoa học. Có thể khuyến khích việc quan sát và hình thành ý tưởng trong học sinh bằng cách cho điểm miệng, 15 phút trong từng bộ môn nếu ý tưởng hay. Thiết kế các bài học theo định hướng tìm tòi nghiên cứu (theo các phương pháp dạy học tích cực như: phương pháp Bàn tay nặn bột, Dạy học dựa trên dự án, Dạy học khoa học dựa trên tìm tòi nghiên cứu, Dạy học giải quyết vấn đề..., hình thành các kỹ năng nghiên cứu cho học sinh Giáo viên có niềm đam mê với nghiên cứu khoa học, là người thắp lửa cho học sinh Có sự hiểu biết về cuộc thi đặc biệt là nội dung thi, kết quả các kì thi năm trước Tổ chuyên môn, các giáo viên luôn quan tâm, động viên, khích lệ và giúp đỡ học sinh. Đưa ra những vướng mắc rồi cùng nhau trao đổi cách giải quyết về các ý tưởng nghiên cứu, đề xuất những cải tiến. Cần xác định cho học sinh đề tài nghiên cứu thuộc lĩnh vực khoa học hay kỹ thuật để thực hiện cho đúng quy trình nghiên cứu. Trong đó chú ý tới tính mới, tính mới , tính khả thi, khả năng áp dụng vào thực tế. Không nên đưa ra các ý tưởng quá cao siêu, xa vời thực tế, vượt quá khả năng của học sinh. Giáo viên hướng dẫn, “không làm thay học sinh” để học sinh làm chủ đề tài cần nghiên cứu, giáo viên không nên can thiệp quá nhiều Giáo viên tạo tâm thế thoải mái, chấp nhận các suy nghĩ khác biệt và khuyến khích học sinh nêu vấn đề, đặt câu hỏi nghiên cứu Nhà trường: Tuyên truyền cho các em học sinh hiểu rõ mục đích, ý nghĩa của cuộc thi để từ đó các em nhận thức đúng đắn về cuộc thi., chỉ đạo sát sao các công tác nghiên cứu. Nhà trường tham gia tổ chức các buổi hội thảo về nghiên cứu khoa học của giáo viên và học sinh. Hàng năm nhà trường tổ chức phong trào viết ý tưởng khoa học cho học sinh trong toàn nhà trường để từ đó chúng ta lựa chọn được những những ý tưởng hay, thiết thực hoặc có thể mở chuyên mục và diễn đàn về sáng tạo khoa học kỹ thuật trên trang Web của nhà trường. Nhà trường nên thành lập câu lạc bộ khoa học để thu hút các thành viên tham gia để từ đó các em trao đổi, bàn luận các ý tưởng khoa học hình thành các nhóm đi sâu vào nghiên cứu và các giáo viên nhiệt tình, tâm huyết với cuộc thi cũng có thể tham gia sát cánh cùng học sinh. Khích lệ học sinh có ý tưởng tốt, khen thưởng và nêu gương trước nhà trường vào giờ Chào cờ Ban giám hiệu và tổ chuyên môn chọn giáo viên hướng dẫn học sinh là những giáo viên có kinh nghiệm, nhiệt tình, tâm huyết. Tăng cường về thời gian và kinh phí của giáo viên và học sinh Tổ chức các buổi giao lưu, học hỏi kinh nghiệm tham gia nghiên cứu khoa học của trường bạn Tổ chức tập huấn cho CBQL, giáo viên cốt cán các trường THCS về quy chế, quy định, hướng dẫn về cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học, các phương pháp nghiên cứu khoa học và tổ chức các hoạt động nghiên cứu khoa học. Học sinh: Học sinh tìm hiểu qua tài liệu, sách báo, mạng internet về vấn đề cần nghiên cứu. Mở rộng thêm sách tại thư viện để học sinh tìm hiểu về khoa học kĩ thuât. Học sinh mạnh dạn và tự tin trao đổi, hỏi, tìm kiếm các nguồn lực hỗ trợ trong suốt quá trình thực hiện đề tài Vận dụng một cách lôgic và hợp lí các kiến thức đã học vào đề tài nghiên cứu của mình Học sinh cần xác định được các bước tiến hành nghiên cứu và cho ra sản phẩm (Em xin trình bày kĩ hơn ở phần sau) Giảm chỉ tiêu thành tích: Ngành giáo dục hiện nay có không ít cuộc thi dành cho chính học sinh nhưng được thầy cô làm hộ để đạt yêu cầu chỉ tiêu cấp trên giao. Vì vậy cấp trên giảm nhẹ chỉ tiêu xuống cấp dưới. Thi trên phương thức tự nguyện Sự quan tâm lớn của các cấp cũng như toàn xã hội đối với vấn đề này Cần phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, cán bộ Đoàn, tổng phụ trách Đội, ban giám hiệu nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, Hội Khuyến học, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp ở địa phương, các nhà hoạt động xã hội, những nghệ nhân, những người lao động tiêu biểu ở địa phương,… Chính quyền các thôn xã, các bậc cha mẹ và nhà trường quan tâm sâu sắc hơn nữa trong vấn đề này Em thiết nghĩ: “Để kích thích được học sinh dưa ra ý tưởng và thực hiện được của học sinh trường THCS Đồng Lạng nói riêng và học sinh cả nước nói chung, có nên đưa thời gian thi vào cuối năm học, hè hay không?. Để giúp học sinh có nhiều thời gian suy nghĩ, nghiên cứu và thực nghiệm. Phải chăng có cần???” IV. THUYÕT MINH tiÕn tr×nh gi¶I quyÕt t×nh huèng. 1. Thực trạng cuôc thi khoa học kĩ thuật cho học sinh trường THCS Đồng Lạng hiện nay. a) Một số bất cập về cuộc thi KHKT trên địa bàn huyện và tỉnh Xét một cách toàn diện thì cuộc thi khoa học kỹ thuật cũng giống vô số cuộc thi khác ở Đức Thọ nói riêng và Hà Tĩnh nói chung. Có bao nhiêu là bất cập, lại một lần nữa kể câu chuyện muôn năm cũ của giáo dục Hà Tĩnh. Một cây hỏi đặt ra mà chưa có câu trả lời: Chủ nhân thực sự của các Dự án khoa học kỹ thuật là ai? Hiện nay, sự bổ ích, lí thú của sân chơi đã biến tướng và đi lệch mục đích ban đầu khiến ta hoài nghi về tính minh bạch của kì thi. Ý tưởng của học sinh trung học hay của thầy? Học trò thực hiện nghiên cứu, nhận xét hay thầy cô giáo?. Đặc biệt có một tình trạng chung hiện nay là nhiều trường đặt chỉ tiêu phải xuống thầy cô. Chính vì áp lực này nên thầy cô mặc nhiên sao chép ý tưởng trên mạng viết lời thuyết minh, xếp đặt bảng biểu, sơ đồ, nguyên lí rồi chọn ra vài học sinh giỏi của lớp cho các em thuyết trình trước lớp, trường và cuối cùng là mang sản phẩm đi “đánh xứ người”. Rõ ràng, mục đích của cuộc thi là tốt nhưng cách tổ chức với mật độ quá nhiều như hiện nay đã gây áp lực không nhỏ cho người tham gia. Nếu giáo viên không muốn mang tiếng thờ ơ với các hoạt động của nhà trường, thiếu nhiệt tình…thì thầy cô làm qua loa cho xong. Công sức, thời gian, kinh phí và chất xám có xứng đáng với đầu tư của nhiều cơ quan tổ chức, cá nhân? Bao nhiêu Dự án của học sinh đó có phải là SKKN của thầy cô, đề tài của tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân? Câu hỏi đó thật bí ẩn vô cùng Trong điều kiện nhà trường và chất lượng giáo dục hiện nay, học sinh chúng ta có thể làm được những gì trên sân chơi nghiên cứu và ứng dụng khoa học kỹ thuật? Học sinh THCS vừa mới làm quen khoa học tự nhiên và xã hội theo môn riêng, thuộc bài đã khó, nhớ kiến thức chưa xong có thể nghĩ được ý tưởng khoa học? Nhiều đề tài vượt qua cả nhận thức của chuyên gia chuyên ngành: chế tạo robot, phần mềm, máy tự động,… Học trò trung học hiện nay có thể làm được đề tài đơn giản nhưng rất khó làm được dự án như vậy. Cho dù mới là ý tưởng hay thiết bị sơ khai, nhiều thầy cô còn chưa biết là gì và nó được làm thế nào huống hồ học sinh Cho dù có sự trợ giúp, hướng dẫn nhiệt tình thì học sinh cũng khó có cơ hội và đủ thời gian để hoàn thành dự án trong vài tháng mà vẫn phải học bài Học chính khóa, học thêm, học đội tuyển và các kỳ thi quanh năm suốt tháng, nhất là các trò khá giỏi cố gắng thi đỗ vào lớp chọn, lớp chuyên, còn đâu lúc nào rảnh rỗi. Các em càng có năng lực càng được giao nhiều việc, nhiều lúc ăn vội vàng, ngủ không đủ giấc. Đã thế còn khó khăn đủ bề. Nguyên vật liệu, vật tư, thiết bị, nơi sản xuất, nơi thực nghiệm và phòng thí nghiệm tiêu chuẩn phải đi hàng vài chục km mới có thể thực hiện được. Học sinh ta làm được thật là kì tài. Để đạt yêu cầu dự thi các cấp, dự án làm lại nhiều lần và rất tốn công tốn của. Các em có thể đủ điểm kiểm tra và đạt danh hiệu khá giỏi nhưng không thầy cô nào có thể bù phần kiến thức những bài học phải bỏ khi làm dự án. Mỗi trường gần chục thầy cô và học sinh tham gia, theo quy định, được giảm trừ công việc dạy và học nên lãng phí lớn về nhân lực. Nhà trường chỉ chi trả một phần kinh phí theo quy định, phần còn lại thầy cô và gia đình bỏ ra. Gia đình và giáo viên phải lặn lội tìm khắp nơi, nhờ quan hệ và tiền để thầy trò được thực hiện nghiên cứu. Rất tốn kém. Nghiên cứu khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học rõ ràng rất tốn kém và lãng phí. Ngân sách nhà nước, các cơ quan tổ chức, cá nhân tài trợ hàng năm phải chi hàng tỉ đồng dành cho việc chuẩn bị, tổ chức thi và tổng kết các cấp. Trong khi nhiều trường phổ thông trên địa bàn Hà Tĩnh điều kiện dạy và học thiếu thốn, chưa đáp ứng nhiều nhu cầu tối thiểu về điều kiện cơ sở vật chất; chất lượng giáo dục thấp; học sinh còn nghèo và thiếu thốn. Nhiều học sinh vì hoàn cảnh gia đình khó khăn mà phải bỏ học còn ít được hỗ trợ. Em thiết nghĩ “việc nghiên cứu khoa học kỹ thuật dành cho học sinh có nên làm như hiện nay?” b) Thực trạng nhận thức về khoa học kĩ thuật của học sinh trường THCS Đồng Lạng Việc làm sáng tạo khoa học kĩ thuật là một việc làm cần thiết cho bất cứ trường học nào. Hưởng ứng sự phát động của phòng GD, hằng năm trường THCS Đồng Lạng vẫn tổ chức phát động và thi cấp trường. Mặc dù sự quan tâm, chỉ đạo thực hiện cuộc thi của ban giám hiệu nhà trường là rất lớn. Song học sinh và phụ huynh còn chưa mặn mà gì đến cuộc thi này. Một tình trạng chung là học sinh thiếu ý tưởng, nghèo ý tưởng, gặp khó khăn trong xác định ý tưởng, lựa chọn đề tài. Chính vì vậy, hàm lượng khoa học chưa cao, chưa đáp ứng với những vấn đề xã hội quan tâm. Một số ít em vẫn còn chưa biết đến sân chơi khoa học bổ ích này tạo ra là cho mình (cho rằng sân chơi này là của đội học sinh giỏi và của giáo viên. Giáo viên thường xuyên định hướng cho học sinh nhưng không đạt được kết quả gì. Một số học sinh có quan niệm rằng chỉ cần học giỏi môn văn hóa là được. Vả lại các em chỉ chú trọng học thật tốt các môn học ở trên lớp. Về nhà đi học thêm ở nơi này nơi khác nên cũng không có thời gian dành cho việc nghiên cứu. Một quan niệm khác cũng đã và đang đẩy lùi sự đam mê, nghiên cứu khoa học của học sinh là: Các giải thưởng cao thường của học sinh các trường danh tiếng, các thầy nổi tiếng. Nơi nào đầu tư lớn, mời được chuyên gia giỏi, giao kết với người chấm, dự án nắm chắc phần thắng. Đôi khi lo sợ về trình độ người chấm yếu kém, hay do sự ưu tiên hết mức đối với các trường mà học sinh chúng ta gọi là “có tiếng”. Ngoài ra, một số giáo viên còn hạn chế về kỹ năng, phương pháp nghiên cứu khoa học từ đó dẫn đến tâm lý ngại hướng dẫn nghiên cứu khoa học cho học sinh, thiếu niềm tin vào công tác nghiên cứu khoa học của các em. Tâm lý một số phụ huynh không muốn cho con em mình tham gia hoạt động nghiên cứu khoa học vì e sợ sẽ ảnh hưởng đến kết quả học tập nên thiếu sự ủng hộ và động viên khuyến khích Thực trạng trên đã đang tồn tại ở trường THCS Đồng Lạng trong một thời gian khá dài mà vẫn chưa có giải pháp triệt để. Không phải vì ban giám hiệu không quan tâm mà nhà trường còn gặp nhiều khó khăn nhất định. 2. Những thuận lợi và khó khăn khi làm khoa học kĩ thuật của học sinh THCS Đồng Lạng Thuận lợi Với sự quan tâm sâu sắc của HĐND, UBND xã, ban giám hiệu nhà trường, các cơ quan, ban ngành, đoàn thể các cấp và các cá nhân, ngoài cơ sở vật chất ngày một khang trang nhà trường được quyền tuyển chọn giáo viên về trường giảng dạy. Nhà trường đang có một đội ngũ giáo viên tốt, một đội ngũ có chọn lọc, có chất lượng. Trong mỗi tổ bộ môn đều có các thầy, cô giáo công tác lâu năm, giàu kinh nghiệm và bản lĩnh nghề nghiệp có tầm ảnh hưởng tốt đến lớp giáo viên trẻ và giữ vai trò cốt cán chuyên môn. Cả trường có 34 cán bộ giáo viên. Đa số các giáo viên còn trẻ và là học sinh cũ của trường, được đào tạo bài bản, ham học hỏi, có kiến thức và kinh nghiệm giảng dạy, chuyên môn vững, có trách nhiệm trong công việc được giao, đặc biệt là ý thức tự giác kỷ luật và sự tâm huyết trong công tác giảng dạy, khát khao cống hiến, hết lòng vì học sinh thân yêu. Nhà trường luôn tạo điều kiện để các giáo viên được tham gia các kỳ bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ do phòng GDĐT, các trường Đại học và Sở GDĐT tổ chức Ban đại diện cha mẹ học sinh luôn quan tâm đến công việc của nhà trường. Khó khăn Đa số giáo viên chưa quen với việc hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học, sáng tạo kỹ thuật, một số hiểu biết còn hạn chế về cuộc thi Học sinh chưa được làm quen với việc nghiên cứu khoa học, sáng tạo kỹ thuật. Hoàn cảnh gia đình nhiều học sinh còn khó khăn, không có đủ thời gian và tiền của để làm khoa học kĩ thuật Một số học sinh thực hiện những nghiên cứu hoàn chỉnh với kết quả thực sự có ý nghĩa khoa học và thực tiễn nhưng kết quả không cao hoặc không được coi trọng, ứng dụng, gây tâm lý chán nản trong quá trình phát triển những đề tài nghiên cứu khoa học của học sinh Hiện nay, học sinh chưa được trang bị tốt phương pháp nghiên cứu nên hầu hết đều loay hoay không biết bắt đầu từ đâu, làm gì và muốn đạt kết quả nào, cho ai do thiếu phương pháp nghiên cứu khoa học. Các đề tài nghiên cứu khoa học của học sinh sở hữu rất ít những điểm sáng tạo, đột phá Học sinh không có nhiều thời gian dành cho hoạt động nghiên cứu khoa học. Ngoài việc nghiên cứu khoa học, học sinh còn phải đảm bảo việc ôn luyện, thi cử và học nên phải chịu không ít những áp lực Nhà trường có nhiệm vụ quan trọng là bồi dưỡng các đội tuyển thi chọn HSG dự thi tỉnh khối 9 hàng năm, thầy cô và học sinh mất khá nhiều thời gian và công sức; Cơ sở vật chất của trường còn thiếu, chưa đồng bộ. Nhiều trang thiết bị của các phòng học bộ môn đã cũ, hỏng; xếp thứ 1010 trong toàn huyện. Học sinh không có nhiều cơ hội tiếp cận với những thiết bị công nghệ cao, đắt tiền hoặc vận hành phức tạp. Hệ thống tài liệu trong thư viện của nhà trường không được cập nhật thường xuyên, nhất là các tài liệu chuyên sâu phục vụ nghiên cứu khoa học. Nguồn kinh phí cấp cho các đề tài còn rất hạn chế Khả năng thuyết trình của học sinh còn hạn chế, đặc biệt là khi thuyết trình bằng Tiếng Anh. Một bộ phận học sinh thụ động, ít tìm tòi, ngại nghiên cứu tài liệu, không say mê thực hành trong phòng thí nghiệm. Ở bậc THCS kiến thức các môn khoa học tự nhiên còn đơn giản, nên gây khó khăn cho học sinh khi tiếp xúc với các dự án khoa học. Hình 5: Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học đã hư hỏng 3. Phương pháp đúng để làm khoa học kĩ thuật Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật có ý nghĩa rất quan trọng. Nó là chất xúc tác thúc đẩy việc dạy học các môn khoa học ở nhà trường. Nhằm đẩy mạnh phong trào học tập hứng thú, lao động sáng tạo, hình thành năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng giải quyết của học sinh. Qua hội thi có thể áp dụng có hiệu quả các giải pháp kĩ thuật vào sản xuất và đời sống, góp phần công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng quê hương Hà Tĩnh ngày càng vững mạnh. Hồ Chủ Tịch – người thầy vĩ đại của dân tộc từng dạy: Sáng kiến và kinh nghiệm là của quý chung cho cả dân tộc. Chúng ta phải ra sức làm cho nó dồi dào thêm và lan rộng mãi. Không biết quý trọng sáng kiến và phổ biến kinh nghiệm tức là lãng phí của cải của dân tộc. Vì vậy mỗi chúng ta hãy làm giàu thêm kho tàng sáng kiến của dân tộc bằng chính mỗi sáng tạo khoa học kỹ thuật của chúng ta. Để các đề tài đi đến thành công, thì cần phảo có ý tưởng độc đáo, kết luận vững chắc, phương pháp khoa học, bài trình bày rõ ràng và tổ chức tốt, hiểu rõ nền tảng thông tin và có thể giải thích kết quả một cách chắc chắn. Vậy phương pháp đó là gì? Chúng ta đặt ra câu hỏi đó. Theo em, phương pháp sản phẩm sáng tạo khoa học kĩ thuật hợp lí phải xâu chuỗi được toàn bộ kiến thức liên quan đến đề tài. Đầu tiên phải hình thành ý tưởng, đề tài; chọn lựa và sàng lọc ý tưởng. Đặc biệt không nên lựa chọn một vấn đề hoặc một chủ đề quá rộng, quá phức tạp nằm ngoài khả năng. Giáo viên tổ chức nhóm hội thảo để nắm bắt được những ý tưởng khoa học của học sinh. Và cùng học sinh chọn lựa, phân loại những ý tưởng tốt, rồi xây dựng nhóm nghiên cứu theo ý tưởng đã lựa chọn. Sau đó, tìm hiểu về đề tài nghiên cứu, vẽ bản vẽ chi tiết, viêt báo cáo và trình bày bảo vệ kết quả nghiên cứu bằng cách tìm hiêu các kiến thức khoa học qua sách, báo và internet về đề tài nghiên cứu. Giáo viên định hướng cho học sinh và tháo gỡ những khó khăn khi học sinh mắc phải. Cần phải tiến hành mô hình hóa sản phẩm rôi hoàn thiện. Để đảm bảo đề tài đã hoàn thiện, tiến hành thử nghiệm và phân tích, đánh giá kết quả nghiên cứu. Trong quá trình thí nghiệm, nên ghi chép tất cả những thí nghiệm, số liệu đo đạc và hiện tượng quan sát vào một cuốn sổ ghi chép. Đánh giá kết quả thu được, bổ sung, sữa chữa cho hoàn thiện. Công đoạn cuối cùng là viết báo cáo, thuyết trình về đề tài, ý tưởng, làm poster thể hiện những nôi dung: Tên đề tài; quy trình nghiên cứu; cách thức tiến hành; kết quả và kết luận. Đối với khoa học hành vi sau khi tìm hiểu cần đem ra giải pháp và làm poster Hình 6: Sơ đồ cách làm sản phẩm sáng tạo KHKT đơn giản Để thực hiện thành công một giải pháp dự thi sáng tạo kỹ thuật, trước hết chúng ta phải có được ý tưởng sáng tạo khoa học kĩ thuật về vấn đề chúng ta đang theo đuổi. “Ý TƯỞNG LÀ CHÌA KHÓA CỦA SỰ THÀNH CÔNG”. Vậy thì làm cách nào để có được ý tưởng sáng tạo khoa học kĩ thuật. Để trả lời cho câu hỏi này, chúng ta phải đi tìm lời giải đáp cho 2 câu hỏi. Câu hỏi thứ nhất, chúng ta có làm được sáng tạo khoa học kĩ thuật không? Như chúng ta biết sáng tạo khoa học kĩ thuật không chỉ là những việc quá lớn mà còn là những việc rất nhỏ, rất đời thường, rất gần gũi với chúng ta. Sáng tạo khoa học kĩ thuật không phải là khoảng trời riêng của những con người uyên bác, mà là ngôi nhà chung của mọi người, của cả nhân loại. Thomas Edison, người mang lại ánh sáng đèn điện cho loài người, người có hơn 10.000 phát minh hữu ích chỉ là một người bình thường. Nói về Thomas Edison thì vĩ đại quá, từ thực tế chứ không đâu xa. Cũng như bao con người bình thường khác, nhưng có phần thiệt thòi hơn các bạn cùng trang lứa vì hoàn cảnh gia đình khó khăn. Vậy mà cậu học trò nghèo Nguyễn Ngọc Đông (học sinh lớp 11A2, trường Trung học phổ thông Bắc Kiến Xương, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình) đã sáng tạo ra mô hình hệ thống báo lũ tự động với mong muốn giảm thiểu thiệt hại cho người dân do lũ gây ra. Mô hình này đã giành được giải Ba tại Cuộc thi sáng tạo Thanh thiếu niên nhi đồng toàn quốc lần thứ X năm 2014 và giải Nhất cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng tỉnh Thái Bình lần thứ II năm 2014 – 2015. Ở thôn Nam Đường Tây (xã Nam Cao, huyện Kiến Xương) ai cũng biết đến hoàn cảnh của gia đình Đông. Đông là con út trong gia đình có 3 chị em. Bố Đông là anh Nguyễn Ngọc Đãi thương binh hạng 14. Bố Đông bị liệt tay, sức khỏe yếu nên gần như không làm được gì, mọi công việc kiếm sống nuôi cả gia đình đều do mẹ Đông gánh vác. Ngoài việc đồng áng, thời gian rảnh mẹ Đông đi làm thuê hái chè cho các chủ vườn trong xã, nuôi con ăn học và chữa bệnh cho chồng. Dù nhà nghèo nhưng cậu học trò nhỏ bé ấy vẫn theo đuổi đam mê với những công trình sáng tạo. Hình 7: Tác giả Nguyễn Ngọc Đông cùng với mô hình báo lũ tự động Không phải cứ học sinh giỏi các môn văn hóa mới ý tưởng. Vậy chúng ta phải tin tưởng là chúng ta hoàn toàn thực hiện được sáng tạo khoa học kĩ thuật. Có khẳng định được điều này, chúng ta mới có thể hình thành được ý tưởng. Sự mặc cảm mình không thể đưa ra ý tưởng được là rào cản cho tính sáng tạo của bản thân. Câu hỏi thứ hai, ý tưởng sáng tạo khoa học kĩ thuật ở đâu? Như trên đã nói, sáng tạo khoa học kĩ thuật ở rất gần gũi với chúng ta, hoàn toàn nằm trong tầm tay của chúng ta. Đó là những việc làm từ đời sống hằng ngày, từ thực tế học tập, nghiên cứu, lao động và sản xuất của chúng ta. Hãy nghĩ làm một việc gì đó để công việc được thực hiện dễ dàng hơn, hoàn hảo hơn, để mọi người hưởng nhiều lợi ích hơn, chúng ta sẽ có được ý tưởng một cách dễ dàng. Việc lựa chọn đề tài nghiên cứu là bước khó khăn nhất của việc lựa chọn một đề tài mà bạn muốn nghiên cứu hoặc tìm hiểu. Các ý tưởng xuất phát từ lĩnh vực mà bạn quan tâm. Một sở thích của bạn có thể dẫn đến một chủ đề tốt. Chúng ta hãy đặt ra những câu hỏi liên tục như sau: Có những gì đang xảy ra trong cuộc sống mà bạn muốn hiểu biết thêm? Việc đó hiện nay đã giải quyết như thế nào? Quy trình giải quyết ra sao?... Hãy chọn một chủ đề không chỉ vì bạn quan tâm mà cả xã hội này đang quan tâm, đang vướng mắc, đang lạc hậu… Sau khi chọn được ý tưởng phù hợp thông qua hội đồng khoa học. Tiếp tục nghiên cứu . Xây dựng kế hoạch hết sức cụ thể để dễ quản lí và điều chỉnh kịp thời. Việc tiếp theo cần làm là thu thập thêm kiến thức về ý tưởng đó. Có nhiều nguồn tài liệu tham khảo khác nhau. Bạn thỏa sức thu thập các kiến thức khoa học; trang bị những kiến thức khoa học, kĩ năng cần thiết. Hãy sắp xếp tổ chức tất cả những gì bạn tìm hiểu được về chủ đề và đến đây bạn nên giới hạn phạm vi nghiên cứu của bạn và tập trung vào một ý tưởng cụ thể. Thiết lập kế hoạch chi tiết để bạn quản lý một cách hiệu quả nhất. Bạn cũng cần thời gian để vẽ ra cho mình một bản vẽ thật chi tiết, nó giúp bạn định hướng được sự ra đời của sản phẩm đó, việc thực hiện thêm dễ dàng hơn. Sau đó, bạn phải viết bản báo cáo, phải giải thích bạn sẽ thực hiện thí nghiệm như thế nào, dùng nó để làm gì trong cuộc sống xã hội và trong học tập. Bạn sẽ kiểm tra được độ chính xác ra sao, tính khả thi của nó để viết vào báo cáo. Sau đó cần mô hình hóa sản phẩm theo bản vẽ. Đây là công việc quan trọng nhất và phải có tính tư duy, sáng tạo và nhạy bén trong cách lắp mô hình. Nhưng trước khi thực hiện, cần lên danh sách thiết bị cần mua, tìm hiểu địa điểm mua và dự trù kinh phí. Có thể sẵn có trong tự nhiên như các phế liệu trong sinh hoạt gia đình, học tập, trường lớp hoặc phải mua ở các tiệm phụ tùng, thiết bị. Trước khi đem dự thi, cần thư nghiệm lại xem có đảm bảo không. Thử nghiệm lại nhiều lần ghi chép các kết quả, thông số đạt được qua từng lần làm thí nghiệm. Sau đó tìm kết quả cho các câu hỏi: Thí nghiệm có đạt được như mình mong muốn? Nguyên nhân tại sao? Làm sao để khắc phục? Giá thành có cao quá không? Mình làm vậy đã đạt yêu cầu chưa nhỉ? Để cho ra sản phẩm cuối cùng thì học sinh phải làm poster. Đó là một bản báo cáo sinh động bằng hình ảnh và nội dung cơ bản nhất. Poster cần đảm bảo cho người xem chỉ cần nhìn vào đó cũng đã hiểu nội dung dự án. Poster cần đơn giản và dễ hiểu và nên trình bày theo sơ đồ tư duy, được chia làm 3 phần: Lí do, quá trình và kết quả. Hình 8: Bố cục của poster Nói mà không có ví dụ thì rất khó hiểu nên sau đây em xin giới thiệu cách làm một mô hình sáng tạo khoa học cụ thể để các bạn dễ hiểu. Chỉ là một sản phẩm đơn giản thôi (lưu ý sản phẩm đã có bản quyền) Phụ lục: Hướng dẫn làm một sản phẩm khoa học kĩ thuật đơn gản MÔ HÌNH MÁY DÙNG CHẤT LỎNG Nhờ áp dụng theo phương pháp mà em đã nêu trên mà mô hình đã rất có hiệu quả trong việc làm đồ dùng học tập Bước 1: Tìm ý tưởng: Từ bài học “Áp suất chất lỏng – Bình thông nhau”. Như em nói ở trên thì ý tưởng chỉ ở quanh ta thôi Bước 2: Tìm hiểu, vẽ bản vẽ chi tiết, viêt báo cáo và trình bày bảo vệ kết quả nghiên cứu Kiến thức ở bài “Áp suất chất lỏng – Bình thông nhau” và một số kiến thức ở các nguồn khác nhau như: sách, báo, internet... + Công thức tính diện tích pít tông nhỏ là: S1 = (với r1 là bán kính pít tông nhỏ) + Công thức tính diện tích pít tông nhỏ là: S2 = (với r2 là bán kính pít tông nhỏ) + Công thức tính áp suất: . Áp suất pít tông nhỏ sinh ra Áp suất được truyền nguyên vẹn đến pít tông lớn nên lực tác dụng lên pít tông lớn là: . Lực F2 gấp lần F1 nên có thể nâng được các vật nặng Viết báo cáo, trình bày bảo vệ kết quả nghiên cứu Bước 3: Mô hình hóa sản phẩm rôi hoàn thiện Hình 10: Sản phẩm sau khi hoàn thiện Bước 4: Tiến hành thử nghiệm và phân tích, đánh giá kết quả nghiên cứu Ghi chép, lập bản so sánh các lần thử nghiệm Bước 5: Báo cáo, thuyết trình về đề tài, ý tưởng, làm poster VI. KÕT QU¶ §¹T §îc Ngay từ đầu năm học 2016 2017, trường THCS Đồng Lạng đã phát động phong trào với mục đích khuyến khích học sinh nghiên cứu khoa học, sáng tạo kỹ thuật, công nghệ và vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn, góp phần đổi mới hình thức tổ chức hoạt động dạy và học. Đổi mới hình thức và phương pháp đánh giá kết quả học tập, phát triển năng lực của học sinh, nâng cao chất lượng dạy học. Tạo cơ hội để học sinh trường THCS Đồng Lạng giới thiệu kết quả nghiên cứu KHKT của mình; tăng cường trao đổi, giao lưu học tập và nghiên cứu giữa các trường THCS trên địa bàn huyện. Dưới đây là một số hình ảnh và sản phẩm tiêu biểu của học sinh trường THCS Đồng Lạng tham gia dự thi cuộc thi sáng tạo khoa học kỹ thuật cấp huyện và giành giải ba. Năm học 2016 – 2017, nhờ áp dụng một số biện pháp nói trên mà chất lượng về sáng tạo KHKT đã có những chuyển biến tích cực. Đặc biệt phong trào nghiên cứu sản phẩm sáng tạo KHKT trong học sinh đã được đẩy mạnh. MÔ HÌNH: HỆ THỐNG BƠM NƯỚC KHÔNG SỬ DỤNG NHIÊN LIỆU Tác giả: Đoàn Sỹ Nguyên – Học sinh THCS Đồng Lạng Hình 11: Mô hình “Hệ thống bơm nước không sử dụng nhiên liệu” Nguyên lí hoạt động: Nhờ động năng của dòng nước tạo động năng của bánh xe. Qua hệ thống truyền động (gồm đĩa – xích – líp) và trục khuỷu làm hai pít tông hút đẩy luân phiên đưa nước từ dưới suối lên cao. Mô hình này áp dụng các kiến thức Vật lí đã học. Hình 12: Guồng quay khi có nước chảy Hình 13: Bộ truyền động: đĩa – xích – líp và trục khuỷu Hình 14: Hai pít tông luân phiên nhau hút, đẩy nước Hy vọng với sự quan tâm, tạo mọi điều kiện tốt nhất, năm học này và những năm học tiếp theo nhà trường sẽ có nhiều ý tưởng khoa học độc đáo, mới lạ, xứng đáng là sản phẩm của tư duy theo hướng chú trọng phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học theo tinh thần Nghị quyết số 29NQTW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục. Đặc biệt có thể vươn mình lên trong huyện và hơn nữa là tỉnh, quốc gia. VII. ý NGHÜA CñA VIÖC GI¶I QUYÕT T×NH HUèNG. Thực tế qua quá trình học tập và nghiên cứu, em thấy rằng việc kết hợp kiến thức liên môn vào giải quyết một vấn đề nào đó là việc làm hết sức cần thiết. Khi vận dụng kiến thức các môn Toán, Vật lí, Hóa học, Công nghệ, Giáo dục công dân giúp em có thể củng cố kiến thức vào làm sáng tạo khoa học kĩ thuât một cách chủ động, tích cực, sáng tạo. Giúp giáo viên tham gia hướng dẫn học sinh nghiện cứu khoa học có những định hình hợp lí các việc phải làm. Từ đó tư vấn cho học sinh thực hiện sản phẩm đạt kết quả cao nhất. Qua cuộc thi sáng tạo khoa học, kỹ thuật, mỗi bạn học sinh đã tìm ra thế mạnh của bản thân, biết vận dụng, phát huy những điều đã được học vào thực tiễn cuộc sống, góp phần đổi mới phương pháp dạy học, phát triển năng lực học sinh, nâng cao chất lượng giáo dục. Hoạt động nghiên cứu khoa học đòi hỏi học sinh phải chuẩn bị kiến thức sâu, kỹ năng tốt và thái độ làm việc nghiêm túc, có kỷ luật cao có khả năng tự tìm tòi, nghiên cứu Tuy nhiên để làm sáng tạo khoa học đạt hiệu quả, cần có nhận thức sâu sắc, đúng đắn cũng như có quyết tâm cao độ của nhà trường, gia đình và chính bản thân học sinh Do kiến thức của em còn hạn chế và trường em việc sáng tạo khoa học kĩ thuật còn chưa sôi nổi nên hiệu quả cũng chưa cao lắm Qua đề tài này, em muốn kiến thức, cái nhìn nhận, phương pháp đúng đắn về khoa học kĩ thuật sẽ được phổ biến rộng rãi hơn nữa trong tập thể học sinh trường THCS Đồng Lạng nói riêng và học sinh trung học nói chung trong cả nước. Em mong sao những năm học tiếp theo, phong trào làm sáng tạo khoa học kĩ thuật ở trường THCS Đồng Lạng ngày một đạt được những kết quả cao hơn nữa, khẳng định được vị thế của mình trên huyện và tỉnh. Em mong tình trạng giáo viên làm đối phó, tránh việc học sinh lấy ý tưởng của người khác thành sản phẩm của mình sẽ mờ nhạt đi. Hãy để cuộc thi đúng tên gọi của nó là học sinh được sáng tạo. “ Bạn cần hiểu biết và sáng tạo khi cuộc sống đã ban cho bạn đôi bàn tay và trí óc để khám phá và làm việc” . Hãy đi xa hơn nữa để trở thành những người chiến thắng. Niềm tin là sức mạnh có thể biến điều không thể thành có thể. Trên đây là toàn bộ đề tài của em. Em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của BGH nhà trường cùng các thầy cô giáo bộ môn đã giúp em hoàn thành đề tài này XÁC NHẬN CỦA BGH NHÀ TRƯỜNG HIỆU TRƯỞNG (kí tên, đóng dấu) Nguyễn Hoan BIÊN SOẠN VÀ SỬA CHỮA TÁC GIẢ (kí, ghi rõ họ tên) Hoàng Quốc Khánh Đức Thọ, tháng 12 năm 2016
Trang 1SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HÀ TĨNH PHềNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỨC THỌ
TRƯỜNG THCS ĐỒNG LẠNG
♫ - -♫
“Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các
tình huống thực tiễn dành cho học sinh trung học
năm học 2016 - 2017”
Họ và tên: Hoàng Quốc KhánhSinh ngày: 15 – 09 – 2002 Lớp: 9A
Địa chỉ: Thôn Thanh Phúc – Xã Đức Đồng – Huyện Đức Thọ – Tỉnh Hà Tĩnh
Điện thoại: 01679258810Email: hoangquockhanh1509@gmail.com
-
-Hà Tĩnh_ thỏng 12 năm 2016
Trang 2Môc lôc
1 Tình huống: Hoạt động làm sáng tạo khoa học kĩ thuật của học sinh trường THCS Đồng
Lạng 2
2 Mục tiêu giải quyết tình huống: a Kiến thức 3
b Kỹ năng 3
c.Thái độ 3
3 Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống a Tư liệu sử dụng 3
b Tiến hành nghiên cứu 3
4 Giải pháp giải quyết tình huống 7
5 Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống 1 Thực trạng cuôc thi khoa học kĩ thuật cho học sinh trường THCS Đồng Lạng hiện nay 8
2 Những thuận lợi và khó khăn khi làm khoa học kĩ thuật của học sinh THCS Đồng Lạng 10
3 Phương pháp đúng để làm khoa học kĩ thuật 11
Phụ lục: Hướng dẫn làm một sản phẩm khoa học kĩ thuật đơn gản 15
6 Kết quả đạt được 16
7 Ý nghĩa của việc giải quyết tình huống 18
Tác giả
Hoàng Quốc Khánh
I T£N T×NH HUèNG
Trang 3“hoạt động làm sáng tạo khoa học kĩ thuật của
ỏn Nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động này, làm sao để kớch thớch học sinh đưa ra ý tưởng, làm sao để học sinh hiểu và tiếp cận được hoạt động nghiờn cứu khoa học – kỹ thuật Trước nhiệm vụ đú, em thiết nghĩ học sinh cần cú những phương phỏp cụ thể Đặc biệt phải vận dụng một cỏch hiệu quả kiến thức đó được học của nhiều mụn học và xõu chuỗi chỳng lại để đưa ra giải phỏp tụt nhất
Mặc dự, đó tổ chức được gần 6 năm Được phổ biờn hết sức rộng rói, tuy nhiờn học sinh làm sỏng tạo khoa học kĩ thuật đa số theo cảm tớnh, chưa theo một phương phỏp nào Vỡ võy, nờn kết quả cũn thấp Vỡ vậy trong đề tài này em xin nờu lờn mối liờn hệ giữa làm sỏng tạo khoa học kĩ thuật với kiếnthức liờn mụn trong nhà trường, từ đú đưa ra phương phỏp làm sỏng tạo khoa học kĩ thuật sao cho đạt hiệu quả tốt nhất
Trang 4b Kỹ năng:
- Nhằm nâng cao hiểu biết về các lĩnh vực trong đời sống
- Biết làm bài văn đúng thể loại thuyết minh và nghị luận
- Rèn luyện kỹ năng giải quyết tình huống trong thực tiễn trong cuộc sống
c Thái độ:
Thứ nhất: Giúp học sinh biết vận dụng kiến thức các môn học đã học trong nhà trường vào
làm các sản phẩm sáng tạo khoa học kĩ thuật Nâng cao nhận thức của mỗi học sinh về sángtạo khoa học kĩ thuật Tăng cường kĩ năng tư duy lôgic, hiểu biết, sự kiên nhẫn…của học sinhGiúp học sinh tự tin hơn vào bản thân, say mê hơn với nghiên cứu khoahọc, tận mắt chứng kiến những công trình khoa học, học được cách chấpnhận mạo hiểm, học được cách thức truyền đạt những ý tưởng khoa học
Thứ hai: Tăng cường sự quan tâm của cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynhhọc sinh, các nhà khoa học trên địa bàn xã, huyện vào các dự án mà các
em tham gia
Thứ ba: Đề tài như là một giải pháp giúp các giáo viên trong trường, các
đơn vị trong huyện có thêm kinh nghiệm trong công tác hướng dẫn, giúp
đỡ, động viên học sinh đưa ra được nhiều ý tưởng khoa học
Thứ tư: Nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường Đẩy mạnh
phương châm “học đi đôi với hành” Góp phần làm cho tình cảm thầy, tròngày càng thắm thiết
III TæNG QUAN VÒ C¸C NGHI£N CøU LI£N QUAN TíI VIÖC GI¶I QUYÕT T×NH HUèNG
a Tư liệu sử dụng:
- Trong quá trình giải quyết tình huống chúng em có sử dụng một số tư liệu sau: Thông qua hoạt động sáng tạo khoa học kĩ thuật lâu năm của nhà trường
b Tiến hành nghiên cứu:
Để giải quyết tình huống trên, em đã phải suy nghĩ và tìm tòi từ thực tê đời sống trong một thờigian dài để đáp ứng được nhu cầu thực tiễn Em thấy có thể áp dụng một số môn học trong nhàtrường kết hợp với những hiểu biết của bản thân để giải quyết tình huống trên:
- Sử dụng công thức tính diện tích, chu vi hình tròn, hình vuông,…
Công thức tính diện tích hình tròn: S = R2 với R là bán kinh hình tròn
Công thức tính diện tích hình vuông: S = a.b với a, b là độ dài chiều dài và chiều rộng
Môn Ngữ văn:
Sử dụng kiêu văn bản thuyết minh để trình bày các bước làm sản phẩm sáng tạo khoa học kĩ thuật
Bài: Thuyết minh về một phương pháp, cách làm (Ngữ văn 8)
Môn Công nghệ:
- Giúp học sinh vẽ được bản vẽ của sản phẩm
- Lựa chọn các thiết bị cần thiết sao cho hợp lí như: ốc, vít,…
Trang 6Ví dụ: - Để lọc nước chứa kim loại nặng hay chì thì cần dùng các phương pháp hóa học như: Phươngpháp bay hơi, phương pháp kết tủa hóa học, phương pháp trao đổi ion, phương pháp hấp phụ…
- Để loại bỏ khí độc cần dùng: Ca(OH)2 (nước vôi trong), CaCl2,…
Hình 3: Hệ thống xử lí khí thải từ lò đốt của hai tác giả Nguyễn Phạm Gia Bảo và Hà Anh Sơn
Trang 7Hình 4: Sơ đồ mạch điện sản phẩm sáng tạo khoa học kĩ thuật
Môn Địa lí:
Khi đã hoàn tất các thí nghiệm, kiểm tra và sắp xếp các kết quả Sử dụng cácbiểu đồ thích hợp để minh họa dữ liệu của bạn
Môn Giáo dục công dân:
- Góp phần cho chúng ta khả năng sáng tạo, phản biện logic, tạo điều kiện cho khả năng giải quyết vấn đề một cách rõ ràng, đầy đủ, tỉ mĩ và công tâm
- Đối với bài học của môn GDCD, tạo điều kiện cho khả năng sáng tạo và tư duy tích cực, đó cũng là
kỹ năng sống cần thiết của học sinh
Môn Tin học: Sử dụng kiến thức tin học để soạn các bài giảng, sáng kiến, các video phục vụ
quá trình giải quyết tình huống Lập trình các trang web, diễn đàn trao đổi kinh nghiệm giữa các trường
Mô hình tự động tưới cây theo độ ướt của lá
Trang 8Hình 6: Trang web: https://www.facebook.com/traodoikinhnghiemsangtaoKHKT/
IV GI¶I PH¸P GI¶I QUYÕT T×NH HUèNG.
Để giải quyết tình huống trên cần có nhiều giải pháp sâu, rộng Qua thời gian quan sát hoạt động sáng tạo khoa học kĩ thuật của học sinh trong trường còn chưa chú trọng Vậy để thúc đẩy phong trào sáng tạo khoa học kỹ thuật của học sinh nhà trường có chuyển biến mạnh mẽ và đạt được kết quả khả quan em xin đưa ra một số giải pháp sau:
Những điều cấn thực hiện của giáo viên, nhà trường và học sinh khi làm sáng tạo khoa học kĩ thuật.
* Giáo viên:
- Các giáo viên bộ môn trong quá trình dạy học cần cải tiến hoạt động học tập của học sinh thành một đề tài nghiên cứu khoa học Có thể khuyến khích việc quan sát và hình thành ý tưởng trong học sinh bằng cách cho điểm miệng, 15 phút trong từng bộ môn nếu ý tưởng hay
- Thiết kế các bài học theo định hướng tìm tòi nghiên cứu (theo các phương pháp dạy học tích cực như: phương pháp "Bàn tay nặn bột", "Dạy học dựa trên dự án", "Dạy học khoa học dựa trên tìm tòi nghiên cứu", "Dạy học giải quyết vấn đề" , hình thành các kỹ năng nghiên cứu cho học sinh
- Giáo viên có niềm đam mê với nghiên cứu khoa học, là người thắp lửa cho học sinh
- Có sự hiểu biết về cuộc thi đặc biệt là nội dung thi, kết quả các kì thi năm trước
- Tổ chuyên môn, các giáo viên luôn quan tâm, động viên, khích lệ và giúp đỡ học sinh Đưa ra những vướng mắc rồi cùng nhau trao đổi cách giải quyết về các ý tưởng nghiên cứu, đề xuất những cải tiến
- Cần xác định cho học sinh đề tài nghiên cứu thuộc lĩnh vực khoa học hay kỹ thuật để thực hiện cho đúng quy trình nghiên cứu Trong đó chú ý tới tính mới, tính mới , tính khả thi, khả năng áp dụng vào thực tế Không nên đưa ra các ý tưởng quá cao siêu, xa vời thực tế, vượt quá khả năng của học sinh
- Giáo viên hướng dẫn, “không làm thay học sinh” để học sinh làm chủ đề tài cần nghiên cứu, giáo viên không nên can thiệp quá nhiều
- Giáo viên tạo tâm thế thoải mái, chấp nhận các suy nghĩ khác biệt và khuyến khích học sinh nêu vấn đề, đặt câu hỏi nghiên cứu
* Nhà trường:
- Tuyên truyền cho các em học sinh hiểu rõ mục đích, ý nghĩa của cuộc thi để từ đó các em nhận thức đúng đắn về cuộc thi., chỉ đạo sát sao các công tác nghiên cứu
- Nhà trường tham gia tổ chức các buổi hội thảo về nghiên cứu khoa học của giáo viên và học sinh
- Hàng năm nhà trường tổ chức phong trào viết ý tưởng khoa học cho học sinh trong toàn nhà trường
để từ đó chúng ta lựa chọn được những những ý tưởng hay, thiết thực hoặc có thể mở chuyên mục vàdiễn đàn về sáng tạo khoa học kỹ thuật trên trang Web của nhà trường
- Nhà trường nên thành lập câu lạc bộ khoa học để thu hút các thành viên tham gia để từ đó các em trao đổi, bàn luận các ý tưởng khoa học hình thành các nhóm đi sâu vào nghiên cứu và các giáo viên nhiệt tình, tâm huyết với cuộc thi cũng có thể tham gia sát cánh cùng học sinh
- Khích lệ học sinh có ý tưởng tốt, khen thưởng và nêu gương trước nhà trường vào giờ Chào cờ
- Ban giám hiệu và tổ chuyên môn chọn giáo viên hướng dẫn học sinh là những giáo viên có kinh nghiệm, nhiệt tình, tâm huyết
- Tăng cường về thời gian và kinh phí của giáo viên và học sinh
Trang 9- Tổ chức các buổi giao lưu, học hỏi kinh nghiệm tham gia nghiên cứu khoa học của trường bạn
- Tổ chức tập huấn cho CBQL, giáo viên cốt cán các trường THCS về quy chế, quy định, hướng dẫn
về cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học, các phương pháp nghiên cứu khoa học và
tổ chức các hoạt động nghiên cứu khoa học
- Vận dụng một cách lôgic và hợp lí các kiến thức đã học vào đề tài nghiên cứu của mình
- Học sinh cần xác định được các bước tiến hành nghiên cứu và cho ra sản phẩm (Em xin trình bày kĩ hơn ở phần sau)
Giảm chỉ tiêu thành tích:
Ngành giáo dục hiện nay có không ít cuộc thi dành cho chính học sinh nhưng được thầy cô làm
hộ để đạt yêu cầu chỉ tiêu cấp trên giao Vì vậy cấp trên giảm nhẹ chỉ tiêu xuống cấp dưới Thi trên phương thức tự nguyện
Sự quan tâm lớn của các cấp cũng như toàn xã hội đối với vấn đề này
- Cần phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, cán bộ Đoàn, tổng phụ trách Đội, ban giám hiệu nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, Hội Khuyến học, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp ở địa phương, các nhà hoạt động xã hội, những nghệ nhân, những người lao động tiêu biểu ở địa phương,…
- Chính quyền các thôn xã, các bậc cha mẹ và nhà trường quan tâm sâu sắc hơn nữa trong vấn đề này
Em thiết nghĩ: “Để kích thích được học sinh dưa ra ý tưởng và thực hiện được của học sinh
trường THCS Đồng Lạng nói riêng và học sinh cả nước nói chung, có nên đưa thời gian thi vào cuối năm học, hè hay không? Để giúp học sinh có nhiều thời gian suy nghĩ, nghiên cứu và thực nghiệm Phải chăng có cần???”
IV THUYÕT MINH tiÕn tr×nh gi¶I quyÕt t×nh huèng.
1 Thực trạng cuôc thi khoa học kĩ thuật cho học sinh trường THCS Đồng Lạng hiện nay.
a) Một số bất cập về cuộc thi KHKT trên địa bàn huyện và tỉnh
Xét một cách toàn diện thì cuộc thi khoa học kỹ thuật cũng giống vô số cuộc thi khác ở Đức Thọnói riêng và Hà Tĩnh nói chung Có bao nhiêu là bất cập, lại một lần nữa kể câu chuyện muôn năm
cũ của giáo dục Hà Tĩnh Một cây hỏi đặt ra mà chưa có câu trả lời: Chủ nhân thực sự của các Dự ánkhoa học kỹ thuật là ai?
Hiện nay, sự bổ ích, lí thú của sân chơi đã biến tướng và đi lệch mục đích ban đầu khiến ta hoài nghi về tính minh bạch của kì thi Ý tưởng của học sinh trung học hay của thầy? Học trò thực hiện nghiên cứu, nhận xét hay thầy cô giáo? Đặc biệt có một tình trạng chung hiện nay là nhiều trường đặt chỉ tiêu phải xuống thầy cô Chính vì áp lực này nên thầy cô mặc nhiên sao chép ý tưởng trên mạng viết lời thuyết minh, xếp đặt bảng biểu, sơ đồ, nguyên lí rồi chọn ra vài học sinh giỏi của lớp cho các em thuyết trình trước lớp, trường và cuối cùng là mang sản phẩm đi “đánh xứ người” Rõ ràng, mục đích của cuộc thi là tốt nhưng cách tổ chức với mật độ quá nhiều như hiện nay đã gây áp lực không nhỏ cho người tham gia Nếu giáo viên không muốn mang tiếng thờ ơ với các hoạt động
Trang 10của nhà trường, thiếu nhiệt tình…thì thầy cô làm qua loa cho xong Công sức, thời gian, kinh phí và chất xám có xứng đáng với đầu tư của nhiều cơ quan tổ chức, cá nhân? Bao nhiêu Dự án của học sinh đó có phải là SKKN của thầy cô, đề tài của tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân? Câu hỏi đó thật bí ẩn vô cùng!
Trong điều kiện nhà trường và chất lượng giáo dục hiện nay, học sinh chúng ta có thể làm được những gì trênsân chơi nghiên cứu và ứng dụng khoa học kỹ thuật?
Học sinh THCS vừa mới làm quen khoa học tự nhiên và xã hội theo môn riêng, thuộc bài đã khó, nhớ kiến thức chưa xong có thể nghĩ được ý tưởng khoa học? Nhiều đề tài vượt qua cả nhận thức của chuyên gia chuyên ngành: chế tạo robot, phần mềm, máy tự động,… Học trò trung học hiện nay
có thể làm được đề tài đơn giản nhưng rất khó làm được dự án như vậy Cho dù mới là ý tưởng hay thiết bị sơ khai, nhiều thầy cô còn chưa biết là gì và nó được làm thế nào huống hồ học sinh! Cho dù
có sự trợ giúp, hướng dẫn nhiệt tình thì học sinh cũng khó có cơ hội và đủ thời gian để hoàn thành
dự án trong vài tháng mà vẫn phải học bài!
Học chính khóa, học thêm, học đội tuyển và các kỳ thi quanh năm suốt tháng, nhất là các trò khá giỏi cố gắng thi đỗ vào lớp chọn, lớp chuyên, còn đâu lúc nào rảnh rỗi Các em càng có năng lựccàng được giao nhiều việc, nhiều lúc ăn vội vàng, ngủ không đủ giấc Đã thế còn khó khăn đủ bề Nguyên vật liệu, vật tư, thiết bị, nơi sản xuất, nơi thực nghiệm và phòng thí nghiệm tiêu chuẩn phải
đi hàng vài chục km mới có thể thực hiện được Học sinh ta làm được thật là kì tài.
Để đạt yêu cầu dự thi các cấp, dự án làm lại nhiều lần và rất tốn công tốn của Các em có thể đủ điểm kiểm tra và đạt danh hiệu khá giỏi nhưng không thầy cô nào có thể bù phần kiến thức những bài học phải bỏ khi làm dự án Mỗi trường gần chục thầy cô và học sinh tham gia, theo quy định, được giảm trừ công việc dạy và học nên lãng phí lớn về nhân lực Nhà trường chỉ chi trả một phần kinh phí theo quy định, phần còn lại thầy cô và gia đình bỏ ra Gia đình và giáo viên phải lặn lội tìm khắp nơi, nhờ quan hệ và tiền để thầy trò được thực hiện nghiên cứu Rất tốn kém Nghiên cứu khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học rõ ràng rất tốn kém và lãng phí Ngân sách nhà nước, các
cơ quan tổ chức, cá nhân tài trợ hàng năm phải chi hàng tỉ đồng dành cho việc chuẩn bị, tổ chức thi
và tổng kết các cấp Trong khi nhiều trường phổ thông trên địa bàn Hà Tĩnh điều kiện dạy và học thiếu thốn, chưa đáp ứng nhiều nhu cầu tối thiểu về điều kiện cơ sở vật chất; chất lượng giáo dục thấp; học sinh còn nghèo và thiếu thốn Nhiều học sinh vì hoàn cảnh gia đình khó khăn mà phải bỏ học còn ít được hỗ trợ
Em thiết nghĩ “việc nghiên cứu khoa học kỹ thuật dành cho học sinh có nên làm như hiện nay?”
b) Thực trạng nhận thức về khoa học kĩ thuật của học sinh trường THCS Đồng Lạng
Việc làm sáng tạo khoa học kĩ thuật là một việc làm cần thiết cho bất cứ trường học nào Hưởngứng sự phát động của phòng GD, hằng năm trường THCS Đồng Lạng vẫn tổ chức phát động và thicấp trường Mặc dù sự quan tâm, chỉ đạo thực hiện cuộc thi của ban giám hiệu nhà trường là rất lớn.Song học sinh và phụ huynh còn chưa mặn mà gì đến cuộc thi này Một tình trạng chung là học sinhthiếu ý tưởng, nghèo ý tưởng, gặp khó khăn trong xác định ý tưởng, lựa chọn đề tài Chính vì vậy,hàm lượng khoa học chưa cao, chưa đáp ứng với những vấn đề xã hội quan tâm Một số ít em vẫncòn chưa biết đến sân chơi khoa học bổ ích này tạo ra là cho mình (cho rằng sân chơi này là của độihọc sinh giỏi và của giáo viên Giáo viên thường xuyên định hướng cho học sinh nhưng không đạtđược kết quả gì Một số học sinh có quan niệm rằng chỉ cần học giỏi môn văn hóa là được Vả lạicác em chỉ chú trọng học thật tốt các môn học ở trên lớp Về nhà đi học thêm ở nơi này nơi khác nên