Ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án – thực trạng và hướng hoàn thiện

Theo giáo trình Luật Hành chính Việt Nam – Trường Đại học Luật HàNội, NXB CAND, Hà Nội -2012, tr 172 “ Quyết định hành chính là mộtdạng của quyết định pháp luật, nó là kết quả sự thể hiệ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ ……

PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC KIỂM DỊCH SẢN PHẨM ĐỘNG VẬT DÙNG LÀM THỰC PHẨM NHẬP KHẨU VÀO VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật

Mã số : 60380101

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ………

HÀ NỘI – NĂM 2017

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này, bên cạnh sự

nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, động viên và hướng dẫn của các thầy cô giáo, gia đình, bạn bè, đồng nghiệp trong suốt khóa học cũng như thời gian nghiên cứu đề tài luận văn.

Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Tiến sĩ Trần Kim Liễu– cô giáo kính mến đã hết lòng giúp đỡ, tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu Luận văn của mình.

Đồng thời, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới Ban giám hiệu, toàn thể quý thầy cô, cán bộ trong Phòng Đào tạo, Khoa Sau đại học, Khoa Pháp luật Hành chính – Hiến pháp và cán bộ Thư viện trường Đại học Luật Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn thạc sĩ.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn ở cạnh động viên và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài nghiên cứu của mình.

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong hội đồng chấm luận văn đã cho tôi những đóng góp quý báu để hoàn chỉnh luận văn này.

Hà Nội, ngày … Tháng… năm 2017

Tác giả Nguyễn Thị …

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi, có sự hỗ trợ từ Giáo viên hướng dẫn là Tiến sĩ Trần Kim Liễu Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong đề tài này là trung thực Những số liệu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi rõ trong phần tài liệu tham khảo Ngoài ra, đề tài còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá cũng như số liệu của các tác giả, cơ quan tổ chức khác và cũng thể hiện trong phần tài liệu tham khảo Nếu phát hiện có bất cứ

sự gian lận nào, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước hội đồng cũng như kết quả luận văn của mình.

Hà Nội, ngày… tháng …… năm 2017

Tác giả Nguyễn Thị ……

XÁC NHẬN CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

……….…………

……….………

……….………

……….………

……….………

……….………

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong xã hội văn minh, việc quản lý nhà nước bằng pháp luật là mộtyêu cầu tất yếu khách quan và đặc biệt trở thành một yêu cầu bức thiết đốivới việc xây dựng, phát triển Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Namtheo định hướng xã hội chủ nghĩa Thực tế cho thấy, pháp luật là một trongnhững công cụ hữu hiệu để nhà nước quản lý xã hội, có vai trò đặc biệt trongviệc bảo đảm sự ổn định và phát triển của mỗi quốc gia

Để thực hiện những mục tiêu trên, Nhà nước ta đã ban hành Luật banhành văn bản quy phạm pháp luật 80/2015/QH13 ngày 22/6/2015 và Nghịđịnh 34/2016/NĐ-CP ngày 14/5/016 quy định chi tiết một số điều và biệnpháp thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Theo giáo trình Luật Hành chính Việt Nam – Trường Đại học Luật HàNội, NXB CAND, Hà Nội -2012, tr 172) “ Quyết định hành chính là mộtdạng của quyết định pháp luật, nó là kết quả sự thể hiện ý chí quyền lực củanhà nước thông qua những hành vi của các chủ thể được thực hiện quyềnhành pháp trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước tiến hành theomột trình tự dưới những hình thức nhất định theo quy định của pháp luật,nhằm đưa ra những chủ trương, biện pháp đặt ra các quy tắc xử sự hoặc ápdụng những quy tắc đó giải quyết một công việc cụ thể trong đời sống xã hộinhằm thực hiện chức năng quản lý nhà nước” Với bản chất như vậy, có thểkhẳng định rằng, Quyết định hành chính có tác động trực tiếp đến đời sốngcủa người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp

Thực tế ban hành QĐHC hiện nay cho thấy, các chủ thể ban hànhQĐHC còn nhiều lúng túng, thường xuất phát từ góc độ chủ quan của ngườitrực tiếp thực hiện việc ban hành QĐHC, dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau

về thẩm quyền ban hành QĐHC, từ góc độ khách quan, các tiêu chí cụ thể đểxác định một QĐHC khi nào thì được coi là hợp pháp, không hợp pháp, khinào bị coi là vô hiệu, các tình huống theo đó khi nào một quyết định được ủyquyền ban hành, khi nào phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu QĐHC trái phápluật…cũng chưa được quy định đầy đủ

Trên thực tế, chưa có luật chung về trình tự thủ tục ban hành QĐHC cábiệt làm cho các cơ quan nhà nước, kể cả các Thẩm phán hành chính không

có cơ sở hủy bỏ Quyết định hành chính, về phía người dân và doanh nghiệpcũng không có cơ sở pháp lý rõ ràng để khiếu nại, khởi kiện dẫn đến tìnhtrạng họ gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của mình.Việc thiếu các quy định cụ thể về trình tự, thủ tục ban hành QĐHC (trên thực

tế thì không có luật chung về trình tự thủ tục ban hành QĐHC cá biệt tuynhiên trong từng lĩnh vực đều có quy định: ví dụ: xử phạt có trình tự ban hànhquyết định xử phạt, kỷ luật công chức có thủ tục ban hành quyết định kỷ luật,giải quyết khiếu nại có quy trình ban hành quyết định giải quyết khiếu nại…)làm cho các cơ quan Nhà nước, kể cả các Thẩm phán hành chính không có cơ

sở hủy bỏ QĐHC,về phía người dân và doanh nghiệp cũng không có cơ sởpháp lý rõ ràng để khiếu nại, khởi kiện, dẫn đến tình trạng họ gặp khó khăntrong việc bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của mình Chính vì vậy, cần thiếtphải có những quy định cụ thể, rõ ràng với hiệu lực pháp lý cao để điều chỉnh

cụ thể về quy trình ban hành QĐHC, chẳng hạn như: tiêu chí về đảm bảo tính

hợp pháp, tính công khai minh bạch, công bằng của QĐHC,các quy định vềtrình tự, thủ tục ban hành QĐHC, để trên cơ sở đó xác định và ràng buộctrách nhiệm pháp lý của các chủ thể có thẩm quyền ban hành QĐHC.

Cải cách hành chính quốc gia, cải cách nền tư pháp, hoàn thiện pháp

luật là những nội dung quan trọng trong quá trình hoàn thiện hoạt động banhành QĐHC của TAND Trong bối cảnh đất nước thay đổi mạnh mẽ trên tất

cả các lĩnh vực, tích cực tham gia vào quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, đánhgiá đúng thực tiễn hoạt động xét xử và các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt độngBan hành quyết định hành chính từ đó có những giải pháp nâng cao hiệu quảcủa hoạt động này

Trong bối cảnh như vậy, tác giả chọn : “Ban hành quyết định hành

chính của cơ quan Tòa án – Thực trạng và hướng hoàn thiện” làm đề tài

luận văn nhằm tập trung nghiên cứu, làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản củaviệc ban hành QĐHC của TAND, tìm kiếm giải pháp để bảo đảm việc banhành QĐHC hợp pháp, hợp lý, khả thi và nâng cao chất lượng QĐHC của cơquan tòa án

2 Tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài

Quyết định hành chính và ban hành QĐHC là một trong những nộidung quan trọng của pháp luật hành chính, vì vậy giáo trình Luật hành chính

và một số giáo trình có liên quan của các cơ sở đào tạo luật ở nước ta đều đềcập đến nội dung này Liên quan đến QĐHC, hoạt động ban hành QĐHC,pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật trong lĩnh vực này, đến nay ở nước ta

đã có những công trình nghiên cứu đáng chú ý là:

- Tiến sĩ Bùi Thị Đào “Tính hợp pháp và tính hợp lý của Quyết định

hành chính”: Luận án Tiến sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2008;

- Nguyễn Văn Quang, “Hoàn thiện pháp luật về ban hành Quyết địnhhành chính ở nước ta trong giai đoạn hiện nay”, Đề tài nghiên cứu khoa họccấp Trường, tháng 5/2015

- Đào Kim Cương “Một số căn cứ hủy quyết định hành chính bị khiếukiện, cơ quan nhà nước ban hành quyết định hành chính trái pháp luật bồithường thiệt hại cho công dân”: Tạp chí Tòa án nhân dân số 4/2001;

- Vũ Thư “Tính hợp pháp và hợp lý của văn bản pháp luật và các biệnpháp xử lý các khiếm khuyết của nó”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật,

Có thể nhận thấy, tất cả những công trình trên đây đều có liên quan trựctiếp hoặc gián tiếp đến một số vấn đề thực tiễn, lý luận của đề tài nghiên cứu.Mặc dù không có công trình nào nghiên cứu riêng về quyết định hành chínhcủa cơ quan Toà án, song những kết quả nghiên cứu tổng hợp sẽ là nền tảng,tiền đề và là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích để tác giả kế thừa, vận dụng cóchọn lọc khi triển khai nghiên cứu đề tài luận văn.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Mục đích của luận văn đi sâu vào nghiên cứu vấn đề lý luận và thựctiễn của việc ban hành quyết định hành chính, từ đó tìm ra nguyên nhân còntồn tại, hạn chế và đề xuất các ý kiến để xây dựng và hoàn thiện pháp luật vềBan hành quyết định hành chính trong hệ thống cơ quan Tòa án ở Việt Nam

Để thực hiện mục đích trên, nhiệm vụ chính của luận văn sẽ giải quyết

các vấn đề sau:

-Tổng hợp, phân tích làm rõ khái niệm và đặc điểm cơ bản của QĐHC,vai trò của QĐHC trong quản lý của hệ thống cơ quan Tòa án; về ban hànhQĐHC ở nước ta và một số nước trên thế giới

- Nghiên cứu, phân tích và đánh giá các quy định pháp luật hiện hành

về ban hành các QĐHC của cơ quan Tòa án

- Phân tích, đánh giá những hạn chế và nguyên nhân tác động đến vấn

đề Ban hành QĐHC của cơ quan Tòa án thông qua thực trạng ban hành quyếtđịnh hành chính của cơ quan Tòa án (từ năm 2011 đến năm 2015)

- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và thực thi phápluật ban hành QĐHC của cơ quan Tòa án

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Trong khuôn khổ của Luận văn Thạc sỹ luật học, luận văn tập trungnghiên cứu một số vấn đề cơ bản liên quan đến hoạt động ban hành QĐHCđưa ra một số nội dung tham khảo kinh nghiệm của pháp luật nước ngoài vềviệc ban QĐHC của Tòa án nhân dân và kiến nghị xây dựng, hoàn thiện phápluật và hướng dẫn thực hiện việc ban hành QĐHC của cơ quan Tòa án để bảođảm tính minh bạch, hiệu quả, phù hợp với đặc điểm, tình hình chính trị, kinh

tế và xã hội nước ta trong giai đoạn phát triển hiện nay Hê thống cơ quan Tòa

án bao gồm Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự Trong phạm vi nghiên cứucủa đề tài, tác giả giới hạn phạm vi nghiên cứu là QĐHC cuả cơ quan Tòa ánnhân dân, đặc biệt trong phần thực trạng tác giả giới hạn sử dụng các số liệu

về ban hành QĐHC của cơ quan Tòa án nhân dân

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

Để thực hiện đề tài, luận văn dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩaMác – Lê Nin, tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật,

về quản lý nhà nước

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu của khoa học xã hộinhư phương pháp phân tích, tổng hợp kết hợp phương pháp lịch sử, quy nạptrên cở sở thống kê, tổng hợp, nghiên cứu và phân tích các văn kiện của Đảng,pháp luật của Nhà nước ta để làm rõ những quan điểm trong việc ban hànhQĐHC Đồng thời, có phân tích, đánh giá thực trạng ban hành QĐHC hiệnnay ở nước ta để hướng đến hoàn thiện quy trình, thủ tục trong việc ban hànhQĐHC

Luận văn cũng sử dụng các tài liệu nước ngoài và các tác phẩm, côngtrình nghiên cứu khoa học của các tác giả trong nước và ngoài nước về

QĐHC và việc ban hành QĐHC trong hoạt động quản lý của cơ quan Tòa án.Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các phương pháp duy vật biện chứng,

duy vật lịch sử, phương pháp logic và phương pháp so sánh đối chiếu để làmsáng tỏ những nội dung của luận văn

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Về ý nghĩa khoa học

Từ kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm cơ sở lý luận và thựctiễn để hoàn thiện tổ chức và thực hành hoạt động ban hành quyết định hànhchính của cơ quan tòa án Đồng thời, luận văn sẽ là cơ sở khoa học cho việcsửa đổi, bổ sung, xây dựng và hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạmpháp luật điều chỉnh về vấn đề ban hành quyết định hành chính của cơ quantòa án

Về ý nghĩa thực tiễn

Việc nghiên cứu của luận văn sẽ giúp cho việc tận dụng và kế thừanhững thành quả nghiên cứu về ban hành quyết định hành chính của cơ quantòa án sử dụng cho công tác nghiên cứu lý luận về QĐHC, những giải phápkhắc phục vướng mắc, bất cập về vấn đề này góp phần hạn chế và xử lý kịpthời các hoạt động ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo và phụlục, Luận văn được kết cấu thành 3 chương gồm:

Chương I: Cơ sở lý luận về ban hành quyết định hành chính của cơquan Tòa án ở Việt Nam

Chương II: Thực trạng về ban hành quyết định hành chính của cơ quan

Tòa án ở Việt Nam.

Chương III: Quan điểm và giải pháp tăng cường hoạt động ban hànhquyết định hành chính của cơ quan Tòa án ở Việt Nam

PHẦN NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BAN HÀNH QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH

CỦA CƠ QUAN TÒA ÁN Ở VIỆT NAM 1.1 Khái niệm, đặc điểm quyết định hành chính của cơ quan Tòa án 1.1.1 Khái niệm quyết định hành chính của cơ quan tòa án

Việc tìm hiểu khái niệm quyết định hành chính của cơ quan Tòa án là

vấn đề quan trọng mang tính chất mấu chốt, vì khái niệm là yếu tố giúp xác

định phạm vi và nội dung pháp luật điều chỉnh hoạt động ban hành và thực

hiện quyết định hành chính của cơ quan Tòa án

Khái niệm quyết định hành chính của cơ quan Toà án bắt nguồn từ

quan niệm chung về quyết định hành chính Trong khoa học pháp lý hành

chính, nhiều tác giả đã cố gắng đưa ra định nghĩa về quyết định hành chính

của cơ quan tòa án để làm cơ sở nền móng cho việc xây dựng pháp luật cũng

như các vấn đề lý luận có liên quan khác.1Theo Giáo trình Luật Hành chính

thì khái niệm quyết định được bắt nguồntừ thuật ngữ Latinh “Actus” Thuật

ngữ này được sử dụng với nhiều nghĩa khácnhau là “quyết định”, “hành

động”, “hành vi”, “văn bản” Bởi vậy, sách báo, tạp chínước ngoài thường gọiquyết định là hành động, một hành động dẫn đến một hậuquả pháp lý được

gọi là quyết định pháp luật Người ta còn gọi quyết định pháp lýlà mệnh lệnh,

là sự thể hiện ý chí quyền lực, là văn bản, là kết quả và hình thức thểhiện của

hoạt động nhà nước Ở Việt Nam, trong sách báo khoa học, trong cácvăn bản

pháp luật và trong thực tiễn đời sống nhà nước, đời sống xã hội thườngđồng

nhất “quyết định” với “văn bản”, “quyết định quản lý” với “ văn bản

quảnlý”.Từ điển giải thích thuật ngữ luật học đã định nghĩa quyết định hànhchính là “ kết quả sự thể hiện ý chí quyền lực đơn phương của cơ quan nhànước có thẩm quyền, những người có chức vụ, các tổ chức và cá nhân đượcNhà nước trao quyền, thực hiện trên cơ sở và để thi hành pháp luật, theotrình tự và hình thức do pháp luật quy định hướng tới việc thực hiện nhiệm vụquản lý hành chính nhà nước trong lĩnh vực hoặc vấn đề được phân công phụtrách”.2Theo Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam – Trường Đại học Luật

Hà Nội, NXB CAND, Hà Nội -2012, tr.172) thì “Quyết định hành chính làmột dạng của quyết định pháp luật, nó là kết quả sự thể hiện ý chí quyền lựccủa nhà nước thông qua những hành vi của các chủ thể được thực hiện quyềnhành pháp trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước tiến hành theomột trình tự dưới những hình thức nhất định theo quy định của pháp luật,nhằm đưa ra những chủ trương, biện pháp đặt ra các quy tắc xử sự hoặc ápdụng những quy tắc đó giải quyết một công việc cụ thể trong đời sống xã hộinhằm thực hiện chức năng quản lý nhà nước”

Tuy nhiên, có nhiều quan niệm vế quyết định hành chính nói chung vàquyết định hành chính của cơ quan Toà án nói riêng Dưới góc độ hình thứcbiểu hiện, sẽ có hai quan niệm về quyết định hành chính của cơ quan Tòa án:Một là: quyết định bằng văn bản Hai là, quyết định hành chínhchỉ là cácquyết định bằng văn bản Theo quan niệm thứ nhất: quyết định hành chínhcủa cơ quan tòa án có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như vănbản, lời nói, dấu hiệu, ký hiệu xuất phát từ việc cho rằng quyết định là “định

ra, đề ra và dứt khoát phải làm” hoặc là “điều định ra, đề ra của cấp trênphải thực hiện” 1 Điều kiện cần và đủ của một quyết định là tính bắt buộc và

tính quyền lực nhà nước.Việc một quyết định hành chính tồn tại dưới hìnhthức nào (văn bản hay không phải văn bản) chỉ là cách thức thể hiện nội dungcủa quyết định mà thôi.Theo quan niệm thứ 2: đồng nhất khái niệm quyếtđịnh với văn bản, đã thu hẹp khái niệm quyết định hành chính.

Thực tế quản lý hành chính cho thấy, các quyết định hành chính của cơquan tòa án không thể hiện dưới dạng văn bản được sử dụng thường xuyênhơn các quyết định hành chính thể hiện dưới dạng văn bản Vì hoạt động quản

lý hành chính của cơ quan tòa án là hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật,trựctiếp điều hành hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân nên mệnh lệnh củangười quản lý có các mức độ đơn giản, phức tạp rất khác nhau và cần đưa rarất nhiều quyết định hành chính Nếu tất cả các quyết định hành chính của cơquan tòa án đều được văn bản hóa thì hoạt động quản lý sẽ cứng nhắc, phứctạp và nhiều trường hợp sẽ rất chậm trễ Các quyết định hành chính của cơquan tòa án không thể hiện dưới dạng văn bản đã tạo nên sự sống động, linhhoạt cần thiết trong hoạt động quản lý của cơ quan tòa án

Về căn bản, định nghĩa nêu trên về quyết định hành chính đã phản ánh

tương đối đầy đủ những dấu hiệu đặc trưng của quyết định hành chính trongquản lý của cơ quan tòa án Tuy nhiên, định nghĩa này không phản ánh rõ nétdấu hiệu đặc trưng về tác động pháp lý trực tiếp ra bên ngoài của các quyếtđịnh hành chính của cơ quan tòa án Vì vậy, trong phạm vi nghiên cứu củaluận văn này, tác giả sử dụng định nghĩa nêu trên trên cơ sở bổ sung dấu hiệuđặc trưng của QĐHC do cơ quan tòa án ban hành và giới hạn góc độ là quyếtđịnh dưới hình thức văn bản Từ đó, có thể định nghĩa như sau:

Quyết định hành chính của cơ quan Tòa án là một loại quyết định do

các cơ quan Tòa án, người có thẩm quyền trong cơ quan Tòa án ban hành

theo hình thức, thủ tục do pháp luật quy định để điều chỉnh các quan hệ

phát sinh trong quản lý hành chính của Tòa án

1.1.2 Đặc điểm quyết định hành chính của cơ quan tòa án

Trên cơ sở tích hợp những đặc điểm chung của quyết định hành chính vớiđặc thù hoạt động của cơ quan Toà án , quyết định hành chính của cơ quan tòa

án có những đặc điểm đặc trưng cơ bản sau đây:

Thứ nhất: Quyết định hành chính của cơ quan tòa án là sản phẩm hoạtđộng của các chủ thể quản lý tòa án có thẩm quyền

Chủ thể này trước hết và chủ yếu là các cơ quan và những người có thẩm

quyền trong hệ thống cơ quan tòa án từ trung ương đến địa phương Theo quyđịnh của pháp luật, hệ thống cơ quan tòa án này thực hiện chức năng quản lý

tư pháp và như vậy phần lớn các quyết định hành chính của cơ quan tòa án

do người có thẩm quyền của hệ thống cơ quan tòa án ban hành ra Trong

những trường hợp như vậy, những chủ thể nói trên cũng ban hành các quyếtđịnh hành chính của cơ quan tòa án để giải quyết các công việc phát sinh

trong hoạt động quản lý cơ quan tòa án của mình

Thứ hai: Quyết định hành chính của cơ quan tòa án mang tính quyền lựcnhà nước

Tính chất này thể hiện rõ ở nội dung của các quyết định hành chính của

cơ quan tòa án và biện pháp bảo đảm thi hành các quyết định hành chính đó.Tính quyền lực nhà nước của các quyết định hành chính của cơ quan tòa ánthể hiện ở nhiều yếu tố khác nhau, cụ thể là:

Trước hết, như đã nêu trên, quyết định hành chính của cơ quan tòa án có

thể đặt ra các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung đối với các đối tượng

có liên quan trong quản lý hành chính của cơ quan tòa án, đưa ra các chủ

trương, chính sách, biện pháp lớn, hoặc ấn định các quyền và nghĩa vụ cụ thểcủa cá nhân, hay tổ chức trong quản lý hành chính của cơ quan tòa án Nhữngnội dung này được hình thành trên cơ sở của việc thực hiện thẩm quyền củacác chủ thể quản lý cơ quan tòa án theo quy đinh của pháp luật và được bảođảm thực hiện bằng các biện pháp cưỡng chế nhà nước trong trường hợp cầnthiết

Thêm vào đó, về nguyên tắc, nội dung các quyết định hành chính của cơquan tòa án được hình thành trên cơ sở ý chí quyền lực đơn phương của cácchủ thể quản lý của cơ quan tòa án, phù hợp với thẩm quyền mà pháp luật đãtrao cho các chủ thể này Lẽ tất nhiên, trong quá trình xây dựng các quyếtđịnh hành chính của cơ quan tòa án, việc tham khảo và tiếp thu ý kiến của cácđối tượng quản lý thuộc quyền là yêu cầu được đặt ra nhưng quyền quyết địnhcuối cùng đối với các vấn đề có liên quan bao giờ cũng thuộc về các chủ thểquản lý của cơ quan tòa án có thẩm quyền

Thứ ba: quyết định hành chính của cơ quan tòa án phải là quyết địnhtrong hoạt động quản lý hành chính của cơ quan tòa án Quyết định hành

chính thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án có thể do cơ quan hành chínhnhà nước (Chính phủ, Bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân các cấp, cơquan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân các cấp ban hành) hoặc các cơ quannhà nước khác không phải là cơ quan hành chính nhà nước (Cơ quan Tòa án,Viện kiểm sát nhân dân, Bảo hiểm xã hội…), nhưng phải là quyết định tronghoạt động quản lý hành chính, tức là quyết định trong hoạt động chấp hành -

của cơ quan tòa án, chủ thể có thể thực hiện những hoạt động hành chính thực

tế đơn thuần như cung cấp thông tin cho các bên liên quan, đưa ra các thôngbáo hoặc thực hiện những biện pháp nhằm chuẩn bị cho việc ra một quyết

định hành chính của cơ quan tòa án như: tổ chức hội nghị, các cuộc họp….Đây chỉ là những hoạt động nhằm thực hiện công vụ của chủ thể chứ khônghướng đến việc làm phát sinh những hậu quả pháp lý mang tính chất bắt buộcnào cả

Thứ tư: về hình thức, quyết định hành chính của cơ quan tòa án thể hiệnbằng văn bản

Phân biệt quyết định hành chính nội bộ với các quyết định chuyên môn

của Tòa án

Quyết định hành chính của cơ quan tòa án được hiểu là kết quả của sự thểhiện ý chí quyền lực đơn phương của các chủ thể quản lý là Tòa án, được thểhiện dưới những hình thức nhất định tác động đến các đối tượng nhất định

trong quá trình quản lý tưpháp.Vì thế, quyết định hành chính của cơ quan tòa

án được ban hành có thể thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như quyếtđịnh bằng miệng, bằng tín hiệu, ám lệnh, văn bản Đây là hình thức thể hiện

có nhiều ưu thế về tính chính xác và tính ổn định cao so với các hình thức

khác

Đây là hai loại quyết định do cùng cơ quan toà án ban hành nhưng

mang tính chất khác nhau Những quyết định chuyên môn của cơ quan toà án

chủ yếu là những quyết định cá biệt dưới hình thức là những bản án hoặc

quyết định của Tòa án để thực hiện chức năng xét xử Ban hành các quyết

định hành chính để thực hiện công tác quản lý nội bộ nhằm hỗ trợ việc thực

hiện chức năng, nhiệm vụ thuộc chức năng cơ bản của mình các cơ quan này

là chức năng xét xử: để giải quyết công việc nội bộ hoặc thực hiện một số

quyền quản lý hành chính được pháp luật quy định

Trình tự, thủ tục xây dựng ban hành hai loại quyết định này cũng khác

nhau Quyết định chuyên môn thực hiện chức năng xét xử của cơ quan toà án

tiến hành các thủ tục theo quy định của luật tố tụng còn quyết định hành chính

của Toà án ban hành hoặc có thể theo thủ tục hành chính hoặc theo quy trình

tư pháp

1.2 Khái niệm, đặc điểm ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án 1.2.1 Khái niệm ban hành quyết định hành chính của cơ quan Tòa án

Từ thực tiễn ban hành quyết định hành chính trong hoạt động quản lý

của cơ quan tòa án, cũng có những cách hiểu, cách tiếp cận khác nhau về khái

niệm “ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án” Cụ thể như sau:

Ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án là sự phản ứng của

tòa án trước một tình huống đòi hỏi phải có sự giải quyết của tòa án theo thẩm

quyền quản lý do luật định

Trong cơ chế quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối

hợp kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập

pháp, hành pháp và tư pháp, mỗi loại cơ quan trong bộ máy nhà nước có

những chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn nhất định Trong quá trình thực hiệncác chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình các cơ quan nhà nước đều xâydựng và ban hành quyết định pháp luật khác nhau nhằm điều chỉnh các quan

hệ xã hội, có thể là điều chỉnh chung, hoặc điều chỉnh cá biệt cụ thể đối vớimột, hay một số quan hệ xã hội cụ thể phát sinh trong các lĩnh vực khác nhaucủa đời sống nhà nước và xã hội, tạo nên cơ sở pháp lý cho mọi hoạt độngnhà nước, sinh hoạt của xã hội, tạo nên sự thay đổi hiện thực của đời sống xãhội, bảo đảm lợi ích nhà nước, xã hội và công dân Quyết định pháp luật làsản phẩm trực tiếp do các cơ quan nhà nước tạo nên, sản phẩm của hoạt độnglập pháp là các quyết định lập pháp- các luật (Hiến pháp, bộ luật, đạo luật),pháp lệnh… sản phẩm của hoạt động tư pháp là các quyết định tư pháp – bản

án, quyết định của tòa án

Ban hành quyết định hành chính là hình thức hoạt động của cơ quan

toà án hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan toà án, có nội dung là đặt racác quy tắc xử xự chung hoặc các mệnh lệnh hành chính cụ thể đối với mộtchủ thể cụ thể, nhằm để quản lý hành chính trong quá trình hoạt động củaToà án

17

1.2.2 Đặc điểm hoạt động ban hành quyết định hành chính của cơ

quan tòa án

Ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án là hoạt độngmang

tính quyền lực Nhà nước: Tính quyền lực nhà nước trước hết thể hiện ở chỗban hành quyết định hành chính được thực hiện chủ thể thuộc các cơ quan tòa

án, được trao qyền trong những trường hợp nhất định Việc sử dụng quyền lực

này còn đòi hỏi phải đúng thẩm quyền pháp luật qui định nhằm đảm bảo sựhài hòa, thống nhất trong quá trình sử dụng quyền lực của các bộ phận cấuthành bộ máy nhà nước…Không chỉ thế, tính quyền lực nhà nước còn đượcthể hiện ở tính đảm bảo thi hành các quyết định hành chính trong thực tế Bởi

lẽ về nguyên tắc, mọi quyết định hành chính của cơ quan tòa án đều phảiđược thi hành, kể cả những quyết định có sự phản kháng từ phía đối tượngquản lí, có nghĩa là quyết định sẽ được đảm bảo bằng biện pháp cưỡng chếcủa nhà nước khi cần thiết Ngoài ra quyền lực nhà nước còn được thể hiệntrong việc các chủ thể có thẩm quyền tiến hành những hoạt động cần thiết đểđảm bảo thực hiện ý chí của nhà nước như các biện pháp về kinh tế, giáo dục,thuyết phục…

Đặc điểm được ban hành bởi chủ thể có thẩm quyền của quyết định

hành chính đã phản ánh một phần yếu tố ý chí của cơ quan tòa án trong nộidung quyết định, vì khi một chủ thể tiến hành các hoạt động sử dụng quyềnlực nhà nước là chủ thể dó nhân danh nhà nước, thể hiện ý chí của nhà nướctrong các quyết định của mình Hơn nữa, quản lý hành chính nhà nước là quátrình tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng chịu sự quản lý nhằm đạtđược những mục đích mà nhà nước định trước.Phần lớn các tác động nàyđược chưa đựng trong các quyết định hành chính Để các tác động quản lýđược các đối tượng chịu sự quản lý tiếp nhận,thực hiện dễ dàng, đạt hiệu quảcao, mỗi tác động phải là kết quả của sự vận dụng các quy luật khách quan về

sự vận động của đời sống xã hội, dựa trên những điều kiện quản lý cụ thể Lẽ

dĩ nhiên, sự vận dụng, đánh giá các quy luật khách quan, các điều kiện quản18

lý cụ thể đó không thể tránh khỏi quan điểm, cách nhìn nhận chủ quan củaNhà nước Vì vậy, nội dung quyết định hành chính thể hiện rõ mong muốncủa Nhà nước tác động vào đối tượng nào, trong lĩnh vực quản lý nào, tácđộng theo chiều hướng nào, tác động theo chiều hướng, cách thức nào Đồngthời, ý chí của nhà nước trong quyết định hành chính còn được thể hiện ở chỗ:mặc dù khi ban hành quyết định, chủ thể ban hành có thể xem xét, lấy ý kiếncủa đối tượng tác động của quyết định về những vấn đề liên quan đến nộidung quyết định nhưng các ý kiến đó chỉ có giá trị tham khảo, nhằm giảm bớtkhả năng nhìn nhận vấn đề một cách phiến diện, chủ quan của người ban hànhquyết định, Nội dung quyết định không bao giờ là sự thỏa thuận ý chí giữachủ thể quản lý và đối tượng chịu sự quản lý.

Ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án là hoạt động

mang tính chấp hành- điều hành: các cơ quan tòa án ban hành các quyết địnhhành chính để thực hiện nhiệm vụ và chức năng quản lí tòa án của mình,nhằm chấp hành các văn bản luật của cơ quan quyền lực Nhà nước và điềuhành hoạt động của các đối tượng chịu sự quản lí Các quyết định hành chính

do toà án ban hành để thực hiện công tác nội bộ (tuyển dụng, phân công…) và

để đảm bảo trật tự hành chính torng quá trình thực hiện chức năng cơ bản củatoà án là chức năng xét xử (quyết định xử phạt hành chính đối với hành vi gâyrối trật tự phiên toà là quyết định hành chính do thẩm phán (chủ toạ phiên toà)ban hành để đảm bảo duy trì trật tự hành chính trong quá trình thực hiện chứcnăng xét xử của toà án)

Ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án là hoạt động mang

tính dưới luật: nghĩa là hoạt động ban hành quyết định hành chính của cơ

quan Tòa án phải được ban hành trên cơ sở luật, nhằm triển khai thực hiệnluật hoặc các quy định khác về công tác quản lý hành chính chứ không phảihoạt động mang tính luật Về nguyên tắc, hoạt động ban hành quyết định hànhchính của toà án phải dựa trên cơ sở luật và không được trái với luật và quyết19

định hành chính được ban hành để hướng dẫn thi hành luật, cụ thể hóa và chitiết hóa luật; đặc biệt đối với những vấn đề phức tạp, mới mẻ

Ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án được tiến thành theotrình tự thủ tục, dưới hình thức được pháp luật quy định Trình tự, thủ tục,hình thức ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án được quy định

cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan của cơ quan có tòa

án cóthẩm quyền, có tính chất bắt buộc phải thực hiện nhằm bảo đảm rằng:Nội dung của các quyết định hành chính của cơ quan tòa án được xây

dựng và ban hành theo đúng trình tự, thủ tục đáp ứng yêu cầu của việc thựchiện chức năng, nhiệm vụ của quản lý của cơ quan tòa án, tôn trọng và bảo vệcác quyền, lợi ích hợp của cá nhân, tổ chức trong quản lý của cơ quan tòa án.Nội dung của các quyết định hành chính của cơ quan tòa án được thể hiệntheo đúng hình thức mà pháp luật quy định, đáp ứng yêu cầu về tính thốngnhất, minh bạch, rõ ràng, thuận lợi cho việc thực hiện đặt ra đối các quyếtđịnh quản lý hình thành trong hoạt động quản lý hành chính của cơ quan tòaán.Trên thực tế, hình thức thông dụng nhất của các quyết định hành chính của

cơ quan tòa án là văn bản với tên gọi và hình thức thể hiện được pháp luật quyđịnh Vấn đề đặt ra là ngoài hình thức văn bản, liệu quyết định hành chính của

cơ quan tòa án còn được thể hiện dưới hình thức nào khác hay không? Thực

tiễn pháp luật của nhiều nước trên thế giới đã thừa nhận ngoài văn bản, quyết

định hành chính của cơ quan tòa án còn được thể hiện dưới hình thức khác

như lệnh truyền miệng (kể cả việc truyền qua điện thoại, cử chỉ của người có

thẩm quyền quản lý tòa án (cảnh sát chẳng hạn).3Vì vậy, tồn tại các quyết

định hành chính của cơ quan tòa án dưới các hình thức khác với hình thức văn

Hoạt động ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án có tác

động pháp lý trực tiếp ra bên ngoài hệ thống của chủ thể có thẩm quyền đã

đưa ra quyết định.Việc ban hành ra các quyết định hành chính của cơ quan

tòa án là kết quả của hoạt động nhằm thực hiện thẩm quyền quản lý hành

chính của cơ quan tòa án đối với các chủ thể có thẩm quyền Điều này biểu

hiện đầy đủ và rõ nét nhất trong mối quan hệ giữa chủ thể có thẩm quyền đó

với các đối tượng chịu sự tác động, quản lý của chủ thể có thẩm quyền trong

lĩnh vực hoạt động có liên quan Việc ban hành ra các quyết định hành chính

của cơ quan tòa án đã tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ pháp lý của các

cá nhân, tổ chức liên quan nằm ngoài hệ thống của chủ thể có thẩm quyền

Trong quá trình quản lý tòa án, những hoạt động mang tính chất chỉ đạo,

mệnh lệnh hành chính nội bộ của chủ thể quản lý hành chính của cơ quan tòa

án có thẩm quyền không ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ pháp lý của

các cá nhân, tổ chức bên ngoài Như vậy, kết quả của những hoạt động này

không ban hành ra các quyết định hành chính của cơ quan tòa án

Hệ quả pháp lý của hoạt động ban hành quyết định hành chính của cơ

quan Tòa án: làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩ vụ của các chủthể liên quan trong lĩnh vực hành chính Việc tác động đến quyền và lợi íchcủa các đối tượng liên quan có thể là tích cực và cũng có trường hợp phát sinhhậu quả tiêu cực: như quyết định xử phát hành chính, quyết định kỷ luật,quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính

1.3 Các hình thức ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa

án

Quyết định hành chính do toà án ban hành có thể dưới nhiều hình thức

khác nhau: căn cứ vào chủ thể ban hành; căn cứ vào cấp thẩm quyền banhành; căn cứ vào cách thể hiện ý chí của toà án trong quản lý hành chính.1.3.1 Căn cứ vào chủ thể ban hành

21

Theo hướng dẫn tại khoản 7, 8 Điều 4 Luật Ban hành văn bản quy

phạm pháp luật được Quốc hội khóa 13 thông qua vào ngày 22/6/2015 quyđịnh về Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như sau:

“7 Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao

8 Thông tư của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao; thông tư của Viện

trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; thông tư của Bộ trưởng, Thủ trưởng

cơ quan ngang bộ; thông tư liên tịch giữa Chánh án Tòa án nhân dân tối caovới Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; thông tư liên tịch giữa Bộtrưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ với Chánh án Tòa án nhân dân tối cao,Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao;”

Và theo quy định tại Điều 21“ Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán

Tòa án nhân dân tối cao: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao banhành, nghị quyết để hướng dẫn việc áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xửthông qua tổng kết việc áp dụng pháp luật, giám đốc việc xét xử”

Điều 22 “Thông tư của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao

Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành thông tư để thực hiện việc

quản lý các Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự về tổ chức và những vấn đềkhác được Luật tổ chức Tòa án nhân dân và luật khác có liên quan giao.”Như vậy, xét theo thẩm quyền ban hành thì hoạt động ban hành quyết

định của cơ quan tòa án bao gồm: hoạt động ban hành quyết định của Chánh

án Tòa án tối cao; hoạt động ban hành quyết định của Hội đồng Thẩm phánTòa án tối cao, hoạt động ban hành quyết định của Chánh án Tòa án cấp cao,hoạt động ban hành quyết định của Ủy ban Thẩm phán Tòa án cấp cao, hoạtđộng ban hành quyết định do Chánh án Tòa án tỉnh và thành phố trực thuộcTrung ương, hoạt động ban hành quyết định của Chánh án Tòa án huyện,thành phố thuộc tỉnh Trong đó,

+ Hoạt động ban hành quyết định hành chính của Chánh án Tòa án tối

cao (căn cứ vào Luật Tổ chức Tòa án năm 2015, Hiến pháp, Luật, Pháp lệnh,22

Nghị quyết của Ủy ban thường vụ quốc hội), thì Chánh án Cơ quan Tòa án tốicao ra quyết định hành chính dưới hình thức là các thông tư, quyết định, nghịquyết và kiểm tra việc thi hành các thông tư, quyết định đó

+ Hoạt động ban hành quyết định hành chính của Hội đồng thẩm phán

Tòa án tối cao dưới hình thức là những Nghị quyết, quyết định của Hội đồngThẩm phán Tòa án nhân dân tối cao

+ Hoạt động ban hành quyết định hành chính của Chánh án Tòa án

nhân dân cấp cao căn cứ theo quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dânnăm 2015 thì Chánh án Cơ quan Tòa án cấp cao ra quyết định hành chínhdưới hình thức là các quyết định và kiểm tra việc thi hành các quyết định đó.+ Hoạt động ban hành quyết định hành chính của Hội đồng thẩm phán

Tòa án nhân dân cấp cao: theo quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dânnăm 2015 thì Ủy ban Thẩm phán Tòa án tối cao có nhiệm vụ, quyền hạn racác quyết định hành chính dưới hình thức là những quyết định của Ủy banThẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao

+ Quyết định hành chính của Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh và

thành phố trực thuộc trung ương căn cứ theo quy định của Luật Tổ chức Tòa

án nhân dân năm 2015 thì Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh và thành phốtrực thuộc trung ương ra quyết định hành chính dưới hình thức là các quyếtđịnh và kiểm tra việc thi hành các quyết định đó

+ Quyết định hành chính của Chánh án Tòa án nhân dân cấp huyện và

thành phố trực thuộc tỉnh căn cứ theo quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhândân năm 2015 thì Chánh án Tòa án nhân dân cấp huyện và thành phố trựcthuộc tỉnh ra quyết định hành chính dưới hình thức là các quyết định

1.3.2 Căn cứ phạm vi điều chỉnh:

- Ban hành quyết định hành chính để điều chỉnh trong phạm vi nội bộ

của cơ quan tòa án Ví dụ: Quyết định bổ nhiệm chức vụ (Chánh án, PhóChánh án cấp tỉnh, Chánh án, Phó chánh án cấp huyện), bổ nhiệm Thẩm phán

sơ cấp, trung cấp,bổ nhiệm Thư ký Chánh án, bổ nhiệm lãnh đạo cấp vụ, bổ23

nhiệm lãnh đạo cấp phòng, bổ nhiệm giảng viên trường Cán bộ Tòa án, bổnhiệm chức danh Thẩm tra viên chính.

Cùng với yêu cầu phải làm tốt công tác giải quyết, xét xử các loại vụ

án, các Tòa án nói chung và Tòa án tối cao nói riêng còn phải khẩn trươnghoàn thiện nhiều văn bản hướng dẫn thi hành và chuẩn bị các điều kiện vềnhân sự, cơ sở vật chất để tổ chức thực hiện các Luật về tổ chức Tòa án Theoquy định của Hiến pháp và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, cơ quan Tòa ánđược xác định là cơ quan xét xử của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa ViệtNam, thực hiện quyền tư pháp Hệ thống Tòa án được xây dựng dựa trên thẩmquyền xét xử, với mô hình 4 cấp Để điều hành hoạt động của các cấp Toà án,Chánh án Toà án ban hành thông tư hoặc các quyết định áp dụng cho toànngành Toà án Nhiều nguyên tắc hoạt động của Tòa án cũng được sửa đổi, bổsung như nguyên tắc tranh tụng, nguyên tắc suy đoán vô tội và thẩm quyềncủa Tòa án trong việc phát triển án lệ…Đây là những cơ sở pháp lý quantrọng để Tòa án tổ chức và hoạt động nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệcông lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủnghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cánhân

-Ban hành quyết định hành chính tác động ra bên ngoài Toà án: thực

hiện chức năng quản lý trong quá trình xét xử của cơ quan Tòa án : xử phạt,hoặc ban hành quyết định để thực hiện biện pháp xử lý hành chính Đối

tượng bị tác động là các cá nhân nằm ngoài Toà án

Việc xác định các hình thức ban hành quyết định hành chính của cơ

quan tòa án nhằm mục đích đi sâu nghiên cứu và đồng thời để tổ chức ban

hành thực hiện quyết định có hiệu quả Quyết định hành chính của cơ quantòa án có khi liên quan đến quá trình hoạch định chủ trương, chính sách hoặcđưa ra các quy phạm pháp luật hành chính, cũng có khi chỉ hạn chế vào mộtcông việc cụ thể nên khi phân loại sẽ căn cứ vào các tiêu chí sau:

1.3.3 Căn cứ vào việc thể hiện ý chí của cơ quan ban hành:

24

- Ban hành quyết định chủ đạo là ban hành loại quyết định mà chủ thể

ban hành nhằm hướng đến mục đích đưa ra những chủ trương, chính sáchđường lối, những giải pháp lớn về quản lý hành chính đối với cả nước, mộtvùng hoặc đối với một đơn vị hành chính nhất định, là công cụ định hướngchiến lược trong việc thực hiện chức năng lãnh đạo trong hoạt động hànhchính

- Ban hành quyết định hành chính quy phạm (quyết định lập quy) là

ban hành các quy phạm pháp luật hành chính và là cơ sở cho việc ban hànhcác quyết định hành chính cá biệt.Họat động này có ý nghĩa hết sức quantrọng trong việc điều hành hoạt động nội bộ của cơ quan toà án.Chúng là nềntảng của sự hoạt động quản lý hành chính nhà nước, là công cụ, cơ sở choviệc ban hành những quyết định hành chính cá biệt

- Ban hành quyết định hành chính cá biệt là hoạt động do các chủ thể

có thẩm quyền tiến hành trên cơ sở các quyết định hành chính nhà nước quyphạm hoặc quyết định hành chính cá biệt của cấp trên để giải quyết nhữngtình huống cụ thể trong quản lý hành chính nhà nước tại Toà án Nó có tínhđơn phương và bắt buộc thi hành ngay,theo đó sản phẩm là: quyết định hànhchính nhà nước cá biệt cho phép và ra lệnh Việc ban hành quyết định hành

chính cá biệt làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt các quan hệ pháp luật cụ thể(quyền và nghĩa vụ cụ thể của các chủ thể).

Trên thực tế, quyết định hành chính cá biệt chính là quyết định áp dụng

các quy phạm pháp luật trên cơ sở quyết định chung và quyết định quy phạmcủa cơ quan cấp trên hoặc của chính cơ quan ban hành quyết định cá biệt đó.Trong một số trường hợp nó cũng được ban hành trên cơ sở văn bản cá biệtcủa cấp trên Các quyết định cá biệt thường được dùng để quy định các quan

hệ pháp luật cụ thể trong một quan hệ pháp luật hành chính nhất định.Nhữngquyết định thuộc loại này được áp dụng phổ biến trong hoạt động thực tế củacác cơ quan quản lý nhà nước.ví du: Quyết định bổ nhiệm, tăng lương, xử lý

kỷ luật, điều động, bãi miễn…

25

Quyết định hành chính cá biệt có tính đơn phương và tính bắt buộc thi

hành ngay Hai tính chất này là những đặc tính cơ bản của Quyết định hànhchính cá biệt.Nhờ đó mà các quyết định hành chính được ban hành và có hiệulực khác với các bản án của Tòa án, kháng cáo của Viện kiểm sát Tính đơnphương và bắt buộc thi hành ngay nhằm đảm bảo cho nền hành chính thựchiện quyền và nghĩa vụ trước xã hội, duy trì trật tự quản lý hành chính nhànước Tính đơn phương của quyết định hành chính thể hiện ở chỗ cơ quan cóthẩm quyền tự mình ra quyết định, mặc dù trước đó cơ quan tham khảo ý kiếncủa các cơ quan hữu quan, nghĩa là cơ quan hành chính có quyền quyết định.Tính bắt buộc thi hành ngay và được khiếu nại sau, ràng buộc cả công dân lẫn

cơ quan nhà nước

Đối với công dân, tổ chức khi nhận được quyết định hành chính cá biệt,

người có liên quan phải thi hành ngay nghĩa vụ mà quyết định đó đòi hỏi dùcho rằng quyết định hành chính là bất hợp pháp, bất hợp lý thì vẫn phải thihành, sau đó thực hiện khiếu nại theo luật định Trong quá trình khiếu nại,khiếu kiện vẫn phải thực hiện quyết định hành chính, trừ một số trường hợptheo luật định Tính đơn phương và tính bắt buộc thi hành ngay đảm bảo hữuhiệu của kỹ thuật lập quy hành chính, giúp nền hành chính thực hiện quyền vànghĩa vụ trước xã hội, nếu không thì khó có thể duy trì được trật tự nhà nước.Đối với cơ quan hành chính nếu quyết định tạo ra cho công dân, tổ chức mộtquyền lợi mới, họ yêu cầu được hưởng quyền lợi đó thì cơ quan hành chínhphải có nghĩa vụ thỏa mãn ngay đòi hỏi.

- Theo vị trí của cơ quan ban hành thì có thể chia thành hoạt động ban

hành quyết định hành chính của các cơ quan Tòa án Trung ương và quyếtđịnh hành chính của cơ quan Tòa án địa phương Ban hành quyết định hànhchính của cấp trung ương, áp dụng chung cho toàn hệ thống Tòa án trong lãnhthổ của quốc gia Ban hành quyết định hành chính của Tòa án cấp địa phươngban hành phù hợp với thẩm quyền, đặc điểm của Tòa án địa phương

26

Việc phân loại các hoạt động ban hành quyết định trên ngoài ý nghĩa

nghiên cứu và tổ chức thực hiện quyết định hành chính thuận lợi, có hiệu quảcòn có ý nghĩa thực tế to lớn trong quá trình chuẩn bị ban hành và thông quacác quyết định hành chính

Nếu so sánh hoạt động ban hành quyết định hành chính của Tòa án với

ban hành văn bản pháp luật khác của cơ quan Tòa án, sẽ thấy rằng đây là hailoại hoạt động do cùng cơ quan Tòa án ban hành nhưng mang tính chất khác

nhau Những quyết định chuyên môn của cơ quan Tòa án chủ yếu là nhữngquyết định cá biệt dưới hình thức là những bản án hoặc quyết định của Tòa án

để thực hiện chức năng xét xử Ban hành các quyết định hành chính để thựchiện công tác quản lý nội bộ nhằm hỗ trợ việc thực hiện chức năng, nhiệm vụthuộc chức năng cơ bản của mình các cơ quan này là chức năng xét xử: đểgiải quyết công việc nội bộ hoặc thực hiện một số quyền quản lý hành chínhđược pháp luật quy định

Trình tự, thủ tục xây dựng ban hành hai loại quyết định này cũng khác

nhau Quyết định chuyên môn thực hiện chức năng xét xử của cơ quan Tòa ántiến hành các thủ tục theo quy định của luật tố tụng còn quyết định hành chínhcủa Tòa án ban hành hoặc có thể theo thủ tục hành chính hoặc theo quy trình

tư pháp

1.4 Vai trò của hoạt động ban hành quyết định hành chính cơ quan

Tòa án

Quyết định hành chính của cơ quan tòa án là phương tiện không thể

thiếu trong quản lí hành chính của cơ quan Tòa án để thực hiện quản lí như tổchức, lãnh đạo, kiểm tra, điều hành, tác nghiệp… Vai trò quan trọng nhất củaquyết định hành chính của cơ quan tòa án là nhằm đưa ra các chủ trương, biệnpháp, đặt ra các quy tắc xử sự hoặc áp dụng các nguyên tắc đó giải quyết mộtcông việc cụ thể trong đời sống xã hội nhằm thực hiện chức năng quản lý.Quyết định hành chính là cầu nối, là khâu trọng yếu, là bộ phận trực tiếp đưapháp luật vào thực tiễn đời sống xã hội

27

Quyền lực nhà nước nói chung gồm quyền hành pháp, quyền lập pháp

và quyền tư pháp Mỗi quyền đó được nắm giữ và thực hiện chủ yếu bởi mộtnhóm cơ quan nhất định và hình thưc thực hiện quyền lực cơ bản là ban hànhcác quyết định pháp luật Theo đó ý nghĩa chung nhất của quyết định hànhchính là nhằm thực hiện quyền hành pháp.

Trong quản lí hành chính của cơ quan Tòa án, quyết định hành chính cóvai trò đặc biệt quan trọng.Quyết định hành chính là một công cụ để thực hiệnnhiệm vụ, chức năng quản lí Mỗi hệ thống cơ quan, mỗi cơ quan nhà nước cụthể có thẩm quyền do pháp luật quy định trong mối tương quan với thẩmquyền của các cơ quan khác bảo đảm cho toàn bộ bộ máy nhà nước hoạt độnghài hòa Nói cách khác mỗi loại cơ quan nhà nước có chức năng riêng: ví dụ:Quyền lập pháp được thực hiện bởi cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất(Quốc hội), quyền hành pháp được thực hiện chủ yếu bởi cơ quan hành chính(Chính phủ), quyền tư pháp được thực hiện chủ yếu bởi cơ quan Tòa án

nhưng trong quá trình hoạt động mỗi loại cơ quan nhà nước không chỉ nhằmthực hiện chức năng của mình mà còn hướng tới thực hiện chức năng, nhiệm

vụ của nhà nước nói chung Khi sử dụng quyền lực nhà nước, mỗi cơ quanđược sử dụng phương tiện pháp lý phù hợp với thẩm quyền của mình trong đóquyết định pháp luật luôn được coi là phương tiện quan trọng Trong quản líhành chính của cơ quan Tòa án quyết định hành chính có những vai trò cụ thểsau:

Thứ nhất, quyết định hành chính đưa ra những chủ trương, chính sách

lớn trong quản lí hành chính Thông qua quyết định hành chính cơ quan Toà

án đề ra các chủ trương, đường lối, nhiệm vụ, biện pháp lớn để quản lí nhân

sự trong bộ máy Tòa án

Thứ hai, góp phần đặt ra các khuôn mẫu hành vi thông qua qui tắc xử

sự để điều chỉnh các mối quan hệ phát sinh trong thực tiễn quản lí hành chínhcủa hệ thống Tòa án

28

Thứ ba, ban hành quyết định hành chính góp phần giải quyết một công

việc cụ thể trong quá trình hoạt động của Toà án nhằm quản lí, ổn địnhnội bộ(quyết định hành chính áp dụng pháp luật) Ví dụ: Quyết định 584/QĐ-

TANDTC về việc thành lập Ban Chỉ đạo về ứng dụng, phát triển công nghệthông tin cơ quan Tòa án

Thứ tư, ban hành quyết định hành chính góp phần củng cố đội ngũ cán

bộ cho ngành Toà án

Đối với công tác tổ chức bộ máy của ngành Tòa án: việc ban hành

QĐHC của cơ quan tòa án đúng thời hạn, đúng quy trình thủ tục góp phần ổnđịnh tổ chức, quản lý tổ chức, biên chế của ngành Tòa án nhân dân; quản lý

và thực hiện công tác cán bộ đối với cán bộ, công chức Tòa án nhân dân; thựchiện quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức, điều động đối với Thẩm phánTòa án nhân dân, Thẩm phán Tòa án quân sự cấp quân khu, Thẩm phán Tòa

án quân sự khu vực; thực hiện thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chứcđối với chức vụ Chánh án, Phó Chánh án Tòa án nhân dân địa phương, Chánh

án, Phó Chánh án Tòa án quân sự cấp quân khu và Tòa án quân sự khu vực;phối hợp với Hội đồng nhân dân địa phương và Bộ Quốc phòng trong việcquản lý cán bộ, công chức ngành Tòa án theo các Quy chế phối hợp đã được

Uỷ ban thường vụ Quốc hội thông qua; tổ chức đào tạo lại, bồi dưỡng nghiệp

vụ đối với Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, cán bộ, công chức của ngành Tòa

án nhân dân;;

Thứ năm, đối với công dân và xã hội: Việc ban hành quyết định hành

chính sẽ tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân có liênquan: chẳng hạn những người bị xử phạt vi phạm hành chính, những người bị

áp dụng biện pháp hành chính Việc ban hành quyết định hành chính áp dụngcác biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, đưa vào trường giáo

dưỡng… nếu thực hiện đúng đắn, khách quan sẽ tránh tình trạng tuỳ tiệntrong áp dụng pháp luật của các cơ quan có thẩm quyền trong quá trình lập hồ29

sơ, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích công dân, góp phần đảm bảo ổn định trật

tự chung của xã hội

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động ban hành quyết định hành

chính và thi hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án

Thứ nhất: mức độ hoàn thiện của pháp luật quy định về thẩm quyền và

thục ban hành quyết định hành chính nói chung, quyết định hành chính của

cơ quan toà án nói riêng

Tiêu chuẩn về thẩm quyền ban hành quyết định hành chính của cơ

quan tòa án thể hiện ở chỗ quyết định phải được ban hành phù hợp với thẩmquyền của cơ quan tòa án ban hành ra nó Một quyết định hành chính chỉđược ban hành bởi một cơ quan được trao thẩm quyền một cách hợp lệ Thẩmquyền ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án gồm thẩm quyềnxét về mặt nội dung và thẩm quyền xét về mặt quyết định Thẩm quyền củamỗi cơ quan được pháp luật quy định không chỉ là vấn đề cơ cấu quyền lựctrong toàn bộ cơ quan tòa án mà còn phụ thuộc vào khả năng hoạt động thực

tế của từng cơ quan tòa án Việc quy định thẩm quyền của mỗi cơ quan tòa ánvừa có mục đích tạo nên sự hài hòa, thống nhất trong hoạt động của bộ máy

cơ quan tòa án vừa bảo đảm hiệu quả hoạt động của chúng

Cơ quan quản lý tòa án ở Trung ương được ban hành quyết định hành

chính quản lý trên phạm vi toàn quốc cơ quan quản lý ở địa phương chỉ banhành quyết định quản lý trên phạm vi địa phương Tuy nhiên, thẩm quyền cụthể mỗi cơ quan tòa án vẫn luôn thay đổi Một quyết định hành chính của cơquan tòa án ban hành có nội dung vượt quá giới hạn thẩm quyền của cơ quantòa án ban hành ra về không gian, về thời gian, về phạm vi vấn đề mà cơ quantòa án có quyền quản lý thì quyết định đó bị coi là trái thẩm quyền Đặc điểmđược ban hành bởi chủ thể có thẩm quyền của quyết định hành chính của cơquan tòa án đã phản ánh một phần yếu tố của ý chí của Nhà nước trong nội30

dung quyết định, vì khi một chủ thể tiến hành các hoạt động sử dụng quyềnlực nhà nước là chủ thể đó nhân danh nhà nước, thể hiện ý chí của nhà nướctrong các quyết định của mình Một quyết định hành chính của cơ quan tòa ánđược trao thẩm quyền một cách hợp lệ Nội dung quyết định hành chính của

cơ quan tòa án thể hiện rõ mong muốn của chủ thể tòa án tác động vào đốitượng nào, trong lĩnh vực quản lý nào, tác động theo chiều hướng, cách thứcnào thì khi ban hành quyết định cơ quan tòa án phải theo đúng những quyđịnh đó, nếu quy định về thẩm quyền rộng và quy định cụ thể việc triển khaiban hành các quyết định hành chính của cơ quan tòa án sẽ hiệu quả, quyếtđịnh hai có hiệu lực

Thứ hai: Về năng lực của chủ thể ban hành quyết định hành chính của

cơ quan tòa án

Năng lực tác phong của chủ thể ban hành quyết định hành chính có vai

trò chủ chốt trong việc ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án.Đối với quyết định hành chính của cơ quan tòa án, chủ thể có thẩm quyền banhành quyết định hành chính là cơ quan tòa án có thẩm quyền chung hoặc cánhân đứng đầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyền ban hành quyết định hànhchính của cơ quan tòa án Một quyết định hành chính của cơ quan tòa án cóđảm bảo tính hợp lý, tính hợp pháp hay không, có thực hiện trên thực tế haykhông phụ thuộc rất lớn vào đối tượng ban hành quyết định hành chính của cơquan tòa án – những chủ thể có thẩm quyền trong các cơ quan tòa án Chính

vì vậy, chủ thể có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính của cơ quantòa án phải là người có năng lực và có trách nhiệm thực hiện công việc Dùcác quyết định hành chính của cơ quan tòa án được ban hành bởi cơ quan tòa

án có thẩm quyền chung hay quyết định hành chính đó được ban hành bởi chủthể có thẩm quyền trong các cơ quan tòa án thì cũng phụ thuộc vào nhữngngười lãnh đạo cơ quan đó Do vậy, chất lượng của quyết định hành chính31

như thế nào phụ thuộc vào trình độ hiểu biết pháp luật, năng lực chuyên môn

và đạo đức của người lãnh đạo cơ quan đó

Mỗi hoạt động liên quan đến việc ban hành quyết định hành chính của

cơ quan tòa án đều trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu lực của quyếtđịnh,đều có những nét đặc thù và những đòi hỏi riêng về chuyên môn Vì vậy,việc, tuyển dụng, bố trí, đào tạo đội ngũ cán bộ, công chức có trình độ chuyênmôn cao,phẩm chất đạo đức tốt, có đủ năng lực để hình thành nên những

quyết định có chất lượng cao Nếu cơ quan tòa án, thẩm phán có trình độpháp lý cao thì các quyết định hành chính của cơ quan tòa án sẽ đảm bảo yêucầu hợp pháp,hợp lý.

Thứ ba: Về điều kiện kinh tế xã hội và ý thức chấp hành pháp luật của

công dân cao, pháp luật đóng vai trò rất quan trọng nhằm đảm bảo thiết lậptrật tự một xã hội an toàn văn minh và tốt đẹp, đảm bảo cho mọi hoạt độngđời sống người dân Để phát huy được hiệu quả của pháp luật thì ý thức phápluật của người dân chính là nhân tố quan tọng hàng đầu, Hiện nay trong cáchoạt động của pháp luật, ý thức của người dân Việt Nam đã nâng lên Sự hiểubiết về pháp luật của nhân dân đã biểu hiện rõ nét, nhân dân ý thức được tráchnhiệm, quyền hạn của mình đối với nhà nước thông qua pháp luật do đó họtích cực tham gia vào các hoạt động quản lí nhà nước, giám sát các hoạt độngcủa cơ quan nhà nước để thực hiện quyền lợi hợp pháp của mình Trongnhững năm qua, người dân đã tích cực tham gia đóng góp các ý kiến cho cácvăn bản pháp luật, những ý kiến đó được đánh giá cao và có tính thực tiễn Cónhững ý kiến cũng đã được các cơ quan có thẩm quyền ghi nhận để xem xét,nghiên cứu và bổ sung thêm Như vậy, do nhận thức đúng trách nhiệm củamình trong các vấn đề quan trọng của đất nước cho nên người dân ngày càngquan tâm đến pháp luật; tự giác học hỏi và nghiên cứu nhằm hoàn hiện nhậnthức đúng đắn nhất đưa ra những quan điêm sáng suốt và có giá trị Đồng32

thời, phát triển nền kinh tế đất nước ngày càng đi lên, kinh tế quyết định điềukiện triển khai xây dựng quy định pháp luật tốt, thực thi quyết định nhanhchóng.Ý thức chấp hành pháp luật tốt thì quyết định hành chính của cơ quan

tòa án được tôn trọng, quyết định xử phạt hành chính của chủ tọa phiên tòa sẽđược thi hành ngay, quyết định kỷ luật của công chức tòa án được thi hànhngay….

Kết luận Chương I

Tóm lại, qua việc tìm hiểu những vấn đề lý luận của hoạt động ban

hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án, chúng ta có thể hiểu đượckhái niệm cũng như đặc điểm của ban hành quyết định hành chính của cơquan tòa án Từ đó, giúp người đọc nhìn nhận đúng hơn về bản chất của hoạtđộng ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án là gì, do ai thực hiện

và thực hiện theo quy trình như thế nào Bên cạnh đó, chúng ta có thể thấyrằng ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án mang một vai trò vôcùng quan trọng, không chỉ có ý nghĩa đối với cơ quan tòa án mà còn đối vớicông dân ở các khía cạnh thực tiễn, nhất là trong hoạt động thực hiện chức33

năng của bộ máy tư pháp và ý thức chấp hành, tuân thủ pháp luật của các cơquan, cá nhân, tổ chức Điều đáng nói hơn cả, việc nghiên cứu về những điềukiện đảm bảo cho viêc thực thi các quyết định hành chính của cơ quan tòa áncũng đóng một vai trò không nhỏ trong việc hỗ trợ và thúc đẩy công tác kiểmsát hoạt động ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án có hiệu quả,thấu tình, đạt lý và hợp pháp

Chương 2

THỰC TRẠNG BAN HÀNH QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH

CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN HIỆN NAY

2.1 Thực trạng ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa

Xây dựng và ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án là các

hành động và cách thức thực hiện, các hành vi đó diễn ra kế tiếp nhau theotrình tự thời gian xác định kể từ thời điểm sáng kiến ban hành đến công bốquyết định hành chính của cơ quan tòa án Cơ quan tòa án có thẩm quyền ban34

hành sẽ ban hành các quyết định hành chính thuộc thẩm quyền để thi hànhHiến pháp, luật, nghị quyết, pháp lệnh của các cơ quan quyền lực nhà nước.Trong quá trình quản lý tòa án, các cơ quan tòa án phải ban hành số

lượng lớn các quyết định hành chính mang tính chất nội bộ mỗi ngày Hoạtđộng ban hành quyết định hành chính của cơ quan tòa án là một trong nhữngphương thức quan trọng trong quản lý tòa án, vì vậy, đòi hỏi hoạt động nàyphải tuân thủ pháp luật, bảo đảm tính pháp chế, đồng thời phải phù hợp vớiđường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, đáp ứng nhu cầu, nguyện vọngcủa nhân dân, thực tiễn quản lý Tòa án trong từng giai đoạn

Quyết định hành chính của Tòa án là một văn bản ban hành để quyết

định một vấn đề cụ thể thuộc phạm vi quản lý của Tòa án nhân dân đối vớiđối tượng cụ thể và được áp dụng một lần Ví dụ: quyết định xử phạt vi phạmhành chính, quyết định đưa vào trường giáo dưỡng v.v… Tuy nhiên, trongthực tế có những trường hợp do không thực hiện đúng qui trình, qui phạm banhành văn bản, nên có những cơ quan tòa án đã ban hành những văn bản khôngphải bằng hình thức quyết định, mà được ban hành dưới hình thức một côngvăn, một báo cáo kết luận, một thông báo v.v… nhưng nội dung các văn bảnnày lại có những quy định có tính bắt buộc thi hành, và cơ quan tòa án hoặc