Kinh nghiệm tổ chức hoạt động ngoại khóa văn học văn bản “mùa xuân nho nhỏ

Phần 1: Mở đầu1,1.Lí do chọn đề tài: PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN ĐỊNH TRƯỜNG THCS YÊN TÂM SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM KINH NGHIỆM TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VĂN HỌC VĂN BẢN: “MÙA XUÂN NHO

Phần 1: Mở đầu

1,1.Lí do chọn đề tài:

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN ĐỊNH

TRƯỜNG THCS YÊN TÂM

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KINH NGHIỆM TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VĂN HỌC VĂN BẢN: “MÙA XUÂN NHO NHỎ” CỦA

NHÀ THƠ THANH HẢI

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Chức vụ: Giáo viên Tổ KHXH Đơn vị công tác: Trường THCS Yên Tâm SKKN thuộc lĩnh vực môn: Ngữ Văn

YÊN ĐỊNH NĂM HỌC 2017

1.3.Đối tượng nghiên cứu

1.4.Phương pháp nghiên cứu

45

2.2.Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 6 - 7

2.4 Hiệu quả của sỏng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,

với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

Tài liệu tham khảo

Danh mục các đề tài SKKN đó được Hội đồng cấp Phũng GD&ĐT

Cấp sở GD&ĐT đánh giá từ loại C trở lên

Phần 1: Mở đầu

a Xuất phát từ mục tiêu giáo dục hiện nay:

Tổ chức hoạt động ngoại khóa và ngoại khóa văn học là “chìa khóa vàng” mởcánh cửa giáo dục trong xu thế hội nhập quốc tế nhằm nâng cao chất lượng dạy vàhọc Hoạt động ngoại khóa có khả năng góp phần đào tạo người học toàn diện về

mọi mặt: Trí, đức, thể, mĩ vừa có kiến thức lí luận vừa rèn kĩ năng vận dụng thựchành Hoạt động ngoại khóa là cầu nối giúp học sinh vận dụng kiên thức vào đờisống, sinh hoạt gần gũi với tập thể, hình thành và phát triển quan hệ, kĩ năng giaotiếp, ứng xử bổ sung và nâng cao chất lượng của học chính khóa lên một bước.Hoạt động ngoại khóa văn học có tác dụng lớn trong việc phát hiện và rèn luyệnnăng khiếu, bồi dưỡng nhân tài văn học, nâng cao hứng thú học văn Người học khitham gia ngoại khóa văn học là đang góp phần gìnn giữ, lưu trữ, phát triển nhữngvấn đề văn học lớn như:Văn học dân tộc,Văn học địa phương,Văn học dân gian…Hoạt động này cũn chống lại sự xâm nhập từ bên ngoài nền văn hóa phi nghệ thuật,thế lực đen tối không ngừng tấn công vào thanh thiếu niên Về lâu dài, hoạt độngngoại khóa văn học có nhiệm vụ hướng dẫn học sinh định hướng thị hiếu văn học,rèn luyện óc thẫm mĩ, lối sống lành mạnh, năng động, sâu sắc…Vì vậy, hoạt độngngoại khóa Văn học ngoài giờ lên lớp là rất cần thiết.

b Xuất phát từ thực trạng dạy học văn trong nhà trường Phổ thông:

Hoạt động ngoại khóa mang lại nhiều lợi ích thiết thực nhưng có thể nói chođến nay nó vẫn chưa được quan tâm đầu tư, tổ chức đúng mức ở cả diện lí thuyếtlẫn thực hành phần nhiều nếu cú tổ chức vẫn nặng về hình thức, chưa thực sự mangtính khoa học, hiệu quả

Nhiệm vụ của người giáo viên văn là giúp học sinh khám phá, cảm thụ,thưởng thức cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn chương từ đó phát triển tâm hồn, trítuệ học sinh Tuy nhiên, thực tế giảng dạy hiện nay trong các nhà trường khiến họcsinh xa dời môn văn một phần do cách dạy và học cũn mang tính hàn lâm nặng líthuyết, tách dời văn học với cuộc sống chưa mang lại hứng thú cho người học vàngười dạy, chương trình học nặng nề, ý thức của phụ huynh, học sinh xem nhẹ cácmôn khoa học xã hội – môn văn hiện nay Để tạo hứng thú học văn cũng như kíchthích sự say mê tìm hiểu văn chương của người học ngoài việc bồi đắp kiến thức vàtâm hồn cho học sinh, chúng ta cần quan tâm sinh hoạt ngoại khóa, tạo không khí

mới lạ qua đó phát triển các năng lực nhận thức, sáng tạo độc đáo của cả người dạy,người học.

c Xuất phát từ lí do hiện tại:

Thực tại, Tôi chưa thấy có tài liệu nghiên cứu nào về tổ chức hoạt động ngoạikhóa văn học văn bản “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải Mặc dù, chúng ta đềunhận thấy những thuận lợi tổ chức, thiết kế dạy học ngoại khóa cho học sinh tácphẩm này

Đây là một thi phẩm hay và đẹp đậm chất nhạc và họa Nhạc sỹ Trần Hoàn

đó phổ nhạc thành công ca khúc cùng tên được nhiều thế hệ khán giả yêu thích làkhúc ca xuân của dân tộc ta mỗi dịp tết đến xuân về Bài thơ cũng trở thành cảmhứng cho các họa sỹ vẽ nên những tác phẩm về mùa xuân thiên nhiên và đất nước

ta Với giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ kết hợp khả năng truyền đạt giảngdạy của người giáo viên văn giỏi Chúng ta dễ dàng khai thác nối kết những kiếnthức liên quan từ tác phẩm với cuộc sống thiên nhiên và xã hội bằng hoạt độngngoại khóa văn học Đúng là:

“ Người Thầy trung bình chỉ biết nói Người Thầy giỏi biết giải thích

Người Thầy xuất chúng biết minh họa

Người Thầy vĩ đại biết truyền cảm hứng.”

(William A Ward)Hoạt động ngoại khóa văn bản thơ: “ Mùa xuân nho nhỏ” cũng là cách cụ thểhóa phương pháp dạy học theo chủ để tích hợp với người giáo viên và vận dụngkiến thức liên môn của học sinh Một trong những yêu cầu đổi mới cần kíp vềphương pháp dạy học tích cực hiện nay

Để tạo cảm hứng đam mê dạy văn và học văn, để văn chương gần gũi vàthiết thực dễ hiểu, dễ học, hấp dẫn và thú vị, khẳng định giá trị nhân văn của tácphẩm được xem là kiệt tác của đời thơ Thanh Hải Tôi quyết định lựa chọn đề tài:

“Kinh nghiệm tổ chức hoạt động ngoại khóa văn học văn bản: “Mùa Xuân nho nhỏ” của của nhà thơ Thanh Hải.

1.2 Mục đích nghiên cứu:

- Khẳng định vấn đề hoạt động ngoại khóa văn học hiện nay là cần thiết trongviệc đổi mới dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học của học sinh

- Nghiên cứu cụ thể hoạt động này trong một văn bản thơ mà phạm vi chính

là Văn bản: “ Mùa xuân nho nhỏ” để chỉ ra việc tổ chức ngoại khóa thơ không khó,

có nhiều ưu điểm thuận lợi, khuyến khích người học vận dụng hiểu biết, năng khiếutoàn diện, nâng cao hứng thú học văn, dạy văn

- Giảm áp lực, tạo niềm vui, hứng thú

- Nâng cao thể lực, rèn luyện kỹ năng

- Cọ xát thực tế, mở rộng, tích lũy kiến thức đời sống, xó hội

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- Nghiên cứu giải pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa văn bản: “Mùa xuânnho nhỏ”

- Áp dụng cho học sinh khối 9 trường THCS Yên tâm

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Để nghiên cứu vấn đề đặt ra, trong qua trỡnh thực hiện, từ đó kết hợp vậndụng linh hoạt phương pháp lí thuyết và thực hành, cụ thể là:

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết: Tìm đọc các tài liệu liênquan trên mạng Internets và sách báo, tiến hành tổng hợp ý kiến chung nhất đểtrỡnh bày

- Phương pháp phân tích, nêu cụ thể các giải pháp có minh họa chứng minh - Điều tra khảo sát nắm bắt tình thực tế, thu thập thông tin, dùng phiếu điềutra, phỏng vấn trực tiếp hứng thú hiệu quả với môn học, bài học trước và sau khi tổchức hoạt động ngoại khóa

- Tiến hành dạy học thực nghiệm tại các lớp trực tiếp dạy

Phần 2: Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2.1 Cơ sở lí luận của Sáng kiến kinh nghiệm

Khẳng định vai trò to lớn của hoạt động ngoại khóa nói chung, Điều 26 Điều

lệ Trường trung học (Quyết định số 07/2007/QĐ-BGD ĐT ngày 02/04/2007 của Bộtrưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) nêu: “Nhà trường phối hợp với các tổ chức, cá

nhân tham gia giáo dục ngoài nhà trường thực hiện các hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoạikhóa về khoa học, văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao, an toàn giao thông, phũngchống tệ nạn xó hội, pháp luật nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡng năng khiếuphù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh” [22, 14] - Ngoại khóa là mộtphần quan trọng, có mối quan hệ gắn bó khăng khít với chính khóa, bổ sung kiếnthức mà giờ chính khóa không đủ thời gian truyền tải.

Hoạt động ngoại khoá Văn học theo quan niệm đổi mới phương pháp dạy học

là một hình thức tự học tích ch cực, bổ ích và có hiệu quả nối liền bục giảng vớithực tiễn đời sống, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học, vừa làhoạt động giáo dục vừa là hoạt động thẩm mỹ góp phần tạo ra lối sống văn hoá vàkhả năng hưởng thụ văn hoá nghệ thuật cho học sinh Hoạt động ngoại khoá Vănhọc càng cần thiết và bổ ích khi được áp dụng vào quá trỡnh dạy học phần Văn bảnnhất là văn bản thơ

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Môn Văn trong nhà trường hiện nay cũn nhiều bất cập: chương trình nặng nề,nặng kiến thức lí thuyết, xu hướng học các môn khoa học tự nhiên để phù hợp vớikhả năng lập nghiệp của học sinh khiến ý thức người học và phụ huynh thờ ơ vớimôn Văn

Kĩ năng: - Phát âm nhỏ, thiếu tự tin, lúng túng,

diễn đạt kém

- Thiếu tinh thần tập thể

Kết quả học làm bài thu hoạch viết kiến

thức liên quan đến tác phẩm: “Mùa

bộ quá trình thực hiện Nếu chú ý đúng mức đến mặt này, giáo viên sẽ không bỏ sótnội dung, không đi chệch hướng, không nhầm lẫn giữa mục đích và phương tiện,giữa kiến thức chính yếu với thứ yếu

Hình thức ngoại khóa phải phong phú, sinh động tránh đơn điệu, gò bó, căngthẳng, phải làm sao lôi kéo được tất cả các học sinh trong lớp tham gia nhiệt tìnhtrong quỏ trình tìm kiếm ngữ liệu, khám phá tri thức, chủ động phát hiện vấn đề,biết bảo vệ quan điểm đưa ra…

Căn cứ vào tình hình thực tế của bộ môn tại trường giảng dạy, căn cứ và mức

độ nhận thức của học sinh của khối lớp đảm nhiệm giảng dạy,tôi đề xuất hình thứcgiải pháp tổ chức hoạt động giờ học ngoại khóa môn văn với chủ đề: “Kinh nghiệm

tổ chức hoạt động ngoại khóa văn bản: Mùa Xuân nho nhỏ của tác giả Thanh Hải”

a) Giải pháp:

– Dự kiến thời gian:

+ Hai tuần cuối học kì II, sau khi đó học xong văn bản: Mùa Xuân nho nhỏ– Hình thức tổ chức:

Gồm 5 phần, chia làm 2 đội, mỗi đội 10 em, giám khảo là các thầy cô trong

tổ bộ môn đặc biệt là giáo viên trực tiếp giảng dạy

+ Phần 1: Chiếc nón kì diệu ( tái hiện kiến thức về tác phẩm ( Giá trị nộidung và nghệ thuật)

+ Phần 2: Giải mã bí mật: trò chơi kiếm chủ đề dưới hình thức trả lời các câuhỏi gợi mở (liên quan đến chủ đề đang bị ẩn giấu)

+ Phần 3: Cảm thụ thẩm mĩ văn chương, bình thơ

+ Phần 4: vẽ Tranh ,viết (vẽ )sơ đồ tư duy

+ Ghi nhớ được những kiến thức đó học về các tác phẩm

+ Chuyển thể tác phẩm sang dạng âm nhạc và mĩ thuật tiến hành tập luyện.+ Tập vẽ tranh theo trí tượng tượng của em về mùa xuân căn cứ vào khổ thơthứ nhất

+ Chuẩn bị các điều kiện, phương tiện phục vụ cho buổi học ngoại khóa: máychiếu, tranh, nhạc, băng đĩa

– Chuẩn bị của GV:

+ Dự định lớp thực hiện hoặc hai lớp dạy cùng khối để có kế hoạch tổ chức

cụ thể

+ Báo cáo cấp cấp lãnh đạo; bàn bạc trao đổi, xin ý kiến đóng góp của tổchuyên môn để cùng góp ý trao đổi nội dung các câu hỏi và cùng đến dự để rút kinhnghiệm

+ Hướng dẫn HS cách thức tham gia hoạt động ngoại khóa; chia thành cácđội, chọn đội trưởng cho mỗi đội Giao nhiệm vụ cụ thể cho từng đội (thời hạn hoànthành cụ thể), giới hạn phạm vi kiến thức, giới thiệu các kiến thức cần mở rộng.)

+ Soạn câu hỏi bám sát các tác phẩm đó học, khơi được kiến thức khái quát

và cụ thể về tác giả, tác phẩm

+ Soạn phần mềm trình chiếu với ứng dụng linh hoạt, sinh động

+ Duyệt và chỉnh sửa kịch bản duyệt phần tập làm nghệ sỹ của học sinh.+ Dự kiến thời gian, địa điểm chính thức tổ chức hoạt động

Trong mỗi phần, GV phải có hướng dẫn về hình thức tổ chức – thể lệ từngphần, số điểm từng phần để học sinh nắm được

b) Tiến trình tổ chức hoạt động ngoại khóa

GV giới thiệu các phần của hoạt động ngoại khóa và lần lượt hướng dẫn cáchthức hoạt động của mỗi phần.: “Tổ chức hoạt động ngoại khóa văn bản: “Mùa Xuânnho nhỏ” của tác giả Thanh Hải

1.Mở đầu

GV dẫn chương trình:

1.1.Tuyên bố lí do và giới thiệu mục đích của chuyên đề hoạt động ngoạikhóa:

Ôn tập, tái hiện mở rộng kiến thức văn bản: “Mùa Xuân nho nhỏ” trên các cơ

sở nhận biết, thông hiểu, vận dụng và sáng tạo

Cảm nhận được những cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên, mùa xuân đấtnước và khát vọng đẹp đẽ muốn dâng hiến cuộc đời, của tác giả Từ đó yêu mến vàtrân trọng những giá trị của các tác phẩm văn học

– Qua đó giúp học sinh khám phá giá trị của tác phẩm văn chương, biết cảmthụ cái hay, cái đẹp của tác phẩm nghệ thuật qua những gợi ý nhất định; giúp họcsinh hỡnh thành và phỏt triển kĩ năng sử dụng tốt ngôn ngữ khi nói và viết Từ chỗ

sử dụng ngôn ngữ đúng chuẩn mực đến sử dụng hay, gợi cảm, giàu tính thuyếtphục

1.2 Giới thiệu thành phần đối tượng tham gia, các đại biểu tới dự

1.3 Dẫn dắt vấn đề:

Có một nhà thơ, trước lúc vĩnh viễn ra đi ông để lại cho đời những vần thơthật nhân hậu, thiết tha và thanh thản, không hề gợn một nét u buồn nào của mộtcuộc đời sắp tắt Khi cuộc đời mình đã bước vào cuối đông, nhà thơ vẫn nghĩ đếnmột mùa xuân bất diệt, muôn thuở và nguyện dâng hiến cho đời Đó là nhà thơThanh Hải với bài thơ: Mùa Xuân nho nhỏ Thi phẩm ấy đó trở thành khúc ca xuânđẹp của dân tộc được nhiều thế hệ yêu thích Cô trò ta cùng khám phá và thưởngthức giá trị của bài thơ trong buổi ngoại khóa hôm nay

Phần 1: Chiếc nón kì diệu:

Việc học lí thuyết liên tục tạo áp lực nặng nề, căng thẳng với HS trong các giờchính khóa nhất là khi các em phải ghi nhớ và nắm bắt hàng loạt các khái niệm,thuật ngữ, đặc điểm, nhận định, các kiến thức về tác giả phần này sẽ giúp các em

có cái nhìn chung nhất, chủ điểm nhất về những ý chính cần khắc sâu, làm cơ sở đểtiếp nhận văn bản

Luật chơi: Chiếc nón kì diệu:

GV nói rõ mục đích của phần này: nhằm tái hiện lại vốn kiến thức đã học về tác giả tác phẩm với những vấn đề chung khái quát và cốt lõi nhất Câu hỏi không khó nhưng đòi hỏi HS phải nhạy bén và cónền tảng kiến thức chắc chắn mới có thể trả lời được

Phần chơi có tất cả 10 câu hỏi Các đội lần lượt quay để chọn điểm Nếu quayvào ô phần thưởng sẽ được nhận một phần quà, nếu quay vào ô trống thưởng

nhường phần trả lời cho người khác HS tham dự luôn có cảm giác mình được thamgia trò chơi, nhất là khi hỡnh thức tổ chức, câu hỏi, quà tặng đều bất ngờ, lí thú.

Tổng số điểm đội nào cao hơn thỡ đội đó sẽ chiến thắng

Ví dụ:

Câu 1: Bài thơ: “Mùa xuân nho nhỏ được sáng tác trong hoàn cảnh nào, năm nào?

a Khi tác giả đang tham gia trực tiếp chiến đấu ở chiến trường Miền Nam.

b Khi nhà thơ đang ở khỏe mạnh.

c Khi nhà thơ đang nằm trên giường bệnh và không bao lâu qua đời.

- Năm sáng tác: a.1969 b.1970 c.1978 d.1980

Câu 3: Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”có nội dung gỡ?

a.Lòng thiết tha yêu mến gắn bó với đất nước với cuộc đời

b.Ước nguyện chân thành của nhà thơ được cống hiến cho đất nước

c Niềm xúc động sâu lắng của nhà thơ

d Gồm a và b

CÂU HỎI 1

Hom e

Bài thơ được tác giả viết trong hoàn cảnh nào,

năm nào?

Trước khi Thanh Hải qua đời

không bao lâu (nằm trên

Mạch cảm xúc của bài thơ bắt nguồn từ đâu?

Bắt nguồn cảm xúc từ vẻ đẹp của thiên nhiên.

Nội dung chính của bài thơ “Mùa Xuân nho

nhỏ” ?

Lòng thiết tha yêu mến gắn bó

với đất nước với cuộc

đời ước nguyện chân thành

của nhà thơ được cống hiến

CÂU HỎI 5

Hom e

Chuyển đổi ngôi xưng “tôi” sang “ta” từ khổ thơ 1

đến khổ thơ thứ 4 nhằm mục đích gì?

Thể hiện ước nguyện hòa nhập cái

“tôi” vào cái “ta” chung của cộng

Tác giả ước nguyện gì trước lúc qua đời?

Muốn thành con chim, bông hoa, nốt trầm xao xuyến.

Nét nghệ thuật đặc sắc trong bài thơ là?

Giàu nhạc điệu, gần gũi với dân ca

CÂU HỎI 8

Hom e

Qua bài thơ em nhận thấy bản thân mình nên học tập điều gì ở tác giả?

Yêu quê hương, đất nước, khát khao cống hiến để xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp.

12345 5s

CÂU HỎI 9

H om e

Những ước nguyện đó cho ta thấy tác giả là

người có đức tình gì?

Khiêm nhường, cao cả, khát khao

cống hiến cho quê hương, đất

nước.

12345 5s

CÂU HỎI 9

H om e

Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ có thể thơ giống với những bài thơ nào em đã được học trong chương trình Ngữ Văn THCS?

- Đêm nay bác không ngủ, Tiếng gà

trưa.

12345 5s

Phần 2:Ô chữ bí mật:

Đây là hình thức ngoại rất phổ biến Ngoài việc chuẩn bị nội dung câu hỏithật phong phú, hấp dẫn vừa bao quát được chương trình ôn tập vừa mở rộng hiểubiết liên quan đến tác phẩm, đưa nội dung lên chương trình Powerpoint, dùng côngnghệ tin học để điều khiển buổi ngoại khoá càng hấp dẫn, Các câu hỏi sẽ cùnghướng về chủ đề (bức tranh) đang bị ẩn giấu Mỗi câu trả lời đúng sẽ hé mở đượcmột phần của bí ẩn đó xâu chuỗi liên kết các câu trả lời sẽ tỡm ra được chủ đề bí ẩn

Phần thi có 8 câu hỏi:

Câu 1: Thanh Hải là người con của quê hương nào? (Thừa Thiên Huế)

Câu 2: Thái độ của tác giả thể hiện qua động từ “hứng” là gì? ( Trân trọng)Câu 3: Cảm xúc của nhà thơ qua khổ thơ thứ 4? (Ngây ngất)

Câu 4: Giọng điệu trong khổ thơ thứ ba ? (Náo nức)

Câu 5: Ước nguyện của nhà thơ được biểu hiện ra sao? (Khiêm tốn)

Cõu 6: Ước nguyện của tác giả ghi lại qua từ ngữ nào? (nho nhỏ)

Câu 7: Làn điệu dân ca được viết trong bài thơ là gì? (Nam ai nam bình)Cõu 8:Vỡ sao bài thơ được tác giả Trần Hoàn phổ nhạc thành công đượcnhiều thế hệ yêu thích? ( Giàu nhạc điệu)

ễ CHỮ BÍ MẬT