Điều này thể hiện ở sự phân bố số tiết trên tuần của môn Ngữ Văn lớn hơn so với các môn học khác.Ngoài nhiệm vụ cung cấp kiến thức xã hội, giáo dục nhận thức và thẩm mỹ, mônNgữ Văn còn c
Trang 1MỤC LỤC
6 B NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Trang 3
10 2 Nguyên nhân, hậu quả của thực trạng trên: Trang 5
11 III Giải pháp và tổ chức thực hiện: Trang 6
15 V Kết quả và bài học kinh nghiệm Trang 17
Trang 2A MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài.
Trong những năm gần đây, chương trình giáo dục ở các cấp học nói chungđều chú trọng hơn đến việc hình thành kĩ năng sống cho học sinh Riêng đối vớibậc học THCS và đặc biệt là học sinh lớp 9, điều này đã đáp ứng được yêu cầuthực tế của giáo dục bởi vì các em đang ở độ tuổi có nhiều biến đổi mạnh mẽ vềtâm, sinh lý Sự lớn lên của cơ thể cộng với những tác động từ nhiều phía khiếncác em phải đối diện với những thách thức, khó khăn trong các mối quan hệ vớicha mẹ, thầy cô, bạn bè và chính cảm xúc của bản thân các em Tuổi 14-15 củacác em được coi là giai đoạn “nổi loạn”, các em muốn được mọi người xungquanh thừa nhận mình đã trưởng thành, không muốn bị bao bọc trong vòng taycủa thầy cô, bố mẹ Các em có xu hướng thoát ra để tự lập trong khi thực tế cáckiến thức cũng như nhận thức, kĩ năng sống của các em chưa đủ để tự làm điều
đó [1] Chính vì thế, giáo dục kĩ năng sống trên nền tảng một tư duy tích cực cho
học sinh lớp 9 là rất cần thiết nhằm giúp các em hiểu ra những giá trị đích thựccủa đời sống, biết sống đẹp, sống có ích trong hiện tại và cả tương lai
2 Mục đích nghiên cứu.
Môn Ngữ Văn là môn học quan trọng ở trường THCS Điều này thể hiện ở
sự phân bố số tiết trên tuần của môn Ngữ Văn lớn hơn so với các môn học khác.Ngoài nhiệm vụ cung cấp kiến thức xã hội, giáo dục nhận thức và thẩm mỹ, mônNgữ Văn còn có vai trò định hướng, hướng học sinh tới cái đẹp, cái lương thiệntrong sự hình thành nhân cách, đồng thời cung cấp cho các em những vốn sốngnhất định làm hành trang trong cuộc sống tự lập sau này Do đặc thù của mônhọc, môn Ngữ Văn được đánh giá là có nhiều thuận lợi trong việc hình thành tưduy tích cực và các kĩ năng sống cơ bản cho học sinh THCS
3 Đối tượng nghiên cứu.
Nội dung chương trình Ngữ Văn 9 có vai trò hoàn thiện những đơn vị kiếnthức của chương trình Ngữ Văn THCS theo cấu trúc đồng tâm Đặc biệt nhữngvăn bản được chọn học đều là những văn bản thiết thực, có giá trị nội dung vànghệ thuật sâu sắc Trong số những văn bản của Ngữ văn 9, không thể không kể
đến văn bản “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ Theo phân
phối chương trình, văn bản này được dạy ở tiết 16, 17 của chương trình Ngữ Văn
9 học kì I Đây là một tác phẩm đặc sắc của văn học trung đại viết về đề tài ngườiphụ nữ trong xã hội phong kiến Văn bản đã vượt ra ngoài một bi kịch trongphạm vi gia đình của người phụ nữ trong xã hội xưa để vươn đến một câu chuyệnmang tính triết lý về những điều được, mất không nằm trong sự dự đoán hay tiên
lượng của bất kì ai [2] Khi dạy văn bản này tôi thực sự mong muốn học sinh cảm
nhận được sự đổ vỡ của một gia đình nhỏ, nguyên nhân đổ vỡ đến từ đâu để saunày khi bước vào xây dựng cuộc sống mỗi trò biết vun vén và giữ gìn cuộc sốngriêng của minh cho thật trọn vẹn Cũng từ đó tôi muốn hướng học sinh đến mộtcách nhìn tích cực mới, bao dung, vị tha và yêu thương nhiều hơn là truy tìmnguyên nhân thủ phạm để oán hờn, trách móc Chính vì chiều sâu của nội dungtác phẩm và những bài học sâu sắc có thể dành riêng cho mỗi người, mỗi một giađình trong cách hành xử với chính hạnh phúc của mình mà tôi nhận thấy, đâythực sự là một tác phẩm có nội dung thuận lợi cho việc tích hợp kĩ năng sống và 2
Trang 3giúp các em có một cách tư duy tích cực trong một xã hội đa chiều
Với những lí do trên, tôi xin được mạnh dạn chia sẻ những kinh nghiệmcủa mình sau nhiều năm giảng dạy văn bản “Chuyện người con gái Nam Xương”
qua đề tài: Kinh nghiệm hình thành tư duy tích cực và kĩ năng sống cho học sinh lớp 9 qua văn bản “Chuyện người con gái Nam Xương”.
4 Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết Phương pháp điều trakhảo sát, thu thập thông tin Phương pháp thống kê xử lí dữ liệu
B NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
I CƠ SỞ LÍ LUẬN:
1 Tư duy là phạm trù triết học dùng để chỉ những hoạt động của tinh thần,đem những cảm giác của người ta sửa đổi và cải tạo thế giới thông qua hoạt độngvật chất, làm cho người ta có nhận thức đúng đắn về sự vật và ứng xử tích cực
với nó [3] Tư duy tích cực là gì?
“Tư duy” thường có nghĩa là suy nghĩ và nói đến suy nghĩ là ta thường có
ấn tượng rằng đó là một hoạt động của não bộ trong một thời điểm nào đó Thực
ra, từ “tư duy” còn có nghĩa rộng hơn, nó chỉ một thái độ sống, một cái nhìn vềcuộc đời và sự sống, tương tự như tư duy trong cụm từ “thay đổi tư duy thay đổicuộc đời”, “ làm chủ tư duy thay đổi vận mệnh” Tư duy tích cực chính là “sốngtích cực” hay “thái độ tích cực” đối với những sự vật, sự việc, những con ngườichúng ta gặp trong đời sống Đó là:
(1) Khi nhìn mọi sự, mọi vật, mọi vấn đề đều luôn thấy cái hay, cái đẹp
(2) Nếu thấy cái xấu có khả năng biến cái xấu thành cái tốt
(3) Luôn luôn hướng đến hành động để làm mọi sự tốt hơn
2 Tổ chức Y tế Thế giới WHO định nghĩa kỹ năng sống là "khả năng thíchnghi và hành vi tích cực cho phép cá nhân có khả năng đối phó hiệu quả với nhucầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày" . Trong giáo dục tiểu học và giáodục trung học, kỹ năng sống có thể là một tập hợp những khả năng được rènluyện và đáp ứng các nhu cầu cụ thể của cuộc sống hiện đại hóa; ví dụ cuộc sốngbao gồm quản lý tài chính (cá nhân), chuẩn bị thức ăn, vệ sinh, cách diễn đạt, và
kỹ năng tổ chức Đôi khi kỹ năng sống, nhưng không phải luôn luôn, khác biệt
với các kỹ năng nghiệp vụ (trong nghề nghiệp) [4].
Cũng theo WHO, kỹ năng sống được chia thành 2 loại là kỹ năng tâm lý xãhội và kỹ năng cá nhân, lĩnh hội và tư duy, với 10 yếu tố như: tự nhận thức, tưduy sáng tạo, giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp ứng xử với người khác, ứngphó với các tình huống căng thẳng và cảm xúc, biết cảm thông, tư duy bình luận
và phê phán, cách quyết định, giao tiếp hiệu quả và cách thương thuyết [4]
Mối quan hệ giữa tư duy tích cực và kĩ năng sống là một mối quan hệ chặtchẽ, tương hỗ cho nhau Tư duy tích cực chi phối và rèn luyện kĩ năng, kĩ năngsống chính là công cụ để thực hiện một tư duy tích cực, biến tư duy trở thành
những điều thực tế tốt đẹp chứ không còn là hoạt động riêng lẻ của não bộ [5]
Học sinh THCS cần được trải nghiệm nhiều hơn những hoạt động tư duytích cực, sáng tạo, những kĩ năng sống cần thiết để tự bảo vệ mình và vươn lênkhẳng định bản thân trong một xã hội vận động không ngừng vốn đã có nhiềucám dỗ lẫn những bất trắc Không chỉ thế, hình thành thói quen tư duy tích cực,
Trang 4rèn luyện kĩ năng sống chính là tạo thêm cho các em những cơ hội thành công,chỉ cho các em lối sống của những con người biết xóa bỏ phiền não và biết tựđem đến niềm vui cho chính mình.
II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ:
1 Thực trạng:
Trong nhiều năm tôi được phân công dạy Ngữ Văn 9, tôi đã dùng phiếuđánh giá bằng hình thức trắc nghiệm để tìm hiểu hướng tư duy và kĩ năng sốngcủa học sinh Kết quả thu được có chênh lệch giữa các khóa học nhưng khôngđáng kể Số liệu tôi sử dụng trong đề tài này là của năm học 2016 – 2017 qua hailớp 9 của trường THCS Ngọc Liên huyện Ngọc Lặc
Mục đích của phiếu đánh giá là kiểm tra hướng tư duy và những kĩ năng
xử lí tình huống cơ bản học sinh thường gặp trong đời sống Từ đó có kế hoạchbồi dưỡng năng lực tư duy, đặc biệt là tư duy tích cực và trang bị những kĩ năngsống cơ bản cho các em
Phiếu đánh giá của tôi gồm năm câu hỏi lựa chọn, có hai lựa chọn đượcđưa ra Lựa chọn a là cách suy nghĩ và giải quyết tình huống mang tính tích cực,mỗi lựa chọn a được 2 điểm Lựa chọn b là cách nghĩ và giải quyết tình huống cóthể kéo làm những nảy sinh mâu thuẫn bất lợi mới Lựa chọn b được 1 điểm Hệthống câu hỏi như sau:
Câu 1 : Khi thầy cô giáo mời bố mẹ em đến trường để trao đổi về tình hình
học tập của em, em thường cho rằng thầy cô sẽ phản hồi lại với bố mẹ em về:
a Sự cố gắng của em trong học tập thời gian qua
b Những việc làm chưa đúng, chưa tốt của em trong thời gian qua
Câu 2: Khi em bị bố mẹ khiển trách vì lí do nào đó, em sẽ nghĩ:
a Bố mẹ khiển trách bởi em đã làm sai và bố mẹ muốn em tiến bộ
b Mọi thứ thật đáng chán, không có gì khiến em có thể vui
Câu 3: Khi em gặp thất bại trong một công việc nào đó, em nghĩ chuyện
này sẽ:
a Là bài học kinh nghiệm cho em trong những lần tới
b.Đây là thất bại dài lâu, em không có cơ hội thành công cho những lần tới Câu 4: Nếu bố mẹ em nảy sinh mâu thuẫn, em sẽ làm gì?
a Tìm hiểu nguyên nhân mâu thuẫn và tìm cách gây dựng hòa khí tronggia đình
b Tìm xem ai là người có lỗi trong cuộc tranh cãi và em sẽ đứng về phíangười đúng
Câu 5 : Lớp em mất máy tính, em nghi ngờ một bạn đã lấy, em sẽ làm gì?
a Lặng lẽ dõi bạn và các biểu hiện của bạn để có kết luận một cách chắcchắn
b Nói với các bạn khác để cùng theo dõi , khám xét bạn tìm lại vật đã mất
Kết quả thu được như sau:
Số học sinh Điểm 5 - 6 Điểm 7 - 8 Điểm 9 - 10
Số lượng Tỷ lệ % Số lượng Tỷ lệ % Số lượng Tỷ lệ %
Kết hợp giữa quá trình theo dõi học sinh trong giảng dạy và kết quả thu 4
Trang 5được sau đợt trắc nghiệm, tôi nhận thấy: Chỉ có 25,9 % học sinh luôn có suy nghĩtích cực khi các tình huống có vấn đề xảy ra, có cách ứng xử khéo léo và ôn hòa.
Có 27,6 % số học sinh được trắc nghiệm có tư duy chưa ổn định, chưa hoàn toànhiểu bản thân cũng như làm chủ được mình trong mọi hoàn cảnh Và có tới46,5% học sinh có thể sẽ gặp rắc rối trong cách xử lí tình huống, với các lựa chọn
đa phần là b, các em sẽ là nguyên nhân dẫn đến nhiều mâu thuẫn tiếp theo màbản thân các em không lường trước được
2 Nguyên nhân và hậu quả của thực trạng trên:
a Nguyên nhân:
Như đã nói ở trên, học sinh THCS, đặc biệt là học sinh lớp 9 có nhiều thayđổi mạnh mẽ cả về tâm lí và sinh lí Các em đang trong quá trình dậy thì của cơthế, sự thay đổi về sinh lí kéo theo những biến động mạnh về tâm lí, các emkhông còn hoàn toàn nghe theo những chỉ dẫn của người lớn mà bắt đầu làm theo
ý muốn của cái “tôi” cá nhân nhiều hơn Các em muốn được tự do, tự lập hơn,muốn được công nhận mình đã trưởng thành trong khi kĩ năng sống còn rất nonkém Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh của Internet với các trang mạng xã hội đãtác động rất lớn đến nhận thức của các em Đứng trước những thông tin đa chiềucũng như những biểu hiện tiêu cực của đời sống xã hội, các em dễ bị lôi kéo vàolối sống suy đồi, suy nghĩ tiêu cực, hành động bế tắc
Trong những năm gần đây, chương trình Ngữ Văn đã có những thay đổi đó
là tích hợp nhiều hơn kĩ năng sống vào bài học và thực hiện những giờ học cótính chất liên môn Xét một cách toàn diện chương trình Ngữ Văn 9 còn nặng vềkiến thức Nhiều thầy cô vẫn tham kiến thức mà bỏ quên phần giáo dục về nhậnthức, quên việc giúp các em hình thành cách tư duy mang tính tích cực và các kĩnăng sống cơ bản Thời lượng tiết học có hạn, phần kiến thức mất nhiều thời giannên việc tích hợp kĩ năng sống được thực hiện trong khoảng thời gian ngắn ngủi
để cho có nên hiệu quả không cao Sự lồng ghép giáo dục kĩ năng sống còn mangtính giáo điều, khiên cưỡng Quá trình tích hợp không đúng thời điểm, không tựnhiên khiến học sinh không tiếp nhận được vốn sống, thậm chí không có cả hứngthú trong học Ngữ Văn Điều này không chỉ làm hạn chế vai trò của môn NgữVăn mà còn khiến cho kĩ năng sống của một bộ phận học sinh rất kém và đôi khicòn có những tiêu cực trong nhận thức về môn học
b Hậu quả :
Thực tế đã cho thấy,ở độ tuổi 14-15, khi học sinh tư duy tiêu cực và thiếu
kĩ năng sống, các em dễ có những hành động bồng bột để lại không ít hậu quả
- Khi gia đình có mâu thuẫn hoặc giận dỗi cha mẹ các em có thể bỏ nhà ra
đi, khi mâu thuẫn với bạn bè, gia đình các em có thể phá phách, khi gặp chuyệnbuồn hay u uất các em có thể làm đau bản thân hoặc từ bỏ mạng sống của mình,thậm chí vì cùng quẫn , túng thiếu các em có thể làm những việc tày trời như giếtngười, hãm hiếp, tổn hại đến người khác
- Thiếu nhận thức và kĩ năng sống các em có thể dễ bị các thành phần xấutrong xã hội lôi kéo Các em có thể trở thành nạn nhân của nạn xâm phạm tìnhdục, xâm phạm cơ thể, bị lừa gạt tham gia tiếp tay cho kẻ xấu
- Thiếu niềm tin và lòng bao dung các em có thể trở nên ích kỉ và bị cô lập Trước thực trạng trên, người giáo viên cần làm tốt vai trò người thầy trong
Trang 6quá trình truyền thụ tri thức đồng thời là người bạn, người anh,người chị trongviệc lắng nghe, bảo ban, khuyên nhủ các em , giúp các em vượt qua nhữngkhủng hoảng, những cám dỗ, những bất trắc, để các em an toàn trưởng thànhtrong một môi trường xã hội nhiều biến động.
III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN:
1 Giải pháp:
Hình thành tư duy tích cực và kĩ năng sống cho học sinh thông qua các bài
giảng của môn Ngữ Văn trong chương trình chính khóa Ở mỗi bài giảng giáoviên lựa chọn những nội dung để học sinh cùng trải nghiệm tư duy và kĩ năngsống khác nhau Trong phạm vi của đề tài, tôi đã chọn văn bản “ Chuyện ngườicon gái Nam Xương” của tác giả Nguyễn Dữ để giúp học sinh có cách nhìn tíchcực, chuẩn bị cho các em những kĩ năng sống cần thiết sau này
2 Các bước tổ chức thực hiện:
Bước 1: Giúp học sinh hiểu rõ giá trị của tác phẩm “ Chuyện người con gái Nam Xương”.
*Nguồn gốc của truyện:
“Chuyện người con gái Nam Xương” là truyện thứ 16 trong tập Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ Truyện có nguồn gốc từ một truyện dân gian tên là “
Vợ chàng Trương” ( Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam).
* Những giá trị cơ bản của truyện:
đa nghi, hồ đồ đã làm tan vỡ gia đình bé nhỏ và đẩy nàng tới chỗ phải chọn cáichết để minh chứng cho sự trong sạch của mình
+ Giá trị nhân đạo: Thể hiện ở thái độ trân trọng, ngợi ca những vẻ đẹp củangười phụ nữ Mặc dù rơi vào bi kịch tang thương nhưng Nguyễn Dữ đã xoa dịunỗi đau ấy bằng một sự cảm thông sâu sắc, bằng sự an ủi cho người bạc mệnh khigửi gắm nàng trong một thế giới thủy cung đẹp lung linh để nàng hưởng cuộcsống yên bình, vĩnh viễn không còn đớn đau hay sóng gió của tục thế
- Những đặc sắc về mặt nghệ thuật:
“Chuyện người con gái Nam Xương” là một tác phẩm được viết theo thểloại truyện truyền kì Tính chất truyền kì trong tác phẩm được thể hiện ở phầncuối truyện Vũ Nương tự vẫn nhưng nàng không chết mà được Linh Phi cứusống và nàng gửi thân nơi cung nước Chi tiết Vũ Nương ngồi giữa dòng HoàngGiang trở về nói lời tạ từ cuối cùng với Trương Sinh Kết thúc ấy phần nào đemđến một sự an ủi, đề cao một triết lý , thể hiện ước mơ về lẽ công bằng trong đờisống và những điều tốt đẹp dành cho những con người lương thiện Hơn thế, yếu
tố kì ảo khiến nội dung của truyện trở nên hấp dẫn, li kì, huyền ảo hơn
6
Trang 7Ngoài ra, Nguyễn Dữ cũng rất thành công với nghệ thuật tạo kịch tínhtrong câu chuyện Bằng chi tiết nghệ thuật là lời thoại bé Đản và hình ảnh chiếcbóng, người đọc không biết chiếc bóng xuất hiện tự bao giờ nhưng nó chính lànguyên nhân dẫn đến câu nói vô tình của bé Đản khi cùng cha đi thăm mộ bà,một câu nói được coi như châm ngòi thổi bùng nhọn lửa ghen tuông, đa nghitrong Trương Sinh rồi dẫn đến kết thúc bằng sự trẫm mình của Vũ Nương trêndòng Hoàng Giang Và cũng một câu của bé Đản sau khi bi kịch đã xảy ra, đãchấm dứt oan khiên cho người vợ chung thủy.
Tính triết lí của câu chuyện còn ở chi tiết chiếc bóng Chiếc bóng đi theongày tháng ấm êm của gia đình nhỏ, len lỏi ngự trị trong tâm tư mỗi người vớimột vai trò khác nhau Cái bóng không rõ hình hài nên lẩn khuất, cái bóng củacuộc đời, của định mệnh, của sự mong manh nếu con người ta không cẩn trọng
mà giữ gìn, vun vén Chiều sâu câu chuyện nhờ chi tiết chiếc bóng mà tăng thêmrất nhiều Không đơn thuần là bi kịch riêng của Vũ Nương mà có thể sẽ là bikịch của bất kì ai, trong bất kì thời đại nào nếu như chúng ta không làm rõ đượcnhững cái bóng đen luôn hiện hữu trong tâm tưởng
Bước 2: Lựa chọn những nội dung thích hợp để hình thành tư duy tích cực và KNS cho học sinh qua văn bản “ Chuyện người con gái Nam Xương” Trước ki lựa chọn nội dung thích hợp để hình thành tư duy tích cực và kĩ
năng sống cho học sinh, giáo viên cần làm rõ với các em sự khác biệt giữa thờiđại tác phẩm ra đời, không gian nghệ thuật trong tác phẩm là những năm của thế
kỉ XVI, dưới chế độ phong kiến Nhân vật Vũ Nương là hình mẫu lí tưởng, đạidiện cho vẻ đẹp của những người phụ nữ lúc bấy giờ Ngay cả việc nàng tự vẫncũng là hành động quyết liệt để bảo toàn danh dự trong một xã hội vốn nhiều bấtcông và hiếm khi lắng nghe tiếng nói của những người phụ nữ Cảm thụ văn bản
“ Chuyện người con gái Nam Xương” bằng cách đặt không gian và tâm lí nghệthuật vào trong thời đại đó Nhưng khi lựa chọn nội dung tích hợp giáo viên phảichọn được những nội dung phù hợp với đời sống hiện đại của các em Đảm bảoviệc tích hợp kĩ năng sống diễn ra tự nhiên, hiệu quả và vẫn đảm bảo những giátrị thẩm mỹ của hình tượng nhân vật cũng như những giá trị cơ bản của tác phẩm Trong phần này tôi sẽ trình bày những nội dung được tích hợp trong bàihọc để hình thành tư duy tích cực và kĩ năng sống cho học sinh Thời điểm tíchhợp của từng nội dung sẽ được trình bày trong giáo án minh họa
* Học Vũ Nương kĩ năng ứng xử trong cuộc sống gia đình:
Trong phần tìm hiểu về nhân vật Vũ Nương với vai trò một người làm vợ
có chi tiết “ Vũ Nương biết tính chồng đa nghi nên lúc nào cũng giữ gìn khuônphép không để vợ chồng đến thất hòa” Đây là chi tiết giáo viên có thể liên hệ vàtích hợp Thực tế của đời sống gia đình rất phức tạp và vai trò của người phụ nữgiữ hòa khí trong gia đình, làm cho không khí gia đình luôn đầm ấm Vũ Nương
đã nương theo tính cách một người chồng đa nghi, phòng ngừa vợ hết sức đểsống và giữ gia đình yên ổn Đó chính là điểm khéo léo của người phụ nữ tronggia đình, mềm mại tinh tế, đầy yêu thương Đó là cách người phụ nữ học sốngchung Mỗi học sinh cần học kĩ năng sống chung ấy, muốn sống chung phải hiểunhững người xung quanh, thích nghi được với cá tính của mỗi người bởi vì tất cảchúng ta đều không hoàn toàn hoàn hảo, tập sống chung đồng thời tránh những
Trang 8va chạm xấu có thể là cách mà mỗi người vun vén cuộc sống của mình Đâychính là kĩ năng cơ bản mà học sinh nên nhận diện và thực tập mỗi ngày.[4]
Ngoài ra chúng ta có thể học được cách Vũ Nương ứng xử khi bị hàm oan.Khi Trương Sinh đi lính trở về cũng là lúc Vũ Nương rơi vào hoàn cảnh oankhiên Trước cơn thịnh nộ của chồng nàng đã rất nhẹ nhàng, khúc chiết trongcách giãi bày oan ức và tấm lòng của mình Đây cũng là kĩ năng mà mỗi học sinhcần học khi đứng trước những tình huống bất lợi cho bản thân
* Học kĩ năng lắng nghe và giải quyết tình huống mâu thuẫn từ thất bại trong cách ứng xử của nhân vật Trương Sinh:
Trương Sinh- một người chồng đa nghi, phòng ngừa vợ quá sức, cho dù đó
là người vợ anh ta vốn yêu thương, cưới nàng về vì dung hạnh Có thể khẳngđịnh đa nghi, ghen tuông là bản chất sẵn có trong con người Trương Sinh Câunói của bé Đản như mồi lửa nhen lên thổi bùng ngọn lửa ghen tuông và khiến nóđốt cháy cả một gia đình Từ chỗ ghen tuông, không kiềm chế dẫn đến chỗ mùquáng không tin vào ai Thất bại của Trương Sinh chính là để cảm giác ghentuông thúc giục, điều khiển khiên anh ta không đủ bình tĩnh, sáng suốt tìm ra cộinguồn, không tin lời vợ lẫn hàng xóm thanh minh và đẩy Vũ Nương đến chỗ bếtắc, tuyệt vọng phải dùng cái chết để minh oan Cũng bởi sự mù quáng, hồ đồtrong cách cư xử, tự tay Trương Sinh đã phá vỡ hạnh phúc một gia đình, khiếnbản thân anh ta mất vợ, con trai anh ta mất mẹ
Nếu trong trường hợp của Trương Sinh, HS sẽ làm gì? Để giải quyết đượctình huống mâu thuẫn như thế này các em cần có kĩ năng lắng nghe, với tâm thếbình tĩnh để thấu hiểu Nếu các em không nghe, các em sẽ không hiểu, khi khônghiểu sẽ dẫn đến nhiều hiểu lầm và sự sai biệt trong tâm mình lẫn tâm người Sựbình tĩnh giúp các em lắng nghe được từ nhiều phía đồng thời phân tích đượcđúng sai một cách chuẩn mực nhất và có hành động sáng suốt nhất
* Học cách tư duy tích cực từ bi kịch của Vũ Nương:
Trong truyện, nhân vật Vũ Nương vì bị chồng nghi ngờ thất tiết Thói đanghi, hồ đồ, độc đoán khiến Trương Sinh chửi mắng, đánh đập, bịt kín hết mọicon đường để thanh minh của nàng Không còn cách nào khác, nàng đã thềnguyền trước khi trẫm mình xuống dòng Hoàng Giang, lấy cái chết để chứngminh cho phẩm hạnh trong sạch của nàng Cái chết của Vũ Nương thể hiện sựquyết liệt của nàng, nàng thà chết trong còn hơn sống đục
Một tác phẩm văn học cổ, viết về bi kịch của một người phụ nữ đức hạnh
có sức thuyết phục và ảnh hưởng không nhỏ tới tư duy của học sinh đang tuổimới lớn Các em có thể coi hành động tự vẫn của Vũ Nương là cách hiệu quảnhất để làm mỗi khi cần chứng tỏ những oan ức chưa nói ra được của bản thân.Đây chính là lúc giáo viên phải nhấn mạnh rõ để các em hiểu được sự khác biệtgiữa thời đại tác phẩm ra đời và thời đại các em sống Chế độ nam quyền trongmột xã hội phong kiến không coi trọng người phụ nữ đã đẩy Vũ Nương đến chỗphải lựa chọn dùng cái chết để bảo toàn danh dự Chế độ xã hội chủ nghĩa các emđang sống là chế độ dân chủ và bình đẳng Mỗi người đều có quyền chọn cáchtích cực nhất để thay đổi cuộc sống của mình Giáo viên cần khẳng định, việc họcsinh được học tác phẩm là để các em có cái nhìn bao quát về xã hội xưa, hiểu rõthân phận con người, đặc biệt là người phụ nữ trong xã hội phong kiến Để các 8
Trang 9em biết cảm thông, yêu thương và trân trọng cuộc sống hiện tại.
Cũng trong nội dung này, giáo viên hướng cho học sinh tới cách tư duytích cực khi gặp phải những vấn đề tương tự trong cuộc sống Thực tế, bất kì aicũng có thể rơi vào cảnh hàm oan, vào những thị phi một lời, một lúc không nóihết được Đời sống hiện đại không có cái kì ảo của truyện truyền kì, không cóphép màu cho những quyết định sai lầm, đôi khi không có cả cơ hội để làm lạikhi con người từ chối sự sống của chính mình Tuổi học trò còn non nớt càng dễrung động với những thay đổi và dư luận từ bên ngoài Đã từng có những bi kịchxảy ra khi học sinh học kém, hoàn cảnh gia đình bế tắc, những mối quan hệ bạn
bè đổ vỡ, thậm chí cả những rung động đầu đời không diễn ra như các em mongmuốn Mỗi lúc như thế các em cần bình tĩnh, kiên nhẫn và lạc quan tìm ra mộtcách tư duy theo chiều hướng tốt hơn Bên cạnh các em còn có gia đình, thầy cô,cao hơn là các đoàn thể xã hội có thể giúp đỡ, tư vấn để các em tháo gỡ đượcnhững vướng mắc của tuổi mới lớn Và quan trọng hơn hết, các em cần tránhcách tư duy tiêu cực có thể dẫn mình đến chỗ tuyệt vọng, bế tắc, có hành động
cùng quẫn mất lí trí
* Bài học về lòng tin tưởng và sự bao dung:
Khi dạy văn bản này tôi muốn mở ra một hướng tiếp cận mới giúp học sinh
có cái nhìn tích cực hơn về cuộc sống và cả cách mỗi người phải nhận diện vàthấu hiểu để tự chịu trách nhiệm với hành động của chính mình
Thực tế đã cho thấy bi kịch gia đình của Vũ Nương không chỉ xảy ra ở xãhội phong kiến mà còn có thể xảy ra trong xã hội hiện đại nếu như con ngườithiếu lòng tin vào nhau và thiếu sự bao dung cho lỗi lầm của người khác TrươngSinh vì thiếu lòng tin vào vợ mà đẩy nàng đến tuyệt vọng phải tự vẫn Bản thânTrương Sinh cũng là nạn nhân của sự thất học Vì thất học nên dù con nhà hàophú vẫn phải đi lính Từ đó để thấy, vai trò của việc học tác động không nhỏ đếnnhân cách con người Người không học ngoài kiến thức thiếu sót thì tâm tínhcũng như chưa được thuần dưỡng Trương Sinh vốn đa nghi, hay ghen cộng thêmvới sự thất học đã để cơn giận dữ chi phối và làm vỡ gia đình nhỏ Bản thân anh
ta cũng mất vợ, bé Đản thiếu mẹ, Vũ Nương chỉ là cái bóng ẩn hiện trên dòngHoàng Giang Xét ở một phương diện nào đó, Trương Sinh có cái đáng thươngcủa một kẻ ngu dốt, cái đau khổ của một kẻ thất bại Nếu trong đời sống gia đình,thiếu niềm tin và cư xử hồ đồ thì cũng có nghĩa mỗi người có thể trở thành nhữngTrương Sinh thời hiện đại
Bản thân tôi khi dạy tác phẩm này, tôi không cố hướng học sinh đến chỗtruy tìm nguyên nhân cái chết của Vũ Nương bằng cách điểm mặt gọi tên cái đẩy
Vũ Nương đến chỗ oan ức phải tự vẫn Tôi vẫn cho rằng đời sống con người vốnnhiều phức tạp và lắm éo le, Trương Sinh đáng trách nhưng cũng đáng thương vìxét đến cùng anh ta cũng là nạn nhân của sự ngu dốt Vũ Nương là nạn nhânnhưng cái nhân đưa đẩy có một phần do hành động và quyết định của nàng.Trong những ngày chờ chồng về, khỏa lấp nỗi trống vắng cho mình và cho connàng đã chỉ bóng mình trên tường mà nói đó là cha bé Đản Cái bóng của nàngchính là người cha trong tâm tưởng bé Đản, là người tình của nàng trong sự hoàinghi của Trương Sinh Mầm mống bi kịch đã nảy chồi từ trong những ngày thángnàng chờ đợi chồng về Vì thế, cụ thể nguyên nhân, nhất là những nguyên nhân
Trang 10về mặt xã hội có phần gượng ép Trong phần này tôi chỉ muốn hướng học sinhđến chỗ nhận ra sai lầm của từng nhân vật và tìm cách khắc phục những sai lầmtheo chiều hướng tích cực Nếu Trương Sinh tin tưởng hơn, lắng nghe hơn thì cóthể oan ức sáng tỏ và bi kịch không xảy ra Bản thân Vũ Nương mặc dù hàm oannhưng nàng đã rất bao dung không một lời oán hận, lời thoại cuối chuyện khinàng hiện giữa dòng Hoàng Giang đã nói lên điều đó Thay vì chỉ tên sát thủ, tôimuốn hướng học sinh đến lòng tin tưởng và sự bao dung nhiều hơn bởi vì xã hộihiện đại khá nhiều bi kịch từ chỗ thiếu niềm tin, không đủ bao dung mà ra Hiểunhư thế thì câu chuyện sẽ mang tính nhân văn hơn rất nhiều.
* Cảm nhận về quy luật của cuộc đời và giá trị của hạnh phúc:
Trong tác phẩm của mình, Nguyễn Dữ đã âm thầm gửi vào trong đó quyluật của cuộc sống thông qua các chi tiết nghệ thuật đặc biệt là chi tiết nghệ thuậtchiếc bóng
Cuộc sống con người là sự luân chuyển vô thường Cái bóng cũng theoquy luật đó mà biến đổi Từ cái bóng của Vũ Nương đến người cha là trong tâmtrí bé Đản, đến “người tình vô danh” trong hoài nghi tưởng tượng của TrươngSinh Cái bóng âm thầm di chuyển theo thời gian, len lỏi vào tâm tưởng của mỗingười Mỗi bước đi của nó vừa mang lại sự an ủi, vừa gieo rắc oan khiên, vừanhư minh chứng rửa sạch uất ức cho Vũ Nương và cả gia đình bé nhỏ của nàng.Cái bóng luân chuyển một vòng tròn và trở lại là cái bóng trên tường trong đêmTrương Sinh ngồi ôm con Một vòng để hạnh phúc đi từ có đến không Kết thúcbằng vợ xa chống, chồng mất vợ, con lìa mẹ Cũng cái bóng ấy người đọc nhân
ra hạnh phúc vốn rất mong manh nếu người ta không cẩn trọng nâng giữ
Cuộc sống là chuỗi nhân duyên trùng trùng rồi mới dẫn đến một kết quả hết sứcbất ngờ không ai lường trước được Một khi hạnh phúc đã mất khó có thể tìm lại.Cảm nhận được những quy luật của cuộc sống bằng lối tư duy tích cực cho họcsinh những trải nghiệm sâu sắc hơn về cuộc sống Biết trân quý sinh mạng củamình, biết yêu thương, biết thông cảm với những người xung quanh,cảm nhậnhạnh phúc ngay trong từng phút giây các em sống và các em còn có khả năng yêu
thương để từng giây phút sống ấy thực sự thăng hoa
IV GIÁO ÁN MINH HỌA
Dựa trên những nội dung có thể tích hợp trong bài giảng để hình thành tưduy tích cực và kĩ năng sống cho học sinh như đã trình bày trên, tôi thực hiệnminh họa cụ thể bằng giáo án cho hai tiết 16,17: Văn bản: “Chuyện người con gáiNam Xương” của Nguyễn Dữ ( Chương trình Ngữ Văn 9) Các phần tích hợp sẽđược đánh dấu bằng chữ nghiêng, in đậm
- Nắm được cốt truyện, nhân vật, sự kiến trong một tác phẩm truyền kì
- Vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt nam trong xã hội cũ
- Mối liên hệ giữa tác phẩm và truyện Vợ chàng Trương
2 Kĩ năng:
10
Trang 11- Vận dụng kiến thức đã học để đọc và hiểu tác phẩm viết theo thể loại
truyện truyền kì
- Cảm nhận được những chi tiết nghệ thuật độc đáo trong tác phẩm tự sự
có nguồn gốc dân gian
3 Thái độ:
- Có thái độ cảm thông trân trọng những đau khổ và đức hạnh của ngườiphụ nữ trong xã hội xưa và có ý thức rèn luyện phát triền bản thân trong xã hộihiện đại
B Chuẩn bị của GV và HS:
- GV: Soạn bài và đọc tài liệu tham khảo
- HS: Đọc, chuẩn bị bài ở nhà; tham khảo tài liệu có liên quan đến bài học
C Tổ chức các hoạt động dạy học:
1 Hoạt động khởi động:
* Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
* Giới thiệu bài mới:
2 Dạy học bài mới:
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Hoạt động 1 : Tìm hiểu chung văn bản
Chuyện người con gái Nam Xương?
- HS dựa vào chú thích (1) trả lời
GV bổ sung cho HS về truyện Vợ
chàng Trương.
- GV: Truyện chia làm mấy phần?
Nội dung từng phần? (Hướng dẫn HS
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả Nguyễn Dữ
- Sống ở thế kỉ 16 quê ở tỉnh HảiDương
- Học rộng tài cao, nhưng chỉ làmquan một năm rồi xin nghỉ để về nhànuôi mẹ già và viết sách, sống ẩn dật
2 Tác phẩm:
a Đọc, kể tóm tắt.
Đại ý: Câu chuyện kể về số phậnoan nghiệt của người phụ nữ có nhansắc, đức hạnh dưới chế độ phụ quyềnphong kiến
b Tìm hiểu chú thích (1) Truyền kỳ mạn lục: 20 truyện, viết
bằng chữ Hán Nhân vật chính thường
là những người phụ nữ đức hạnhkhao khát cuộc sống yên bình hạnhphúc
- Chuyện người con gái Nam Xương
là truyện thứ 16 trong 20 truyện của
Truyền kỳ mạn lục Truyện có nguồn gốc từ truyện dân gian Vợ chàng Trương.
c Bố cục: 3 phần
- Đoạn 1 (Từ đầu đến"cha mẹ đẻ