LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Toán học là môn học cung cấp các kiến thức cơ bản, hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo Toán học, qua đó phát triển tư duy lô gíc, bồi dưỡng và phát triển những thao tác
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUAN HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
RA ĐỀ THI HỌC KÌ TOÁN 6 PHÙ HỢP ĐỐI TƯỢNG
HỌC SINH HUYỆN QUAN HÓA.
Người thực hiện: Võ Thái Sơn Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Phú Xuân SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Toán
THANH HÓA NĂM 2017
Trang 2MỤC LỤC
Trang
PHẦN THỨ NHẤT: MỞ ĐẦU
PHẦN THỨ HAI: NỘI DUNG
2.1.1 Yêu cầu chung về kĩ thuật kiểm tra đánh giá 3 2.1.2 Trong việc đánh giá học sinh nhằm mục đích 3
2.2.1 Thực trạng về công tác ra đề thi học kì môn toán tại Quan Hóa 4 2.2.2 Thực trạng về chất lượng học sinh đại trà tại Quan Hóa 5
2.3.2 Một số kinh nghiệm ra đề thi học kì lớp 6 7 2.3.3 Đề, đáp án thi học kì môn toán 6 tham khảo 9
PHẦN THỨ BA: KIẾN NGHỊ - KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 3PHẦN THỨ NHẤT: MỞ ĐẦU
1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Toán học là môn học cung cấp các kiến thức cơ bản, hệ thống tri thức,
kĩ năng, kĩ xảo Toán học, qua đó phát triển tư duy lô gíc, bồi dưỡng và phát triển những thao tác trí tuệ cần thiết để nhận thức thế giới khách quan về mặt
số lượng và hình dạng như trừu tượng hoá, khái quát hoá, phân tích tổng hợp nhờ đó biết cách hoạt động có hiệu quả trong cuộc sống
Thực tế hiện nay, khoa học kỹ thuật tiến bộ mạnh mẽ, học sinh được tiếp cận tri thức qua nhiều kênh, nhiều nguồn khác nhau như thông qua truyền hình, internet Học sinh sớm phát triển về tư duy Khối lượng tri thức của học sinh ngày một gia tăng, nhận thức của các em ngày càng mở rộng Học sinh phát triển nhanh hơn có khả năng nhận thức tốt hơn Vì thế dạy học không chỉ trang
bị những kiến thức kỹ năng kỹ xảo xác định mà cũng cùng với việc dạy học đó, cần phải tổ chức như thế nào để đảm bảo dạy học rèn tư duy cho học sinh
Cựu Thủ Tướng Phạm Văn Đồng đã nhiều lần nhấn mạnh: "Chương trình sách giáo khoa phải đảm bảo dạy cho học sinh những nguyên lý cơ bản, toàn diện về các mặt đức dục, trí dục, mỹ dục Đồng thời tạo cho các em điều kiện phát triển óc thông minh, khả năng độc lập sáng tạo Cái quan trọng của trí dục là: Rèn luyện óc thông minh và sức suy nghĩ ” (Phạm Văn Đồng -Đào tạo thế hệ trẻ của dân tộc thành những chiến sỹ cách mạng dũng cảm, thông minh sáng tạo-NXBGD-1996tr137)
Môn Toán có vai trò lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết có vấn đề có căn cứ khoa học, linh hoạt, sáng tạo Môn Toán còn góp phần hình thành và phát triển phẩm chất của người học sinh như kiên trì, nhẫn nại, cẩn thận, ý thức vượt khó khăn làm việc một cách khoa học có hệ thống Đồng thời nó cũng là công cụ để giúp học sinh học tập các bộ môn khác và cần thiết cho mọi hoạt động trong cuộc sống, trong thực tiễn
Trong hệ thống các môn học ở bậc THCS, môn Toán đóng một vai trò hết sức quan trọng, bởi lẽ học môn Toán giúp cho học sinh dần hình thành và phát triển được sự linh hoạt, sáng tạo và tư duy trừu tượng Học Toán giúp con người nâng cao trình độ tính toán, giúp khả năng tư duy logic, sáng tạo ngày càng nâng cao và phát triển Khi học Toán là qua hoạt động giải bài tập giúp học sinh nâng cao dần khả năng suy luận, đào sâu, tìm hiểu và trình bày các vấn đề một cách logic
Học Toán đồng nghĩa với việc tư duy được Toán, làm được bài tập Toán; việc đó đòi hỏi học sinh phải có vốn kiến thức cơ bản ở một mức độ nhất định nào đó Đối với học sinh là dân tộc thiểu số, học lớp 6 nhưng sử dụng tiếng phổ thông cũng chưa sành, viết còn chậm, sai lỗi chính tả nhiều, vậy vấn đề để hiểu được kiến thức sẽ rất khó khăn và chậm chạp, chưa hiểu được kiến thức cũ, lại phải học kiến thức mới Làm cho các em luôn có cảm
Trang 4giác không tự tin, và không biết học từ đâu
Qua thực tế giảng dạy môn Toán lớp 6 tại huyện Quan Hóa tôi nhận thấy kết quả học tập của các em học sinh thể hiện qua các bài kiểm tra học kì còn nhiều điểm yếu; kéo theo điểm trung bình môn Toán học kì và cả năm dưới 5,0
Một trong những nguyên nhân là các đề kiểm tra, thi của các giáo viên
ra chưa phù hợp đối tượng học sinh, chưa đảm bảo cấu trúc một đề thi, kiểm tra, chưa đáp ứng yêu cầu về chuẩn kiến thức, kĩ năng Toán lớp 6
Do đó tôi chọn đề tài "Ra đề thi học kì toán 6 phù hợp đối tượng học
sinh huyện Quan Hóa" chia sẻ cùng các đồng nghiệp.
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Tôi chọn đề tài "Ra đề thi học kì toán 6 phù hợp đối tượng học sinh huyện
Quan Hóa" Giúp các thầy cô ra đề thi học kì đảm bảo cấu trúc, chuẩn kiến thức
kĩ năng theo yêu cầu và phù hợp đối tượng học sinh
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
- Cách thức ra đề thi học kì môn toán lớp 6
- Học sinh lớp 6 trên đia bàn huyện Quan Hóa
- Đề thi học kì môn Toán lớp 6
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để nghiên cứu đề tài này, tôi tiến hành theo các phương pháp sau:
- Phương pháp phân tích tổng hợp lí thuyết;
- Phương pháp phân tích tổng kết kinh nghiệm;
- Phương pháp quan sát;
- Phương pháp điều tra
PHẦN THỨ HAI: NỘI DUNG 2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN
2.1.1 Yêu cầu chung về kĩ thuật kiểm tra đánh giá
Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh phải được xác định từ mục tiêu dạy học nhằm giúp người học và người thầy nắm được thông tin ngược chiều để điều chỉnh
Nội dung kiểm tra, đánh giá phải toàn diện, bao gồm cả kiến thức, kĩ năng, tư duy và phương pháp, không chỉ yêu cầu thiên về tái hiện kiến thức và
kĩ năng Việc kiểm tra đánh giá kết quả bài học cần tính đến ngay khi xác định mục tiêu và thiết kế bài dạy nhằm giúp cho học sinh và giáo viên kịp thời mắm được những thông tin ngược chiều để điều chỉnh hoạt động dạy và học
2.1.2 Trong việc đánh giá học sinh nhằm mục đích
Trang 5* Đối với học sinh: Cung cấp cho học sinh thông tin ngược chiều về
quá trình học tập cuả bản thân để học sinh tự điều chỉnh quá trình học tập,
kích thích hoạt động học tập, khuyến khích năng lực tự đánh giá
* Đối với giáo viên: Cung cấp cho người thầy những thông tin cần thiết
nhằm định xác định đúng hơn về năng lực nhận thức của học sinh trong học tập, từ đó đề xuất các biện pháp kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy học, thực hiện mục đích dạy học Các yêu cầu sư phạm trong việc đánh giá học sinh: Khách qua, toàn diện, hệ thống, công khai
2.1.3 Kĩ thuật đánh giá
Thông thường sử dụng câu hỏi và bài tập
Trong việc biên soạn và sử dụng câu hỏi, bài tập để kiểm tra đánh giá cần đảm bảo những yêu cầu sau:
* Câu hỏi và bài tập phải phù hợp với yêu cầu của chương trình, với chuẩn kiến thức kĩ năng tối thiểu theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, sát với đối tượng học sinh, vùng miền
* Câu hỏi và bài tập phải được phát biểu chính xác, rõ ràng để học sinh
có thể hiểu một cách đơn giản
* Bên cạnh nhưng câu hỏi, bài tập hướng vào yêu cầu cơ bản cần chuẩn
bị câu hỏi, bài tập phải đào sâu, đòi hỏi phải vận dụng kiến thức một cách tổng hợp, khuyến khích học sinh suy nghĩ tích cực
* Việc đánh giá kết quả không đơn thuần là chỉ cho điểm mà kèm theo đó cần có những nhận xét ưu khuyết điểm về nội dung và hình thức trình bày và phương pháp học tập, đề suất được phương hướng bổ cứu và kế hoạch giúp học sinh khắc phục
2.1.4 Công cụ đánh giá
a) Loại công cụ là đề kiểm tra viết
b) Loại công cụ là câu hỏi:
+ Câu hỏi tự luận
+ Câu hỏi trắc nghiệm khách quan
2.2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐÊ
2.2.1 Thực trạng về công tác ra đề thi học kì môn toán tại Quan Hóa
Trong việc biên soạn và sử dụng câu hỏi, bài tập để kiểm tra đánh giá giáo viên thường mắc một số lỗi sau:
Một là, công tác kiểm tra đánh giá của giáo viên còn gặp rất nhiều khó khăn, do chưa nắm vững chuẩn kiến thức kĩ năng tối thiểu theo quy định của
Bộ Giáo dục và Đào tạo, đối tượng học sinh vùng miền
Hai là, câu hỏi và bài tập đôi khi phát biểu còn thiếu chính xác, không ngắt nghĩa, thiếu rõ ràng để học sinh có thể hiểu một cách đơn giản Câu hỏi
Trang 6đa nghĩa và bài tập khó, phải vận dụng kiến thức tổng hợp.
Ba là, việc kiểm tra đánh giá và xếp loại của giáo viên còn quá nặng về cho điểm Chưa quan tâm đến ưu khuyết điểm về nội dung, hình thức trình bày bài của học sinh và phương pháp học tập, đề xuất phương hướng và kế hoạch giúp đỡ, đặc biệt rèn luyện ý thức tự học, tự đáng giá của học sinh Bốn là, việc lựa chọn hình thức kiểm tra của một số giáo viên còn rất hạn chế, thiếu sáng tạo còn mang tính dập khuôn máy móc Phương pháp kiểm tra đánh giá không còn phù hợp với tinh thần đổi mới phương pháp dạy học
Cuối cùng, cũng cần phải đề cập đến đội ngũ giáo viên đôi lúc chưa
tích cực trong công tác tự học, tự rèn luyện để nâng cao trình độ chuyên môn
2.2.2 Thực trạng về chất lượng học sinh đại trà tại Quan Hóa
Quan Hóa là một huyện miền núi còn nghèo, trình độ dân trí còn có khoảng cách với các vùng đồng bằng Qua khảo sát tình trạng học tập của các
em đa phần là tính toán còn chậm, nhút nhát, hơi khó gần, trong số đó học sinh yếu khá nhiều Mặt khác gia đình chưa quan tâm trong quá trình học tập, phó mặc cho thầy giáo, cô giáo Việc học tập của học sinh chỉ có sự đóng góp duy nhất từ người thầy
Nhiều học sinh đến mùa vụ, hay gieo trồng phải ở nhà gần cả tuần học
và kiến thức học sinh đó cũng bỏ qua mà không xem lại
Học sinh chuyển cấp (lớp 5 lên lớp 6) chất lượng thấp Từ đó tác động không nhỏ tới kết quả học tập của các em năm học lớp 6
Chất lượng học sinh của các trường trung tâm: Hồi Xuân, Thị trấn, Dân tộc Nội trú cao hơn khá nhiều các khu vực khác Do đó khó khăn cho công tác ra đề thi học kì chung cho cả huyện
Từ những thực trạng trên tôi đề xuất một số biện pháp và giải pháp sau:
2.3 BIỆN PHÁP - GIẢI PHÁP
2.3.1 Các bước biên soạn đề kiểm tra
Theo công văn số 8773/BGDĐT-GDTrH ngày 30 tháng 12 năm 2010 của Bộ GD&ĐT các bước biên soạn một đề thi, kiểm tra như sau:
Bước 1 Xác định mục đích của đề kiểm tra
Đề kiểm tra là một công cụ dùng để đánh giá kết quả học tập của học sinh sau khi học xong một chủ đề, một chương, một học kì, một lớp hay một cấp học nên người biên soạn đề kiểm tra cần căn cứ vào mục đích yêu cầu cụ thể của việc kiểm tra, căn cứ chuẩn kiến thức kĩ năng của chương trình và thực
tế học tập của học sinh để xây dựng mục đích của đề kiểm tra cho phù hợp
Bước 2 Xác định hình thức đề kiểm tra
Đề kiểm tra (viết) có các hình thức sau:
1) Đề kiểm tra tự luận;
Trang 72) Đề kiểm tra trắc nghiệm khách quan;
3) Đề kiểm tra kết hợp cả hai hình thức trên: có cả câu hỏi dạng tự luận
và câu hỏi dạng trắc nghiệm khách quan
Mỗi hình thức đều có ưu điểm và hạn chế riêng nên cần kết hợp một cách hợp lý các hình thức sao cho phù hợp với nội dung kiểm tra và đặc trưng môn học để nâng cao hiệu quả, tạo điều kiện để đánh giá kết quả học tập của học sinh chính xác hơn
Bước 3 Thiết lập ma trận đề kiểm tra (bảng mô tả tiêu chí của đề kiểm tra)
Lập một bảng có hai chiều, một chiều là nội dung hay mạch kiến thức, kĩ năng chính cần đánh giá, một chiều là các cấp độ nhận thức của học sinh theo các cấp độ: nhận biết, thông hiểu và vận dụng (gồm có vận dụng ở cấp độ thấp và vận dụng ở cấp độ cao) Trong mỗi ô là chuẩn kiến thức kĩ năng chương trình cần đánh giá, tỉ lệ % số điểm, số lượng câu hỏi và tổng số điểm của các câu hỏi
B1 Liệt kê tên các chủ đề (nội dung, chương ) cần kiểm tra;
B2 Viết các chuẩn cần đánh giá đối với mỗi cấp độ tư duy;
B3 Quyết định phân phối tỉ lệ % tổng điểm cho mỗi chủ đề (nội dung, chương );
B4 Quyết định tổng số điểm của bài kiểm tra;
B5 Tính số điểm cho mỗi chủ đề (nội dung, chương ) tương ứng với tỉ lệ %; B6 Tính tỉ lệ %, số điểm và quyết định số câu hỏi cho mỗi chuẩn tương ứng; B7 Tính tổng số điểm và tổng số câu hỏi cho mỗi cột;
B8 Tính tỉ lệ % tổng số điểm phân phối cho mỗi cột;
B9 Đánh giá lại ma trận và chỉnh sửa nếu thấy cần thiết
Bước 4 Biên soạn câu hỏi, bài tập theo ma trận
Để các câu hỏi biên soạn đạt chất lượng tốt, cần biên soạn câu hỏi thoả
mãn các yêu cầu sau:
1) Câu hỏi phải đánh giá nội dung quan trọng của chương trình;
2) Câu hỏi phải phù hợp với các tiêu chí ra đề kiểm tra về mặt trình bày
và số điểm tương ứng;
3) Câu hỏi yêu cầu học sinh phải vận dụng kiến thức vào các tình huống mới;
4) Câu hỏi thể hiện rõ nội dung và cấp độ tư duy cần đo;
5) Nội dung câu hỏi đặt ra một yêu cầu và các hướng dẫn cụ thể về cách thực hiện yêu cầu đó;
6) Yêu cầu của câu hỏi phù hợp với trình độ và nhận thức của học sinh;
Trang 87) Yêu cầu học sinh phải hiểu nhiều hơn là ghi nhớ những khái niệm, thông tin;
8) Ngôn ngữ sử dụng trong câu hỏi phải truyền tải được hết những yêu cầu của giáo viên ra đề đến học sinh;
9) Câu hỏi nên gợi ý về: Độ dài của bài; thời gian để viết bài; các tiêu chí cần đạt
Bước 5 Xây dựng hướng dẫn chấm (đáp án) và thang điểm
Việc xây dựng hướng dẫn chấm (đáp án) và thang điểm đối với bài kiểm tra cần đảm bảo các yêu cầu: Nội dung khoa học và chính xác Cách trình bày cụ thể, chi tiết nhưng ngắn gọn và dễ hiểu, phù hợp với ma trận đề kiểm tra
Bước 6 Xem xét lại việc biên soạn đề kiểm tra
Sau khi biên soạn xong đề kiểm tra cần xem xét lại việc biên soạn đề kiểm tra, gồm các bước sau:
1) Đối chiếu từng câu hỏi với hướng dẫn chấm và thang điểm, phát hiện những sai sót hoặc thiếu chính xác của đề và đáp án Sửa các từ ngữ, nội dung nếu thấy cần thiết để đảm bảo tính khoa học và chính xác
2) Đối chiếu từng câu hỏi với ma trận đề, xem xét câu hỏi có phù hợp với chuẩn cần đánh giá không? Có phù hợp với cấp độ nhận thức cần đánh giá không? Số điểm có thích hợp không? Thời gian dự kiến có phù hợp không? (giáo viên tự làm bài kiểm tra, thời gian làm bài của giáo viên bằng khoảng 70% thời gian dự kiến cho học sinh làm bài là phù hợp)
3) Thử đề kiểm tra để tiếp tục điều chỉnh đề cho phù hợp với mục tiêu, chuẩn chương trình và đối tượng học sinh
4) Hoàn thiện đề, hướng dẫn chấm và thang điểm
2.3.2 Một số kinh nghiệm ra đề thi học kì lớp 6
Một là: Ra đề đảm bảo tính phân hóa học sinh Học sinh trung bình dễ
làm được 5 - 6 điểm, học sinh khá làm được 7 - 8 điểm, học sinh giỏi làm được 9 điểm, học sinh xuất sắc làm được 10 điểm (theo mặt bằng chung của Quan Hóa)
Biên soạn đề theo 5 câu như sau:
Do lớp 6 học sinh bước đầu tiếp xúc với nhiều khái niệm về Hình học, yếu cầu về kiến thức ít và số tiết hình học khá ít 29 tiết/năm học Do đó bài hình học nên cho 3 điểm, tăng điểm thêm cho phần số học
Trang 9Hai là: Đối với đối tượng học sinh trên địa bàn Quan Hóa, giáo viên nên
linh hoạt trong cách ra câu hỏi, bài tập Chỉ cần đảm bảo chuẩn kiên thức kĩ năng, không nặng nề về kiến thức, kĩ năng trình bày
Ví dụ:
Bài 1: Tìm x, biết:
x 1
=
4 2.
Bài 2: Tìm x, biết:
=
Cùng một dạng toán, kiểm tra cùng một lượng kiến thức nhưng chắc rằng chúng ta, đều thấy rằng bài 2 khó hơn, "đánh đố" học sinh hơn Chỉ thay dấu và đưa kết quả về số nguyên chắc rằng rất nhiều học sinh sẽ thực hiện tốt Mà vẫn đảm bảo yêu cầu về chuẩn kiến thức kĩ năng
Ba là: Nắm chắc cách thức ra đề thi học kì Đảm bảo phù hợp đối tượng
học sinh, chuẩn kiến thức kĩ năng Lên ma trận chuẩn thì việc áp bài toán vào là công việc dễ dàng hơn rất nhiều
Mẫu ma trận đề thi học kì I môn Toán lớp 6 theo chuẩn kiến thức kĩ năng
Cấp
độ
Tên
chủ đề
Nhận biết Thông hiểu
Vận dụng
Cộng Cấp độ thấp Cấp độ cao
Chủ đề 1
Các phép tính
với số tự nhiên
Số câu
Số điểm
Tỉ lệ%
Số câu
Số điểm
Số câu 2
Số điểm 2
Số câu 1
Số điểm 1
Số câu
Số điểm
Số câu 3
3 điểm=30%
Chủ đề 2
Tính chia hết,
ước và bội
Số câu
Số điểm
Tỉ lệ%
Số câu 1
Số điểm 1
Số câu
Số điểm
Số câu 1
Số điểm 1
Số câu
Số điểm
Số câu 2
2 điểm=20%
Chủ đề 3
Cộng trừ
số nguyên
Số câu Số câu Số câu Số câu 1 Số câu Số câu 1
Trang 10Số điểm
Tỉ lệ%
Số điểm Số điểm Số điểm 1 Số điểm 1 điểm=10%
Chủ đề 4
Đoạn thẳng
Số câu
Số điểm
Tỉ lệ%
Số câu 1
Số điểm 1
Số câu 1
Số điểm 1
Số câu 1
Số điểm 1
Số câu
Số điểm
Số câu 3
3 điểm=30%
Chủ đề 5
Nâng cao
Số câu
Số điểm
Tỉ lệ%
Số câu
Số điểm
Số câu
Số điểm
Số câu
Số điểm
Số câu 1
Số điểm 1
Số câu 1
1 điểm=10%
Tổng số câu
Tổng số điểm
Tỉ lệ %
Số câu 2
Số điểm 2
20 %
Số câu 3
Số điểm 3 30%
Số câu 5
Số điểm 5
50 %
Số câu 10
Số điểm 10 100%
Mẫu ma trận đề thi học kì II môn Toán lớp 6 theo chuẩn kiến thức kĩ năng
Cấp độ
Tên
chủ đề Nhận biết
Thông hiểu
Vận dụng
Cộng Cấp độ
thấp Cấp độ cao
Chủ đề 1
Định nghĩa,
các tính chất
của phân số
Số câu
Số điểm
Tỉ lệ %
Số câu 1
Số điểm 0,5
Số câu
Số điểm
Số câu 1
Số điểm 0,5
Số câu
Số điểm
Số câu 2 1 điểm=10
%
Chủ đề 2
Các phép tính
phân số
Số câu
Số điểm
Tỉ lệ %
Số câu 1
Số điểm 1
Số câu 1
Số điểm 1
Số câu 1
Số điểm 1
Số câu
Số điểm
Số câu 3 3 điểm=30
%