Một số biện pháp chỉ đạo tích hợp bảo vệ môi trường trong môn tiếng việt tại trường tiểu học xuân lâm

Do vậy, chương trình và nội dung dạy họcmôn Tiếng việt ở Tiểu học chứa đựng nhiều nội dung liên quan đến môi trường và có khả năng tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường rất cao.. *Mục ti

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn vấn đề nghiên cứu:

Hiện nay, môi trường và giáo dục bảo vệ môi trường đã và đang là mộtvấn đề được cả thế giới nói chung, Việt Nam nói riêng đặc biệt quan tâm Tìnhtrạng ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên, huỷ hoại giống loài, ảnh hưởngxấu đến sức khoẻ con người đang trở thành hiểm họa đối với đời sống của sinhgiới và cả con người ở bất kỳ phạm vi nào Theo các nguồn thông tin của Tổngcục Môi trường - Bộ Tài nguyên và Môi trường: “Ước tính tổng thiệt hại kinh tếcủa nước ta do ô nhiễm môi trường gây ra trong thời gian qua chiếm từ 1,5-3%GDP Hầu hết môi trường từ đất, nước, không khí, các khu dân cư, khu côngnghiệp từ thành thị đến nông thôn đã và đang bị xuống cấp, trở thành vấn đề bứcxúc của toàn xã hội” Năm 1987, tại Hội nghị về môi trường ở Moscow doUNEP và UNESCO đồng tổ chức, đã đưa ra kết luận về tầm quan trọng của giáodục môi trường: “Nếu không nâng cao được sự hiểu biết của công chúng vềnhững mối quan hệ mật thiết giữa chất lượng môi trường với quá trình cung ứngliên tục các nhu cầu ngày càng tăng của họ, thì sau này sẽ khó làm giảm bớtđược những mối nguy cơ về môi trường ở các địa phương cũng như trên toànthế giới Bởi vì, hành động của con người tùy thuộc vào động cơ của họ và động

cơ này lại tùy thuộc vào chính nhận thức và trình độ hiểu biết của họ Do đó,giáo dục môi trường là một phương tiện không thể thiếu để giúp mọi người hiểubiết về môi trường” Mục đích cuối cùng của giáo dục môi trường là tạo ra cáccông dân có nhận thức, có trách nhiệm với môi trường, biết sống vì môi trường

Tiểu học là bậc học cơ bản, là cơ sở ban đầu hết sức quan trọng cho việcđào tạo trẻ em trở thành công dân tốt cho đất nước Mục đích quan trọng củagiáo dục bảo vệ môi trường không chỉ làm cho các em hiểu rõ tầm quan trọngcủa bảo vệ môi trường mà là phải hình thành thói quen, hành vi ứng xử vănminh, thân thiện với môi trường Nếu ở cấp học này các em chưa hình thànhđược tình yêu thiên nhiên, sống hòa đồng với thiên nhiên, quan tâm tới thế giớixung quanh, có thói quen sống ngăn nắp, vệ sinh thì ở các cấp sau khó có thể bùđắp được Vì vậy, nội dung và cách thức bảo vệ môi trường trong trường Tiểuhọc mang tính quyết định đối với việc hình thành những phẩm chất đó Hơn nữa,

số lượng học sinh Tiểu học rất đông chiếm khoảng gần 10% dân số Con số này

sẽ nhân lên nhiều lần nếu các em biết và thực hiện được tuyên truyền về bảo vệmôi trường trong cộng đồng, tiến tới tương lai có cả một thế hệ biết bảo vệ môitrường

Môn Tiếng việt ở trường Tiểu học có nhiệm vụ hình thành và phát triển ởhọc sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng việt (nghe, nói, đọc, viết) Để học tập vàgiao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi Thông qua hoạt động dạy

và học môn Tiếng việt góp phần rèn luyện các thao tác tư duy, mở rộng hiểu biết

về tự nhiên, xã hội và con người Do vậy, chương trình và nội dung dạy họcmôn Tiếng việt ở Tiểu học chứa đựng nhiều nội dung liên quan đến môi trường

và có khả năng tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường rất cao Khả năng giáo dục

giáo dục bảo vệ môi trường của môn Tiếng việt không chỉ thể hiện ở nội dungmôn học mà còn được thể hiện qua phương pháp dạy học của giáo viên

Chỉ đạo tốt việc tích hợp bảo vệ môi trường trong môn Tiếng Việt là mộttrong những giải pháp hiệu quả nhất góp phần xây dựng môi trường sống trongsạch, lành mạnh trong trường học và cộng đồng

Là một cán bộ quản lí, tôi luôn mong muốn có được một môi trường dạy,học tốt tạo điều kiện cho các em học tập Qua 2 năm nghiên cứu, trải nghiệmthực tế tôi đã tìm ra được một số giải pháp, vận dụng phù hợp với đơn vị mình

và được rút kinh nghiệm qua từng năm mang lại hiệu quả thiết thực Với mongmuốn rút được kinh nghiệm cho bản thân và chia sẻ cho bạn bè, đồng nghiệp

tham khảo SKKN: “ Biện pháp chỉ đạo tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học Xuân Lâm ”.

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Góp phần thực hiện tốt phong trào dạy học áp dụng tích hợp bảo vệ môitrường trong môn Tiếng Việt Tạo môi trường thân thiện với học sinh, nâng caohiệu quả giáo dục

Phát huy vai trò Giáo viên trong khi sử dụng các phương pháp dạy học,luôn có ý thức tích hợp bảo vệ môi trường nhất là môn Tiếng Việt

Giúp học sinh hiểu được vai trò vô cùng cần thiết của môi trường Cóthái độ, kĩ năng, thói quen giữ gin và bảo vệ môi trường bằng những việc làm cụthể hàng ngày

Nâng cao nhận thức của cán bộ, giáo viên về sự cần thiết của môi trườnghọc tập Tranh thủ sự hỗ trợ của địa phương, cha mẹ học sinh trong việc xâydựng môi trường giáo dục cho nhà trường

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- Biện pháp chỉ đạo tích hợp bảo vệ môi trường trong môn Tiếng Việt.

- Giáo viên, học sinh trường TH Xuân Lâm.

- Ban đại diện cha mẹ học sinh, các tổ chức đoàn thể khác trong và ngoài nhà

trường

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp quan sát: Dùng phương pháp này để quan sát các hoạt động, việc

làm của giáo viên- học sinh

- Phương pháp phân tích: Phân tích tài liệu để nghiên cứu, các biểu, bảng báocáo xếp loại nề nếp, vệ sinh các lớp

- Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn giáo viên, học sinh trong trường

- Phương pháp đàm thoại: Nói chuyện với cán bộ giáo viên, với cha mẹ họcsinh, với các em học sinh

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận:

* Môi trường là gì?

* Có nhiều quan niệm về môi trường:

Môi trường là một tập hợp các yếu tố xung quanh hay là các điều kiện bênngoài có tác động qua lại (trực tiếp, gián tiếp) tới sự tồn tại và phát triển của sinh

vật Theo điều 3 Luật Bảo vệ Môi trường (2005) “Môi trường bao gồm các yếu

tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người.

* Môi trường nhà trường: Bao gồm không gian trường, cơ sở vật chất trong

trường như phòng học, phòng thí nghiệm, thầy giáo, cô giáo, học sinh, nội quycủa trường, các tổ chức xã hội như Đoàn, Đội

* Giáo dục môi trường:

Là một quá trình nhằm phát triển ở người học sự hiểu biết và quan tâmtrước những vấn đề môi trường, bao gồm: Kiến thức, thái độ, hành vi, tráchnhiệm và kĩ năng để tự mình và cùng tập thể đưa ra các giải pháp nhằm giảiquyết vấn đề môi trường trước mắt cũng như lâu dài ( Bộ Giáo dục và Đào tạo/Chương trình phát triển Liên hợp quốc 1998)

*Mục tiêu tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Tiếng Việt nhằm giúp học sinh:

Hiểu biết về một số cảnh quan thiên nhiên, về cuộc sống gia đình, nhà

trường và xã hội gần gũi với HS qua ngữ liệu dùng để dạy các kĩ năng đọc (Học vần, Tập đọc), viết (Chính tả, Tập viết, Tập làm văn), nghe - nói (Kể chuyện).

Hình thành những thói quen, thái độ ứng xử đúng đắn và thân thiện vớimôi trường xung quanh

Giáo dục lòng yêu quý, ý thức bảo vệ môi trường Xanh - Sạch - Đẹp quacác hành vi ứng xử cụ thể : Bảo vệ cây xanh, giữ gìn vệ sinh môi trường và danhlam thắng cảnh của quê hương, đất nước; bước đầu biết nhắc nhở mọi người bảo

vệ môi trường để làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn

Như vậy: Chỉ đạo tích hợp bảo vệ môi trường trong môn Tiếng Việt sẽ góp

phần giáo dục học sinh phát triển toàn diện.

2.2 Thực trạng của việc tích hợp bảo vệ môi trường trong môn Tiếng Việt cho học sinh hiện nay:

2.2.1 Thực trạng chung:

Trong những năm trước đây ở nước ta việc giáo dục bảo vệ môi trườngcho học sinh chưa thực sự được coi trọng, chưa lồng ghép bảo vệ môi trườngvào quá trình giảng dạy Nhiều cán bộ quản lý còn chưa thể hiện sự quan tâmđúng mức đến tầm quan trọng của môi trường hoặc còn xem nhẹ vấn đề bảo vệmôi trường Nhiều nhà trường xây dựng trường học xanh sạch, đẹp an toànkhông có quy hoạch cũng đã tác động đến các hoạt động giáo dục của nhàtrường Một số trường học không chú trọng đến việc giáo dục ý thức tham giagiữ gìn, xây dựng cảnh quan nhà trường như thuê người làm vệ sinh lớp học,sân trường mà không yêu cầu các học sinh phải chung sức vệ sinh góp phân xâydựng trường lớp xanh, sạch, đẹp dẫn đến dẫn đến thái độ thờ ơ với xã hội, cộngđồng Bên cạnh đó, Cơ sở hạ tầng, đường sá, cầu cống, hệ thống xử lý nước, rácthải của địa phương chưa được đầu tư đúng mức Công tác bảo vệ môi trường làvấn đề chưa được người dân quan tâm, chăn nuôi trâu bò thả rông, chăn dắt vàotrong khu vực gần sân trường làm hư hại các bồn cỏ, gây mất vệ sinh…Tất cảnhững thực trạng trên đều tác động xấu và làm ô nhiễm môi trường

2.2.2 Thực trạng ở trường Tiểu học Xuân Lâm:

Trường TH Xuân Lâm với tổng số: 479 học sinh Số lớp học là:16 lớp;

diện tích đất khoảng 5400m2 Số phòng học là: 16 phòng Những năm trước đâybàn ghế hư hỏng nhiều, mùa nắng bụi, mùa mưa đọng nước, quang cảnh chưađẹp Ban giám hiệu, giáo viên và học sinh đã có ý thức trong việc xây dựngtrường học xanh, sạch, đẹp Song, một số em ăn quà xong vẫn bỏ bọc ni lông,giấy gói xuống sân trường thay vì bỏ vào thùng rác, một số em còn vẽ bậy, ănkẹo cao su nhả bã kẹo bừa bãi, một số học sinh còn tùy tiện khi đi vệ sinh, cònvất giấy cứng lỗ đi tiêu gây tắc nghẽn bồn cầu Việc giáo dục các em thựchiện bảo vệ môi trường thông qua các bài giảng có tích hợp giáo dục môi trườngchưa thường xuyên, chưa lưu ý đến giáo dục hành vi thực tế ngoài cuộc sốngcho các em mà chủ yếu là truyền đạt lý thuyết trên lớp học Chưa thực hiện tốt

phương châm “Học đi đôi với hành”. Trong dạy học giáo viên bám chặt vào cácyêu cầu của chuẩn kiến thức kỹ năng, việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường

là vấn đề giáo viên vẫn còn băn khoăn, e dè, sợ đi lệch mục tiêu bài dạy Đối vớihọc sinh tiểu học, các em được lĩnh hội kiến thức về môi trường và bảo vệ môitrường qua các môn học về mặt lý thuyết còn mờ nhạt, các hoạt động lao động

vệ sinh trường lớp, chăm sóc bồn hoa cây cảnh, giữ vệ sinh lớp học… đều đượccác em tham gia dưới sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên theo kế hoạch của nhàtrường chứ các em chưa thực sự có được ý thức tự giác, chưa có những hànhđộng cụ thể thiết thực để góp phần nhỏ bé của mình vào bảo vệ môi trường nơi

cư trú và môi trường nhà trường xanh - sạch - đẹp và an toàn

Bằng những câu hỏi qua trò chuyện, khảo sát phù hợp với từng khối họcsinh đầu năm học tôi thu được kết quả sau:

B NG KH O SÁT V KI N TH C, K N NG B O V MÔI TRẢNG KHẢO SÁT VỀ KIẾN THỨC, KĨ NĂNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG ẢNG KHẢO SÁT VỀ KIẾN THỨC, KĨ NĂNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ề KIẾN THỨC, KĨ NĂNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG ẾN THỨC, KĨ NĂNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG ỨC, KĨ NĂNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ĩ NĂNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG ĂNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG ẢNG KHẢO SÁT VỀ KIẾN THỨC, KĨ NĂNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ệ MÔI TRƯỜNG ƯỜNGNG

Khối Tổng số họcsinh tham gia

Học sinh chưa có kiến thức và kỹ năng bảo vệ môi trường

mạnh dạn đề xuất với nhà trường áp dụng một số: “Biện pháp chỉ đạo tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học Xuân Lâm” và đã có kết quả khả quan rõ rệt.

2.3 Một số giải pháp chỉ đạo thực hiện

Việc chỉ đạo tích hợp bảo vệ môi trường trong môn Tiếng Việt ở trường

Tiểu học cần phải thay đổi tư duy, tiếp đó là tiến hành các biện pháp cụ thể Từ

thực trạng chung và thực trạng ở cơ sở Tôi đã áp dụng các biện pháp sau:

2.3.1 Xây dựng kế hoạch, điều chỉnh các địa chỉ tích hợp ở môn Tiếng Việt theo mô hình trường học mới VNEN có nội dug bảo vệ môi trường:

Xây dựng kế hoạch điều chỉnh là khâu hết sức quan trọng, là định hướng

để chỉ đạo hoạt động có hiệu quả Từ thực tế của đơn vị mình, dựa vào các kỹnăng bảo vệ môi trường cơ bản mà học sinh có được, căn cứ vào năng lực, sởtrường của mỗi giáo viên trong từng năm học Tôi tham mưu cho Hiệu trưởngphân công giáo viên chủ nhiệm lớp phù hợp để tạo điều kiện cho họ phát huy hếtkhả năng của bản thân, sau đó tôi xây dựng kế hoạch hoạt động chuyên môn củanăm học, đưa giáo dục bảo vệ môi trường vào kế hoạch và coi đó là một trongnhững nhiệm vụ quan trọng của công tác chuyên môn nhà trường Tiếp theo chỉđạo cho tổ trưởng các tổ trưởng lồng ghép xây dựng giáo dục bảo vệ môi trườngtrong kế hoạch hoạt động chuyên môn của tổ dựa trên kế hoạch chuyên môn củanhà trường

Trường Tiểu học Xuân Lâm là một trong bốn trường trong huyện đangdạy chương trình thử nghiệm VNEN Tất cả các loại tài liệu hướng dẫn học đãkhác về cấu trúc so với chương trình hiện hành Vì vậy, mọi địa chỉ tích hợp vềbảo vệ môi trường ở tất cả các môn học từ lớp 2- lớp 5 ( Trừ lớp 1) không theotài liệu Giáo dục bảo vệ môi trường năm 2008 của Bộ Giáo dục nữa Vì vậy, tôiđã tham mưu cùng nhà trường chỉ đạo những giáo viên có năng lực, đam mê, amhiểu và nhiệt tình cùng chuyên môn sử dụng tài liệu của chương trình SGK 2000điều chỉnh, liệt kê theo những bài học trong phân môn Tiếng Việt có nội dungtích hợp về bảo vệ môi trường của chương trình VNEN cho thật phù hợp Hainăm gần đây nhà trường đều có 16 lớp nên sinh hoạt chuyên môn được chiathành 2 tổ ( tổ 1, 2,3 và tổ 4,5), mỗi tổ phải xây dựng kế hoạch riêng phù hợpvới tổ của mình Mỗi cá nhân có kế hoạch cá nhân phù hợp với lớp

Sau một thời gian, chúng tôi đã thống nhất các nội dung tích hợp giaocho tổ chuyên môn cùng giáo viên các lớp thực hiện Đưa nội dung tích hợp bảo

vệ môi trường trong nhật ký giảng dạy của các môn học nói chung và phân mônTiếng Việt nói riêng Triển khai nội dung này trong sinh hoạt chuyên môn đầunăm học

Ví dụ: GỢI Ý NỘI DUNG, ĐỊA CHỈ VÀ MỨC ĐỘ TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ

MÔI TRƯỜNG LỚP 4 - CHƯƠNG TRÌNH VNEN ( Từ tuần 1- tuần 15)

Tuần Bài học Nội dung tích hợp về GDBVMT Phương thức tích hợp

- HS trả lời các câu hỏi : Tìm những câu cho

thấy bạn Lương rất thông cảm với bạn Hồng ?

- Khai thác

gián tiếp nội

Tìm những câu cho thấy bạn Lương biết cách an

ủi bạn Hồng Qua đó GV kết hợp liên hệ về ý

thức BVMT : Lũ lụt gây ra nhiều thiệt hại lớn cho cuộc sống con người Để hạn chế lũ lụt, con người cần tích cực trồng cây gây rừng, tránh phá

hoại môi trường thiên nhiên.

- GV kết hợp GDBVMT thông qua câu hỏi 2 :

Em thích những hình ảnh nào về cây tre và búp măng non ? Vì sao ? (Sau khi HS trả lời, GV có

thể nhấn mạnh : Những hình ảnh đó vừa cho thấy vẻ đẹp của môi trường thiên nhiên, vừa mang ý nghĩa sâu sắc trong cuộc sống).

- Khai thác

gián tiếp nội

dung bài.

Bài 7A: Ước

mơ của anh

2.3.2 Chỉ đạo tốt việc học tập chuyên đề, hội thảo, tự bồi dưỡng nâng cao nhận thức và trang bị kiến thức, phương pháp giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh qua môn Tiếng Việt ở nhà trường.

Để mọi người hiểu được về mục đích, ý nghĩa, vai trò của việc tích hợpbảo vệ môi trường tôi đã tổ chức cho cán bộ, giáo viên, học sinh tham gia các

buổi tuyên truyền, ngoại khóa từ đó nâng cao nhận thức về sự cần thiết, tráchnhiệm của mỗi người để tự giác, tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ chămsóc môi trường trường học Biết yêu quí thành quả xây dựng và thái độ thânthiện với môi trường.

Ngay từ đầu năm học cùng với việc triển khai nhiệm vụ năm học, nhà

trường đã triển khai chuyên đề: “Giáo dục bảo vệ môi trường trong các môn

học ở Tiểu học” sau khi tiếp thu ở Sở, Phòng giáo dục về trường một cách sớm

nhất Làm cho Cán bộ - Giáo viên hiểu được tính cấp bách của việc giáo dụcbảo vệ môi trường cho học sinh hiện nay như các vấn đề: Những kiến thức cơbản về môi trường, những hiểu biết về môi trường tự nhiên, sự ô nhiễm môitrường, phương pháp bảo vệ môi trường, đặc biệt giáo dục cho học sinh có ýthức gìn giữ, bảo vệ môi trường sống và tình yêu quê hương, đất nước

Bên cạnh đó tìm hiểu và lựa chọn tài liệu cho phù hợp Mỗi giáo viên phảicó các tài liệu cần thiết như: Giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh Tiểu học;Giáo dục bảo vệ môi trường trong từng môn học ở lớp mình dạy Đặc biệt tôiđưa ra thiết kế mẫu một số mô đun giáo dục môi trường ở trường phổ thông quamôn Tiếng Việt Khai thác từ tài liệu hướng dẫn học từ lớp 2 đến lớp 5 ( VNEN)

và Sách giáo khoa lớp 1 chương trình hiện hành

* Thiết kế mẫu chung giáo dục bảo vệ môi trường như sau:

1 Tên việc làm: Đặt tên cho một việc làm rõ ràng

2 Tên bài: Tên bài học trong tài liệu, có thể ở hoạt động nào

3 Loại hình: Khai thác từ nội dung tài liệu hay hoạt động ngoại khóa

4 Mục đích: Cần lựa chọn một hoặc nhiều hơn trong số 4 nội dung giáo dục môitrường cần hình thành và phát triển

5.Hệ thống các việc làm: Các việc làm của giáo viên, học sinh

Từ đó xin ý kiến của nhà trường tổ chức hội thi: “Thiết kế mẫu có nội dung

tích hợp bảo vệ môi trường trong môn Tiếng Việt” Mỗi tổ chuyên môn đều phải

thảo luận, tìm hiểu và sau đó sẽ thiết kế các mẫu MÔ- ĐUN giáo dục môitrường ở môn Tiếng Việt theo mẫu chung mà tôi đã trình bày Tổ chức hội thinày cùng kết hợp với thi văn nghệ, năng khiếu mang lại rất nhiều điều thú vị và

bổ ích, giáo viên hiểu được thêm kiến thức về bảo vệ môi trường, xác định đượctầm quan trọng của vấn đề hơn Nhiều mẫu đã được các tổ trình bày bằng hìnhảnh rất đẹp và mang tính khả thi cao ( Khối lớp 5, khối lớp 1)

* Ví dụ minh họa cho thiết kế mẫu cụ thể:

- MÔ- ĐUN thiết kế của khối 1:

Mẫu 1: Giá trị của cây xanh:

1 Tên bài: Cây bàng ( Tuần 10 – Phân môn: Tập đọc)

2 Loại hình: GDMT khai thác từ môn Tiếng Việt lớp 1

3 Mục tiêu: Làm rõ giá trị của cây bàng đối với môi trường và thái độ yêu cây,bảo vệ cây xanh

4 Chuẩn bị:

- Hình ảnh cây bàng trong tài liệu học, một số hình ảnh trên màn hình, cây bàngcủa trường em

Hình ảnh cây bàng theo các mùa mà khối 1 đã trình chiếu mẫu thiết kế

Hệ thống các việc làm:

Việc 1: Thảo luận ích lợi của cây bàng

Việc 2: Học sinh trả lời câu hỏi: Theo em cây bàng đẹp nhất vào mùa nào?

Việc 3: Thảo luận nhóm đôi: Để có cây bàng đẹp vào mùa thu, nó phải đượcnuôi dưỡng và bảo vệ ở những mùa nào?

Việc 4: Luyện nói: Kể tên những cây được trồng trong sân trường em? Em đãlàm gì để làm cho những cây xanh đó luôn tươi tốt?

- MÔ- ĐUN thiết kế của khối 5:

Mẫu 4: Khôi phục và bảo tồn rừng ngập mặn:

1 Tên bài: Bài 13B- Lớp 5: Cho rừng luôn xanh (Tuần 13 -Từ hoạt động 1 đến

hoạt động 5)

2 Loại hình: GDMT khai thác từ môn Tiếng Việt lớp 5

3 Mục tiêu: - Thông qua nhận thức học sinh hiểu được rừng ngập mặn ở ViệtNam là tài nguyên quý, có ý nghĩa lớn về môi trường cần phải biết trồng thêm,khai thác và bảo vệ tốt

Giúp các em nhận biết rừng ngập mặn và một số loại cây đại diện của rừngngập mặn Bồi dưỡng lòng yêu thiên nhiên, khôi phục và bảo vệ rừng ngập mặn

4 Chuẩn bị: Hình ảnh về rừng ngập mặn, video cảnh rừng ngập mặn bị tàn phá,bản đồ Việt Nam vị trí có rừng ngập mặn

Hình ảnh rừng ngập mặn bị tàn phá

Khôi phục rừng ngập mặn

Hệ thống các việc làm:

Việc 1: Nghe thầy ( cô) giáo đọc bài

Việc 2: Hoạt động nhóm lớn:

Học sinh trả lời các câu hỏi: ? Rừng ngập mặn bị mất đi gây ra hậu quả gì, rừngngập mặn được phục hồi có tác dụng gì

Việc 3: Thảo luận nhóm đôi:

? Vì sao các tỉnh ven biển có phong trào trồng rừng ngập mặn

Việc 4: Liên hệ: Ở tỉnh em, xã em rừng ngập mặn được trồng ở đâu? Em và cácbạn phải làm gì để bảo vệ rừng ngập mặn?

Một số hình ảnh rừng ngập mặn ở thôn 4 xã Xuân Lâm mà khối 5 thu thập

Các MÔ-ĐUN xây dựng được giáo viên kì công sư tầm các hình ảnh chânthực, minh họa rõ nét từ phần liên hệ của học sinh gắn với địa phương, tất cảđều đã hoàn thành việc thiết kế mẫu theo đúng quy định và nội dung đề ra Bên

cạnh đó, nhà trường treo các khẩu hiệu: “ Thầy mẫu mực, trò chăm ngoan,

trường khang trang, lớp thân thiện”, “Không vứt rác là văn minh”, “ Trường

em xanh, sạch, đẹp, an toàn” để học sinh luôn luôn nhìn thấy hàng ngày.

Ngoài ra, trong kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên của giáo viên có các ĐUN nội dung 3: TH4, TH5 - Nâng cao năng lực hiểu biết về môi trường giáodục và xây dựng môi trường học tập; TH42, TH43, TH44 - Thực hành giáo dục kỹnăng sống trong một số hoạt động ngoại khoá ở tiểu học Giáo dục bảo vệ môi trườngqua các môn học ở tiểu học Thực hành giáo dục bảo vệ môi trường trong một sốmôn học ở Tiểu học Tôi định hướng khi học bồi dưỡng thường xuyên có nộidung này giáo viên nên ghi cụ thể phần liên hệ của mình khi thực hiện với họcsinh để lồng ghép giáo dục môi trường vào thực tiễn Tất cả những vấn đề trênđều được ban giám hiệu nhà trường thống nhất đưa về tổ chuyên môn để mỗigiáo viên thực hiện

Năm học 2015- 2016; 2016-2017 đã tổ chức 2 lần/ năm các chuyên đề, hội thảo,trong đó Giáo viên dạy thực nghiệm được 8 tiết Tiếng Việt có nội dung tích hợpbảo vệ môi trường

2.3.3 Chỉ đạo việc tích hợp các địa chỉ bảo vệ môi trường, áp dụng phương thức, phương pháp và hình thức tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường ở môn Tiếng Việt nhằm tạo điều kiện để học sinh được trải nghiệm, thực hành bảo vệ môi trường trong quá trình học tập.

Căn cứ vào nội dung Chương trình, tài liệu hướng dẫn học và đặc thùgiảng dạy môn Tiếng Việt ở Tiểu học việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trườngtheo hai phương thức sau:

Phương thức 1 : Khai thác trực tiếp

Đối với các bài học có nội dung trực tiếp về giáo dục bảo vệ môi trường

(VD : Các bài Tập đọc nói về chủ điểm thiên nhiên, đất nước, .) Giáo viên

giúp học sinh hiểu, cảm nhận được đầy đủ và sâu sắc nội dung bài học chính làgóp phần giáo dục trẻ một cách tự nhiên về ý thức bảo vệ môi trường Đây là

điều kiện tốt nhất để nội dung GDBVMT phát huy tác dụng đối với học sinh

thông qua đặc trưng của môn Tiếng Việt Như khai thác từ các bài dạy: Bài

3B-Bài tập 2,3 tập 1A- Lớp 2 ( Đặt câu theo mẫu Ai là gì? để giới thiệu trường, làngxóm, phố của em từ đó thêm yêu quý môi trường sống); Bài 5B- Bài 4,5 hoạtđộng cơ bản tập 1A- Lớp 2 ( Học sinh viết: Đẹp trường, đẹp lớp – Giáo dục ýthức giữ gìn trường, lớp luôn sạch, đẹp); Bài 12B- bài tập 3- Hoạt động thựchành tập 1A- Lớp 3 ( Học sinh yêu cảnh đẹp đất nước từ đó thêm yêu quý môitrường xung quanh); Bài 32C- Bài tập 3,4 tập 2B- Lớp 3 ( Nói viết về bảo vệmôi trường qua đó trực tiếp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường thiên nhiên)…

Phương thức 2 : Khai thác gián tiếp

Đối với các bài học không trực tiếp nói về GDBVMT nhưng nội dung cóyếu tố gần gũi, có thể liên hệ với việc bảo vệ môi trường nhằm nâng cao ý thứccho học sinh, khi soạn giáo án, ghi nhật ký, giáo viên cần có ý thức “tích hợp”,

“lồng ghép” bằng cách gợi mở vấn đề liên quan đến bảo vệ môi trường nhằmgiáo dục học sinh theo định hướng về giáo dục bảo vệ môi trường Giáo viênphải nắm vững những kiến thức giáo dục bảo vệ môi trường , có ý thức tìm tòi,suy nghĩ và sáng tạo để có cách liên thích hợp, tránh khuynh hướng liên hệ lanman, “sa đà” hoặc gượng ép, khiên cưỡng, không phù hợp với đặc trưng môn

học Như khai thác từ các bài dạy: Bài 28A-Tập 2A- Lớp 3 : Cần làm gì để

chiến thắng trong thể thao ( Giáo viên liên hệ : Cuộc chạy đua trong rừng củacác loài vật thật vui vẻ, đáng yêu từ đó giáo dục các em thêm yêu quý nhữngloài vật trong rừng); Bài 2C - Tập 1A- Tập đọc : Làm việc thật là vui ( Học sinhluyện đọc kết hợp tìm hiểu bài sau đó giáo viên gợi ý? Qua bài học em có nhậnxét gì về cuộc sống xung quanh ta từ đó liên hệ bảo vệ môi trường : Đó là môitrường sống có ích đối với thiên nhiên và con người)

Sau khi xác định được việc khai thác theo phương thức nào từ các bàihọc Việc điều chỉnh, ghi nhật ký cho phù hợp là khâu cơ bản, quan trọng nhấtcủa giáo viên khi lên lớp Vì vậy, khi chỉ đạo giáo viên xây dựng kế hoạch bàidạy

( Khối 1) và xem tài liệu học để điều chỉnh, ghi chép nhật ký, người quản lýchuyên môn cần hướng dẫn giáo viên đọc kỹ tài liệu hướng dẫn (Theo VNEN),tham khảo sách giáo viên và sách thiết kế bài dạy môn Tiếng Việt (Theo chươngtrình hiện hành) Đặc biệt luôn chú ý các kĩ năng giáo dục bảo vệ môi trườngqua tiết học một cách cụ thể, từ đó giáo viên lựa chọn phương pháp hình thức tổchức dạy học phù hợp với các đối tượng học sinh (Điều chỉnh logo)

Người quản lý phải kêu gọi khuyến khích sự sáng tạo và tâm huyết củagiáo viên làm sao cho các em được làm để học, được trải nghiệm như trong cuộcsống thật

Ví dụ: Quy định thiết kế bài dạy, ghi nhật ký môn Tiếng Việt phải đảm bảo các

phần bắt buộc nhưng cần đưa vào :

* Các kỹ năng sống, các nội dung bảo vệ môi trường được giáo dục trong bài

( Chỉ ra cụ thể - theo địa chỉ đã được tích hợp của tổ chuyên môn được nhà trường duyệt )

Nội dung các bài dạy được thống nhất qua góp ý, trao đổi bằng các buổisinh hoạt chuyên môn nề nếp cùng quản lý nhà trường Sau khi điều chỉnh, ghivào nhật ký bài dạy.

Việc giáo dục bảo vệ môi trường tốt nhất qua môn Tiếng Việt là giáo viênphải biết vận dụng đổi mới phương pháp dạy học, phát huy vai trò của các nhómtrưởng và chủ tịch HĐTQ của lớp vào giờ dạy sẽ giúp học sinh được trảinghiệm, thực hành để có các kĩ năng bảo vệ môi trường sống tốt hơn Có cácphương thức tích hợp, lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường sau :

- Mức độ 1: ( Lồng ghép toàn phần) Nội dung của bài học phù hợp với mục tiêu

và nội dung giáo dục bảo vệ môi trường Các bài học này là điều kiện tốt nhất đểnội dung giáo dục bảo vệ môi trường phát huy tác dụng đối với học sinh thôngqua môn học

- Mức độ 2: (Lồng ghép bộ phận) Một số phần của bài học phù hợp với nội dung

giáo dục bảo vệ môi trường Khi dạy học các bài học tích hợp ở mức độ này,giáo viên cần lưu ý: Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường tích hợp vào nội dungnào, hoạt động dạy học nào trong quá trình tổ chức dạy học? Cần chuẩn bị thêm

đồ dùng dạy học gì?

- Mức độ 3: (Liên hệ) Nội dung của bài học có điều kiện liên hệ lôgic với nội

dung giáo dục bảo vệ môi trường Khi chuẩn bị bài dạy, giáo viên cần có ý thức

tích hợp, chuẩn bị những vấn đề gợi mở, liên hệ nhằm giáo dục cho học sinhhiểu biết về môi trường, có kĩ năng sống và học tập trong môi trường phát triểnbền vũng

Trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học, giáo viên tổ chức, hướngdẫn học sinh liên hệ, mở rộng về GDBVMT thật tự nhiên, hài hòa, đúng mức,tránh lan man, sa đà, gượng ép, không phù hợp với đặc trưng bộ môn

Khi áp dụng tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường tôi cùng giáo viên ápdụng và thông thường sử dụng các phương pháp là :

- Phương pháp thảo luận

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp trò chơi

- Phương pháp tìm hiểu, điều tra

Cùng với những hình thức lồng ghép:

- Giáo dục thông qua các tiết học trên lớp

- Giáo dục thông qua các tiết học ngoài thiên nhiên, ở môi trường bênngoài trường lớp ( Môi trường ở địa phương- bằng các tiết ngoại khóa)

- Giáo dục qua việc thực hành làm vệ sinh môi trường lớp học, thực hànhgiữ trường,lớp học sạch, đẹp

- Giáo dục với cả lớp hoặc nhóm học sinh

Minh họa 1: Bài dạy có nội dung lồng ghép toàn phần tích hợp giáo dục bảo vệ

môi trường

Bài 11B - Lớp 5 “ Câu chuyện trong rừng” - Tiết 1(Kể chuyện): Từ hoạt động 1

đến hoạt đông 5 - Hoạt động cơ bản:

- Mục tiêu: Kể được câu chuyện: “Người đi săn và con nai”

- Giáo dục bảo vệ môi trường: Không được săn bắt bừa bãi các loài động vậttrong rừng, góp phần giữ gìn vẻ đẹp của môi trường thiên nhiên.

- Các phương pháp và hình thức dạy học:

+ Phương pháp thảo luận, quan sát, đàm thoại

+ Hình thức: Nhóm lớn, cá nhân, cả lớp

a, Xem ảnh và trao đổi trong nhóm:

? Nội dung các bức ảnh.

? Việc làm đó có gì đáng phê phán

? Điều gì xảy ra nếu tất cả động vật trong rừng bị săn bắn hết.

b, Nghe thầy kể chuyện: “Người đi săn và con nai”

* Tôi đưa ra một số gợi ý, giáo viên có thể dùng các câu hỏi mở dừng giữa cácđoạn kể để học sinh suy nghĩ và tạo sự hấp dẫn hơn như:

Kể đến đoạn khi dòng suối khuyên người đi săn đừng bắn con nai Giáo viên hỏi

mở ? Các em đoán xem chàng đi săn sẽ làm gì khi nghe lời khuyên của suối.Hay khi đến đoan cuối ? Người đi săn ngắm con nai đẹp, ta hãy tưởng tượngxem anh có bắn con nai không

c, Hãy đoán xem câu chuyện kết thúc thế nào và kể tiếp theo tưởng tượng củaem

- Học sinh kể theo nhiều cách kết thúc

* Giáo viên hỏi: ? Điều gì xảy ra nếu người đi săn, bắn chết con nai: Các nhóm thảo luận ( Con suối không còn ai đến soi gương, cây trám buồn vì không có

bạn đến chơi, người đi săn không thấy được con nai đẹp nữa, anh ta ngủ không ngon )

- Liên hệ giáo dục bảo vệ môi trường: Trưởng ban học tập chia sẻ cùng các bạn

? Vậy điều gì xảy ra khi các động vật trong rừng bị chết hết (Cây cối buồn, héo

mòn, không có âm thanh, môi trường bị hủy hoại )

Minh họa 2: Khi dạy bài 13B môn Tiếng Việt: Cho rừng luôn xanh

Phần B: Hoạt động thực hành (HĐ5) Để các em có thể nhớ lại những việc làm

tốt và tự tin kể được câu chuyện Tôi có thể sử dụng các câu hỏi gợi ý là:

- Em có biết những việc làm tốt để bảo vệ môi trường là những việc gì không?

( Nếu học sinh còn lúng túng thì tôi giúp các em )

- Trong các việc làm đó em đã tham gia vào việc làm nào?

- Em tham gia làm vào thời gian nào? cùng với những ai?

- Việc làm đó diễn ra như thế nào?

- Kết quả của việc làm đó ra sao?

- Em cảm thấy thế nào khi làm xong việc?

Ngoài ra để hình thức dạy học phong phú hơn tôi đã sử dụng công nghệthông tin vào giảng dạy, chuẩn bị đồ dùng chu đáo để tạo nhiều hứng thú chocác em khi tham gia

Tóm lại, việc áp dụng phương thức, phương pháp và hình thức tích hợp

giáo dục bảo vệ môi trường ở môn Tiếng Việt đã tạo điều kiện để học sinh đượctrải nghiệm, thực hành bảo vệ môi trường trong quá trình học tập Mỗi phươngpháp dạy học, hình thức dạy học đều không có ưu điểm tuyệt đối Vì vậy, người

giáo viên phải biết linh hoạt vận dụng lựa chọn các phương pháp dạy học theohướng phát huy tích cực của học sinh với yêu cầu của công việc tăng cường giáodục bảo vệ môi trường thì mục tiêu sẽ đạt hiệu quả hơn

2.3.4 Chỉ đạo dạy học có chất lượng, tăng cường công tác kiểm tra, dự giờ, thăm lớp qua các tiết dạy học có nội dung tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường ở môn Tiếng Việt.

Việc giảng dạy trên lớp có một tầm quan trọng đặc biệt vì nó giúp họcsinh có nhận thức đầy đủ, bền vững các kiến thức về bảo vệ môi trường để hìnhthành những hành vi đúng và có ý thức giữ gìn môi trường Vấn đề tích hợp giáodục bảo vệ môi trường cho học sinh có thể tiến hành dưới hình thức khác nhausong không có gì thực tế hơn là qua các giờ dạy thực tiễn Dự giờ thăm lớp đểkịp thời nắm bắt những nội dung mà giáo viên cần truyền tải đến học sinh Dođó, ban giám hiệu thường xuyên cùng đi dự giờ với tổ, động viên họ ứng dụngCNTT trong bài giảng Power point, chuẩn bị đồ dùng dạy học chu đáo để tạođược nhiều hứng thú cho học sinh những hình ảnh sưu tầm sống động làm chotiết học sôi nổi, hứng thú hơn, khả năng giáo dục ý thức sâu sắc hơn

- Xem đoạn video về cảnh tàn phá của thiên tai do chặt phá rừng nhiều khi dạycác bài tuần 12, 13 lớp 5

- Xem các bức ảnh qua màn hình về những cảnh đẹp của đất nước ta để dạy cácbài tập đọc từ lớp 1 đến lớp 5 về cảnh đẹp thiên nhiên đất nước

- Hình ảnh không khí, nước bị ô nhiễm qua khai thác gián tiếp nội dung các bàicó nội dung này ở lớp 4,5

Sau khi dự giờ, tôi luôn góp ý kiến cùng tổ chuyên môn cho mọi ngườicác được và cái chưa được, cái chưa được thì làm thế nào cho được đặt biệt chú

ý các kĩ năng sống và tích hợp bảo vệ môi trường mà giáo viên đã đưa vào mụctiêu cần đạt trong bài dạy

Ví dụ: Khi dạy bài 11C - Tập đọc : Vẽ quê hương - Lớp 3C

Giáo viên đã thực hiện tốt tiến trình của tiết học, học sinh biết hợp tác, chủđộng, tích cực hoàn thành tốt mục tiêu của bài học Tích hợp được việc giáo dụcbảo vệ môi trường bằng cách khai thác trực tiếp nội dung bài

? Học sinh trả lời câu hỏi 1 : Kể tên những cảnh đẹp được tả trong bài thơ ?, câu hỏi 2 : Cảnh vật quê hương được tả bằng nhiều màu sắc Hãy kể tên những màu

sắc ấy ? / Từ đó giúp các em trực tiếp cảm nhận được vẻ đẹp nên thơ của quê

hương thôn dã, thêm yêu quý đất nước ta

Sau tiết học tôi hỏi học sinh

? Tác giả tả quê hương bằng nhiều màu sắc rất đẹp Em hãy kể những màu sắc của quê hương mình.

? Nói vài câu về tình cảm của em với quê hương của em

Các em trả lời còn chung chung, tình cảm chưa thực tế Tôi góp ý để giáoviên chú ý khai thác vốn sống gắn với tình yêu quê hương cụ thể hơn ( Quêhương của các em) qua bài học

Trong tiết dạy học giáo viên không chỉ là người dẫn dắt, thiết kế mà họcòn là người tổ chức, chỉ huy cho nhóm trưởng, trưởng ban học tập các nhóm