Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp một học tốt dạng toán giải có lời văn

- Nắm vững phương pháp dạy học toán theo hướng đổi mới - Tìm hiểu để nắm vững quy trình chung khi giải bài toán có lời văn ở tiểu học, vận dụng vào việc "dạy giải toán có lời văn lớp 1"

A MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài :

Môn Toán là một trong những môn học giữ vị trí quan trọng trong chương

trình đào tạo của bậc tiểu học, môn học này góp phần to lớn trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện Bên cạnh đó khả năng giáo dục của môn toán rất phong phú còn giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận, trau dồi trí nhớ, giải quyết vấn đề có căn cứ khoa học,chính xác Nó còn kích thích

óc tò mò, tự khám phá và rèn luyện cách làm việc khoa học Trong dạy toán ở tiểu học nói chung và lớp 1 nói riêng, giải toán (có lời văn) là một trong những nội dung dạy học quan trọng bậc nhất vì nó được coi là hoạt động nhằm hai mục tiêu: Thứ nhất giải toán có lời văn giúp học sinh củng cố vận dụng những kiến thức giải toán, phát triển kỹ năng, kĩ sảo đã được hình thành Thứ hai, giải toán

có lời văn giúp phát triển tư duy cho học sinh

Qua nghiên cứu chương trình và trực tiếp giảng dạy nhiều năm ở lớp 1, bản thân tôi nhận thấy "Nội dụng dạy học giải toán có lời văn" là một nội dung

mà trong quá trình học tập còn bộc lộ nhiều hạn chế về phương pháp giải toán cũng như khả năng diễn đạt khi giải toán Muốn khắc phục những khó khăn và hạn chế đó người giáo viên cần nắm vững nội dung cũng như lựa chọn vận dụng các phương pháp dạy học phù hợp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học giải toán có lời văn ở lớp 1 Vì vậy trong phạm vi hẹp của đề tài này tôi xin

được mạnh dạn trình bày kinh nghiệm "Một số kinh nghiệm Giúp học sinh lớp Một học tốt dạng toán giải có lời văn "

II M ục đích nghiên cứu:

1 Nghiên cứu SGK để nắm được nội dung chương trình, trên cơ sở lí luận thực tiễn, phân tích những ưu điểm, tồn tại để tìm ra những biện pháp, giải pháp hữu ích nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy giải toán có lời văn

2 Tìm hiểu thực trạng, nguyên nhân dẫn đến những sai lầm của học sinh khi giải toán có lời văn

3 Đề xuất một số biện pháp giúp học sinh học tốt dạng toán giải toán có lời văn

III Đối tượng nghiên cứu :

Một số dạng toán giải có lời văn lớp 1

IV Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện mục đích đề ra của sáng kiến này, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

1 Phương pháp chính.

- Nghiên cứu lý luận

- Phương pháp khảo sát

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp thực nghiệm

- Tổng kết và trao đổi kinh nghiệm

2 Phương pháp bổ trợ:

- Phương pháp kiểm tra, đánh giá

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm

- Phương pháp trò truyện

B Néi dung s¸ng kiÕn kinh nghiÖm

I C ¬ së lÝ luËn cña s¸ng kiÕn kinh nghiÖm :

Môn Toán ở tiểu học nhằm giúp học sinh có những kiến thức cơ bản ban đầu về số học, các đại lượng thông dụng, một số yếu tố hình học và thống kê đơn giản; hình thành các kĩ năng thực hành, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống, góp phần bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lí và diễn đạt đúng Nội dung cơ bản môn toán ở Tiểu học bao gồm 5 tuyến kiến thức chính: Số học, Đại lượng và đo đại lượng, Hình học, Thống kê mô tả, giải toán có lời văn Trong đó tuyến kiến thức giải toán có lời văn là nội dung cơ bản, chủ yếu của chương trình môn Toán ở Tiểu học, Toán có lời văn có vị trí rất quan trọng trong chương trình toán ở trường phổ thông được thể hiện rõ ở 4 chức năng: Giáo dục toàn diện – Phát triển tư duy trí tuệ - Kiểm tra đánh giá – Dạy học Dạy học giải toán có lời văn có ý nghĩa to lớn nhằm giúp HS củng cố lý thuyết vận dụng vào giải bài tập, vận dụng vào đời sống Rèn các kĩ năng; Phát triển tư duy như tư duy độc lập, sáng tạo, lôgic, suy luận, phán đoán; Rèn cho HS thái độ học tập như tính đam mê, cẩn thận, chính xác, tự giác, tích cực, sáng tạo, tự tin,… trong học tập

Trong chương trình toán hiện hành, học sinh được làm quen toán có lời văn

ngay từ lớp 1 và các lớp khác của bậc tiểu học Hầu hết ở các bài học dạng bài hình thành kiến thức mới hay luyện tập thực hành bao giờ cũng có ít nhất là một bài toán giải Các bài toán giải có lời văn được rải đều tất cả các khối lớp và được nâng cao dần về mức độ Từ giải toán đơn (1 phép tính) ở lớp 1 đến giải toán hợp (2 phép tính trở lên) và các bài toán điển hình ở lớp 2, 3, 4, 5 Toán có lời văn thực chất là những bài toán thực tế Nội dung bài toán được ghi bằng lời văn nói về những quan hệ, tương quan và phụ thuộc, có liên quan tới cuộc sống thường xảy ra hằng ngày Cái khó của bài toán có lời văn là phải lược bỏ những yếu tố về lời văn đã che đậy bản chất của bài toán, hay nói cách khác là chỉ ra các mối quan hệ giữa các yếu tố toán học chứa trong bài toán và nêu ra phép tính thích hợp để từ đó tìm được đáp số bài toán

II. Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

* Quá trình nhận thức của học sinh tiểu học ở các lớp đầu cấp của bậc tiểu học gắn với các hình ảnh trực quan Đặc điểm tư duy của học sinh tiểu học ở giai đoạn đầu này mang tính trực quan cụ thể, tư duy trừu tượng chưa phát triển

Do đó để hỗ trợ cho việc dạy học giải toán người ta thường sử dụng các phương tiện trực quan đó là hình ảnh thực (có thể là vật thật, tranh ảnh mô hình ở dạng hình vẽ hay sơ đồ) Như vậy, các hình ảnh trực quan làm một bộ phận của hoạt động nhận thức , hoạt động tư duy của học sinh khi học toán nói chung, học giải toán nói riêng

Trong nội dung chương trình môn toán lớp 1, trước khi "chính thức" học giải toán có lời văn (sẽ học ở học kỳ 2) học sinh có giai đọan "chuẩn bị" cho học giải toán có lời văn (học kỳ I) Trong giai đoạn "chuẩn bị" này học sinh được làm quen với các "tình huống" qua tranh vẽ từ đó nêu thành "bài toán có lời văn" (nêu miệng bài toán và bước đầu có hướng "giải quyết bài toán" (ở mức độ nêu phép tính thích hợp) trong sách giáo khao toán 1 có rất nhiều dạng bài này Sang học kỳ II học sinh "chính thức" được giải toán có lời văn thông qua các bài học mang tính chất "làm quen" đó là: "bài toán có lời văn" với giải toán có lời văn thì bước đầu hình thành ở học sinh kỹ năng giải các bài toán đơn về thêm (bớt) một số đơn vị

Như vậy, năng lực tư duy của học sinh được nâng dần thông qua việc học giải toán với mức độ khó khăn tăng dần theo từng giai đoạn, từng lớp

Việc dạy học giải toán có lời văn ở lớp 1 còn có một số hạn chế sau đây:

- Về phía giáo viên: Một số giáo viên chưa chuẩn bị tốt cho các em ngay

từ khi dạy dạng toán nhìn hĩnh vẽ viết phép tính thích hợp Đối với những bài này hầu như học sinh đều làm được nên giáo viên tỏ ra chủ quan, ít nhấn mạnh hoặc không chú ý lắm mà chỉ tập trung vào dạy kĩ năng đặt tính, làm tính của học sinh mà quên mất rằng đó là những bài toán làm bước khởi đầu của dạng toán có lời văn sau này

- Về phía học sinh: Học sinh lớp 1 còn rất ngây thơ, hồn nhiên, ham chơi,các em mới chuyển từ chữ to sang chữ nhỏ, vốn kiến thức ngôn ngữ nói, viết còn hạn chế vì vậy các em ngại giải toán, làm bài chậm, làm đại cho xong, đặt lời giải sai, viết phép tính sáo trộn, viết đơn vị đi kèm sai, nhầm lẫn từ dạng này sang dạng kia Nhiều khi các em ghi được phép tính nhưng không nêu được câu lời giải Trình bày bài làm chưa logic, khoa học theo trình tự dẫn đến kết quả chưa cao

* Đ ki m tra s hi u bi t c a các em v "gi i toán có l i v n" tôi ãự hiểu biết của các em về "giải toán có lời văn" tôi đã ết của các em về "giải toán có lời văn" tôi đã ủa các em về "giải toán có lời văn" tôi đã ề "giải toán có lời văn" tôi đã ải toán có lời văn" tôi đã ời văn" tôi đã ăn" tôi đã đã

kh o sát h c sinh l p 1B l m b i t p.ải toán có lời văn" tôi đã ọc sinh lớp 1B làm bài tập ớp 1B làm bài tập àm bài tập àm bài tập ập

Sĩ số

học

sinh

lớp 1B

Giải bài toán có lời văn về thêm, bớt một số đơn vị Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành (điểm: 9-10) (điểm: 7-8) (điểm: 5-6) (điểm dưới 5)

38 SL10 26,3%TL SL15 39,5%TL SL10 26,3%TL SL3 7,9%TL

Kết quả trên cho thấy mong muốn của giáo viên đối với việc giúp học sinh giải toán có lời văn ở học sinh lớp 1 chưa đạt được và đó cũng là động cơ khiến tôi tìm tòi nghiên cứu và rút ra kinh nghiệm để giúp học sinh giải toán có lời văn tốt hơn

III Giải pháp để giải quyết vấn đề:

1 Các giải pháp thực hiện

- Nắm vững phương pháp dạy học toán theo hướng đổi mới

- Tìm hiểu để nắm vững quy trình chung khi giải bài toán có lời văn ở tiểu học, vận dụng vào việc "dạy giải toán có lời văn lớp 1"

- Nghiên cứu nội dung dạy học giải toán có lời văn cụ thể ở lớp 1 để đưa ra phương pháp giải nhằm nâng cao chất lượng dạy học

2.Các biện pháp tổ chức thực hiện :

Để dạy "Giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1" đạt hiệu quả cao, trước hết thầy cô giáo phải nắm vững phương pháp dạy học môn toán theo hướng đổi mới, khái quát và cụ thể nội dung kiến thức cần cung cấp cho học sinh Dạy giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1 đóng một vai trò quan trọng trong dạy toán ở tiểu học Bởi vậy trong giảng dạy, chúng ta có thể sử dụng một số biện pháp sau đây

2.1.Nắm vững phương pháp dạy học toán theo hướng đổi mới

Một trong những phương pháp dạy học toán ở tiểu học hiện nay đó là việc

sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy tối đa khả năng làm việc một cách chủ động, tích cực dưới sự tổ chức, điều khiển của giáo viên

* Phương pháp dạy học tích cực trong dạy học toán ở tiểu học:

Phương pháp dạy học tích cực là hệ thống các phương pháp tác động liên tục của giáo viên nhằm kích thích tư duy của học sinh, tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh theo quy trình Phương pháp này tạo điều kiện cho giáo viên

và học sinh đều tham gia tích cực vào qúa trình dạy học, học sinh được tiếp cận kiến thức bằng hoạt động làm bài tập, học sinh được làm việc cá nhân hoặc theo nhóm, trao đổi hợp tác với bạn, với thầy

* Trong phương pháp dạy học tích cực:

Giáo viên giữ vai trò chủ đạo, tổ chức các tình huống học tập, hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề, khẳng định kiến thức mới trong vốn tri thức của học sinh Vì vậy giáo viên nói ít, giảng ít nhưng lại thường xuyên làm việc với từng học sinh hoặc từng nhóm học sinh Đòi hỏi giáo viên phải biết cách tổ chức các hoạt động của học sinh, đồng thời phải có một tri thức vượt ngoài lĩnh vực hạn chế của bộ môn mình dạy để có thể làm chủ nội dung và nghệ thuật dạy: Cách dạy như thế giúp học sinh phát triển năng lực, sở trường cá nhân

Học sinh là chủ thể nhận thức, phải chủ động, độc lập suy nghĩ, làm việc tích cực và biết tự học, tự chiếm lĩnh tri thức từ nhiều nguồn khác nhau, dưới sự theo dõi hướng dẫn của giáo viên Cách học này tạo cho học sinh thói quen tự giác, chủ động không dập khuôn, biết tự đánh giá và đánh giá kết quả học tập của mình, của bạn, đặc biệt là tạo niềm vui, niềm tin trong học tập

Như vậy học sinh trở thành trung tâm của quá trình dạy học nghĩa là học sinh phải hoạt động nhiều, hoạt động để đạt được các yêu cầu của bài học Giáo viên trở thành người cộng tác thực sự trong cùng một công việc, cùng một nhiệm vụ theo cách thức hình thức khác nhau

Ngoài việc quan tâm tới vai trò của giáo viên và học sinh, phương pháp dạy học tích cực còn quan tâm đến cả yếu tố môi trường (bao gồm cơ sở vật chất, tâm tư, tình cảm, tính cách ) Bởi môi trường ảnh hưởng đến phương pháp học

của học sinh và phương pháp sư phạm của giáo viên và giữa chúng có sự tác động tương hỗ

2.2 Tìm hiểu để nắm vững quy trình chung khi giải bài toán có lời văn ở tiểu học để vận dụng vào việc " dạy giải toán có lời văn lớp 1"

Trong cuốn "giải toán như thế nào" G.Polya đã tổng kết quá trình giải toánvà nêu ra sơ đồ 4 bước sau:

- Tìm hiểu nội dung bài toán

- Tìm cách giải bài toán

- Thực hiện cách giải toán

- Kiểm tra lời giải và đánh giá cách giải bài toán

Thực tiễn dạy học giải toán đã khẳng định tính đúng đắn của sơ đồ 4 bước giải toán nói trên Đối với học sinh tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 1 để hình thành thói quen và kĩ năng áp dụng sơ đồ 4 bước đó cần giúp học sinh nắm vững

và hiểu rõ mục đích, ý nghĩa đối với giải toán có lời văn

Bước 1: Tìm hiểu nội dung bài toán

Quá trình tìm hiểu nội dung bài toán (đề toán) thường thông qua việc đọc bài toán Học sinh cần đọc kỹ, hiểu rõ đề toán, phân biệt được cái đã cho và cái phải tìm Khi đọc bài toán phải hiểu rõ những từ, những thuật ngữ quan trong mà người ta thường gọi là các từ "chìa khoá" Chẳng hạn như "thêm", "bớt", "bay đi" , "bán đi", "lấy ra", " nhiều hơn" Do vậy, trong dạy học giải toán có lời văn

ở tiểu học nói chung và ở lớp 1 nói riêng, cần chú ý với việc kết hợp giảng giải

từ và thuật ngữ toán học giúp học sinh hiểu được nội dung bài toán để kiểm tra việc học sinh hiểu nội dung bài toán như thế nào ? Giáo viên yêu cầu học sinh nhắc lại yêu cầu bài toán không phải bằng hình thức đọc thuộc lòng mà bằng cách diễn đạt của mình Sau khi đọc bài toán học sinh cần xác định được 3 yếu

tố cơ bản của bài toán:

- Những dữ kiện của bài toán: Đó là những cái đã cho và những cái đã biết của bài toán

- Những ẩn số: Là cái chưa biết, cái cần tìm là bài toán yêu cầu

- Những điều kiện của bài toán đó là mối liên hệ giữa các dữ kiện và các

ẩn số

Bước 2: Tìm cách giải toán: Hoạt động tìm tòi cách giải của bài toán gắn liền

với việc phân tích các dữ kiện, ẩn số và điều kiện của bài toán nhằm xác lập mối qua hệ giữa chúng Từ đó lựa chọn phép tính số học thích hợp Hoạt động này thường diễn ra như sau:

a Minh hoạ bài toán thông qua tóm tắt đề toán

b Lập kế hoạch giải toán nhằm xác lập trình tự giải quyết, thực hiện các phép tính số học

 Về tóm tắt đề toán:

Việc này sẽ giúp học sinh bớt được một số câu, chữ làm cho bài toán gọn lại, nhờ đó mối quan hệ giữa các số đã cho và số phải tìm hiện ra rõ hơn Một số cách tóm tắt đề toán:

a Cách tóm tắt bằng chữ, (bằng lời)

b Cách tóm tắt bằng chữ và dấu

c Cách tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng

d Cách tóm tắt bằng hình tượng trưng

Cách hình tượng trưng có thể là hình vuông, hình tròn, hình tam giác, hình chữ nhật, dấu gạch chéo

e Cách tóm tắt bằng lưu đồ

Trong dạy học giải toán có lời văn ở lớp 1 thường thấy các cách tóm tắt bằng lời

và bằng sơ đồ đoạn thẳng

 Có hai hình thức thể hiện tương ứng với hai phương pháp tìm cách giải cho một bài toán

Thứ nhất: Phép phân tích đi lên

Là phương pháp đi từ câu hỏi của bài toán đến dự kiện của bài toán Tức

là phải tập chung vào câu hỏi của bài toán và suy nghĩ xem muốn trả lời được câu hỏi đó thì phải biết những gì và phải làm phép tính gì? Trong những điều kiện cần thiết phải biết đó thì cái nào là cái có sẵn, cái nào phải tìm và tìm như thế nào? Cứ như thế ta suy nghĩ ngược lên: Từ câu hỏi của bài toán trở về các điều kiện của bài toán Đây là phương pháp tìm cách giải thông dụng nhất

Thứ hai: Phép tổng hợp

Là phương pháp tìm cách giải đi từ dữ kiện của bài toán đến câu hỏi của bài toán Từ những cái đã cho (đã có) suy ra hoặc tính được điều gì giúp ích cho việc giải toán không? Cứ như thế ta suy luận để tìm ra cách giải toán Tuy nhiên, cách này không phổ biến vì với mỗi phép tính thực hiện, học sinh chưa hiểu được mục đích của việc làm đó và vì sao phải làm như vậy Thông thường người

ta chỉ sử dụng phép này để trình bày cách giải của bài toán

Bước 3: Thực hiện cách giải bài toán.

Khi đã hoàn thành bước 2, ta thực hiện cách giải theo cách đã nêu ra ở bước 2 Hoạt động này bao gồm việc thực hiện phép tính đã được nêu trong bước tìm cách giải bài toán nêu trên và trình bày bài giải

Cách trình bày bài giải:

+ Phải ghi lời giải tương ứng với mỗi phép tính trong bài giải, trong đó cần lưu ý:

Các phép tính giải được ghi với hư số và ghi kèm với đơn vị sau mỗi kết quả của phép tính vào trong ngoặc đơn

Câu lời giải cần phải ghi ngắn gọn, đủ ý được mệnh đề khẳng định

+ Cần có đáp số cuối lời giải (bài toán có bao nhiêu câu hỏi thì có bấy nhiêu đáp

số, chỉ ghi đáp số)

+ Nếu bài toán có nhiều cách giải thì chỉ ghi đáp số sau cách giải cuối cùng + Yêu cầu các phép tính hàng ngang, không viết theo hàng dọc

Bước 4: Kiểm tra cách giải bài toán

- Việc kiểm tra nhằm phân tích xem cách giải, phép tính và kết quả là đúng hay sai, có các hình thức thực hiện sau:

+ Thiết lập tương ứng các phép tính giữa các số đã tìm được trong quá trình giải với các số đã cho

+ Tạo ra bài toán ngược với bài toán đã cho rồi giải nó

+ Giải bài toán bằng cách khác rồi so sánh đáp số

+ Xét tính hợp lý của đáp số

Việc kiểm tra cách giải và đáp số của bài toán là yêu cầu không thể thiếu khi giải toán

Thực tế quan sát học sinh tiểu học khi giải toán chúng tôi nhận thấy rằng: Các em thường coi bài toán đã được giải song khi có đáp số Nhưng khi giáo viên hỏi: "Em có chắc chắn đó là kết quả đúng không?" thì đa số các em đã lúng túng và chưa trả lời được ngay

Kiểm tra cách giải và đáp số của bài toán là kiểm tra về:

+ Cách sử dụng dữ kiện

+ Lựa chọn và thực hiện phép tính

+ Cách trình bày bài giải (diễn đạt câu văn , thứ tự thực hiện)

+ Kiểm tra lại phương pháp và thủ thuật đã sử dụng khi giải toán

Đây là bước không thể thiếu trong quá trình giải toán ở tiểu học, điều đó giúp các em đảm bảo được tính chính xác cao khi giải toán và đặc biệt giúp phát triển ở các em năng lực sáng tạo, tính tích cực, chủ động và đọc lập gải toán Đối với học sinh giỏi việc tìm ra nhiều cách giải toán khác nhau cho cùng một bài toán đó là biện pháp tốt nhất để tìm ra cách giải và đáp số của bài toán đó Hơn thế nữa, nó tạo điều kiện cho sự phát triển tư duy linh hoạt, năng động sáng tạo của học sinh Ngược lại, việc giúp học sinh biết cách đánh giá cách giải

là một động lực thúc đẩy sự cố gắng tìm ra cách giải khác nhau để giải bài toán

2.3.Nghiên cứu nội dung dạy học giải toán có lời văn cụ thể ở lớp 1 để đưa

ra phương pháp giải nhằm nâng cao chất lượng dạy học.

* N i dung d y h c gi i toán có l i v n c th l p 1ội dung dạy học giải toán có lời văn cụ thể ở lớp 1 ạy học giải toán có lời văn cụ thể ở lớp 1 ọc sinh lớp 1B làm bài tập ải toán có lời văn" tôi đã ời văn" tôi đã ăn" tôi đã ụ thể ở lớp 1 ở lớp 1 ớp 1B làm bài tập

Nội

dung

dạy học

-Làm

quen với

"bài toán

có lời

văn"

- Viết số thích hợp

vào chỗ chấm để có

bài toán

Bài toán: Có con thỏ Có thêm con thỏ đang chạy tới Hỏi tất cả có bao

- Viết tiếp câu hỏi để

có bài toán

Bài toán: Có 1 gà mẹ và 7 gà con

Hỏi ? 3 - 116

- Nhìn tranh vẽ để

viết tiếp về chỗ chấm

để có bài toán

Bài toán: Có con chim đâu trên cành có thêm con chim bay đến

Hỏi ?

4 - 116

Giải bài

toán có

lời văn

về thêm,

bớt một

số đơn

- Viết số thích hợp

vào chỗ chấm

An có 4 qua bóng, Bình có 3 quả bóng Hỏi cả hai bạn có mấy quả bóng?

Tóm tắt:

An có quả bóng Bình có quả bóng

1 - 117

vị Cả 2 bạn có quả bóng?

Bài giải:

Cả hai bạn có:

= (quả bóng) Đáp số: quả bóng Viết số thích hợp

vào tóm tắt và giải

bài toán

Đàn vịt có 5 con dưới ao và 4 con ở trên bờ Đàn vịt có tất cả mấy con?

Tóm tắt:

Dưới ao: con vịt Trên bờ: con vịt

Có tất cả: con vịt?

Bài giải:

3 - 118

Giải bài toán theo

tóm tắt

Tóm tắt:

Có : 2 gà trống

Có 5 gà mái

Có tất cả: con gà?

3 - 122

Bài toán có liên quan

đến số đo độ dài

Đoạn thẳng AB dài 3cm và đoạn thẳng BC dài 6 cm Hỏi đoạn thẳng

AC dài mấy xăng ti mét?

4 - 125

Bài toán về "thêm"

một số đơn vị

An có 30 cái kẹo, chị cho An thêm 10 cái nữa Hỏi An có bao nhiêu cái kẹo?

3 - 131

Bài toán về "bớt"

một số đơn vị

Một sợi dây dài 13 cm, đã cắt đi 2

cm Hỏi sợi dây còn lại dài bao nhiêu xăng- ti- mét?

3 - 151

Có thể coi dạy học giải toán là "hòn đá thử vàng" của dạy học toán Nhờ việc dạy học giải toán mà học sinh biết cách giải bài toán theo đúng phương pháp và yêu cầu Qua đó các em được rèn luyện về phương pháp suy luận, rèn luyện và phát triển năng lực tư duy, đòi hỏi các em phải tư duy một cách tích cực, linh hoạt, huy động thích hợp các kiến thức và khả năng đã có vào các tình huống khác nhau Trong nhiều trường hợp phải biết phát hiện dữ kiện, những điều kiện chưa được nêu ra một cách tường minh và trong chừng mực nào đó, phải biết suy nghĩ năng động, sáng tạo để tìm ra cách giải và kết quả đúng mà bài toán yêu cầu

Phương pháp dạy học giải toán có lời văn chính là cách thức giúp học sinh hình thành được các thao tác để giải được một bài toán theo đúng yêu cầu với những dạng khác Nói cách khác trong dạy học giải toán phải giải quyết 2 vấn đề then chốt là

- Làm cho học sinh nắm được các bước cần thiết của quá trình giải toán và rèn luyện kỹ năng thực hiện các bước đó một cách thành thạo

- Làm cho học sinh nắm được và có khả năng vận dụng các phương pháp chung cũng như thủ thật thích hợp với từng dạng toán thường gặp ở tiểu học để đi đến kết quả đúng theo yêu cầu của bài toán

Để thực hiện được yêu cầu đó, người ta xác định có 3 mức độ sau:

Mức độ 1: Hoạt động chuẩn bị cho việc giải toán

Hoạt động này rất cần thiết trong việc dạy học giải toán có lời văn cho học sinh tiểu học, đặc biệt là đối với học sinh lớp 1 Học sinh cần rèn luyện các thao tác trên tập hợp các nhóm đồ vật, trên mô hình, sơ đồ

Việc giải bài toán thực chất là giải hệ thống các bài toán đơn Chính vì vậy, việc học kỹ các bài toán đơn là một công việc chuẩn bị có ý nghĩa cho giải các bài toán hợp

Mức độ 2: Hoạt động làm quen với giải toán

Bao gồm 4 bước:

- Tìm hiểu nội dung bài toán

- Tìm cách giải bài toán

- Thực hiện cách giải bài toán

- Kiểm tra cách giải bài toán Các bước này cũng chính là quy trình chung để giải một bài toán có lời văn ở tiểu học Xin được trình bày các bước này ở phần sau

Mức độ 3: Hoạt động hình thành kĩ năng giải toán.

Mục tiêu của mức độ này mà giải toán cần đạt tới đó là hình thành được ở học sinh năng lực khái quát và kỹ năng giải toán, rèn luyện năng lực sáng tạo trong học tập, có thể tiến hành theo một số giải pháp sau:

+ Giải bài toán với nhiều cách khác nhau Giải pháp này được áp dụng khi giải các bài toán hợp thường gặp ở lớp 3, 4, 5

+ Tiếp xúc với bài toán thừa dữ kiện hoặc thiếu dữ kiện

+ Giải các bài toán trong đó phải xét đến nhiều khả năng xảy ra để lựa chọn một khả năng thoả mãn điều kiện của bài toán

+ Lập và biến đổi bài toán Hoạt động này có thể tiến hành theo các hình thức sau đây:

 Đặt câu hỏi cho bài toán mới chỉ biết số liệu hoặc dữ kiện

 Đặt điều kiện cho bài toán

 Chọn số hoặc số đo đại lượng cho bài toán còn thiếu số liệu

 Lập bài toán tương tự bài toán đã giải

 Lập bài toán theo tóm tắt hoặc theo sơ đồ minh hoạ

 Lập bài toán theo cách giải cho sẵn

Tôi nhận thấy rằng hình thức này đã được áp dụng trong dạy học giải toán có lời văn ở lớp 1

* Phương pháp dạy học giải toán có lời văn ở lớp 1:

Dạy học giải toán chính là cách thức giúp học sinh hình thành được các thao tác để giải một bài toán theo đúng yêu cầu với những dạng toán khác nhau

Trong dạy học giải toán ở tiểu học nói chung, ở lớp 1 nói riêng vấn đề đặt ra là làm thế nào để một mặt giúp học sinh giải được từng bài toán cụ thể với chất lượng cao Mặt khác các em phải biết mình đang làm dạng toán nào, thuộc thể loại nào trong dạng toán đó và vì sao lại làm như vậy Vì vậy để học tốt dạng toán giải toán có lời văn ở lớp 1 nói riêng, giải toán ở tiểu học nói chung thì điều cần thiết là giáo viên phải biết hệ thống hoá và phân dạng bài tập, cũng như cách giải cho dạng bài tập đó Đặc biệt cần giúp học sinh nắm được bài toán thuộc dạng nào và phương pháp giải các bài toán đó

- Các bài toán đơn giản bằng phép cộng: Bao gồm các bài toán về "tìm tổng 2

số", " thêm một số đơn vị" - hai dạng bài toán được học ngay ở lớp 1 Để học tốt các bài toán dạng này giáo viên cần chú ý:

+ Trang bị cho học sinh các kiến thức cơ bản về cộng hai số tự nhiên

+ Giúp học sinh nắm được quy trình giải toán gồm 4 bước cụ thể là:

 Bước 1: Tìm hiểu nội dung bài toán

Học sinh phân tích đề bài toán để biết bài toán cho biết gì, hỏi gì thêm bao nhiêu đơn vị

Học sinh cần hiểu ý nghiă của các từ chìa khoá "thêm", " Tất cả" Khi gặp bất

cứ bài toán nào có chứa các từ nêu trên thì phép tính giải là phép tính cộng

 Bước 2: Tìm cách giải bài toán

Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh tóm tắt đề toán trước khi giải toán

Đó có thể là tóm tắt bằng lời hoặc tóm tắt sơ đồ đoạn thẳng tuỳ thuộc vào từng dạng toán Đối với bài toán "tìm tổng", " thêm một đơn vị" thường là tóm tắt bằng lời

Học sinh tự lập kế hoạch giải khi đã nắm được nội dung đề toán và định hướng cách giải qua các từ chìa khoá và qua tóm tắt

 Bước 3: Trình bày cách giải bài toán

Trong bước này giáo viên nên để học sinh tự nêu câu lời giải, sau đó giúp học sinh chọn câu lời giải thích hợp nhất Thông qua việc tự nêu câu lời giải giúp các em rèn luyện khả năng nói đủ ý, đặc biệt là đối với học sinh lớp 1

Giáo viên hướng dẫn học sinh để học sinh nắm vững được các việc cần

thiết khi trình bày bài giải, bao gồm: Ghi câu lời giải , phép tính và ghi đáp số.

 Bước 4: kiểm tra kết quả bài toán

Các biện pháp dạy học giải các bài toán về "Tìm tổng", "Thêm một số đơn vị", nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh:

+ Rèn năng lực giải các bài toán nên thông qua việc giải bài tập trong SGK + Trong các giờ luyện tập giải các bài toán nâng cao về các dạng "Tìm tổng",

"Thêm" như : Giải toán theo tóm tắt , tự đặt bài toán và tự giải các bài toán đó + Khi dạy giáo viên nên để học sinh tự tìm ra cách giải trên cơ sở đã hiểu nội dung bài toán, không nên làm thay hay chỉ rõ để học sinh tìm ra kết quả

+ Đối với việc giải các bài toán đơn việc thực hiện phép tính giải và tìm ra kết quả phép tính nhiều khi dễ dàng hơn nhiều so với việc đặt lời giải cho bài toán

Do vậy giáo viên cần hướng dẫn để học sinh tự đặt ra lời giải và chọn ra câu lời giải phù hợp nhất khi giải từng bài toán