Vậy để phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh khihọc về các yếu tố hình học và rèn kỹ năng thực hành các kiến thức đó cần phải thế nào?. Các yếu tố hình học tuy không giữ vị trí l
Trang 11 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lớ do chọn đề tài
Trước yêu cầu đổi mới của sự nghiệp đẩy mạnh côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Trong bối cảnh hội nhậpkinh tế quốc tế và xu hướng toàn cầu hoá Chúng ta cần phảiphát triển nhanh hơn, mạnh hơn, hiệu quả hơn trên lĩnh vựcGiáo dục và Đào tạo
Với mục tiêu của Bộ Giáo dục và Đào tạo được Chính phủ phêduyệt về chủ trương đổi mới chương trình Giáo dục phổthông Đổi mới về chương trình và nội dung phương phápnhằm nâng cao chất lượng Giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ,phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự học của học sinh Đáp
ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ “Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” phù hợp với thực tiễn và truyền
thống Việt nam Tiếp cận trình độ giáo dục ở các nước pháttriển trong khu vực và trên thế giới
Để đào tạo con người mới một cỏch toàn diện phự hợp với sự phỏt triểnhiện nay, việc giỏo dục con người mới cú đầy đủ cỏc tiờu chuẩn về trỡnh độ, kiếnthức, đỏp ứng nhu cầu phỏt triển của thời đại thỡ cựng với những đổi mới vềnội dung dạy học là sự đổi mới phương phỏp dạy học, coi trọng, khuyến khớchdạy học trờn cơ sở hoạt động học tập tớch cực, chủ động sỏng tạo của học sinh.Với hoạt động chủ đạo của học sinh, người thầy chỉ đúng vai trũ tổ chức hướngdẫn, học sinh tự khỏm phỏ kiến thức và giải quyết vấn đề dưới sự trao đổi, thảoluận, hợp tỏc, thống nhất ý kiến để hỡnh thành kiến thức Việc đổi mới phươngphỏp dạy học khụng thể núi trờn lý thuyết mà mỗi người giỏo viờn cần vận dụngthực tế trong mỗi tiết dạy học toỏn Giỏo viờn cần phải hiểu đổi mới ở mỗi đốitượng học sinh là đổi mới cỏi gỡ? ở mỗi mạch kiến thức toỏn học truyền thụ như
thế nào để học sinh tiếp thu kiến thức “dễ, sõu, chắc” đú mới là đổi mới phương
phỏp dạy học
Dạy học toỏn ở tiểu học nú cú một vị trớ vụ cựng quan trọng vỡ cỏc kiếnthức, kĩ năng của mụn toỏn tiểu học cú nhiều ứng dụng trong đời sống, chỳng rấtcần thiết cho người lao động, cần thiết để học cỏc mụn học khỏc và học tập tiếpmụn toỏn lờn Trung học cơ sở Đặc biệt cỏc yếu tố hỡnh học ở lớp 5 giỳp cỏc emnhận biết được hỡnh dạng khụng gian của thế giới hiện thực Nhờ đú mà họcsinh cú phương phỏp nhận thức một số mặt của thế giới xung quanh và biết cỏchhoạt động cú hiệu quả trong đời sống Giỳp cỏc em rốn luyện phương phỏp suynghĩ, phương phỏp suy luận, phương phỏp giải quyết vấn đề, nú gúp phần phỏttriển trớ thụng minh, cỏch suy nghĩ độc lập, linh hoạt sỏng tạo, hỡnh thành cỏcphẩm chất: cần cự, cẩn thận, cú ý chớ vượt khú Cỏc tiết dạy hỡnh học được xỏcđịnh là khú đối với giỏo viờn vỡ cần phải trang bị cho mỡnh mặt kiến thức thật sự
Trang 2vững chắc thì mới truyền tải đến học sinh có hiệu quả Có thể truyền thụ kiến
thức cho học sinh chỉ “một, hai” nhưng giáo viên cần phải hiểu rộng mạch kiến thức đó đến “ chín,mười” Giáo viên hiểu sâu thì mới dạy cho học sinh dễ hiểu
về bản chất của vấn đề Vậy để phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh khihọc về các yếu tố hình học và rèn kỹ năng thực hành các kiến thức đó cần phải
thế nào? Với lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài :“ Một số kinh nghiệm dạy các yếu tố hình học ở lớp 5” nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy học các
yếu tố hình học ở lớp 5
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Tìm hiểu phương pháp và thực trạng dạy và học các yếu tố hình học ở lớp 5
- Nghiên cứu tìm ra phương pháp dạy và học các yếu tố hình học ở lớp 5
- Phân dạng, đề xuất phương pháp và dẫn dắt học sinh học các yếu tố hình học
ở lớp 5 có chất lượng
- Đưa ra một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 vận dụng vào thực tiễn giải cácbài toán có yếu tố hình học, để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diệnđáp ứng nhu cầu giáo dục trong thời đại mới
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu, tổng kết về các biện pháp giúp học sinh lớp 5 giải cácbài toán có yếu tố hình học
1.4 Phương pháp nghiên cứu :
Để viết sáng kiến này, tôi đã áp dụng một số phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp thống kê kết quả
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Mục tiêu của quá trình dạy học toán ở Tiểu học cơ bản là cung cấp cho họcsinh những cơ sở ban đầu về số học các số tự nhiên, các số thập phân, các đại lượng
cơ bản và một số yếu tố hình học đơn giản Hình thành và rèn luyện kĩ năng thựchành tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống.Bước đầu hình thành và phát triển năng lực trừu tượng hóa, khái quát hóa, kíchthích trí tưởng tượng, gây hứng thú học toán, phát triển hợp lý khả năng suy luận vàbiết diễn đạt đúng các suy luận đơn giản Giải các bài toán có nội dung hình họcđược xem là một trong năm nội dung chính của môn Toán ở Tiểu học Và cùng vớicác nội dung khác góp phần rèn luyện trí tuệ cho học sinh Đồng thời nó cung cấpcác biểu tượng ban đầu về các dạng hình, giúp học sinh làm quen với có khái niệmhình học sơ đẳng, tập sử dụng các dụng cụ học tập, hình thành cho các em một số
kĩ năng thực hành hình học như: Nhận biết, phân tích ước lượng các đại lượnghình học, học sinh được rèn luyện năng lực quan sát, so sánh, tổng hợp, dự đoán từ
Trang 3đơn giản đến phức tạp, đến trừu tượng hoá Tạo cho học sinh có khả năng hoạtđộng, năng lực diễn đạt bằng ngôn ngữ nói và viết.
Các yếu tố hình học tuy không giữ vị trí là hạt nhân, cốt lõi nhưng có một vaitrò thiết thực, quan trọng không chỉ riêng trong toán học mà nó còn vận dụng vàocuộc sống như đo đạc, tính chu vi, diện tích các hình và thể tích các vật thể.Thôngqua việc tiệp thu các kiến thức hình học học sinh được tích lũy và hình thành nhữngbiểu tượng chính xác về một số hình đơn giản, từ đó năng lực tư duy của các emcũng phát triển cùng với khả năng cụ thể hóa, trừu tượng hóa, khái quát hóa pháttriển một cách cao độ
Các yếu tố hình học lớp 5 góp phần vào việc củng cố kiến thức, kĩ năng vềcác yếu tố hình học mà các em đã học từ các lớp dưới Mở rộng, phát triển vàcắt ghép hình, vẽ hình khối trong không gian, phát triển trí tưởng tượng tronghình học không gian, cách lập luận suy diễn logic, biết cách giải các bài toán vềyếu tố hình học Giúp các em tích luỹ được những hiểu biết cần thiết cho đờisống sinh hoạt và học tập Từ các họat động thực tiễn và dựa vào kiến thức tiếpthu được của việc học về các yếu tố hình học, học sinh sẽ tích luỹ được nhữngkiến thức cần thiết phục vụ cho đời sống thực tiễn hàng ngày của các em
Như vậy, yếu tố hình học với vai trò là một trong những nội dung cơ bản,vừa hỗ trợ cho việc học tập các nội dung khác trong chương trình môn Toán ở
Tiểu học Do đó việc tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy các yếu tố hình học ở
lớp 5 là một việc rất cần thiết nhằm nâng cao chất lượng dạy học
2 2 THỰC TRẠNG:
2 2 1 Thực trạng:
a/ Về giáo viên:
Hầu hết các đồng chí giáo viên được phân công dạy lớp 5 đều là những đồng chí
có trình độ chuyên môn vững vàng, nhiệt tình trong giảng dạy Nhiều đồng chí cótinh thần tự học, tự bồi dưỡng cao Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy người giáoviên còn gặp nhiều khó khăn và vẫn còn một số tồn tại trong việc dạy học các yếu tốhình học có ảnh hưởng đến chất lượng dạy học đó là:
- Vận dụng các phương pháp dạy học và các hình thức tổ chức dạy học chưa linhhoạt
- Một số tiết dạy hình học chưa có đủ đồ dùng dạy học được cấp, mà giáo viênkhông tự làm được các đồ dùng đó nên dạy chay, chỉ sử dụng các hình trong SGK đểgiảng giải, vì vậy học sinh tiếp cận kiến thức một cách trừu tượng không hiểu bảnchất của một số công thức hình học
- Giáo viên thường sử dụng giáo án điện tử khi dạy các tiết hình học để ít phải dùng
đồ dùng dạy học nhiều, cồng kềnh, khó diễn đạt Nhưng thực tế khi xây dựng cáccông thức hình học trên giáo án điện tử bị lướt rất nhanh nên học sinh rất khó tưởngtượng khi quan sát hình trên màn chiếu dẫn đến không hiểu bài
- Khi dạy các tiết thực hành luyện tập, giáo viên hướng dẫn chưa tỉ mỉ, chưa biênsoạn được các bài tập trắc nghiệm để khắc sâu kiến thức cho học sinh nên học sinhchưa áp dụng được vào thực tế
Trang 4- Hiện nay để thực hiện tốt thông tư 22, giáo viên chấm bài phải nhận xét, chữa lỗirất kĩ Vì vậy, một tiết dạy giáo viên chỉ tranh thủ chấm 5 đến 6 bài mà không kiểmtra được tất cả học sinh trong lớp.
b/ Về học sinh: - Kiến thức hình học rất trừu tượng, nhiều khi các em tiếp thu kiến
thức mang tính chất công nhận chứ chưa hiểu bản chất và con đường đi đến các côngthức toán học đó Học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc lĩnh hội các kiến thứchình học mang tính chất trừu tượng mới
- Học sinh còn lúng túng khi thực hành một số thao tác cơ bản chẳng hạn như :
+ Biểu tượng về các hình nắm chưa vững cho nên còn nhầm lẫn giữa diện tíchxung quanh và diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật, nhầm lẫn giữa đặcđiểm của hình hộp chữ nhật và hình lập phương
+ Học sinh chưa thực sự nắm chắc được khái niệm hình học, nhất là ở lớp 5 cáckhái niệm đã phát biểu thành công thức
+ Học sinh còn gặp nhiều khó khăn trong việc vẽ hình Đặc biệt hạ đường caocủa hình tam giác chưa chuẩn xác
+ Khả năng tưởng tượng khi vẽ hình còn hạn chế như vẽ hình hộp không vẽ nétkhuất hoặc thiếu
- Do khả năng tư duy yếu, thiếu linh hoạt nên khi giải các bài toán xuôi chiều thì
không vướng mắc nhưng khi giải các bài toán ngược chiều thì gặp khó khăn
2.2.2 Kết quả của thực trạng trên
Đầu năm học 2016 -2017, tôi đã ra đề khảo sát ở lớp 5B do tôi chủ nhiệmSau khi chấm bài tôi thu được kết quả như sau:
Chất lượng bài làm của học sinh chưa tốt, tỉ lệ điểm dưới 5 còn cao
Nguyên nhân là do:
- Một số bài làm của học sinh chưa biết tư duy để vẽ hình chính xác
- Vận dụng công thức tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật và hình lập phương còn nhầm lẫn
- Bài làm của học sinh trình bày chưa khoa học, lời giải hình học chưa chặt chẽ
2.2.3 CÁC BIỆN PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Để giải quyết những khó khăn trong qúa trình dạy học môn hình học,người giáo viên phải có kiến thức tốt về hình học và lòng say mê nghề nghiệp,biết sử dụng các phương pháp dạy học sao cho hợp lý nhất thì kết quả dạy họcmới được nâng cao Vì vậy tôi đã nghiên cứu và áp dụng một số giải pháp, biệnpháp nhằm nâng cao chất lượng dạy Hình học cho học sinh lớp 5
* Các biện pháp chủ yếu :
Trang 5Biện pháp 1 : Giáo viên cần nghiên cứu nội dung chương trình, hệ thống hoá
và nắm chắc những kiến thức hình học học sinh cần nắm vững ở lớp 5
Biện pháp 2 : Xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm cho mỗi tiết dạy.
Biện pháp 3 : Khi dạy các dạng toán hình học cần áp dụng phương pháp dạy
đặc trưng cho mỗi dạng bài
Biện pháp 4 : Ở mỗi tiết dạy giáo viên cần nghiên cứu để nêu ra các ‘’ tình huống
có vấn đề’’ để tự học sinh giải quyết nhằm khắc sâu kiến thức cho học sinh
Biện pháp 5 : Vận dụng linh hoạt một số phương pháp dạy học tích cực để
Chương trình toán 5 được dạy trong 35 tuần 165 tiết Trong đó các bài toán
về yếu tố hình học được dạy tập trung trong một chương gồm 28 tiết
a) Nội dung các yếu tố hình học gồm:
- Hình tam giác Hình thang Hình tròn
- Tính diện tích hình tam giác Tính diện tích hình thang Tính chu vi, diện tíchhình tròn
- Hình thang: Nhận dạng và vẽ được hình thang Hình thang được mô tả “ Hình
có bốn cạnh có hai cạnh song song được gọi là hình thang Hai cạnh song songgọi là đáy: đáy dài hơn gọi là dáy lớn, đáy ngắn hơn gọi là đáy bé Hai cạnh kiagọi là cạnh bên” Đồng thời nêu được chiều cao của Hình thang là đoạn thẳnggiữa hai đáy và vuông góc với hai đáy gọi là đường cao của hình thang Dựa trêngóc vuông để nhận biết hình thang vuông và hình thang thường Biết vẽ đườngcao hình thang, nắm và nhớ công thức tính diện tích hình thang, đồng thời biếtvận dụng công thức để giải toán, biết vận dụng công thức tính diện tích hìnhthang để tính hai đáy, chiểu cao hình thang
- Hình tròn:
Trang 6+ Nhận dạng và vẽ được hình tròn Nắm được các yếu tố trong hình tròn.
+ Biết tính chu vi và diện tích hình tròn theo công thức tổng quát Dựa vào côngthức tính diện tích hình tròn để tính bán kính, đường kính của hình tròn
- Hình hộp chữ nhật; Hình lập phương: Biết nhận dạng các hình, nắm được quytắc, công thức tổng quát, cách tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần vàthể tích Biết giải các bài tập có nội dung hình học
- Đơn vị đo thể tích: Được giới thiệu trực tiếp Chẳng hạn cm3; dm3 là thể tíchcủa hình lập phương có cạnh dài 1cm; 1dm Nêu mối quan hệ giữa hai đơn vịthể tích kế tiếp nhau
Các nội dung hình học ở các lớp 1,2,3,4 được dạy xen kẽ với các kiến thức sốhọc, yếu tố đại số, đo đại lượng và giải toán nhằm tạo ra mối liên hệ hữu cơ và
sự hỗ trợ chặt chẽ giữa các tuyến kiến thức với nhau và dạy rải rác trong chươngtrình từ đầu năm học đến cuối năm Song ở lớp 5 là lớp duy nhất các yếu tốhình học được dạy tập trung trong một chương, số tiết dạy nhiều hơn, kiến thức
kĩ năng đòi hỏi cao hơn so với các lớp dưới
Biện pháp 2 : Xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm cho mỗi tiết dạy.
Trong mỗi tiết học toán, giáo viên cần có bài tập trắc nghiệm để kiểm tra kiếnthức, kĩ năng nắm bài của học sinh Mỗi tiết học tối đa chỉ có 35 phút, giáo viênkhông thể chấm hết bài cho học sinh toàn lớp, nếu kiểm tra miệng thì cũng chỉđược một số em Vì vậy, có được hệ thống bài tập trắc nghiệm sẽ giúp giáo viênnắm bắt được toàn bộ học sinh cả lớp xem trong tiết dạy đó em nào tiếp thu tốt,
em nào còn chưa hiểu bài để từ đó giáo viên có phương án kèm cặp, bổ sungkiến thức cho các em Nhưng khi sử dụng bài tập trắc nghiệm giáo viên cần phảilinh hoạt, khéo léo đưa ra lúc nào cho phù hợp và hiệu quả Đối với những bàidạy kiến thức mới, giáo viên cần đưa bài tập trắc nghiệm vào giữa tiết dạy khivừa hình thành xong kiến thức mới, hoặc ở cuối tiết dạy Còn đối với các tiếtluyện tập, giáo viên nên đưa bài tập trắc nghiệm sau hết một mạch kiến thức
Một số lưu ý khi soạn bài tập trắc nghiệm :
- Cần phải chọn nội dung kiến thức trọng tâm của tiết dạy
- Các phương án làm bài tập trắc nghiệm đó chỉ từ 2- 3 phương án, không nênđưa nhiều phương án gây nhiễu, gây khó khăn cho học sinh
- Nội dung bài tập cần ngắn gọn, không đưa các bài toán nhiều phép tính hoặc con
số lớn, vì bài tập trắc nghiệm yêu cầu học sinh chỉ tính trong thời gian ngắn
- Cần tìm những lỗi học sinh thường sai để soạn bài tập trắc nghiệm
- Bài tập cần trình bày khoa học, dễ nhìn và cần phải chính xác về toán học.Sau đây là một số bài tập trắc nghiệm mà bản thân tôi đã áp dụng qua quá trìnhgiảng dạy :
Ví dụ 1 : Dạy tiết : Hình tam giác
Sau bài học giáo viên đưa bài tập trắc nghiệm sau và yêu cầu học sinh cả lớpchọn phương án đúng bằng thẻ hoặc bảng con A
Bài tập trắc nghiệm : Chọn phương án đúng
Bài 1 :
Trang 7
B H C
1 AH là đường cao tương ứng với đáy AC
2 AH là đường cao tương ứng với đáy AB
3 AH là đường cao tương ứng với đáy BC
1 CM là đường cao, AM là cạnh đáy
2 CM là đường cao, AB là cạnh đáy
Ví dụ 2 : Dạy tiết Diện tích hình tam giác.
Bài tập trắc nghiệm : Chọn phương án đúng
Bài 1 : Tính diện tích tam giác ABC ?
Bài 2 : Tính diện tích tam giác ABC ?
5 cm
Trang 8a) Diện tích xung quanh của hai hình hộp chữ nhật bằng nhau
b) Diện tích toàn phần của hai hình hộp chữ nhật bằng nhau
c) Diện tích xung quanh của hình hộp chữ nhật M lớn hơn diện tích xungquanh của hình hộp chữ nhật N
Hầu hết các tiết toán về hình học đều có thể thiết kế được các bài tập trắcnghiệm, vì vậy giáo viên cần nghiên cứu để có hệ thống bài tập trắc nghiệm phùhợp giúp cho tiết dạy đạt hiệu quả cao
Biện pháp 3 : Lựa chọn phương pháp đặc trưng cho mỗi dạng bài.
Để phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học, phù hợp với sựphát triển tư duy và nhận thức của các em, trong quá trình dạy học các dạng toánhình học cho học sinh lớp 5 tôi đã vận dụng một cách thường xuyên và linh hoạtcác phương pháp dạy học trong quá trình tổ chức các hoạt động học tập cho họcsinh lớp 5 như:
Trang 9+ Hình thang: Hình thang, hình thang vuông, đáy lớn, đáy bé, cạnh bên, chiềucao của hình thang, diện tích hình thang.
+ Hình tròn: Đường tròn, tâm, bán kính, chu vi, diện tích
Ví dụ 1: Xây dựng công thức diện tích hình tam giác
Giáo viên sử dụng trực quan để xây dựng công thức:
- Ta cắt bìa thành 2 hình tam giác bằng nhau và cắt 1 trong 2 hình tam giác đóthành 2 mảnh 1 và 2
-Ta ghép 2 mảnh đó vào hình tam giác thứ 2 để có 1 hình chữ nhật Giáo viên
gợi ý cho học sinh nêu: “ Hình chữ nhật có chiều dài bằng đáy hình tam giác, chiều rộng bằng đường cao hình tam giác.”
Hỏi học sinh: Diện tích hình chữ nhật gấp mấy lần diện tích hình tam giác ?
( Gấp đôi )
Hỏi tiếp: “ Muốn tính diện tích hình chữ nhật ta làm thế nào? Lấy tích của
chiều dài và chiều rộng cùng đơn vị
Từ câu trả lời của học sinh, Hỏi tiếp:
” Vậy muốn tính diện tích hình tam giác ta phải làm thế nào ? Biết các yếu tố
S : Diện tích của hình tam giác
a: đáy của hình tam giác
h: đường cao của hình tam giác
Sau khi biết cách tính diện tích hình tam giác giáo viên hướng dẫn học sinh suy
ra cách tính chiều cao hay cạnh đáy
Ví dụ 2 Dạy về hình tròn, tâm, đường kính, bán kính:
- Học sinh đã được làm quen với hình tròn bằng cách quan sát các đồ vật, mẫuvật có dạng hình tròn ở lớp 1 Lên lớp 5 học sinh được biết thêm về các yếu
tố của hình tròn Khi dạy giáo viên có thể tiến hành như sau:
Giới thiệu hình tròn
- Giáo viên gọi cho học sinh nêu các ví dụ về hình tròn (mặt trời )
- Giáo viên giới thiệu compa, cách sử dụng
Để vẽ được hình tròn ta phải dùng compa
Trang 10- Giáo viên giới thiệu hình tròn (dùng tay chỉ quét lên bề mặt hình tròn) đây làhình tròn, dùng phấn tô đậm đường bao quanh hình tròn → đó là đường tròn.
- Giáo viên yêu cầu học sinh dùng bút chì tô đậm đường tròn → HS nhắc lại
* Giới thiệu các yếu tố của đường tròn (hình tròn)
- Giáo viên nêu: điểm 0 → tâm của đường tròn
- Giáo viên yêu cầu học sinh nối tâm với một điểm tuỳ ý trên đường tròn
- Giáo viên thực hành làm → đường vừa nối được → bán kính
- Yêu cầu học sinh vẽ các đoạn OA, OB, OC → đều là bán kính
- Yêu cầu HS dùng compa ướm thử lên các đoạn OA, OB, OC, OD rồi nêu nhậnxét các bán kính trong một hình tròn thì bằng nhau → cho vài em nêu
- Giáo viên vẽ một đoạn thẳng đi qua tâm và nối hai điểm trên đường tròn →đường kính → học sinh so sánh giữa đường kính và bán kính
- Giáo viên gọi vài em nêu các yếu tố trong hình tròn
* Luyện tập: Học sinh vẽ đường tròn bằng compa theo bán kính cho trước vàđường kính
- Như vậy khi dạy bài này giáo viên cần cho học sinh phân biệt được hình tròn
và đường tròn
- Hình tròn là phần (mặt phẳng) nằm trong đường tròn
- Đường tròn là đường cong khép kín bao quanh hình tròn (do đầu compa vẽlên)
- Chỉ nói diện tích hình tròn chứ không nói là diện tích đường tròn
Ví dụ 3: Xây dựng công thức tính chu vi hình tròn :
Bằng phương pháp trực quan ta xác định số đo chu vi của bài: “ Hình tròn ”
-Gợi ý: Cho học sinh nhận xét mối liên hệ giữa đường kính , bán kính, số pi (
C= d x 3,14 Hoặc: C= r x 2 x3,14
C: Chu vi hình tròn
d: Đường kính hình tròn
r: Bán kính hình tròn
Trang 112 Dạy về hình học không gian:
Ở lớp 5 ngoài nhiệm vụ bổ sung và phát triển những biểu tượng hình họcphẳng Chương trình còn phát triển một số biểu tượng hình học không gian chohọc sinh Các em được giới thiệu đầy đủ các yếu tố đặc điểm của hình hộp chữnhật, hình lập phương Cách tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần vàthể tích của hình đó
a) Giới thiệu hình hộp chữ nhật:
- Giáo viên cho học sinh quan sát hình hộp chữ nhật bằng mô hình
- Học sinh mỗi em một bao diêm → có dạng hình hộp chữ nhật
- Học sinh quan sát nhận xét: Hình hộp chữ nhật có bao nhiêu mặt? Các mặt códạng hình gì, đỉnh, cạnh → học sinh nêu đặc điểm của hình hộp chữ nhật
b) Hình lập phương
Từ hình hộp chữ nhật → học sinh quan sát hình lập phương và học sinh cùng rút
ra đặc điểm của hình lập phương và đặc điểm các mặt, cạnh, đỉnh
d) Giảng dạy quy tắc tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần, thể tích
- Quy tắc chung để tính diện tích xung quanh của cả 2 loại hình (hình hộp chữnhật, hình lập phương ) là:
Diện tích xung quanh bằng chu vi đáy nhân chiều cao
Giáo viên cho học sinh khai triển hình hộp chữ nhật (hình lập phương) rồi gợi ýhọc sinh: diện tích xung quanh mỗi hình đều bằng diện tích của hình chữ nhật có chiềudài là chu vi đáy và chiều rộng bằng chiều cao của hình (minh hoạ trên mô hình).Học sinh tính chu vi đáy theo công thức tính chu vi hình chữ nhật (hình vuông)Đối với hình lập phương còn có cách tính khác, diện tích một mặt nhân với 4
Để tính diện tích toàn phần của 2hình nói trên ta đều lấy diện tích xung quanhcộng diện tích hai mặt đáy
Trong đó diện tích mặt đáy tính theo quy tắc đã học về diện tích hình chữ nhật(diện tích hình vuông)
Riêng hình lập phương còn có cách tính khác là lấy diện tích một mặt nhân 6
Để xây dựng quy tắc tính thể tích của hình hộp chữ nhật, giáo viên dùng môhình hình hộp chữ nhật được ghép từ các khối vuông 1cm3 bằng nhựa để hướngdẫn học sinh nhận xét
Trang 12Ví dụ : Giáo viên cho học sinh quan sát và từ đó hướng dẫn học sinh tính thểtích của hình hộp chữ nhật cụ thể có chiều dài 4 cm, chiều rộng 3cm, chiều cao 2
a: Chiều dài hình hộp chữ nhật
b: Chiều rộng của hình hộp chữ nhật
c: Chiều cao của hình hộp chữ nật
Cũng tương tự như vậy, xây dựng công thức tính thể tích của hình lập phương
Khi dạy các yếu tố hình học ở lớp 5, giáo viên quan tâm đến việc tổ chức cáchoạt động thực hành Tăng cường so sánh đối chiếu để hệ thống hoá các quy tắc,công thức tính toán giúp học sinh nhớ lâu Đồng thời cần chú ý đúng mức đếnviệc nâng cao năng lực tư duy của học sinh lớp 5 Để giúp các em nhớ đượccông thức (kể cả công thức ngược) thì giáo viên phải thường xuyên ôn tập, hệthống hoá để giúp các em nhận thấy có thể từ quy tắc này trong khi dạy giáoviên đã thường sử dụng 4 phương pháp (công thức) này suy ra quy tắc (côngthức kia)
3 Dạy giải toán có nội dung hình học
Khi giải các bài toán này học sinh phải vận dụng tổng hợp nhiều kiến thức vàhiểu biết về:
+ Yếu tố hình học: Công thức tính chu vi, diện tích, thể tích và các cách tínhngược
+ Cách giải các loại toán điển hình