MỤC LỤCSỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN THẠCH THÀNH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY PHÂN MÔN TẬP ĐỌC NHẠC CHO HỌC SINH LỚP 4 NHẰM NÂNG CAO HI
Trang 1MỤC LỤC
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN THẠCH THÀNH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY PHÂN MÔN TẬP ĐỌC NHẠC CHO HỌC SINH LỚP 4 NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG DẠY MÔN ÂM NHẠC
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hạnh.
Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thành Kim, Thạch Thành, Thanh Hóa SKKN thuộc môn: Âm nhạc.
THANH HOÁ, NĂM 2017
Trang 2Nội dung Trang
II Thực trạng vấn đề học Âm nhạc trường Tiểu học Thành Kim 3
Trang 3A MỞ ĐẦU
I Lý do chọn đề tài.
Âm nhạc là món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống của mỗi conngười Đặc biệt với trẻ em, Âm nhạc là nguồn sữa nuôi dưỡng tinh thần, làphương tiện để hình thành phẩm chất đạo đức, phẩm chất trí tuệ và giáo dụcthẩm mỹ cho các em
Hiện nay, trong trường Tiểu học Âm nhạc đã trở thành một môn học quantrọng Góp phần to lớn trong việc giáo dục cho học sinh cảm thụ được cái hay,cái đẹp của cuộc sống, giúp các em phát triển về mọi mặt: “Đức - Trí - Thể -Mỹ” nhằm đáp ứng yêu cầu giáo dục trong giai đoạn hiện nay
Trong các môn học ở Tiểu học, Âm nhạc là một trong những môn họcmang tính giáo dục thẩm mỹ cao Qua các bài học các em được nghe hát, nghenhạc, được tập hát, tập đọc nhạc và được biết một số kiến thức phổ thông về Âmnhạc…Tất cả những điều đó tạo nên một trình độ văn hóa Âm nhạc tối thiểu, đểgóp phần cùng các môn học khác giáo dục nhân cách, tư duy sắc sảo, lòng khátkhao sáng tạo, giàu tình cảm, làm cho các nội dung học tập ở trường phổ thông
có tính toàn diện, góp phần đào tạo những con người: Tích cực, tự giác, năngđộng, sáng tạo…có năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống
Âm nhạc là phương tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ Trong nhàtrường phổ thông, bắt đầu từ bậc Tiểu học “Âm nhạc đã hình thành cho các emnhững kiến thức ban đầu, đặc biệt là trang bị cho các em có một thể giới tinhthần thoải mái hơn, giúp các em hướng tới lối sống trong sáng, lành mạnh pháthuy phẩm chất tốt đẹp và phát triển năng lực trí tuệ Từ đó tạo cơ sở hình thànhnhân cách con người mới Việt Nam”[2]
Dạy học Âm nhạc là một công việc đòi hỏi người giáo viên phải có kỹ năngchuyên ngành, có năng lực nghệ thuật sư phạm cao, điều đó khiến tôi luôn trăntrở, tìm tòi, học hỏi và sáng tạo một số kỹ năng, mới lạ, hay, thể hiện rõ đượctính đổi mới trong phương pháp giáo dục trong những năm tháng đứng trên bụcgiảng Những ý tưởng đó đã đem lại hiệu quả trong các giờ học
Thực tế qua vài năm công tác tại trường Tiểu học Thành Kim tôi thấy đổimới phương pháp dạy phân môn Tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4 là một trongnhững giải pháp hết sức quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học.Bởi vì, đây là một phân môn rất mới mẻ đối với các em học sinh lớp 4 Chính vì
vậy, năm học 2016 – 2017 tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “Một số kinh nghiệm dạy phân môn Tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4 nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Âm nhạc” với mong muốn góp phần kinh nghiệm nhỏ bé của
mình cùng các đồng chí, đồng nghiệp giáo dục học sinh thành những con ngườiphát triển toàn diện về “Đức - Trí - Thể - Mĩ”
Trang 4II Mục đích nghiên cứu.
Đưa ra một số phương pháp dạy bài Tập đọc nhạc thích hợp, sáng tạo vàđổi mới nhằm mang lại cho học sinh sự hào hứng trong học tập và tiếp thu bàimột cách nhanh nhất, hiệu quả nhất
III Đối tượng nghiên cứu.
Đề tài này nghiên cứu nội dung các bài Tập đọc nhạc trong chương trình
Âm nhạc lóp 4 (Bậc Tiểu học hiện hành) để đưa ra các cách làm mới, phươngpháp dạy học mới giúp cho việc dạy học phân môn TĐN đạt hiệu quả cao hơn
IV Phương pháp nghiên cứu.
Để thực hiện được mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài đặt ra, tôi
đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
+ Phương pháp xây dựng cơ sở lí thuyết
+ Phướng pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin
+ Phương pháp quan sát
+ Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
Trang 5I Cơ sở lí luận.
Xuất phát từ thực trạng giảng dạy môn Âm nhạc lớp 4, vấn đề dạy Tập đọcnhạc (TĐN) cho các em nắm bắt kiến thức đọc Tập đọc nhạc, để giúp các emhọc tốt và đạt hiệu quả là điều hết sức quan trọng, điều đó không chỉ phụ thuộcvào chương trình giảng dạy phù hợp với trình độ của sách giáo khoa cung cấp
mà còn phụ thuộc vào phương pháp truyền thụ của mỗi thầy cô giáo chúng ta.Hơn thế nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập của các em cùng với sự quan tâmchăm sóc của gia đình và của toàn xã hội
Như chúng ta đã biết môn “Âm nhạc là môn học mang tính nghệ thuật nókhác hơn so với những môn học khác, nó không đòi hỏi sự chính xác một cáchtuyệt đối, mà điều quan trọng cần ở người học sự yêu thích, sự đam mê và cónăng khiếu về lĩnh vực Âm nhạc, điều này không phải học sinh nào cũng cóđược Học Âm nhạc mang đến cho các em những giây phút thư giãn thoải mái,thông qua những giai điệu có tiết tấu sôi nổi, nhẹ nhàng, những lời ca trongsáng, giản dị và chân thật chan chứa nhiều cảm xúc mà Âm nhạc mang đến chocon người” [2]
Cụ thể chương trình giáo dục âm nhạc ở Trường Tiểu học có ba nội dungxuyên suốt là: Tập hát, phát triển khả năng âm nhạc, tập đọc nhạc
- Tập đọc nhạc: Chỉ có ở khối 4 và khối 5 song nó lại là nội dung quantrọng phản ánh khá chính xác khả năng tiếp thu kiến thức âm nhạc của học sinhmột cách tổng quát nhất qua tập đọc nhạc giáo viên đánh giá được học sinh về: + Năng khiếu
+ Nhạc cảm
+ Vận động khéo léo
Tập đọc nhạc có thể coi là phân môn khó nhất trong ba phân môn trên,phân môn này chủ yếu rèn luyện học sinh tính tích cực của cá nhân trước tậpthể
II Thực trạng về vấn đề học Âm nhạc ở trường Tiểu học Thành Kim.
Trường Tiểu học Thành Kim nơi tôi đang công tác là một ngôi trường trungtâm của huyện, trường đạt chuẩn quốc gia mức độ I và đang chuẩn bị tiến tớitrường chuẩn quốc gia mức độ II, là đơn vị dẫn đầu cấp Tiểu học trong huyện, làmột trường có phong trào văn hóa văn nghệ rất tốt Các hoạt động văn hóa vănnghệ diễn ra rất sôi nổi trong suốt nhiều năm học, qua các đợt thi đua củatrường, của huyện Các hoạt động đó được tác động nhiều bởi môn Âm nhạc Dovậy, để các em học tốt, có được những thành tích trong phong trào hoạt độngngoài giờ lên lớp và các em có hứng thú học tập môn này, tôi thiết nghĩ bản thânphải luôn trau dồi để đưa ra phương pháp truyền đạt, thu hút, tạo hứng thú chocác em với môn học Song khó khăn hiện nay một bộ phận các em học sinh cònxem nhẹ môn học, các em chỉ quan tâm đến môn học mà phụ huynh các em đã
Trang 6định hướng cho nên một số học sinh chưa thực sự hứng thú học Âm nhạc Vìvậy bản thân tôi là người giáo viên trực tiếp giảng dạy Âm nhạc tôi phải từngbước giúp các em có được sự tự tin, hứng thú với môn học
1 Thuận lợi và khó khăn:
* Thuận lợi:
Thời gian và kinh nghiệm trong công tác giảng dạy đã hơn mười năm, bảnthân tôi cảm thấy cũng đủ vững vàng để tôi rút ra được một số kinh nghiệmnhằm giúp học sinh học tốt phân môn tập đọc nhạc
Học sinh tôi dạy phần đa là con em thuộc xã Thành Kim, nằm giáp với Thịtrấn Kim Tân và cũng có rất nhiều học sinh Thị trấn học tại trường Tiểu họcThành Kim, ít nhiều các em cũng được tiếp xúc làm quen với âm nhạc trên cácphương tiện thông tin đại chúng
Về phía nhà trường đã tạo điều kiện về cơ sở vật chất như: Đàn oóc gan,bảng phụ, bài tập đọc nhạc in sẵn, nhạc cụ gõ Cách nhìn nhận của lãnh đạo vàgiáo viên trong trường đối với bộ môn Âm nhạc cũng khác xưa rất nhiều
Bản thân tôi được đào tạo chuyên ngành trình độ trên chuẩn, dạy đúngchuyên môn mình đã được học
Do đặc điểm của trường Tiểu học Thành Kim như đã nêu trên nên chấtlượng học phân môn Tập đọc nhạc của một số học sinh còn chưa đạt yêu cầu.Các em chưa có khả năng nhận biết tên nốt nhạc để đọc câu nhạc vì thế các emthường đọc vẹt theo các bạn
2 Kết quả thực tế về việc học phân môn tập đọc nhạc của học sinh ở khối 4 đầu năm học 2016 - 2017 như sau:
- Trên cơ sở lý luận cùng với thời gian giảng dạy tại trường Tiểu học ThànhKim tôi đã tìm hiểu khả năng học tập bộ môn Âm nhạc của học sinh khối 4 Quathực tế giờ dạy tôi nhận thấy việc tiếp thu kiến thức Âm nhạc và rất ít học sinh
tự đọc được bài TĐN đơn giản
Qua khảo sát chất lượng đầu năm học 2016 – 2017 học sinh thể hiện bàihát tương đối tốt Đặc biệt với các em học sinh có năng khiếu thể hiện bài hát rấtxuất sắc, nhưng khi thể hiện bài TĐN đa phần các em còn lúng túng vì lý do các
Trang 7em chưa xác định đúng vị trí nốt nhạc trên khuông, chưa đọc đúng cao độtrường độ và hoàn chỉnh một bài Tập đọc nhạc
Chưa hoàn thành
Tỷ lệ (%)
III Các giải pháp thực hiện
Xuất phát từ thực trạng trên và từ đối tượng dạy học sinh trường Tiểu họcThành Kim, các em tuổi còn nhỏ, hiếu động, năng khiếu lại không đồng đều,nhận thức để học tốt môn Âm nhạc chưa cao Tôi thấy rằng: Việc hướng dẫncho học sinh đọc tốt một bài TĐN là một yêu cầu khó với học sinh Tiểu học vàhơn thế nữa phân môn TĐN là rất mới mẻ đối với học sinh lớp 4 Tuy phânmôn này chiếm thời gian không nhiều bằng phân môn học hát, nhưng phần đahọc sinh không có năng khiếu lại rất ngại học và dễ bỏ qua
Từ đầu năm học 2016- 2017 tôi đã nghiên cứu đổi mới phương pháp dạyphân môn Tập đọc nhạc lớp 4 với những giải pháp sau:
- Xác định và xây dựng phương pháp dạy Tập đọc nhạc theo chuẩn KTKN
- Biểu dương khen thưởng, động viên khích lệ kịp thời đối với những họcsinh có những biểu hiện tiến bộ trong giờ học
- Xây dựng môi trường thân thiện, giúp trẻ cảm thấy mỗi ngày đến trường
là một ngày vui
* Các biện pháp để tổ chức thực hiện
Biện pháp 1: Xác định và xây dựng phương pháp dạy Tập đọc nhạc theo chuẩn KTKN.
- Căn cứ vào chuẩn kiến thức kỹ năng Bộ GD đã quy định đối với học sinh
Tiểu học và tâm lý của các em học sinh, tôi đã gợi mở dần dần để các em cảmthấy thích thú với phân môn Tập đọc nhạc:
Trang 8- Những tuần cuối ở lớp 3 các em đã được tiếp cận với các ký hiệu Âmnhạc như: Khuông nhạc, khóa Son, với 7 nốt nhạc cũng như các hình nốt cơ bản.Lên lớp 4 các em được tiếp cận với các bài Tập đọc nhạc đó là phân mônmới, phân môn Tập đọc nhạc Giáo viên cần nhắc lại cho học sinh các ký hiệu
Âm nhạc để học sinh ghi nhớ
a Khuông nhạc và khóa son
- Đầu tiên giáo viên giúp học sinh nhớ lại các kiến thức về ghi chép nhạc đãhọc ở lớp 3:
- Khuông nhạc gồm có mấy dòng ? Mấy khe ?
- Đầu khuông nhạc có khoá gì ? sau đó giáo viên nhắc lại để các em ghinhớ
- Cho 3 học sinh thực hành kẻ khuông nhạc trên bảng và ở dưới lớp các bạnthực hành vào vở nháp: Yêu cầu khoảng cách giữa các dòng kẻ phải đều nhau
===================
====================
====================
=
- Trò chơi “Khuông nhạc bàn tay”[3]:
- Hướng dẫn cho học sinh nhớ: Năm ngón tay được ví như 5 dòng củakhuông nhạc để học sinh khắc sâu không bao giờ nhầm lẫn Cho học sinh để bàntay trái đưa ra phía trước mặt và lần lượt đếm, dùng ngón trỏ của tay phải đặtsong song dưới ngón út tay trái tượng trưng cho dòng kẻ phụ thứ nhất:
+ Ngón út là dòng kẻ 1
+ Ngón nhẫn là dòng kẻ 2
+ Khoảng cách giữa hai ngón là khe 1
+ … Cứ thế tiếp tục cho hết 5 dòng kẻ
- Khóa Son đặt ở đầu khuông nhạc:
+ Hướng dẫn học sinh viết khóa Son
Trang 9- Giáo viên đàn cho học sinh nghe cao độ từng nốt.
- Cho học sinh đọc đồng thanh nhiều lần theo tiếng đàn
- Để học sinh dễ ghi nhớ mà tiết học không bị nhàm chán giáo viên cho các
em chơi 1 trò chơi nho nhỏ sau: “Trò chơi mang tên Nhạc cụ cơ thể”[1]
Luật chơi: Giáo viên giới thiệu 8 động tác tương ứng với các nốt nhạc.Đô: Gõ gót chân xuống đất
Rê: Gõ bàn chân xuống đất
Mi: Vỗ hai bàn tay vào đầu gối
Pha: Vỗ hai bàn tay vào đùi
Son: Vỗ hai bàn tay vào nhau
La: Vỗ bàn tay phải vào cánh tay trái
Si: Vỗ bàn tay trái vào cánh tay phải
Đô: Giơ tay cao và búng ngón tay trỏ
Cách chơi: Giáo viên hướng dẫn học sinh luyện tập đúng các động táctương ứng với các nốt nhạc Khi học sinh mới làm quen với trò chơi, giáo viênđàn từng nốt nhạc chậm rãi, để các em thể hiện động tác cho phù hợp với caođộ
Trò chơi này có tác dụng rất hay và bổ ích là khi học sinh tập đúng cácđộng tác, giáo viên có thể cho các em chơi ở bất kỳ tiết học nhạc nào, có thểchơi vào đầu tiết học để khởi động hoặc cuối tiết học
- Qua trò chơi các em được vận động cơ thể rất thoải mái, vui vẻ Ngoài racác em còn nhớ được tên nốt nhạc, cảm nhận được cao độ của từng nốt nhạc khivận động
- Các em đã tham gia trò chơi rất nhiệt tình, em nào thực hiện cũng đúng vàchính xác Trò chơi này đơn giản mà lại giúp các em vận động cơ thể thêm linhhoạt, vui vẻ và giúp cho tiết học thêm sôi nổi, phong phú
- Kết thúc trò chơi giáo viên nhận xét, khen ngợi học sinh
Trang 10* Vị trí của 7 nốt nhạc trên khuông nhạc.
- Giáo viên giới thiệu và hướng dẫn cho các em biết vị trí của từng nốt trênkhuông nhạc: Các nốt nhạc được sắp xếp trên khuông theo hướng đi lên, liềnbậc, theo thứ tự dòng rồi đến khe
- Nốt Đô nằm ở dòng kẻ phụ thứ nhất (Giáo viên giải thích: dòng kẻ phụthứ nhất là dòng kẻ ngắn nằm dười dòng kẻ chính thứ nhất)
Đô Rê Mi Pha Son La Si (Đô)
- Giáo viên đàn cao độ của 7 nốt nhạc cho học sinh luyện đọc: Đô, Rê, Mi,Pha, Son, La, Si, (Đô) Và luyện đọc qua thang âm với các bậc ổn định : Đô, Mi,Son Đi lên đi xuống nhằm giúp các em nắm chắc cao độ của 7 nốt nhạc
- Giáo viên cũng nên khích lệ những em có giọng đọc tốt đứng dậy đọc bài
và các bạn còn lại lắng nghe nhằm mục đích luyện tai nghe cho tốt Để có đượctai nghe tốt và củng cố cho các em nhớ được vị trí của 7 nốt nhạc trên khuôngnhạc mà tiết học không bị nhàm chán thì giáo viên sẽ cho các em luyện tai nghe
qua 1 trò chơi, đó là trò chơi “ Nốt nhạc gọi tên ai”[1].
Giáo viên chuẩn bị thước kẻ, khuông nhạc, các nốt nhạc được cắt bằng tấmxốp
GV kẻ 2 khuông nhạc lên bảng, mỗi tổ cử 7 bạn lên thực hiện trò chơi:
Trang 11Luật chơi: Cho 2 tổ tham gia, mỗi tổ 7 em cầm 7 nốt nhạc được cầm sẵntrên tay, tương ứng tên 7 nốt nhạc: Đô Rê Mi….Giáo viên đàn từng nốt cho họcsinh nhớ cao độ nốt nhạc của mình Khi chơi giáo viên đàn nốt nhạc nào thì bạnmang tên nốt nhạc đó phải lên bảng gắn đúng vị trí trên khuông nhạc.
Ví dụ: Giáo viên đàn nốt Son thì bạn mang tên nốt Son phải lên bảng gắntên nốt nhạc vào vị trí nốt Son và thực hiện tương tự như thế với các nốt nhạckhác
Kết thúc trò chơi, tổ nào thực hiện cuộc chơi tốt hơn là tổ đó chiến thắng Giáo viên nhận xét, đánh giá, khen ngợi những em có tai nghe tốt để bồidưỡng cho các em, còn những em tai nghe chưa tốt cũng nên khích lệ động viên
để các em vui vẻ và tiến bộ ở những buổi học tiếp theo
- Từ trò chơi này các em rất hứng thú với giờ học, các em tham gia nhiệttình hăng hái trong các hoạt động khác Các em cảm thấy tự tin hơn và giwofhọc đạt hiệu quả cao
Hình nốt trắng: h (Thân nốt nhạc để rỗng, không tô đen )
Hình nốt đen: q (Khác hình nốt trắng là tô đen thân nốt nhạc)
Trang 12Hình nốt móc đơn: e(Giống hình nốt đen nhưng viết thêm 1 cái móc
vào đuôi nốt nhạc nên gọi là móc đơn “ Đơn nghĩa là 1” )
Hình nốt móc kép: s(Khác nốt đơn là viết 2 cái móc vào đuôi nốt nhạc
gọi là móc kép “Kép nghĩa là 2”)
Dấu lặng đen: Q
Dấu lặng đơn: I
d Gọi tên các nốt nhạc trên khuông nhạc.
Khi các em đã biết được tên nốt nhạc và hình nốt nhạc thì việc gọi tên cácnốt nhạc trên khuông nhạc là chuyện dễ dàng đối với các em
- Giáo viên kẻ khuông nhạc lên bảng rồi gọi các tên nốt, ví dụ: Đô đen, Rêtrắng, Mi đen, Son móc đơn, La trắng, Si móc đơn, dấu lặng đen…
- Giáo viên hướng dẫn nốt Đô đen: Trước tiên ta hãy tìm vị trí nốt Đô sau
đó ta ghi hình nốt đen vào là ta sẽ có nốt Đô đen, tương tự như thế các tên nốtcòn lại các em sẽ hiểu và thực hiện
GV hô: Vậy thì chúng ta cùng đếm ngược 5! 4! 3! 2! 1! Bắt đầu!
Nhóm 1: Viết các nốt Đô trắng, Rê đen, Son móc đơn, Si đen, La trắng
=&==================
====================
