Thiết kế trò chơi ô chữ dạy luyện từ và câu lớp 3

Lí do chọn đề tài: Như chúng ta đã biết, trong chương trình Tiếng Việt ở bậc tiểu học nói chung và ở lớp 3 nói riêng, phân môn Luyện từ và câu chiếm một vị trí quan trọng trong chương t

MỤC LỤC

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh

2.3

Các trò chơi ô chữ đã thiết kế và tổ chức thực hiện hiệu

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài:

Như chúng ta đã biết, trong chương trình Tiếng Việt ở bậc tiểu học nói

chung và ở lớp 3 nói riêng, phân môn Luyện từ và câu chiếm một vị trí quan

trọng trong chương trình, có nhiệm vụ làm giàu vốn từ cho học sinh và trang bị cho các em một số kiến thức về từ, câu Từ và câu có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống ngôn ngữ nói và viết của các em sau này

Phân môn luyện từ và câu lớp 3 có dạng bài mở rộng vốn từ với một lượng bài khá lớn Các bài tập về mở rộng vốn từ vừa giúp học sinh lớp 3 hình thành kiến thức cần thiết về từ qua các chủ điểm vừa rèn kĩ năng giao tiếp một

cách sinh động Một trong những nội dung quan trọng của việc rèn kỹ năng sử dụng Tiếng Việt ở bậc Tiểu học là giúp học sinh biết sử dụng từ một cách phù hợp trong các bài viết, đặc biệt trong Tập làm văn Dùng từ đúng, phù hợp với nội dung văn cảnh, giúp các em thể hiện ý văn sáng sủa, rõ ràng, mặt khác giúp người đọc hiểu nội dung bài văn, câu văn một cách dễ dàng, chính xác

Vì vậy, muốn dạy tốt phân môn Luyện từ và câu ở lớp 3 người giáo viên

cần vận dụng nhiều phương pháp và hình thức tổ chức dạy học cho phù hợp với đối tượng học sinh Trong đó trò chơi học tập là những trò chơi được đưa vào lớp học nhằm biến việc học tập trên lớp thành một cuộc chơi, giúp học sinh tiếp nhận kiến thức và rèn kĩ năng dễ dàng hơn, hào hứng hơn Khi vui chơi, trong không khí cổ vũ sôi nổi của tập thể, học sinh sẽ phát huy mọi khả năng vốn có của mình, làm cho quá trình nhận thức trở nên dễ dàng, hiệu quả hơn Trò chơi học tập cùng lúc đáp ứng cả hai nhu cầu của học sinh - nhu cầu vui chơi và nhu cầu học tập Trò chơi học tập tạo nên hình thức " học mà chơi, chơi mà học " đang được khuyến khích ở Tiểu học và việc tổ chức trò chơi trong giờ học là biện pháp hữu hiệu nhất giúp học sinh học tập và tiếp thu kiến thức tốt hơn

Từ những lí do trên cộng với kinh nghiệm đứng lớp, tôi đã thường xuyên

áp dụng trò chơi vào các tiết học Luyện từ và câu Tôi thấy những trò chơi ấy thật sự có hiệu quả cao trong giờ học, lại dễ tổ chức, dễ thực hiện, tiết học lại sôi nổi gây hứng thú cho học sinh Vì thế cho nên tôi đã chọn và nghiên cứu đề tài :

" Thiết kế trò chơi ô chữ dạy Luyện từ và câu lớp 3" làm đề tài nghiên cứu với

mong muốn các giờ luyện tập ở buổi hai hấp dẫn đạt hiệu quả cao

1.2.Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu nội dung dạy học mở rộng vốn từ và luyện tập về từ trong chương trình luyện từ và câu lớp 3 để hiểu nội dung chương trình và sự sắp xếp nội dung về từ trong các bài học Nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên và các tài liệu có liên quan phục vụ cho việc dạy học Từ đó thiết kế các ô chữ về

từ cho phù hợp để đạt hiệu quả cao nhất

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài tập trung nghiên cứu các biện pháp thiết kế trò chơi ô chữ dạy Luyện từ và câu lớp 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Trong đề tài tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp điều tra giáo dục

- Phương pháp quan sát sư phạm

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Nội dung dạy học luyện từ và câu trước hết là xây dựng vốn từ mà học sinh cần lĩnh hội nhằm đáp ứng mục tiêu phát triển kĩ năng ngôn ngữ và giáo dục nhân cách Chương trình và Sách giáo khoa Tiếng Việt ở tiểu học xác định phạm vi vốn từ này theo từng cấp học Việc cung cấp và mở rộng vốn từ cho học sinh được tổ chức theo từng chủ điểm Hệ thống chủ điểm giúp quá trình phát triển vốn từ của học sinh dễ dàng gắn liền với ngữ cảnh và có tính hệ thống:

từ đơn giản đến phức tạp, từ cụ thể đến trừu tượng Bên cạnh vốn từ, kĩ năng tìm hiểu nghĩa từ và sử dụng phù hợp với mục đích và hoàn cảnh giao tiếp cũng là một nội dung dạy học quan trọng của phần dạy học luyện từ và câu

Toàn bộ nội dung về từ lớp 3 có 15 bài ứng với 15 chủ điểm Nội dung được sắp xếp dưới dạng các bài tập về từ như sau:

- Loại bài tập giúp học sinh mở rộng vốn từ theo chủ điểm;

- Loại bài tập giúp học sinh nắm nghĩa của từ;

- Loại bài tập giúp học sinh quản lí phân loại vốn từ;

- Loại bài tập giúp học sinh luyện tập sử dụng từ

Để giúp học sinh làm tốt các bài tập và nắm vững kiến thức luyện từ và câu để vận dụng tốt thì người giáo viên phải biết vận dụng linh hoạt các hình thức tổ chức dạy học sao cho phù hợp với đặc điểm học sinh, giúp học sinh hứng thú học tập và học tập có hiệu quả

Trò chơi học tập là một hình thức hoạt động được đông đảo học sinh hứng thú tham gia trong và ngoài lớp học Trò chơi học tập môn Tiếng Việt nhằm tạo điều kiện cho các em học sinh thực hành rèn luyện các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết, đồng thời tiếp thu kiến thức môn học một cách tự giác, sáng tạo Tham gia vào các trò chơi học tập, học sinh còn được rèn luyện, phát triển về cả trí tuệ, thể lực và nhân cách, đáp ứng mục tiêu môn học Trò chơi học tập góp phần đổi mới phương pháp dạy học phân môn Luyện từ và câu ở Tiểu học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, tăng cường hoạt động cá thể phối hợp với học tập giao lưu, hình thành và rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh

Trò chơi học tập phần lớn được xem là một thủ thuật, biện pháp củng cố kiến thức mà học sinh vừa học trong tiết học Tuy nhiên, trò chơi học tập có thể

tổ chức ở tất cả các khâu trong tiến trình tiết học hoặc sau một số bài học, khi học sinh đã có kiến thức tổng hợp Tôi thiết nghĩ trò chơi học tập là một phương tiện có ý nghĩa trong việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học luyện từ và câu nhằm phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

- Về phía học sinh: Ngay từ đầu năm học, khi mới nhận lớp, tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng học luyện từ và câu của học sinh trong lớp Tôi thấy các em mới dừng lại ở mức hoàn thành các bài tập trong sách giáo khoa Kiến thức về luyện từ và câu nắm chưa sâu Học sinh chưa hiểu được nghĩa từ một cách chắc chắn Từ đó việc sử dụng từ để viết câu, viết đoạn văn của các em chưa tốt Học sinh viết câu văn lủng củng, chưa rõ nghĩa Sở dĩ như vậy vì học sinh chưa thật

sự hứng thú học môn Luyện từ và câu, chưa tích cực tự giác tìm hiểu và chiếm lĩnh kiến thức mới một cách chủ động

- Về phía giáo viên: Các thầy cô giáo hầu hết đều tích cực đổi mới phương pháp dạy học Luyện từ và câu Thực tế, có nhiều thầy cô giáo đã áp dụng các hình thức tổ chức dạy học hiệu quả Có nhiều cô giáo rất thành công khi tổ chức các trò chơi học tập tưởng chừng rất đơn giản như các bài tập trong sách giáo khoa được thực hiện dưới hình thức trò chơi đến các trò chơi giáo viên tự thiết kế hoặc do các chuyên gia, các tác giả sách giáo khoa biên soạn Song cũng có các thầy cô giáo không thành công khi sử dụng phương pháp này Có những tiết, giáo viên tiến hành 4; 5 trò chơi vận động; học sinh liên tục vỗ tay reo hò cổ vũ, không còn thời gian để các em lắng đọng đầu óc mà ngẫm nghĩ, nhận xét, suy luận và ghi nhớ Lại có nhiều trò chơi mà chỉ có vài em được chơi còn các em khác hò reo cổ vũ, nghĩa là chỉ có vài em được học mà thôi…

Trước thực tế đó, tôi luôn trăn trở phải làm thế nào để tổ chức được các trò chơi học tập giúp học sinh hứng thú khi học Luyện từ và câu và học tập có chất lượng tôi đã nghiên cứu, tìm tòi và thiết kế ra một số trò chơi ô chữ để dạy Luyện từ và câu lớp 3 như sau:

2.3 Các trò chơi ô chữ đã thiết kế và tổ chức thực hiện hiệu quả:

Sau khi học xong một chủ điểm nào đó, để củng cố lại kiến thức vừa học, giáo viên đưa ra ô chữ mà các từ ngữ trong đó có liên quan đến chủ điểm vừa học Giáo viên chọn từ hàng dọc là những từ ngữ có nghĩa hoặc gần nghĩa với chủ điểm, trên cơ sở đó chọn các từ hàng ngang với những gợi ý về các từ đó các gợi ý có thể là nghĩa của các từ, cũng có thể là các hoạt động tương ứng của các sự vật

CHỦ ĐIỂM : TRƯỜNG HỌC

Ô chữ: Hoạt động

Mục tiêu:

- Mở rộng vốn từ ngữ về trường học tìm nhanh các từ ngữ chỉ hoạt động

ở trường

- Học sinh thêm yêu và gắn bó với trường

Gợi ý: Các từ hàng ngang là từ chỉ hoạt động quen thuộc của học sinh

trong nhà trường Ngoài các chữ cái trong từ hàng dọc, giáo viên đưa thêm các chữ cái đầu của mỗi hàng ngang trong trường hợp học sinh gặp khó khăn học sinh chọn hàng ngang bất kì để giải ô chữ chứ không nhất thiết phải chọn lần lượt

Đáp án: Các từ ngữ hàng ngang lần lượt là: vui chơi, kéo co, sinh hoạt sao, học tập, hát đồng ca, lao động, vẽ tranh, trồng cây

CHỦ ĐIỂM MĂNG NON

Ô chữ: măng non

1 Mục tiêu:

- Tìm nhanh được các từ chỉ tính nết tốt của trẻ em;

- Củng cố và mở rộng vốn từ ngữ về trẻ em;

- Rèn trí thông minh, khả năng phân tích, khái quát nhanh các nghĩa của từ

2 Chuẩn bị:

Phần mềm powerpoint để trình chiếu ô chữ

hoặc: kẻ trên giấy rôki loại to để hoạt động cả lớp và in phiếu học tập tới từng

hs ( phần chuẩn bị để thực hiện giải các ô chữ giống nhau)

Dựa vào từ hàng dọc trong ô chữ hãy tìm các từ hàng ngang, mỗi hàng ngang là là từ chỉ đức tính tốt của trẻ em

Gợi ý: các từ ở hàng ngang số 1, 4, 6 được ghi trong " 5 Điều Bác Hồ

dạy" nếu học sinh gặp khó khăn khi giải ô chữ, giáo viên có thể gợi ý bằng chữ cái

Đáp án: các từ hàng ngang lần lượt là: khiêm tốn, chăm chỉ, siêng năng, dũng cảm, ngoan ngoãn, đoàn kết, cần cù

CHỦ ĐIỂM THÀNH THỊ, NÔNG THÔN

Ô CHỮ: THÀNH PHỐ

Mục tiêu:

Củng cố từ và mở rộng vốn từ ngữ về thành thị, nông thôn cho học sinh đồng thời rèn trí thông minh và khả năng phản ứng nhanh

Gợi ý : Từ ngữ ở hàng ngang là các từ ngữ chỉ sự vật ở nông thôn và

thành phố, các em hãy dựa vào các chữ cái ở từ hàng dọc và các gợi ý để tìm nhang từ ngữ ở hàng ngang

1 Cửa hàng rất lớn bán thực phẩm và hàng hoá đủ loại, người mua tự vào chọn hàng rồi ra quầy thanh toán

2 Nơi để cho mọi người ở tạm

3 Nơi ở của các gia đình

4 Vườn công công cộng, mọi người thường đến thư giãn, vui chơi

5 Nơi để học tập

6 Nơi mọi người đi lại

7 Tủ hoặc giá quây quanh người bán hàng

8 Người ta trồng nhiều làm xanh, đẹp phố

Đáp án: Các từ hàng ngang lần lượt là: siêu thị, khách sạn, nhà cửa, công viên, trường học, đường phố, quầy hàng, cây cối

Ô CHỮ: NÔNG THÔN

Gợi ý: Hãy tìm bí mật trong từng hàng ngang, mỗi hàng ngang là từ ngữ chỉ các sự vật có ở nông thôn

1 Chỗ đào sâu để lấy nước mạch

2 Loài cây lương thực có bắp

3 Tên gọi khác của đồng ruộng

4 Nơi mọi người đi lại

5 Con vật nuôi để cày ruộng

6 Nhà dân làng đến cúng tế, hội họp hay bầu cử

7 Gần nghĩa với xóm làng

8 Khu đất xung quanh nhà hoặc khu đất rộng trồng cây ăn quả

2 Ô

Đáp án: Các từ hàng ngang lần lượt là: giếng nước, ngô đồng, cánh đồng, đường làng, con trâu, đình làng, thôn xóm, vườn cây

CHỦ ĐIỂM CỘNG ĐỒNG

Ô chữ: Cộng đồng

Mục tiêu:

- Rèn kĩ năng đoán nhanh từ khi biết nghĩa;

- Củng cố nghĩa từ và mở rộng vốn từ ngữ cho hs đồng thời rèn trí thông minh và khả năng phản ứng nhanh

Gợi ý: Hãy tìm từ hàng dọc trong ô chữ với những gợi ý về các từ hàng ngang theo thứ tự các từ hàng ngang là những từ có tiếng cộng hoặc tiếng đồng

có nghĩa chung là những người trong cộng đồng

1 Những người cùng chí hướng

2 Những người cùng làm một việc

3 Những người cùng tuổi

4 Những người cùng học một khoá

5 Những người cùng đội ngũ

6 Những người cùng độ tuổi từ 6 đến 9 tuổi

7 Cùng nghĩa với đồng niên

8 Những người cùng nghề

3 N

Đáp án: Các từ hàng ngang lần lượt là: đồng chí, cộng sự, đồng niên, đồng khoá, đồng đội, nhi đồng, đồng nghiệp

Ô CHỮ ĐỒNG CA Gợi ý: Các từ hàng ngang là những từ có tiếng cộng hoặc tiếng đồng có

nghĩa chung là những hoạt động trong cộng đồng

1 Cùng ý với nhau

2 Cùng ý với nhau trong một tình huống

3 Cùng một lòng

4 Cùng diễn một bài thể dục

5 Cùng làm chung một việc

6 Cùng phát ra tiếng

Đáp án: Các từ hàng ngang lần lượt là: đồng ý, đồng tình, đồng lòng, đồng diễn, cộng tác, đồng thanh

CHỦ ĐIỂM : LỄ HỘI

Ô chữ: Hội vui

Mục đích:

- Củng cố và hệ thống hoá từ ngữ về lễ hội

- Rèn kĩ năng tìm nhanh các từ ngữ chỉ các trò chơi trong lễ hội và hội Gợi ý: Dựa vào các gợi ý và các chữ cái đã có ở hàng dọc, em hãy tìm tên một số hội thường được tổ chức trong những lễ hội hoặc những ngày hội lớn

1 Hội có sự trổ tài những chiếc diều đủ loại

2 Hội có sự tham gia của các đô vật

3 Hội được tổ chức trên sông

4 Hội thường được tổ chức ở tây nguyên

5 Hội có sự góp công của các chú ngựa

6 Hội là dịp để các liền anh, liền chị đua tài

Đáp án: Các hội được nhắc đến trong ô chữ lần lượt là: thả diều, hội vật, bơi trải, đua voi, đua ngựa, hội lim

Ô CHỮ : HOẠT ĐỘNG

Gợi ý: Mỗi hàng ngang là một số hoạt động và trò chơi thường được tổ chức trong các lễ hội hoặc hội em hãy dựa vào gợi ý để tìm ra tên các hoạt động

và trò chơi đó

1 Gà chọi, đá, mổ

2 Trống, dây chão, hai đội

3 Xe đạp, về đích

4 Vua, xe, tốt

5 Giá đu, nam nữ thanh niên

6 Mâm lễ, đầu

7 Chú tễu

8 Hương, hoa quả

Đáp án: Các từ ngữ hàng ngang lần lượt là: chọi gà, kéo co, đua xe đạp, chơi cờ tướng, đánh đu, đội lễ, múa rối nước, cúng phật

CHỦ ĐIỂM : BẢO VỆ TỔ QUỐC

Ô chữ: Anh hùng

Mục tiêu:

- Củng cố và hệ thống hoá từ ngữ về bảo vệ tổ quốc

- Rèn khả năng ghi nhớ các anh hùng của dân tộc và giáo dục truyền thống dân tộc

Gợi ý: Mỗi hàng ngang có ghi tên một anh hùng, em hãy dựa vào gợi ý để tìm đúng tên các anh hùng đó

1 Triệu Việt Vương

2 Nữ tướng cưỡi voi đánh giặc

3 Anh hùng áo vải

4 Lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam

5 Nhân dân tôn ông là Bố cái Đại Vương

6 Đại phá quân Nguyên trên sông Bạch Đằng

7 Đại phá quân Tống trên sông Như Nguyệt

Đáp án: Các anh hùng lần lượt là: Triệu Quang Phục, Trưng Trắc, Nguyễn Huệ, Hồ Chí Minh, Phùng Hưng, Trần Quốc Tuấn, Lí Thường Kiệt

CHỦ ĐIỂM SÁNG TẠO

Ô chữ: Sự sáng tạo

Mục tiêu:

- Mở rộng và tích cực hoá vốn từ về sáng tạo

- Rèn kĩ năng tìm nhanh các từ chỉ trí thức

Gợi ý: Từ hàng ngang là các từ chỉ người trí thức, em hãy dựa vào các chữ cái trong từ hàng dọc và dựa vào các hoạt động, đặc đểm của ngừơi trí thức

để tìm đáp án

1 Nghiên cứu về lịch sử

2 Thiết kế những ngôi nhà

3 Chế thuốc chữa bệnh

4 Làm báo

5 Vẽ đồ hoạ nhà cửa

6 Hiểu biết rất rộng

7 Sáng tác thơ

8 Sáng tác âm nhạc

9 dạy học

Đáp án: Các từ hàng ngang lần lượt là: nhà sử học, kĩ sư xây dựng, dược

sĩ, nhà báo, kiến trúc sư, nhà thông thái, nhà thơ, dược sĩ, giáo viên

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm:

- Qua thời gian đưa trò chơi ô chữ trong các tiết dạy ôn tập về từ Học sinh thực hiện tìm từ một cách chắc chắn Từ đó việc ứng dụng viết câu viết đoạn văn của các em đã dần khắc phục được các thiếu sót về sử dụng từ không đúng mà trước đây các em thường mắc phải

- Tạo không khí thi đua sôi nổi giưã các tổ, nhóm và cá nhân trong lớp học Không khí lớp học sôi nổi, hào hứng, học sinh tự giác học tập Hiệu quả của đôi bạn học tập được phát huy một cách tối đa qua cách làm việc theo từng cặp

- Khả năng giao tiếp, năng lực tự học của học sinh đựơc phát huy một cách triệt để Trước kia, đối với những học sinh nhút nhát, các em rất ngại tìm từ theo chủ đề, sau khi được giải các ô chữ các em bớt tự ti và chủ động làm được bài và mạnh dạn hơn trong học tập

- Tạo điều kiện cho học sinh thể hiện khả năng vận dụng kiến thức vào việc thực hành rèn luyện và phát triển tư duy sáng tạo trong quá trình học tập