Còn có học sinh nói tục, chửi bậy, cử chỉ, hành vithiếu văn hóa… Vì vậy, việc giáo dục kĩ năng sống cho các em sẽ giúp các em rèn luyệnhành vi có trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GD&ĐT HUYỆN THẠCH THÀNH
SÁNG KIẾN KINH NGHIÊM
BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG SỐNG CƠ BẢN CHO HỌC SINH LỚP 4 TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH MINH
Người thực hiện : Vũ Thị Nguyệt Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường tiểu học Thành Minh SKKN: Thuộc lĩnh vực giáo viên chủ nhiệm
THANH HÓA NĂM 2017
Trang 28 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2
9 2.2.Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh
nghiệm
4
10 2.3.Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề: 7
11 2.3.1.Nhận thức ban đầu về KNS của các đối tượng tham gia 7
12 2.3.2.Cụ thể hóa nội dung từng kĩ năng sống vào trong mỗi bài
15 2.3.5.Tạo hứng khởi cho học sinh với những hình thức khen
thưởng phù hợp,kịp thời động viên khích lệ các em
và phụ huynh chỉ chú trọng đến việc làm sao để các em học tốt, tính toán thành
Trang 3thạo, chữ viết sạch đẹp, viết văn hay mà quên đi rằng những kiến thức, kĩ năng
về thực tế cuộc sống hằng ngày cũng không kém phần quan trọng để hình thànhnên một nhân cách hoàn chỉnh
Như chúng ta đã biết, giáo dục kĩ năng sống hiện nay là yêu cầu cấp thiếtđối với thế hệ trẻ bởi vì: Các em chính là những chủ nhân tương lai của đấtnước, là những người sẽ quyết định sự phát triển của đất nước Nếu không có kĩnăng sống các em sẽ không thể thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân, giađình cộng đồng và đất nước Lứa tuổi học sinh là những lứa tuổi đang hìnhthành những giá trị nhân cách giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khámphá những cái mới Song, các em còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếukinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động, Đặc biệt là trong bối cảnh hiệnnay, đất nước ta đang đi vào hội nhập quốc tế, cơ chế thị trường mở rộng Vì vậythế hệ trẻ thường xuyên chịu những tác động đan xen của những yếu tố tích cực
và tiêu cực, luôn được đặt vào những hoàn cảnh phải lựa chọn, phải đương đầuvới những khó khăn, thách thức Nếu không được giáo dục kĩ năng sống mộtcách kĩ càng cẩn thận các em dễ bị lôi kéo vào những hành vi tiêu cực, bạo lực,vào lối sống ích kỉ, lai căng, thực dụng, dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách.Một trong các nguyên nhân dẫn đến hiện tượng tiêu cực của một bộ phận họcsinh trong thời gian qua như: Nghiện hút, bạo lực học đường, ăn chơi xađọa, Chính bởi lẽ các em thiếu kĩ năng sống cần thiết như: kĩ năng xác định giátrị bản thân, kĩ năng từ chối, kĩ năng kiên định, kĩ năng giải quyết mâu thuẫn, kĩnăng thương lượng, kĩ năng giao tiếp,
Đối với học sinh trường Tiểu học Thành Minh thì kĩ năng sống của các
em còn quá ít ỏi Đa số các em còn rụt rè, chưa tự tin khi giao tiếp Các em ít cóđiều kiện để tiếp xúc với môi trườn bên ngoài vì vậy kĩ năng của các em khôngđược hình thành nếu không được giáo dục kịp thời thì khi ra xã hội hiện nay các
em sẽ ngợp và lúng túng trước các tình huống mang tính nhạy cảm
Năm học 2016-2017, tôi được giao chủ nhiệm lớp 4B Sau khi tiếp cậnlớp một thời gian tôi nhận thấy học sinh lớp 4B kỹ năng sống còn rất nhiều hạnchế so với học sinh cùng trang lứa ở các trường thành phố hay ở vùng trung tâmhuyện Một số học sinh chưa biết kỹ năng đơn giản tối thiểu nhất trong cuộcsống như thiếu kỹ năng giao tiếp, không có thói quen chào hỏi hoặc nói câuchào hỏi chưa phù hợp trong các tình huống cụ thể; không tự tin trong giao tiếpnói năng cộc lốc, thậm chí có em còn e dè không dám nói hoặc không biết nóilời xin lỗi khi các em làm sai Còn có học sinh nói tục, chửi bậy, cử chỉ, hành vithiếu văn hóa…
Vì vậy, việc giáo dục kĩ năng sống cho các em sẽ giúp các em rèn luyệnhành vi có trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng và tổ quốc, giúp các
em có khả năng ứng phó tích cực trước tình huống của cuộc sống, xây dựng mốiquan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực, chủ động, tựtin, hài hòa và lành mạnh hơn Bản thân tôi thấy rõ sự cần thiết của việc rènluyện kĩ năng sống cho các em học sinh, đặc biệt là học sinh tiểu học, vì đây làbước khởi đầu, là nền móng của các bậc học tiếp theo Vì lẽ đó, tôi đã dày công
nghiên cứu và tìm ra cho mình “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cơ bản
Trang 4cho học sinh lớp 4 trường Tiểu học Thành Minh ” nhăm nâng cao kĩ năng
sống cho các em học sinh toàn trường nói chung và học sinh lớp 4B nói riêng
1.2.Mục đích nghiên cứu:
- Sáng kiến kinh nghiệm đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao trình
độ ,năng lực cho bản thân và làm quen với công tác nghiên cứu khoa học
- Bản thân tôi nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm này mong muốn thực hiệntốt việc dạy và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các môn học vàcác hoạt động ngoại khóa trong trường tiểu học Tìm hiểu cơ sở lí luận và pháp
lý của đề tài: phân tích, đối chiếu với thực trạng của nhà trường trong thời điểmhiện tại để qua đó tìm ra các biện pháp,giải pháp mới hiệu quả hơn cho các hoạtđộng Góp phần năng cao chất lượng đào tạo nói chung và làm tốt công tác giáodục kỹ năng sống cho học sinh lớp 4 nói riêng Đạt hiệu quả cao trong phongtrào “ Xây dựng trường học thân thiện,học sinh tích cực”
- Đạt được các mục tiêu của giáo dục, đã được định hướng:Học để biết; Học để làm; Học để chung sống cùng nhau và học để làm người
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Nghiên cứu và tổ chức việc nâng cao kĩ năng sống cho bản thân mỗi giáo viên
từ việc nắm rõ, nắm chắc các phương pháp, cách thức tổ chức để từ đó giúp họcsinh rèn kĩ năng sống
- Nâng cao hiểu biết cũng như các kĩ năng sống cơ bản cho 30 học sinh lớp 4Btrường tiểu học Thành Minh
1.4.Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin
- Phương pháp thống kê và xử lí số liệu
- Phương pháp thực nghiệm
2.Nội dung sáng kiến kinh nghiệm:
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Chất lượng giáo dục là cái tạo nên phẩm chất giá trị của một con người.Chương trình GDKNS phù hợp và KNS được coi như một nội dung của chấtlượng giáo dục Hoạt động GDKNS thông qua HĐ GDNGLL trong trường Tiểuhọc là hoạt động mang tính chất pháp chế được quy định:
- Tổ chức một số hoạt động ngoài giờ lên lớp.[7]
- Quản lí hoạt động giáo dục kỹ năng sống và hoạt động giáo dục ngoài giờchính khóa.[8]
- Kế hoạch giáo dục kỹ năng sống cho học sinh năm học 2016-2017[11] Đây là căn cứ để xây dựng kế hoạch GDKNS thông qua HĐ GDNGLLtheo tháng và theo chủ điểm
Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đáp ứng đượcnguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đápứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục phổthông đã và đang đổi mới mạnh mẽ để giáo dục theo cách tiếp cận kĩ năng sống
đó là: Học để biết, học để chung sống, học để tự khẳng định mình Mục tiêu giáodục phổ thông đã và đang chuyển sang trang bị những năng lực cần thiết chocác em học sinh Phương pháp cũng đã và đang được đổi mới theo hướng pháthuy tính tích cực, chủ động, tự giác, sáng tạo của người học, phù hợp với đặc
Trang 5điểm của từng lớp học, tăng cường khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩnăng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui,hứng thú trong học tập Đặc biệt, rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh được xácđịnh là một trong những nội dung cơ bản của phong trào thi đua “Trường họcthân thiện, học sinh tích cực.”
Kĩ năng sống là một trong những kĩ năng tối cần thiết của mỗi con ngườinhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội Thực tế hiện nay trẻ em thiếu những kĩ năng
cơ bản còn nhiều, đặc biệt là trẻ em ở lứa tuổi tiểu học
Kĩ năng sống rất đa dạng và mang đặc trưng của vùng miền Việc sử dụngphương pháp và kĩ thuật dạy học cũng rất đa dạng, tùy thuộc vào hoàn cảnh,điều kiện dạy học cụ thể Vì vậy, mỗi người giáo viên cần vận dụng linh hoạt,sáng tạo cho phù hợp với nhu cầu, trình độ học sinh và đặc điểm của địa phươngmình đang giảng dạy Xuất phát từ những cơ sở trên, để đáp ứng được với điềukiện và hoàn cảnh của xã hội hiện đại của thời kì hội nhập hiện nay thì việc rèn
kĩ năng sống cho học sinh là việc làm tất yếu Muốn làm được điều đó chúng taphải biết nguyên nhân, thực trạng của vấn đề để từ đó tìm ra cách thức và một sốbiện pháp tốt nhất cho cả một quá trình rèn kĩ năng sống cho học sinh
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến:
a.Thực trạng xã Thành Minh:
*Ưu điểm:
Ban lãnh đạo xã và các thôn rất quan tâm đến giáo dục của xã nhà Luôn tạomọi điều kiện để đưa lĩnh vực giáo dục lên một tầm cao mới.Trong năm 2017 đãkhởi công để xây dượng cơ sở vật chất chuẩn bị điền kiện cho công tác xây dựngtrường chuẩn quốc gia cấp độ 1, tạo điều kiện cho nâng cao chất lượng giáo dụccho xã Thành Minh
Trình độ dân trí chưa cao, nạn rượu chè, cờ bạc, số đề vẫn còn tồn tại Kinh
tế gặp nhiều khó khăn nên ảnh hưởng rất lớn đến việc học tập của các em.Người dân còn có nhiều gia đình có tư tưởng “trọng nam khinh nữ ” vì vậy sốcon trong mỗi gia đình đông ( 3-4 hoặc 5-6 con) đặc biệt là những thôn ngườidân tộc thiểu số Đông con nên không có điều kiện quan tâm đến việc học hànhcủa con, mọi vấn đề đều phó mặc cho thầy cô Nhiều gia đình còn phải thahương kiếm ăn bỏ mặc con ở nhà chăm lấy nhau, dân trí thấp ảnh hưởng rấtnhiều đến chất lượng giáo dục
Từ những thực trạng đó dẫn đến việc tiếp cận kĩ năng sống của học sinh rấthạn chế Các mối quan hệ chỉ bó hẹp trong thôn xóm, làng xã, ít khi có dịp tiếpxúc với môi trường rộng và phức tạp hơn vì vậy việc hình thành kĩ năng sống làhết sức khó khăn
b.Thực trạng trường lớp:
Năm học 2016-2017, nhà trường có 14 lớp với 374 học sinh
Trang 6 Thuận lợi:
- Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo địa phương tạo mọi điều kiệnthuận lợi để nâng cao chất lượng giáo dục
- Ban giám hiệu nhà trường đã có kế hoạch cụ thể vạch ra nhiệm vụ cho tất
cả giáo viên trong toàn trường về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh nhằm nângcao kĩ năng sống cho các em thông qua cac tiết học và các hoạt động tập thể.-Về học sinh: Nhiều em ngoan ngoãn ít có những biểu hiện tiêu cực
-Về Giáo viên: Giáo viên còn trẻ, tâm huyết với nghề Là giáo viên địaphương nên có thuân lợi khi tiếp cân với phụ huynh và học sinh Có hiểu biết cơbản về cuộc sống và phong tục ở địa phương Có hiểu biết rộng về kĩ năng sống,
có nhiều cách thức và hình thức tổ chức các hoạt động hình thành kĩ năng sốngcho trẻ
- Nhận thức về các kĩ năng sống đối với trẻ còn mơ hồ
c Thực trạng kỹ năng sống của học sinh lớp 4B trường Tiểu học thành
+ Học sinh người dân tộc: 21
+ Học sinh có khó khăn: - Hộ Nghèo: 11 - Cận Nghèo: 5
Đầu năm học, sau khi nhận lớp, làm công tác chủ nhiệm tiếp xúc nhiều vớicác em trong học tập, trong sinh hoạt, quan tâm để ý quan sát mọi hoạt động củacác em, tôi thấy rằng kỹ năng sống của các em còn rất nhiều hạn chế so với họcsinh cùng trang lứa ở các trường thành phố hay ở vùng trung tâm huyện Một sốhọc sinh chưa biết kỹ năng đơn giản tối thiểu nhất trong cuộc sống như thiếu kỹnăng giao tiếp, không có thói quen chào hỏi hoặc nói câu chào hỏi chưa phù hợptrong các tình huống cụ thể; không tự tin trong giao tiếp nói năng cộc lốc, thậmchí có em còn e dè không dám nói hoặc không biết nói lời xin lỗi khi các em làmsai Còn có học sinh nói tục, chửi bậy, cử chỉ, hành vi thiếu văn hóa Khá nhiềuhọc sinh chưa biết tự vệ sinh cá nhân, chưa biết cách tự bảo vệ mình; chưa biết
tự phục vụ bản thân, cũng như việc phòng tránh tai nạn thương tích…
- Nhiều em chưa biết làm những công việc phù hợp với lứa tuổi như quét lớp,dọn vệ sinh thiếu ý thức tập thể, chấp hành kỷ luật kém, chưa thực hiện nghiêmtúc nội quy, quy định của nhà trường, các quy định nơi công cộng, nói chưa điđôi với việc làm
Trang 7Tôi làm khảo sát với một số kỹ năng cơ bản cần thiết các em thể hiệnhằng ngày như sau:
Tổng số
học sinh
30 em
Biếtchàohỏi
lễ phép
tự tintrướcđámđông
Biết phòng tránh tai nạngiao thông
Biếtphòng tránh tainạn đuốinước
Phòngtránh bịxâm hại
Biết yêulao động
và làmcôngviệc vừasức
Tỉ lệ 50 33,3 33,3 19,98 50% 33,3
Qua khảo sát thì tôi thấy học sinh chưa có các kĩ năng thiết yếu để giải quyết
vấn đề trong cuộc sống của các em dẫn đến các thực trạng trên:
Nguyên nhân khách quan: Do điều kiện sống ở nông thôn miền núi không
gian rộng, các em tiếp xúc nhiều với thiên nhiên, nên nhận thức cảm tính củacác em phát triển khá tốt Tuy nhiên môi trường giao tiếp lại không rộng; đốitượng giao tiếp của các em bó hẹp trong phạm vi gia đình, làng bản ít va chạmbên ngoài
Nguyên nhân chủ quan:
-Vì điều kiện thời gian học sinh ở trường ít, học sinh lớp 4 học 6 buổi/ tuần, chủyếu dạy kiến thức các bộ môn còn dạy kỹ năng sống chỉ lồng ghép trong các tiếthọc đặc biệt là tiết học đạo đức, ngoài ra cũng đã đã bố trí tiết học riêng 2tiết/tháng và tổ chức hoạt động ngoài giờ để dạy và rèn dạy kỹ năng sống cho trẻ.Tuy vậy cũng chưa có điều kiện giám sát các hành vi của các em trong các hoạtđộng ngoài nhà trường, chính vì thế kỹ năng sống của các em còn nhiều hạn chế
- Về phía gia đình: Các gia đình hiện nay phần lớn chỉ mải mê với làm ăn kinh
tế, mới chỉ quan tâm tới việc ăn ngủ của trẻ, ít quan tâm dạy cho trẻ các kỹ năngtrong cuộc sống Mặt khác, lại có những gia đình quá chiều con để phát triển tựnhiên theo ý thích, sống tự do, không dạy cho con cách giao tiếp nói năng,không dạy làm những công việc đơn giản vừa sức
Biết được thực trạng kỹ năng sống của học sinh lớp là như vậy nên trongquá trình dạy học, tôi đã tìm biện pháp giáo dục cần rèn luyện kỹ năng sống chohọc sinh và thấy có kết quả tốt sau đây tôi xin chia sẻ cách làm Thấy được thựctrạng trên với những nguyên nhân như vậy, muốn cho trường, lớp thực hiện tốtphong trào “Trường học thân thiện học sinh tích cực” Để học sinh của lớp mình
có những kĩ năng sống tốt hơn trong cuộc sống, tôi mạnh dạn đưa ra một số giảipháp cụ thể và sát với dối tượng học sinh lớp 4B trường Tiểu học Thành Minhnhư sau:
2.3.Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
2.3.1 Nhận thức ban đầu về kĩ năng sống của các đối tượng tham gia quá trình giáo dục và rèn luyện kĩ năng sống cho trẻ tiểu học.
Trang 82.3.1.1 Đối với giáo viên: Bản thân tôi nhận thấy kĩ năng sống rất cần thiết
trong cuộc sống hằng ngày cần phải rèn luyện cho học sinh có được những kĩnăng cơ bản và cần thiết Điều này là hết sức quan trọng và cấp bách hiện nayđòi hởi mỗi người giáo viên cần quan tâm Để dạy được những kĩ năng sống cơbản, cần thiết cho học sinh, ngay từ đầu năm học tôi đã tự học hỏi, nghiên cứu
về các chuyên đề giáo dục kĩ năng sống cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 5 Nắmbát những lí luận và phương pháp then chốt của chuyên đề để vận dụng cho sátvới thực tế Sau khi nắm bắt được thực trạng và giải pháp của trường mìnhtrong việc rèn kĩ năng sống tôi càng hiểu thấu đáo hơn chương trình học chínhkhóa thường cho tre tiếp xúc từ từ với các kiến thức văn hóa suốt cả năm học.Còn trong thực tế trẻ sẽ học tốt hơn khi được tiếp cận một các cân bằng khi các
em có những kĩ năng cần thiết lúc ấy trẻ sẽ dễ dàng hơn cho quá trình lĩnh hộitri thức
2.3.1.2 Đối với học sinh: Học sinh còn bé, nhận thức về mọi vấn đề đang còn
đơn giản Các em chưa hiểu biết sâu sắc được làm tầm quan trọng của kĩ năngsống trong cuộc sống hiện nay Vì vậy, qua các tiết học, giờ sinh hoạt tôi dầngiúp các em hiểu rõ hơn về kĩ năng sống, về mục đích của việc rèn luyện Kĩnăng sống cho các em Từ đó các em hiểu biết và yêu thích về môn học
2.3.1.3 Đối với phụ huynh: Phần lớn phụ huynh còn trẻ, đang phải đi làm để
ổn định kinh tế vì vậy họ đều giao phó con cái cho ông bà chăm sóc Đa số họđều nhận thức về giáo dục kĩ năng sống cho con cái còn hết sức mơ hồ
Xuất phát từ thực trạng trên, ngay sau khi nhận lớp, tôi đã tiến hành họpphụ huynh để trao đổi về vấn đề ngoài việc nâng cao tri thức cho học sinh màcòn phải chú trọng đến giáo dục kĩ năng sống cho các em, để các em hòa nhậpvới cộng đồng Trong cuộc họp tôi đã đưa ra các thực trạng về đạo đức cũngnhư tình hình phức tạp hiện nay; nghiện ngập tràn lan, nạn xâm hại trẻ em, đánhnhau, chơi game…Từ đó nâng cao nhận thức và ý thức cảnh giác cho các bậcphụ huynh về tầm quan trọng và sự cấp thiết trong cuộc sống cần có kĩ năngsống để các em phải biết đối mặt chứ không phải tránh né Mong muốn phốihợp chặt chẽ giữa gia đình - giáo viên - nhà trường và các đoàn thể trong vàngoài nhà trường để góp phần hoàn thiện nhân cách của trê, để trẻ có đầy đủ các
kĩ năng sống sơ giản và cần thiết ngay từ khi là học sinh tiểu học
2.3.2.Cụ thể hóa nội dung từng kĩ năng sống vào trong mỗi bài học, mỗi hoạt động học:
Trong chương trình tiểu học các kĩ năng sống được lồng ghép trong cácmôn học như: Tiếng Việt, Đạo đức, TNXH ( lớp 1,2,3), Khoa học ( lớp 4,5)Mĩthuật, thể dục, Âm nhạc Bản thân tôi là giáo viên văn hóa đang trực tiếp dạy lớp
4 nên tôi chỉ tìm hiểu sâu vào các môn văn hóa đó là các môn Tiếng Việt, Đạođức, Khoa học Tuy rằng việc lồng ghép đã được xác định nhưng khi vận dụngthì bản thân mỗi người lại có những biện pháp dạy và các hình thức vận dụngkhác nhau để phù hợp với đối tượng giáo dục của mình từ đó rèn cho học sinhcác nhóm kĩ năng sống như:
1 Nhóm các kỹ năng nhận biết và sống với chính mình
2 Nhóm các kỹ năng nhận biết và sống với người khác
3 Nhóm kỹ năng nhận biết và chấp hành các quy định chung
Trang 94 Nhóm các kỹ năng ra quyết định một cách có hiệu quả.
Qua quá trình tìm tòi, suy nghĩ tôi đã ứng dụng vào từng môn học củamình trong các hoạt động học cụ thể thông qua một số ví dụ minh họa sau đây:
2.3.2.1 Môn Tiếng Việt:
Việc giáo dục kĩ năng sống trong môn Tiếng Việt ở tiểu học giúp các emnhận biết được những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống Biết tự tin nhìn nhận, đánhgiá đúng về bản thân để tự tin, tự trọng và không ngừng vươn lên trong cuộcsống Biết ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ với người thân,cộng đồng, vớimôi trường tự nhiên Biết sống tích cực trong mọi điều kiện, hoàn cảnh…
Tiếng Việt lớp 4: Việc thực hiện kĩ năng sống được thực hiện ở tất cả các
phân môn Được khai thác trong nội dung các hoạt động dạy học
Ví dụ : Khi dạy bài “Thư thăm bạn” ( TV4 tuần 3)[12]
Sau khi học bài này học sinh có những kĩ năng sau:
- Có kĩ năng thể hiện sự cảm thông sâu sắc với nỗi đau của bạn từ đó có đượcnhững hành động thiết thực giúp bạn, động viên bạn vượt qua sự mất mát đauthương.(§o¹n 2)
- Học sinh tự liên hệ với bản thân, bạn bè và người thân
- Kĩ năng giao tiếp bằng văn bản
- Kĩ năng thuyết trình tự tin
Sau khi tìm hiểu nội dung thông qua các câu hỏi trong sách giáo khoa Tôi
đã đặt thêm các câu hỏi phụ để cho học sinh tự do bày tỏ ý kiến
-Những lời nói của bạn Lương sẽ giúp bạn Hồng cảm thấy thế nào? Em hãynói một câu để thể hiện sự sẻ chia và cảm thông của em với bạn Hồng ?
-Hiện nay, hằng năm đất nước ta đang phải gánh chịu biết bao nhiêu cơn bãogây thiệt hại về người và tài sản cho con người Nơi chúng ta đang ở rất ít phảihứng chịu điều đó, vậy em đã từng làm gì để giảm bớt đi phần nào sự mất mátđau thương qua mỗi mùa bão? Sau bài học tôi đều gợi ý để các em có thể tự nhìnthấy những phẩm chất, lối sống và các hành vi của tích cực của mình để từ đódần hình thành kĩ năng sống cho các em thông qua mỗi bài học
Như vậy qua mỗi tiết học chúng ta đều có thể giáo dục cho các em một kĩnăng sống cơ bản nào đó một cách rất tự nhiên, dần hình thành cho các em mộtchuỗi kĩ năng được vận dụng hằng ngày trong cuộc sống gần gũi và thân thuộcvới các em
2.3.2.2 Môn Đạo đức:
Đây là một môn học được dạy từ lớp 1 đến lớp 5 Môn học này nhằm giáodục học sinh bước đầu biết cách sống và ứng xử phù hợp với các chuẩn mực xãhội Dạy đạo đức kết hợp hài hòa giữa việc trang bị kiến thức với bồi dưỡng tìnhcảm, niềm tin và hình thành kĩ năng, hành vi cho học sinh
Chương trình môn đạo đức bao gồm một hệ thống các chuẩn mực hành viđạo đức và pháp luật cơ bản, phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học trong cácmối quan hệ của các em với bản thân, với người khác, với công việc, với cộngđồng, đất nước, nhân loại và với môi trường tự nhiên Bản thân nội dung mônđạo đức đã chứa đựng nhiều nội dung liên quan đến kĩ năng sống như: kĩ nănggiao tiếp, ứng xử với ông bà, cha mẹ, anh chị em, bạn bè, thầy cô giáo và mọingười xung quanh Kĩ năng bày tỏ ý kiến của bản thân, kĩ năng ra quyết định và
Trang 10giải quyết vấn đề phù hợp với lứa tuổi (Trong các tình huống cụ thể), kĩ nănggiữ gìn vệ sinh cá nhân, kĩ năng tự phục vụ và tự quản lí thời gian, kĩ năng thuthập và xử lí thông tin từ các vấn đề trong thực tiễn dời sống ở nhà trường, ởcộng đồng có liên quan đến chuẩn mực hành vi đạo đức Trong quá trình dạymôn đạo đức thì phương pháp đặc trưng để biến các hành vi, chuẩn mực đó trởthành tình cảm, niềm tin, hành vi, thói quen của các em chúng ta phải là người
tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động phong phú, đa dạng như: kểchuyện theo tranh, quan sát tranh ảnh, tiểu phẩm, trò chơi đóng tiểu phẩm, múahát, đọc thơ, vẽ tranh, tô màu tranh, Qua các hoạt động đó sự tương tác giữagiáo viên - học sinh, học sinh- học sinh được tăng cường Học sinh từ đó màchiếm lĩnh các tri thức mới một các tự nhiên
Do đặc trưng môn học nên môn đạo đức là môn học có tiềm năng to lớntrong việc giáo dục kĩ năng sống Việc giáo dục kĩ năng sống trong môn đạođức nhằm bước đầu trang bị cho học sinh kĩ năng sống cần thiết, phù hợp vớilứa tuổi tiểu học, giúp các em biết sống và ứng xử phù hợp trong các mối quan
hệ với những người thân trong gia đình, với thầy cô giáo, bạn bè và những ngườixung quanh, Giúp các em biết sống tích cực, chủ động, có mục đích , có kếhoạch, tự trọng, tự tin, có kỉ luật, biết hợp tác, giản dị, tiết kiệm, gọn gàng, ngănnắp, giữ vệ sinh, để trở thành con ngoan của gia đình, học sinh tích cực của nhàtrường và là một công dân tốt của xã hội
Ví dụ 1 : Bài “Vượt khó trong học tập ” ( Đạo đức 4 )[12]
Sau khi học bài này, các em hiểu được những biểu hiện của sự vượt khótrong học tập thông qua các tấm gương có thật trong sách báo cũng như trongthực tế trong lớp, trong trường Giáo dục kĩ năng tự vượt khó vươn lên trong họctập
Đọc chuyện : Một học sinh nghèo vượt khó
- Thảo đã gặp những khó khăn gì? Thảo khắc phục như thế nào ? Cuối cùng kếtquả học tập ra sao?
- Trước những khó khăn trong học tập, Thảo có chịu bó tay không?
- Nếu bạn Thảo không khắc phục được khó khăn chuyện gì sẽ xảy ra?
- Trong cuộc sống chúng ta đều có những khó khăn riêng, khi gặp khó khăntrong học tập, ta nên làm gì?
- Khắc phục khó khăn trong học tập có tác dụng gì ?
- Khi gặp khó khăn trong học tập, cách giải quyết nào là tốt, cách giải quyết nàochưa tốt ? Giải thích vì sao lại chưa tốt ?
Liên hệ với bản thân:
Học sinh thảo luận nhóm đôi: Một bạn nêu khó khăn rồi cả hai cùng tìm biệnpháp khắc phục
Thông qua bài học các em sẽ có kĩ năng tháo gỡ những khó khăn trong họctập Biết giúp đỡ lẫn nhau khi gặp khó khăn Biết phải giúp bạn ở mức độnào ,không giải hộ bài cho bạn
Ví dụ 2 : Bài “ Tiết kiệm tiền của ” ( Đạo đức lớp 4 )[12]
Ở tiết 1 sau khi học song, HS nắm được:
- Nêu được ví dụ về tiết kiệm tiền của.Biết được ích lợi của tiết kiệm tiềncủa Biết được vì sao phải tiết kiệm tiền của Rèn kĩ năng biết chi tiêu phù hợp
Trang 11Khi dạy sang tiết 2 thì học sinh phải biết sử dụng quần áo, sách vở, điện ,nước, một cách tiết kiệm Biết nhắc nhở bạn bè và những người thân biết cáchtiết kiệm tiền của.
- Trong học tập em làm gì để không lãng phí tiền của ?
- Khi đi mua đồ sinh hoạt hằng ngày, các em nên mua như thế nào ?
- Đối với các đồ dùng của mình và gia đình thì các em sử dụng như thế nào
để tiết kiệm tiền của?
- Ăn quà vặt có phải là tiết kiệm không ? vì sao ?
Tổ chức cho học sinh chơi trò chơi: Đi chợ, hội chợ để các em được trảinghiệm qua thực tế từ đó có những cách thích ứng tốt nhất trong mọi hoàn cảnh.Giúp các emcó kĩ biết sống giản dị, tiết kiệm một cách đúng mực
2.3.2.3 Dạy kỹ năng tích hợp trong Môn khoa học:
Như ta đã biết ở môn Tự nhiên xã hội ở các lớp 1,2,3 là một môn học giúphọc sinh có một số kiến thức cơ bản ban đầu về con người và sức khỏe, về một
số sự vật hiện tượng đơn giản trong Tự nhiên xã hội…Môn khoa học lớp 4,5 là
ở mức độ hiểu biết các kiến thức khoa học ở mức cao hơn về con người và sứckhỏe, về tự nhiên, con người với thế giới tự nhiên Chú trọng nhiều đến việchình thành và phát triển các kĩ năng như: quan sát, dự đoán, tìm kiếm thông tin,phân tích, so sánh để giải đáp thức mắc, Đặc biệt chú trọng đến kĩ năng vậndụng kiến thức để ứng xử trong cuộc sống giúp các em nắm vững các kiến thứckhoa học Vận dụng các kĩ năng trên để ứng phó phù hợp trong thực tiễn cuộcsống Tự giác thực hiện các quy tắc vệ sinh chăm sóc sức khỏe bản thân, giađình và cộng đồng Vì vậy cần dạy kỹ năng cho các em thông qua các bài họckhoa học
Ví dụ 1: Khi dạy bài phòng tránh tai nạn đuối nước.[12]
- HĐ1: Những việc nên làm và không nên làm để tránh tai nạn sông nước
Tổ chức cho học sinh thảo luận cặp đôi theo các câu hỏi sau:
Câu 1: Hãy mô tả những gì em nhìn thấy ở hình 1,2,3 Theo em việc nào nênlàm và không nên làm ? Vì sao?
Câu 2: Theo em, chúng ta phải làm gì để phòng tránh tai nạn sông nước ?
- 3 nhóm trình bày ý kiến
- Nhóm khác nhận xét, bổ sung
- GV kết luận nội dung từng tranh
- HĐ2: Những điều cần biết khi đi bơi hoặc tập bơi:
- Tổ chức cho các em thảo luận nhóm 4 trong thời gian 3 phút để trả lời cáccâu hỏi sau:
Câu 1: Hình minh họa cho em biết điều gì ? ( Các bạn đang bơi ở biển)
Câu 2: Theo em nên tập bơi và đi bơi ở đâu ? ( Tập bơi hặc đi bơi ở bể bơinơi có người và các phương tiện cứu hộ )
Câu 3: Nếu ở vùng nông thôn không có bể bơi thì ta nên tập bơi và đi bơi ởđâu? Em nên đi một mình hay đi với ai cho đảm bảo an toàn ?( Bơi ở nhữngvùng nước sạch, không quá sâu Phải đi với những người biết bơi và là ngườilớn.)
Câu 4: Trước khi xuống bơi ta cần làm gì ?( Trước khi đi bơi cần vận độngcác bài tập để cơ thể được hoạt động tránh bị chuột rút )