SKKN kinh nghiệm phát triển ngôn ngữ hiệu quả cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại trường mầm non an hoạch

Trong quá trình dạy trẻ tôi nhận thấy được đặc điểm của hoạt động làmquen với tác phẩm văn học rất phù hợp với việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ.Thông qua ngôn ngữ văn học thơ, truyện, ca

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TỈNH THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TP THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ HIỆU QUẢ CHO TRẺ

MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI TẠI TRƯỜNG MẦM NON AN HOẠCH

Người thực hiện: Nguyễn Thị Nga

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường MN An Hoạch

SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn

THANH HÓA NĂM 2017

1.M Ở ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Ngôn ngữ là hiện tượng xã hội đặc biệt, tồn tại và phát triển theo sự tồn tại

và phát triển của loài người Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu đặc biệt Làphương tiện nhận thức và giao tiếp hữu hiệu nhất của con người, nhờ có ngônngữ con người mới có phương tiện để nhận thức và thể hiện nhận thức của mình,

để giao tiếp và hợp tác với nhau Nói đến sự phát triển của loài người không thểkhông nói đến vai trò đặc biệt quan trọng của ngôn ngữ

Ngôn ngữ còn là nét văn hóa đặc trưng của một dân tộc, một quốc gia Thực

tế cho thấy dù cho xã hội có thay đổi, đất nước có giàu mạnh, con người có thểtạo ra nhiều máy móc, thiết bị thông tin hiện đại đến mấy thì ngôn ngữ vẫn giữvai trò quyết định cho sự hình thành và phát triển nhân cách con người

Trường mầm non là nơi tạo điều kiện để trẻ phát triển toàn vẹn nhân cách,trong đó vai trò của giáo viên và hoạt động tích cực của từng cá nhân trẻ có ảnhhưởng to lớn đến sự phát triển của trẻ nói chung và phát triển ngôn ngữ của từngtrẻ nói riêng Nên việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là nhiệm vụ hết sức quantrọng nó giúp trẻ lĩnh hội cả 3 thành phần của ngôn ngữ: Phát âm, vốn từ, ngônngữ Phát triển ngôn ngữ cho trẻ lứa tuổi mầm non là nói mạch lạc, hiểu từ và rõ

ý, để thực hiện được điều đó thì người giáo viên mầm non có vai trò hết sức quantrọng trong việc giúp trẻ phát âm đúng bởi khi học nói trẻ đã cần phải nhớ nóinhư thế nào Thông qua ngôn ngữ, lời nói của người lớn, trẻ làm quen với các sựvật, hiện tượng và hiểu những đặc điểm, tính chất, cấu tạo, công dụng… củachúng và trẻ học được từ tương ứng (từ và hình ảnh trực quan đi vào nhận thứccủa trẻ cùng một lúc) Ngôn ngữ giúp trẻ mở rộng hiểu biết về thế giới xungquanh Từ ngữ giúp cho việc cũng cố những biểu tượng đã được hình thành.Thông qua ngôn ngữ, trẻ nhận thức được cái cái đẹp ở thế giới xung quanh, qua

đó làm cho tâm hồn trẻ càng thêm bay bổng, trí tưởng tượng càng phong phú;đồng thời trẻ càng yêu quý cái đẹp và mong được tạo ra cái đẹp Do đó nhiệm vụcủa người giáo viên là tổ chức xây dựng môi trường ngôn ngữ, tổ chức hoạt động

để trẻ được nghe, bắt chước và được nói một cách chuẩn mực nhất

Trong quá trình dạy trẻ tôi nhận thấy được đặc điểm của hoạt động làmquen với tác phẩm văn học rất phù hợp với việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ.Thông qua ngôn ngữ văn học (thơ, truyện, ca dao, đồng dao,…), trẻ cảm nhậnđược cái hay, cái đẹp trong tiếng mẹ đẻ, những hành vi đẹp trong cuộc sống, trẻ

biết được những gì nên làm và những gì không nên làm, qua đó rèn luyện nhữngphẩm chất đạo đức tốt ở trẻ, dần dần hình thành ở trẻ những khái niệm ban đầu

về đạo đức như: ngoan- hư; tốt - xấu; thật thà- không thật thà Thông qua tácphẩm văn học giúp trẻ tích lũy được vốn từ ngữ phong phú, đa dạng giúp trẻ nói

rõ ràng, nói chuẩn tiếng Việt, diễn đạt ngôn ngữ mạch lạc rõ ràng hơn Chính vì

vậy mà tôi đã đi sâu vào nghiên cứu “Kinh nghiệm phát triển ngôn ngữ hiệu quả cho trẻ 5- 6 tuổi ở trường mầm non An Hoạch” để giúp trẻ phát triển ngôn

ngữ một cách tốt nhất tạo tiền đề cho trẻ bước vào lớp 1

1.2 Mục đích nghiên cứu

Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ, rèn luyện khả năng nghe, hiểu ngônngữ, khả năng trình bày lô gic, có trình tự, chính xác

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Nghiên cứu về: “Kinh nghiệm phát triển ngôn ngữ hiệu quả cho trẻ 5- 6 tuổi ở trường mầm non An Hoạch”

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp sử dụng trong đề tài:

- Phương pháp đàm thoại

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp thực hành trải nghiệm

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế

- Phương pháp thống kê xử lý số liệu

- Phương pháp tổng hợp phân tích các tài liệu có liên quan

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở l ý luận

Phát triển ngôn ngữ là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của giáodục mần non Ngôn ngữ là công cụ để trẻ giao tiếp, học tập và vui chơi, ngônngữ giữ vai trò quyết định sự phát triển tâm lí của trẻ Bên cạnh đó ngôn ngữ còn

là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện

Khả năng hoàn chỉnh về phát âm của trẻ được tăng dần theo từng độ tuổi,trẻ 5-6 tuổi đã định vị được các âm vị có cấu âm đơn giản, những âm vị có cấu

âm phức tạp trẻ dễ mắc lỗi, xong nếu kiên trì tập luyện thì hầu hết trẻ em đều cókhả năng định vị được các âm vị của tiếng mẹ đẻ (trừ các trẻ có khuyết tật về cơquan phát âm hoặc cơ quan thính giác)

* Đặc điểm vốn từ của trẻ mầm non nói chung và trẻ 5-6 tuổi nói riêng Trẻrất nhạy cảm với ngôn từ, âm điệu, hình tượng của các bài thơ, đồng dao, ca dao,dân ca sớm đi vào tuổi thơ Những câu chuyện cổ tích thần thoại đặc biệt hấpdẫn trẻ chính vì hoạt động cho trẻ tiếp xúc với văn học là con đường phát triểnngôn ngữ cho trẻ tốt nhất hiệu quả nhất

Thông qua việc dạy trẻ đóng kịch giúp trẻ phát triển khả năng tư duy, óctưởng tượng sáng tạo, biết yêu quí cái đẹp, hướng tới cái đẹp Khi trẻ kể chuyện,ngôn ngữ của trẻ phát triển, trẻ phát âm rõ ràng, mạch lạc, vốn từ phong phú Trẻbiết bày tỏ ý kiến, suy nghĩ, kể về một sự vật hay sự kiện nào đó bằng chínhngôn ngữ của trẻ

Thông qua việc dạy trẻ tập kể chuyện sẽ giúp trẻ ở lứa tuổi này phát triểnngôn ngữ mạch lạc hơn, nói rõ ràng và đầy đủ câu hơn, để tạo tiền đề cho trẻbước sang tiểu học để trẻ học chữ cái được tốt hơn

Ở lứa tuổi này sự hình thành của não bộ đang trên đà phát triển mạnh, sựnhận thức về thế giới xung quanh của trẻ rất đa dạng phong phú chính vì thế việccho trẻ tiếp xúc với văn học vào lúc này là thích hợp bởi thế giới xung quanh trẻluôn hấp dẫn, luôn mới lạ và đặc biệt là những tác phẩm văn học

Học thuyết về hệ thống tín hiệu đã khẳng định: Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệuthứ 2, là sự hoạt động đặc biệt của vỏ bán cầu đại não Học thuyết này đảm bảocho phương pháp phát triển ngôn ngữ ở trẻ vì vậy giáo viên cần lựa chọn đúng cácphương pháp trong việc dạy nói cho trẻ, nhấn mạnh hiệu quả của những phươngpháp tích cực: Tích cực nhận thức và tích cực thực hành ngôn ngữ

Các nhà giải phẫu khẳng định: Trong 3 năm đầu là kết thúc sự trưởng thành

về mặt giải phẫu những vùng não chỉ huy ngôn ngữ Vì thế cần phải phát triểnngôn ngữ đúng lúc mới đạt kết quả tốt Đặc điểm ngữ âm của trẻ 5- 6 tuổi tăngnhanh từ 1.300- 2000 từ, về ngữ pháp lời nói của trẻ rõ ràng mạch lạc hơn, trẻ biết

sử dụng câu dài hơn, có khả năng kể lại chuyện, kể theo tranh và theo trình tựtrước sau tuy nhiên trẻ dùng từ còn thiếu sự chính xác

Trường mầm non An Hoạch luôn đề cao đến việc phát triển ngôn ngữ chotrẻ thông qua các hoạt động và cụ thể là bộ môn văn học Đây là một trongnhững mục tiêu phát triển toàn diện cho trẻ

Do vậy là giáo viên dạy trẻ 5-6 tuổi tôi đã nhận thức được rõ tầm quantrọng của việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động Từ đó tôi đã đisâu và nghiên cứu kinh nghiệm phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi

2.2 Thực trạng ngụn ngữ của trẻ 5-6 tuổi ở trường, lớp

*Thuận lợi:

Trường Mầm Non An Hoạch là trường cú cơ sở vật chất khang trang, cúđầy đủ trang thiết bị hiện đại phục vụ cho việc tổ chức cỏc hoạt động của trẻ.Năm học 2012- 2013 trường đạt trường chuẩn Quốc Gia mức độ II Trường được

sự chỉ đạo sỏt sao của PGD về lĩnh vực chuyờn mụn Trường là nơi đún, vàhướng dẫn nhiều đoàn sinh viờn kiến tập, thực tập nờn cú nhiều thuận lợi trongcụng tỏc giỏo dục trẻ

Cỏn bộ địa phương, BGH nhà trường, cỏc bậc phụ huynh quan tõm đầu tư

cơ sở vật chất trang thiết bị, đồ dựng, đồ chơi phục vụ cho hoạt động của trẻ.Đội ngũ cỏn bộ giỏo viờn 100% cú trỡnh độ chuẩn và trờn chuẩn, 100%tham gia cỏc lớp bồi dưỡng chuyờn đề hố của trường, một số giỏo viờn đượctham gia cỏc lớp chuyờn đề, bồi dưỡng thường xuyờn hàng năm do Phũng GiỏoDục, và nhà trường tổ chức

Về học sinh: Cỏc chỏu nhanh nhẹn, khoẻ mạnh Tõm sinh lý phỏt triển bỡnhthường theo đỳng yờu cầu độ tuổi

Tụi được ban giỏm hiệu nhà trường tạo mọi điều kiện giỳp đỡ tụi xõy dựngmụi trường văn học phong phỳ và cú nội dung đa dạng về hỡnh thức, hài hoà vềthẩm mỹ, phự hợp với khả năng nhận thức và đặc điểm tõm sinh lý của trẻ

Bản thõn luôn yêu nghề mến trẻ, ham học hỏi nâng caochuyên môn thường xuyờn quan sỏt, học hỏi đồng nghiệp qua cỏc giờ làmquen với tỏc phẩm văn học và tự tỡm hiểu qua cỏc loại sỏch bỏo

* Khú khăn

Trẻ trong lớp cựng độ tuổi nhưng ngụn ngữ phỏt triển khụng đồng đều, một sốtrẻ cũn núi ngọng, núi lắp một số trẻ rụt rố, nhỳt nhỏt, thiếu tự tin nờn khú khăntrong việc lựa chọn phương phỏp phự hợp để phỏt triển ngụn ngữ cho trẻ.Một số giỏo viờn cũn núi chưa chuẩn tiếng phổ thụng núi tiếng địa phươngnờn khi tổ chức hoạt động làm quen tỏc phẩm văn học cũn hạn chế chưa phỏt huyđược tớnh tớch cực, chủ động sỏng tạo của trẻ, chưa lụi cuốn được trẻ vào hoạt độngTài liệu tham khảo và hướng dẫn tổ chức cỏc hoạt động phỏt triển ngụn ngữcho trẻ cũn chưa phong phỳ Đồ dùng đồ chơi phục vụ tiết dạy cònnghèo nàn, chưa phong phỳ, thiếu những hình ảnh đẹp, sinh

động để trẻ quan sát, chủ yếu đồ dựng của trẻ là do chỳng tụi tự

Trình độ dân trí, điều kiện của các gia đình không đồng đều đồng đều, đa

số phụ huynh còn nói tiếng địa phương (tiếng làng Nhồi) của các cháu nóichưa chuẩn tiếng phổ thông

Từ những thuận lợi và khó khăn trên và đặc biệt là năm học 2016-2017,thực hiện chuyên đề “Nói chuẩn, viết chuẩn tiếng phổ thông” tôi đã trăn trở tìmtòi suy nghĩ và quyết định tìm giải pháp phù hợp để giúp trẻ lớp mình phát triểnngôn ngữ hiệu quả

Để tìm ra những giải pháp hợp lý, có hiệu quả Trước khi thực hiện đề tàinày tôi đã khảo sát trẻ xem khả năng phát âm, khả năng diễn đạt ngôn ngữ,khả năng sử dụng ngôn ngữ của trẻ trong sinh hoạt, trong các hoạt động vàkết quả được thể hiện dưới bảng thống kê số liệu sau:

Bảng khảo sát tiêu chí đánh giá ngôn ngữ trẻ đầu năm như sau:

T Lĩnh vực khảo sát

Tổng

số trẻ khảo sát

Mức độ

Số liệu

Tỷ lệ

Số liệu

Tỷ lệ

Số liệu

Tỷ lệ

Số liệu

Tỷ lệ

1 Trẻ phát âm đúng,

to, rõ ràng, mạch lạc 35 10 29% 11 31% 10 29% 4 11%

2 Trẻ sử dụng từ ngữ

linh hoạt, phong phú

trong giáo tiếp

Qua việc khảo sát trên tôi thấy khả năng ngôn ngữ trên trẻ chưa cao nên tôi

đã nghiên cứu và lựa chọn một số giải pháp phù hợp để phát triển ngôn ngữ trẻ5- 6 tuổi một cách hiệu quả nhất

2.3 Các giải pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi

2.3.1 Tạo môi trường hoạt động đa dạng phong phú trước khi cho trẻ làm quen tác phẩm văn học

Để giúp trẻ nâng cao khả năng cảm thụ văn học thì việc tạo cơ hội cho trẻlàm quen với các tác phẩm văn học phải thường xuyên Ngay từ đầu năm học tôi

đã chú ý xây dựng “Góc văn học” ở đây trẻ được xem tranh truyện, tạp chí, họabáo, các hình ảnh của các nhân vật trong truyện mà trẻ yêu thích Khi xây dựng

“Góc văn học” thì mục đích chính của tôi là từ “Góc văn học” tôi muốn giớithiệu thêm thật nhiều các tác phẩm văn học trong chương trình và ngoài chươngtrình giáo dục để giới thiệu đến trẻ, bởi trong tiết học thì việc cho trẻ được tiếpxúc với các tác phẩm văn học cũng có nhưng chưa đáp ứng đủ nhu cầu ham họchỏi của trẻ ở lứa tuổi này

Qua “Góc văn học” tôi tổ chức các hoạt động đọc thơ, kể chuyện, cho trẻ tậpđóng kịch để trẻ được nói những ngôn ngữ của các nhân vật trong truyện để từ

đó trẻ làm giàu vốn từ của bản thân Để gây được sự hứng thú của trẻ khi thamgia vào các hoạt động đó thì việc tạo không gian mang đậm tính văn học là rấtcần thiết, ngay từ đầu năm học tôi đã vận động phụ huynh đóng góp tranh thơ,truyện tranh ngoài chương trình để kể cho trẻ nghe vào các hoạt động chiều vàcho trẻ chơi trong các giờ hoạt động góc

Bản thân tôi luôn tìm tòi, sưu tầm sách truyện, các họa báo, tạp chí cũ, tìmtòi cách làm rối từ các nguyên liệu bỏ đi như vỏ chai, lõi cuộn chỉ, các mảnh vảivụn làm rối tay để làm các nhân vật trong truyện phục vụ cho tiết học

Để tạo hứng thú cho trẻ khi tham gia hoạt động văn học thì việc tạo môitrường với các nhân vật ngộ nghĩnh cho trẻ được làm quen là rất cần thiết Tôi đã

sử dụng những chiếc môi nhựa trắng để làm khuôn mặt của cô gái, dùng nhữngsợi len tết thành những bím tóc

Hình ảnh Đồ chơi tự làm

Để thu hút trẻ tham gia vào các hoạt động kể chuyện và tập đóng kịchngay từ đầu năm học tôi dùng 1 mảng tường để trang trí thành 1 sân khấu mi nichỉ với 1 mảnh vải làm khung sân khấu đằng sau là 1 bảng nhám dính để tôi cóthể dễ dàng trang trí khung cảnh sao cho phù hợp với từng cảnh trong truyện

Hình ảnh : Sân khấu ở góc văn học

Qua việc tạo môi trường cho trẻ làm quen với văn học như vậy tôi thấy đượctrẻ rất hào hứng tham gia các hoạt động đọc thơ, kể chuyện để từ đó ngôn ngữcủa trẻ được phát triển một cách tự nhiện mà có hiệu quả cao nhất.

2.3.2 Ứng dụng công nghệ thông tin để phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Dạy trẻ kể lại truyện là một nội dung của chương trình làm quen văn học ở

trường mầm non Đây là hoạt động cơ bản giúp trẻ rèn luyện, thực hành, trảinghiệm nghệ thuật nó có ý nghĩa to lớn trong việc phát triển nhân cách, và chuẩn

bị cho trẻ bước vào trường tiểu học

Để giúp trẻ kể lại và nhớ nội dung truyện một cách tốt nhất, ngoài việc đọc

kể cho trẻ nghe, tôi còn ứng dụng thêm công nghệ thông tin vào trong giảng dạy

để mang lại kết quả tốt nhất

VD: Câu chuyện “Cáo, Thỏ và Gà trống” tôi đã xây dựng đoạn phim hoạt hình

về nội dung câu chuyện ngoài ra tôi còn làm đoạn phim về các con vật kết hợp vớinhạc đệm rất hứng thú làm cho trẻ nhớ lời thoại của các nhân vật trong truyện Mục đích của tôi khi sử dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạy là đểtrẻ được trực tiếp xem các hành động, cử chỉ của các nhân vật và qua đấy trẻđược tiếp xúc với giọng kể hay với ngôn từ phong phú và đúng với tính cáchnhân vật Qua cách làm quen như vậy, trẻ biết nhận xét, đánh giá về đặc điểmtính cách của các nhân vật thông qua ngôn ngữ nói của mình Bên cạnh việc kểchuyện cho trẻ nghe và cho trẻ xem băng truyện, tôi còn chú ý đến việc giúp trẻghi nhớ cốt truyện với nội dung và các tình tiết chính, các nhân vật chính của câuchuyện thông qua hệ thống câu hỏi, nhắc trẻ nhớ trình tự theo logic của câuchuyện, mối quan hệ và tác động của các nhân vật

Ngoài việc sử dụng các hình ảnh sống động trên máy vi tính tôi còn tậndụng chức năng ghi âm của chiếc máy điện thoại để ghi lại giọng kể của trẻ khitrẻ kể chuyện Sau đó tôi dùng dây kết nối giữa điện thoại với loa thùng để bậtlại cho trẻ nghe khiến trẻ thấy thích thú và tự hào, từ đó khuyến khích những trẻkhác tham gia học tập một cách tích cực Ngoài việc ghi âm giọng kể của trẻbằng điện thoại tôi còn tận dụng chức năng quay phim để quay lại những vở kịch

mà các cháu đã đóng Qua việc sử dụng chiếc điện thoại để quay phim và ghi âmgiọng kể của trẻ tôi thấy được hiệu quả rõ ràng trẻ hào hứng tham gia được tập

kể chuyện và đóng kịch hơn, trẻ biết chau chuốt lời nói của nhân vật và nhập vaitốt hơn Sau khi trẻ xem các vở kịch mà trẻ đóng tôi cho trẻ nhận xét đánh giágiọng kể của các bạn trong lớp

2.3.3 Chú trọng hình thức dạy học “Lấy trẻ làm trung tâm” khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Hiện nay hầu hết giáo viên thường dạy cho trẻ những gì mà cô biết, và cứthế áp đặt cho trẻ chứ không phát huy nhu cầu hứng thú của trẻ Chính vì vậyphương pháp dạy học lấy trẻ làm trung tâm là truyền đạt kiến thức cho trẻ bằngcách tạo ra các điều kiện, các cơ hội cho mọi đứa trẻ được chủ động, sáng tạo,tích cực, tự chiếm lĩnh kiến thức, kinh nghiệm

Chính vì vậy tôi đã sử dụng đa dạng các hình thức để dạy trẻ làm quen vớitác phẩm văn học nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ

- Kể lại chuyện theo tranh

Trước khi cho trẻ kể lại chuyện theo tranh tôi cho trẻ làm quen với câuchuyện qua các hoạt động góc, hoạt động chiều, tôi kể cho trẻ nghe chuyện bằngnhững quyển truyện tranh to với những hình ảnh của các nhân vật rõ ràng, sốngđộng, đẹp mắt, nội dung câu chuyện rõ ràng, ngắn gọn Ngoài ra, tôi còn cho trẻxem băng truyện trước giờ trả trẻ với mục đích giúp trẻ ghi nhớ nội dung truyện,nhớ nhân vật truyện và lời thoại của các nhân vật trong truyện để về nhà trẻ cóthể kể lại cho ông bà, bố mẹ trẻ nghe

VD: Câu chuyện “Chuyện của dê con”

- Hình thức tổ chức: Hoạt động góc

- Chuẩn bị: Bàn nhỏ, truyện tranh to

- Tiến hành: Tôi cho trẻ ngồi ở góc văn học, trước khi tổ chức cho trẻ kểlại câu chuyện “Chuyện của dê con” tôi kể cho trẻ nghe và cho trẻ xem băngtruyện ở hoạt động chiều trước khi trả trẻ Mục đích để trẻ nhớ nội dung và cácnhân vật trong truyện Trước khi tiến hành cho trẻ kể lại truyện, tôi đàm thoại vớitrẻ về các nhân vật và tính cách của các nhân vật trong truyện

VD: + Các con thấy chú Dê con trong câu chuyện như thế nào?

+ Dê mẹ bị làm sao?

+ Dê mẹ dặn Dê con điều gì?

+ Khi mẹ dặn, Dê con đã làm gì?

+ Khi Dê con vào rừng, Dê con đã gặp ai?

Sau khi đàm thoại xong, trẻ đã nhớ lại nội dung truyện, tôi tổ chức cho trẻlên kể lại theo các hình ảnh có trong truyện tranh, dạy trẻ khi kể đến nhân vật

nào thì dùng que chỉ vào từng hình ảnh trong truyện sao cho phù hợp với nộidung truyện Khi trẻ kể xong truyện, tôi cho các bạn trong nhóm nhận xét bạn kể.

Kể truyện theo tranh tổ chức ở hoạt động góc thì trẻ được thay nhau kể, trẻ đượcthoải mái thể hiện giọng kể của mình, sử dụng ngôn ngữ sáng tạo trong khi kểkhông bị gò bó như ở trong tiết học Qua hoạt động ở góc văn học, trẻ được đàmthoại, tranh luận trực tiếp với nhau để từ đó ngôn ngữ của trẻ được sử dụng linhhoạt hơn trong cuộc sống

- Kể lại truyện theo rối tay

Việc sử dụng rối trong tiết học gây được sự chú ý, tò mò của trẻ, tạo điềukiện cho trẻ tiếp cận với nghệ thuật múa rối Ngoài ra, việc sử dụng rối tay khicho trẻ kể lại truyện không chỉ phát triển ngôn ngữ cho trẻ qua việc kể chuyện

mà còn giúp trẻ biết thể hiện các cử chỉ, điệu bộ trong giao tiếp để tăng tính linhhoạt, sáng tạo, hiệu quả trong giao tiếp

VD: Với câu chuyện “Chú thỏ thông minh”, tôi sử dụng mô hình sân khấu

là một đầm lầy nhỏ, có hoa, cỏ, cây nhân vật trong truyện được cách điệu đầuchú thỏ là một quả bóng nhỏ, tôi dùng len móc thành chiếc váy cho chú thỏthêm ngộ nghĩnh Khi dạy trẻ kể chuyện bằng rối, trước tiên tôi cũng cung cấpnội dung câu chuyện cho trẻ nghe vào hoạt động chiều, hoạt động góc Bên cạnhviệc cung cấp nội dung truyện cho trẻ, tôi còn hướng dẫn trẻ cách sử dung rốitay, tôi dạy trẻ dùng cánh tay lồng vào con rối, điều khiển con rối bằng 3 ngóntay (ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa) sao cho những cử chỉ phù hợp với lời thoạitrong truyện

Thời gian đầu khi mới làm quen với rối tay, trẻ rất lóng ngóng, khó thựchiện được các động tác theo ý muốn Để khắc phục được điều này, tôi đã làmthật nhiều những con rối tay đặt ở góc văn học, sắp xếp sao cho trẻ thấy dễ dàng.Khi hoạt động ở góc văn học, trẻ thoải mái sử dụng rối tay Ban đầu, trẻ sử dụngrối tay theo ý thích của mình, có khi là dùng rối tay để nói chuyện với bạn, từ đóviệc sử dụng rối tay với trẻ trở nên dễ dàng hơn, dần dần, tôi yêu cầu trẻ sử dụngrối tay vào từng câu chuyện

Nhờ việc sử dụng rối tay trong tiết học mà số trẻ có khả năng cảm thụ vănhọc đạt cao, đa số trẻ nhớ nội dung truyện, lời thoại của các nhân vật và qua đó,trẻ biết dùng ngôn ngữ của mình để nhận xét đánh giá tính cách của nhân vậttrong truyện như: Ai là người xấu, ai là người tốt

dễ dàng nắm được nội dung, ý nghĩa tác phẩm, nắm được tính liên tục của câuchuyện, điều này góp phần đẩy mạnh phát triển tư duy, cảm thụ các tác phẩm vănhọc một cách sâu sắc ở trẻ Để đạt được điều đó thì trước khi cho trẻ đóng kịch,tôi cho trẻ ôn luyện lại nội dung câu chuyện, đàm thoại về các nhân vật trongtruyện để từ đó trẻ biết thể hiện những sắc thái khác nhau về ngữ điệu, tính cách,tâm trạng của các nhân vật trong truyện Muốn trẻ nhớ được ngôn ngữ, lời thoạicủa các nhân vật trong truyện để đóng kịch thì trước hết cho trẻ nhớ lời thoại củanhân vật sau đó cho trẻ đóng vai theo tổ hoặc nhóm VD: trong truyện “Chú dêđen”, tôi cho tổ 1 làm dê trắng, tổ 2 làm dê den, tổ 3 làm chó sói để trẻ tự thểhiện hành động điệu bộ của nhân vật cho quen, thành thạo Sau đó cho trẻ nhắclại lời thoại của các nhân vật trong truyện mà trẻ sẽ đóng Nhiệm vụ của cô giáolúc này là người dẫn chuyện và trẻ diễn theo nội dung câu tuyện Khi diễn xongtôi cho trẻ tự nhận xét vai chơi của mình, từ đó trẻ xác định được thái độ củanhân vật trong truyện là yêu hay ghét.

Trò chơi đóng kịch thực sự giúp trẻ cảm nhận tác phẩm văn học và phát triểnngôn ngữ một cách sâu sắc và để đạt được điều đó thì việc trang trí sân khấu vàhóa trang cho trẻ rất quan trọng, với câu truyện “Tích chu” tôi làm sân khấu cómàn che, rồi trang trí cảnh phù hợp Bên cạnh việc làm mô hình sân khấu thì việchóa trang cho trẻ đóng kịch cũng rất cần thiết với nhân vật người bà trong câutruyện “Tích chu” tôi cho trẻ quấn khăn mặc quần áo nâu Việc hóa trang và bốtrí sân khấu phù hợp, trang phục đẹp sẽ giúp trẻ tự tin nhập vai tạo cho trẻ hứngthú với từng vai diễn.

Việc xác định giọng nói của các nhân vật trong truyện có vai trò quan trọngtrong việc dạy trẻ tập đóng kịch, trẻ xác định được giọng của nhân vật thì trẻ sẽnhập được vào vai chơi một cách tốt nhất

Ví dụ: Trong truyện “Tích chu”

+ Tôi hỏi trẻ: giọng của bà khi ốm như thế nào?( run run)

+ Giọng của cháu lúc ham chơi thì như thế nào? (Thái độ không vâng lời)sau khi nhận ra lỗi của mình thì giọng của cậu bé như thế nào?(giọng trầm hối hận )

+ Giọng bà tiên như thế nào? (vang, trong, sáng)

Thông qua việc tổ chức cho trẻ tập đóng kịch tôi thấy khả năng thể hiệnngôn ngữ của trẻ trong giao tiếp tiến bộ rất nhiều trẻ tự nhiên, thoải mái hơntrong giao tiếp bởi trong quá trình trẻ đóng kịch trẻ được trực tiếp giao lưu, đốithoại trực tiếp với bạn diễn từ đó ngôn ngữ của trẻ phát triển một cách linh hoạt

và khéo léo

2.3.4 Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các bài thơ tự sáng tác theo các chủ đề và qua các bài ca dao, đồng dao

Vì có năng khiếu làm thơ, bản thân có thể sáng tác được thơ phù hợp với tất

cả các chủ đề có lồng các nội dung giáo dục, giúp cho trẻ thích thú học tập, mặtkhác vì những bài thơ ngắn nên trẻ dễ thuộc dễ ghi nhớ đồng thời đây cũng làcách giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách tự nhiên, hứng thú

VD: Chủ đề trường Mầm non

Trường mầm non thân yêu Ngày nào con bẽn lẽn

Đang trên đà đổi mới Nay đã thích bé ngoan

Những nụ cười phơi phới Như quyển vở sang trang

Chào đón ánh bình minh Thành con ngoan trò giỏi

Những khuôn mặt xinh xinh Hỏi cháu học trường nào

Thông minh và nhanh nhẹn Trường mầm non An Hoạch