SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐẠO TẠO BÁ THƯỚC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LÀM QUEN VỚI CÁC BIỂU TƯỢNG TOÁN HỌC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 T
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐẠO TẠO BÁ THƯỚC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LÀM QUEN VỚI CÁC BIỂU TƯỢNG TOÁN HỌC CHO TRẺ MẪU GIÁO
5-6 TUỔI, TRƯỜNG MẦM NON ĐIỀN TRUNG,
HUYỆN BÁ THƯỚC, TỈNH THANH HÓA.
Người thực hiện: Trương Thị Huệ
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị: Trường Mầm non Điền Trung
SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn
Trang 2
THANH HÓA NĂM 2017
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2.3.2 Biện pháp 2: Giúp trẻ hiểu về số lượng và con số 6
2.3.3 Biện pháp 3: Giúp trẻ tìm hiểu về hình dạng 6
2.3.4 Biện pháp 4: Giúp trẻ tìm hiểu về đo lường 7
2.3.5 Biện pháp 5: Giúp trẻ tìm hiểu về định hướng không gian,
Trang 3I PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài:
Bác Hồ nói: "Không có giáo dục thì không nói gì đến kinh tế văn hoá".Sản phẩm của giáo dục chính là con người, mà con người là mục tiêu, động lựccủa sự phát triển đất nước trong tương lai, đó chính là thế hệ trẻ Vì vậy việcchăm sóc giáo dục trẻ ngay từ khi còn nhỏ là vô cùng quan trọng trong sựnghiệp giáo dục, nhằm hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ saunày
Như chúng ta đã biết việc hướng dẫn cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi hìnhthành biểu tượng toán học cho trẻ mầm non là quá trình hình thành ở trẻ nhữngkiến thức sơ đẳng về tập hợp, con số, phép đếm, về kích thước, hình dạng củacác vật về khả năng định hướng không gian, thời gian và mối quan hệ giữa cácđại lượng dưới sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên trong quá trình dạy học ởtrường mầm non.[1]
Là một giáo viên phụ trách lớp 5 - 6 tuổi Qua thời gian giảng dạy và thựctrạng trẻ lớp tôi, tôi nhận thấy các hoạt động là những mắt xích tạo nên mộtchương trình giáo dục nói chung trong đó hoạt động hình thành biểu tượng toánhọc cho trẻ mầm non đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc cung cấpnhững kiến thức ban đầu cho trẻ Ngay từ lứa tuổi nhà trẻ, trẻ đã được hoạt độngvới đồ vật, qua đó mà trẻ đã dần dần biết được giữa to hơn - nhỏ hơn; cao hơn -thấp hơn… với những dấu hiệu đặc trưng nhất Song đến tuổi mẫu giáo, trí tuệ
và các giác quan của trẻ phát triển hoàn thiện hơn, trẻ bắt đầu thích tìm hiểukhám phá và nhận biết được những kiến thức sơ đẳng nhất của toán học
Toán học giúp trẻ biết quan sát, phát hiện những dấu hiệu nổi bật rõ nét vềmàu sắc, hình dạng, kích thước, chủng loại để trẻ có thể tạo thành nhóm đồ vậttheo dấu hiệu cho trước Toán học còn giúp trẻ nhận biết sự khác biệt rõ nét về
số lượng, về độ lớn, chiều cao, chiều dài, chiều rộng giữa 2 nhóm đối tượng …Thông qua hoạt động làm quen với toán còn giúp trẻ nhận biết và gọi đúng têncác hình hình học, biết định hướng trong không gian… Thế nhưng trong quátrình dạy trẻ làm quen với toán giúp trẻ nhận biết sâu sắc, có những kiến thức
mà mình mong muốn thì vấn đề không thể thiếu được ở đây đó là: Phải truyềnthụ những kiến thức của giáo viên đến với trẻ Giáo viên cần phải tìm tòi, nghiêncứu, khám phá để truyền tải những kiến thức nội dung cần mang đến cho trẻ,
Trang 4sao cho trẻ cảm thấy đơn giản, gần gũi mà dể hiểu Như vậy giờ học mới có hiệuquả Nhưng để đạt được hiệu quả thì giáo viên phải tìm ra phương pháp mớisáng tạo giúp trẻ tiếp thu một cách dể dàng hơn, qua đó để trẻ được hoạt độngmột cách hứng thú.
Vì vậy tôi đã mạnh dạn chon đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất
lượng làm quen với các biểu tượng toán học cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, trường mầm non Điền Trung, huyện Bá Thước’’ với mong muốn góp một
phần nhỏ bé kiến thức của mình trong việc nâng cao hiệu quả hình thành cácbiểu tượng toán học
cho trẻ mầm non
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Trên cơ sở nghiên cứu sự hứng thú của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong các
tiết toán, qua đó đề xuất “Một số biện pháp nâng cao chất lượng làm quen
với các biểu tượng toán học cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trường mầm non Điền Trung, huyện Bá Thước’'
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Biện pháp nâng cao chất lượng làm quen với các biểu tượng toán học chotrẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Nhóm phương pháp quan sát
- Phương pháp đàm thoại
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Phương pháp thống kê toán học
Trang 5II NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận:
Làm quen với toán là một môn khoa học vô cùng quan trọng trong mọilĩnh vực của đời sống con người, nhờ có toán học mà con người có thể tiếp cậnvới nền khoa học công nghiệp tiên tiến và hiện đại của đất nước Hiện naychúng ta đang xây dựng đất nước xã hội chủ nghĩa và thúc đẩy phát triển theocon đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, ai sẽ là những nhân tài kếtiếp, thực hiện nhiệm vụ cao cả này? đó chính là những mầm non tương lai củađất nước, đúng vậy chăm sóc giáo dục trẻ đang là mối quan tâm hàng đầu củamỗi gia đình nói riêng và toàn xã hội nói chung, không những vậy làm quen vớitoán còn là bước đầu hình thành những biểu tượng toán sơ đẳng ban đầu, gópphần giúp trẻ làm quen với việc học, là nền tảng cho trẻ học bộ môn toán ở cáccấp học sau, và đặc biệt hơn nữa kiến thức toán học vô cùng cần thiết trong cuộcsống, lao động, học tập của con người nói chung và trẻ mầm non nói riêng Tuynhiên để tổ chức hoạt động cho trẻ Làm quen với toán đạt hiệu quả cao khôngphải là vấn đề đơn giản Bởi vì như chúng ta đã biết đặc điểm tâm sinh lí trẻ emlứa tuổi mầm non là nhanh nhớ nhưng cũng rất chóng quên, tư duy của trẻ làtrực quan minh hoạ, nhận thức đang ở mức độ đơn giản Chính vì vậy việc hìnhthành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ mầm non là một nội dung quantrọng góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục mầm non Hiệu quả của việc hìnhthành các biểu tượng toán học cho trẻ mầm non không chỉ phụ thuộc vào việcxây dựng hệ thống các biểu tượng toán học cần hình thành cho trẻ mà còn phụthuộc vào phương pháp, biện pháp tổ chức các hoạt động mà trọng tâm là tiết
học toán cho trẻ ở trường mầm non.[1]
Trong quá trình dạy học cho trẻ ở trường mầm non chúng ta phát triển ở
trẻ khả năng nhận biết, khả năng phân tích các dấu hiệu, nhận biết các tính chất,các mối quan hệ của các sự vật, phát triển ở trẻ hứng thú quan sát, hình thànhcác thao tác trí tuệ, các biện pháp của hoạt động tư duy, qua đó tạo ra nhữngđiều kiện bên trong để dẫn dắt trẻ tới những hình thức mới của trí nhớ, của tưduy và tưởng tượng
Trong quá trình hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ, giáoviên giữ vai trò chủ đạo, là người tổ chức, hướng dẫn, điều khiển hoạt động cómục đích học tập của trẻ Việc tổ chức dạy trẻ đúng lúc và phù hợp với đặc
Trang 6điểm, lứa tuổi cho trẻ đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển trí tuệ cho trẻmầm non Thông qua quá trình dạy học như vậy, trẻ sẽ nắm được những kiếnthức sơ đẳng về tập hợp con số, phép đếm, về kích thước và hình dạng các vật,trẻ biết định hướng trong không gian và thời gian, trẻ nắm được phép đếm, phép
đo độ dài của các vật bằng các thước đo ước lệ …
Qua tình hình thực tế ở trường, ở lớp tôi phụ trách và qua tham khảo một
số trường bạn cho thấy tỉ lệ nhận biết một số biểu tượng toán học ở trẻ còn rấtthấp Trẻ cảm thấy việc học toán là vô cùng khó khăn Vậy nguyên nhân là dođâu, thiết nghĩ nếu giáo viên tổ chức tốt các biện pháp sẽ giúp trẻ làm tốt hơn
Vậy làm thế nào để tổ chức tốt một tiết học tốt có hiệu quả nhất Qua thực
tế giảng dạy đã cho tôi thấy, nếu phát huy tối đa khả năng tập trung chú ý của trẻvào đối tượng thì tiết học sẽ rất thành công
- Đa số giáo viên có trình độ trên chuẩn và đủ 2 giáo viên trên lớp bán trú
- Trẻ phát âm chuẩn tiếng việt
- Bản thân tham gia học lớp bồi dưỡng hè và dự các buổi chuyên đề doPhòng và nhà trường tổ chức
* Khó khăn:
- Đồ dùng dạy học của giáo viên còn nghèo nàn chủ yếu là tự làm vì vậy
độ bền chưa cao, chưa đồng bộ
- Đa số trẻ mới biết đến chữ số 5 và đếm trong phạm vi 10
- Định hướng về không gian và thời gian còn nhầm lẫn chưa chính xác
- Trẻ ít được thao tác thực hành trên đồ vật, trẻ dễ bị phân tán chú ý, mức
Trang 7- Ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn chế.
- Kĩ năng đếm và kĩ năng xếp tương ứng 1:1 chưa thành thạo và chínhxác, trẻ thường hay đếm vẹt theo kiểu học thuộc lòng, và xếp theo thứ tự lầnlượt chứ không theo qui luật nhất định
- Trẻ chưa nhanh nhạy trong vấn đề tìm, đếm nhóm đối tượng theo yêucầu của cô, thường bị thụ động vào sự gợi ý hướng dẫn của cô
- Chưa biết ước lượng về kích thước và đồ vật
- Tham gia trò chơi chưa linh hoạt, nhanh nhẹn
- Thao tác đo chưa thuần thục
- Đa số phụ huynh đều làm nông nghiệp và đi làm ăn xa để các cháu choông (bà) chăm sóc nên chưa nhận thức đúng đắn vai trò của việc học toán đốivới trẻ vì vậy nhiều khi không tạo điều kiện thuận lợi cho con em mình học tập,nên việc học toán của trẻ còn hạn chế chủ yếu là cô cung cấp kiến thức cho trẻ ởtrường
- Qua quá trình khảo sát tôi thu được kết quả như sau:
Sốtrẻkhảosát
Kết quảTốt - khá Trung bình YếuSố
trẻ % Số trẻ %
Sốtrẻ %
1 Trẻ nhận biết được 10 chữ số đầu 50 38 76 7 14 5 10
2 Trẻ nhận biết mối quan hệ trong
3 Phân biệt được kích thước, hình
5 Định hướng không gian thời gian 50 37 74 8 16 5 10
6 Phản ứng nhanh nhẹn với những
7 Có khả năng tạo nhóm tương ứng 50 38 76 10 20 2 4
Trang 82.3 Biện pháp thực hiện:
2.3.1 Biên pháp 1: Tạo môi trường để cung cấp các biểu tượng toán học cho trẻ.
2.3.1.1 Môi trường bên trong lớp:
- Trang trí các góc, chủ đề chính bằng tranh ảnh, vật thật, đồ dùng đồ chơi
từ các nguyên vật liệu phế thải do cô và trẻ tự làm
VD: Đồ dùng bằng nhiều nguyên vật liệu phế thải như giấy xốp màu, vỏ
lọ, lon bia…để cắt những con vật, cây, hoa, quả… làm những chiếc vòng cónhiều màu sắc để cho trẻ đếm và có thể học lồng ghép các môn học khác
- Sắp xếp đồ đùng, đồ chơi theo hướng mở để trẻ dễ lấy, dễ sử dụng thuhút được trẻ vào tất cả các hoạt động
- Nguyên học liệu: là những đồ dùng, đồ chơi gần gũi và ở xung quanhtrẻ Cô sử dụng những hình ảnh, đồ dùng để tạo ấn tượng giúp trẻ nhận ra điều
gì đó khác thường liên quan đến toán học để buộc trẻ phải thắc mắc, suy nghĩcách điều chỉnh bổ xung như :
VD: - Cô đưa ra hình ảnh bàn có 3 chân, ghế có 2 chân, ô tô mà các bánh
xe là hình vuông, xe đạp mà không có bánh xe Trẻ nhận xét và trẻ đưa ra ý kiếncủa mình tại sao bàn chỉ có 3 chân? Bàn phải có 4 chân mới đứng được? Bánh
xe không phải là hình vuông, hình vuông không lăn được? Vậy để xe chạy đượcthì bánh xe phải hình gì? Phải hình tròn mới đi được
2.3.1.2 Môi trường bên ngoài:
Trang 9VD1: Đối với chủ đề thực vật (cho trẻ chơi và làm thí nghiệm).
- Tận dụng những chai coca nhựa cùng trồng 1 loại cây trong 10 chai coca
và trồng 10 cây khác ở lọ, chai khác cho trẻ so sánh, phân biệt sự giống và khácnhau về số lượng, mầu sắc, hình dạng…
VD2: + Tổ 1 có 10 bạn hôm nay vắng 2 bạn hỏi còn bao nhiêu bạn?
+ Tổ 2 có tất cả 8 bạn giờ có 6 bạn hỏi vắng bao nhiêu bạn?
- Đan sản phẩm của các nghề hoặc cắt các đoạn luồng có số lượng 10 chotrẻ quan sát hình dạng, số lượng, kích thước
VD: + Có bao nhiêu đoạn luồng? Để đan được chiếc rổ này cần baonhiêu đoạn luồng nữa?
+ Để đan được một chiếc làn cần có 5 đoạn luồng vậy đan 2 chiếcphải như vậy thì cần bao nhiêu đoạn luồng?
2.3.2 Biện pháp 2: Giúp trẻ hiểu biết về số lượng và con số.
- Giáo viên cứ để cho trẻ đếm mọi thứ nếu trẻ đếm được
VD: Đếm lô tô, rau, củ, quả, đồ chơi, bát, thìa, ghế, bàn, đếm các bạn,đếm viên sỏi, đếm hột, hạt…
- Trẻ nhận biết con số trong điện thoại, số ở máy tính, số giờ cần ngủ dạy,
số giờ ăn trưa, số giờ ra về, số vé xem xiếc, số các tờ lịch…
VD: + Số điện thoại nhà con là mấy? Mấy giờ lớp mình ăn trưa?
+ Số cân nặng, chiều cao của con là bao nhiêu ?
+ Trong tuần mình đi học mầy ngày? Đó là những ngày nào? Thứmấy mình được nghỉ?
- Giúp trẻ hiểu về con số, tạo tách số lượng: Cho trẻ đếm thầm rồi đếm to.VD: Có bao nhiêu chú thỏ? có bao củ cà rốt? có 10 chú thỏ đi về trước 6chú hỏi còn bao nhiêu chú thỏ? Vậy số thỏ và cà rốt như thế nào? Để thỏ và càrốt bằng nhau ta phải làm gì?
Cứ như vậy chúng ta giúp trẻ hiểu được con số không thể thiếu trong cuộcsống của con người một cách nhẹ nhàng và thú vị Từ đó để gây thêm sự tò mò,tìm tòi, quan tâm của trẻ đối với số lượng và con số một cách đam mê, hàohứng
2.3.3 Biện pháp 3: Giúp trẻ tìm hiểu về hình dạng.
- Để giúp trẻ hiểu sâu về hình dạng cần cung cấp, giáo viên cần đưa ranhững hệ thống câu hỏi mở mang tính mô tả để yêu cầu trẻ hiểu và làm theo yêu
Trang 10cầu của cô, câu hỏi tổng hợp những kiến thức trẻ đã biết và đưa ra yêu cầu caohơn.
VD: Con xếp khối chữ nhật màu xanh làm thân nhà đi? Vậy mái ngói làmàu gì? Hình gì?
- Trong khi làm quen với các hình cho trẻ để rỗ lại đằng sau yêu cầu trẻ trigiác để lấy đúng hình cô yêu
VD: Trò chơi "chiếc túi kỳ lạ"
+ Cách chơi: bỏ hình vào trong túi yêu cầu trẻ lấy hình theo yêu cầu của
cô Hãy lấy cho cô hình tròn? Lấy cho cô hình chữ nhật?
+ Luật chơi: Bạn nào lấy đúng theo yêu cầu của cô sẽ được nhận quà, bạnnào lấy sai sẽ phải lặc cò cò …
- Hoạt động của trẻ chủ yếu là hoạt động học chơi?
VD: Trò chơi "Truyền tin"
+ Cách chơi: cô giáo vẽ vào lòng bàn tay của bạn đầu tiên một hình vẽ(Vẽ bằng tay không, không phải bằng bút) sau đó bạn đầu tiên lại vẽ vào tay tiếpđến bạn thứ 2 và cứ thế lần lượt đến bạn cuối cùng rồi thông báo kết quả…
+ Luật chơi: Truyền tin chỉ vẽ không nói, bạn cuối cùng thông báo đúngtheo yêu cầu sẽ được nhận quà bạn nào lấy sai sẽ phải lặc cò cò……
VD: Hôm nay cô sẽ tặng lớp mình một hình vẽ thật đẹp và để biết hình vẽ
đó là gì ? Giờ cô sẽ vẽ hình vẽ đó vào tay bạn đầu tiên rồi bạn đầu tiên lại vẽ vàotay tiếp đến bạn thứ 2 và cứ thế lần lượt đến bạn cuối cùng rồi thông báo kếtquả, khi truyền tin chú ý chỉ được vẽ không được nói, bạn nào nói đúng sẽ đượcnhận quà, nói sai sẽ phải lặc cò cò xung quanh lớp…
Với các dạng trò chơi này trẻ rất hứng thú và nhớ hình rất nhanh, và đượctrẻ tự chơi ở mọi lúc mọi nơi
2.3.4 Biện pháp 4: Giúp trẻ hiểu về đo lường.
- Giáo viên khiến khích trẻ cầm thước dây, thước đo để đo các con vật, đồchơi, búp bê, bàn, ghế…
- Cho trẻ đứng gần nhau để đo ai cao hơn, thấp hơn? Mỗi lần cân đo chotrẻ cô nên chỉ và cung cấp số liệu cho trẻ nhớ về số đo của mình, lần sau đo tiếp
để trẻ so sánh số đo sau lớn hơn số đo trước và hiểu như vậy là mình đã lớnhơn…
Trang 11VD: Con và Lan ai cao hơn, ai thấp hơn? Con cao bao nhiêu? Cân nặngcủa con là thế nào? Vậy tháng này con thấy cân nặng của mình như thế nào sovới tháng trước?
- Cho trẻ đong gạo bằng chén nước, đong đậu bằng cốc, cân túi gạo, túilạc nặng bao nhiêu kg?
VD: Con đang làm gì? Con đong được mấy chén rồi? Còn mấy chén nữa
- Cho trẻ bê hai đồ vật ở hai tay và cho trẻ ước lượng cái nào nặng hơn cáinào nhẹ hơn
VD: Con thấy thế nào ? Vì sao biết bên tay trái nặng hơn bên tay phải?
- Cho trẻ dùng mắt ước lượng chiều cao các cây trong sân trường là baonhiêu thước
VD: Cây nhãn này khoảng bao nhiêu thước? chiều cao của cây nhãn nhưthế nào so với chiều cao của cây phượng?
- Trong khi chơi xây dựng trẻ có thể ước lượng
VD: Hàng rào cần khoảng bao nhiêu viên gạch nữa là đủ?
Cứ như vậy để tập cho trẻ thói quen và hiểu được một điều trong khi chơi,học, làm việc, thì ai cũng cần biết cách đo, ước lượng về chiều cao, cân nặng…
Vì vậy sẽ rẽ ràng hơn trong quá trình sử lí các vấn đề có liên quan
2.3.5 Biện pháp 5: Giúp trẻ hiểu về định hướng không gian, thời gian.
* Muốn giúp trẻ định hướng được không gian trước hết chúng ta phải dạycho trẻ biết vị trí của các bộ phận trên cơ thể người Sau đó định hướng pháitrên, phía dưới, phía trước, phía sau, phía trái, phía phải của bản thân và của cácđối tượng khác
VD 1: Trò chơi "tìm mật ong cho Gấu"