skkn vận DỤNG văn HỌC dân GIAN TRONG DẠY HỌC môn LỊCH sử lớp 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN

Nó không chỉ có giá trị như những tài liệu lịch sử, mà còn phản ánh được bản chất của từng sự kiện lịch sử cụ thể, bởi thế, vận dụng văn học dân gian trong giảng dạy môn Lịc

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

Đơn vị: TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN

Mã số: (Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC

MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN

Người thực hiện: Vũ Tiến Đạt Lĩnh vực nghiên cứu:

- Quản lý giáo dục 

- Phương pháp dạy học bộ môn: Lịch Sử 

- Lĩnh vực khác: 

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác

(các phim, ảnh, sản phẩm phần mềm)

Năm học: 2016 - 2017

Trang 2

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

––––––––––––––––––

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên : VŨ TIẾN ĐẠT

2 Ngày tháng năm sinh : 06/01/1981

3 Nam, nữ: Nam

4 Địa chỉ : Khu phố V- TT Trảng Bom – H Trảng Bom – T Đồng Nai

5 Điện thoại 0613.866499( CQ) / 0613.923101 (NR); ĐTDĐ:0937.283788

6 Fax : E-mail :vutiendat6181@gmail.com

7 Chức vụ : Phó hiệu trưởng

8.Nhiệm vụ được giao: bồi dưỡng HSG khối 12, dạy học lịch sử lớp 10A1

1 Đơn vị công tác:Trường THPT Ngô Sĩ Liên

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị ( hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ ) cao nhất : Thạc sĩ

- Năm nhận bằng : 2011

- Chuyên ngành đào tạo : Lịch sử Việt Nam

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm : Lịch sử

- Số năm có kinh nghiệm : 12

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây :

1 Một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong bộ môn Lịch sử ở trường THPT

2 Một số kinh nghiệm trong vận dụng văn học dân gian (ca dao, tục ngữ) trong dạy học lịch sử lớp 12 trường THPT Ngô Sĩ Liên

BM02-LLKHSKKN

Trang 3

Tên SKKN: VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC

MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Cách đây hơn nửa thế kỷ, trên tấm bia Tiến sĩ đầu tiên dựng tại Văn

Miếu Quốc Tử Giám đã ghi: “…Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí

thịnh thì thế nước mạnh, rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu, rồi xuống thấp” Ý thức được tầm quan trọng của giáo dục nên trong thời đại ngày nay,

Đảng và nhà nước ta luôn coi trọng giáo dục, coi giáo dục là “quốc sách hàng đầu” và luôn chú trọng đổi mới giáo dục Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc

lần thứ XI đã xác định "Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng

chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế" và "Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân"

Việc học Lịch sử có đặc trưng riêng đó là người học không thể tri giác trực tiếp, không thể nhìn thấy, "sờ” thấy hay làm thí nghiệm trong phòng thí nghiệm… mà buộc phải tư duy, phải trừu tượng hóa, khái quát hóa để dựng lại những gì diễn ra trong quá khứ thông qua các sự kiện, niên đại, nhân vật lịch sử

Vì vậy, để có thể nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử trong nhà trường phổ thông hiện nay, đáp ứng mục tiêu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục, đặt ra yêu cầu thiết yếu là phải đổi mới phương pháp dạy học

Do đặc điểm lịch sử của dân tộc, tài liệu văn học nói chung và văn học dân gian nói riêng ở nước ta có khả năng biểu hiện nội dung lịch sử rất sâu sắc

Nó không chỉ có giá trị như những tài liệu lịch sử, mà còn phản ánh được bản chất của từng sự kiện lịch sử cụ thể, bởi thế, vận dụng văn học dân gian trong giảng dạy môn Lịch sử cũng là một hướng đi trong đổi mới phương pháp giảng dạy Từ thực tiễn đã áp dụng tại đơn vị, trong bài viết này, tôi xin trình bày những kinh nghiệm của bản thân trong việc vận dụng văn học dân gian trong dạy học môn Lịch sử lớp 10 tại trường THPT Ngô Sĩ Liên với hy vọng có thể chung tay cùng Quý thầy cô giáo góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử trong nhà trường phổ thông hiện nay

Văn học dân gian là một phần của sáng tác dân gian, phát triển trong đời sống của nhân dân theo phương thức truyền miệng và tập thể, là sáng tác nghệ thuật của nhân dân, tác phẩm dân gian phản ánh và biểu hiện đời sống nhân dân, thế giới tinh thần và tình cảm của nhân dân Đó là cuộc sống lao động, những sự kiện, vấn đề của đời sống xã hội, cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dân chống áp bức và cuộc chiến đấu của toàn dân chống ngoại xâm Hiện thực lịch sử đã được phản ánh trong tác phẩm văn học dân gian như là bộ bách khoa toàn thư về đời sống nhân dân Vì lẽ đó, nó là “những hòn ngọc quý”, là vũ khí tinh thần mạnh mẽ của nhân dân Việc sử dụng những câu ca dao, tục ngữ, truyện kể… trong một bài giảng sẽ làm tăng sự “cảm thụ lịch sử” cho học sinh thêm phần tinh tế và sâu sắc hơn

BM03-TMSKKN

Trang 4

Từ đặc điểm này, tài liệu văn học dân gian đã cơ bản phản ánh được “cái thần” của sự kiện, của mỗi thời kỳ lịch sử cụ thể Cố nhà văn Vũ Ngọc Phan (1902 – 1987) từng cho rằng: “Văn học dân gian phục vụ rất nhiều cho sử học” khi nghiên cứu tác dụng của văn học dân gian đối với các môn khoa học xã hội khác Thật vậy, giữa tri thức lịch sử và tri thức văn học nói chung, văn học dân gian nói riêng có mối quan hệ với nhau rất chặt chẽ Để cho bài giảng lịch sử thêm sinh động, người giáo viên lịch sử phải biết linh hoạt sử dụng nhiều phương pháp đổi mới trong dạy học, trong đó việc vận dụng tài liệu văn học dân gian là một trong những phương pháp hữu hiệu, góp phần nâng cao chất lượng bài giảng được tốt hơn

Nói tóm lại, khi sự giảng dạy, phân tích có tính chất lý luận không đủ để học sinh hiểu đầy đủ một vấn đề và sự kiện lịch sử thì tài liệu văn học dân gian

có khả năng phát huy được tác dụng tích cực của nó Bởi vì, nhận thức lịch sử không chỉ có một hướng, một nội dung mà là sự kết hợp, bổ sung sâu sắc giữa cảm thụ và tư duy lý trí, giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính Hiểu được như vậy, người giáo viên lịch sử sẽ thấy rõ sự cần thiết của tài liệu văn học dân gian trong dạy học lịch sử trong trường phổ thông hiện nay

Dân tộc ta có lịch sử hàng ngàn năm văn hiến, kiến thức văn học dân gian là một kho tàng vô giá, hơn nữa Văn học và Sử học luôn có mối quan hệ hữu cơ với nhau, nhiều tác phẩm văn học bản thân nó cũng là một nguồn sử liệu vô

cùng quý giá như “Hịch tướng sĩ” của Trần Hưng Đạo, “Cáo Bình Ngô” của Nguyễn Trãi, “Tuyên ngôn độc lập” của Hồ Chí Minh….văn học dân gian

không chỉ góp phần minh họa cho những sự kiện lịch sử mà còn làm cho bài giảng thêm hấp dẫn, tạo được không khí gần gũi giữa học sinh với sự kiện lịch sử đang tìm hiểu, giúp cho giờ học thêm sinh động, đồng thời dễ tạo được biểu tượng lịch sử ở học sinh

Trong những năm qua, những chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học của

Sở GD& ĐT và đặc biệt của BGH trường THPT Ngô Sĩ Liên đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện và kiểm định những giải pháp đổi mới của mình trong thực tế

Những thành công bước đầu trong việc vận dụng ca dao, tục ngữ trong dạy học lịch sử khối 12 của bản thân tại đơn vị cũng là một thuận lợi và là động lực cho tôi tiếp tục thực hiện các giải pháp của đề tài

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

1 Các bước thực hiện giải pháp:

Theo tác giả Trịnh Tùng trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” (trang 164, NXB Giáo dục 1999), thì sử dụng tài liệu văn thơ trong dạy học lịch sử có thể tiến hành như sau:

Thứ nhất: Đưa vào bài giảng một đoạn thơ, đoạn văn ngắn nhằm minh họa những sự kiện đang học

Thứ hai: Dùng một đoạn trích nhằm cụ thể hóa sự kiện, nêu ra một kết luận khái quát giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn một thời kì lịch sử

Thứ ba: Tài liệu văn học được sử dụng để tổ chức những buổi ngoại khóa lịch sử (Dạ hội lịch sử…)

Trang 5

Trong một giờ dạy, bên cạnh các phương pháp khác, giáo viên có thể kết hợp vận dụng văn học dân gian theo các bước sau:

- Bước 1: Học sinh trình bày sự kiện Lịch sử dựa vào nội dung sách giáo khoa

- Bước 2: Học sinh dẫn chứng tục ngữ, ca dao cho những sự kiện lịch sử

- Bước 3: Giáo viên nhận xét, đánh giá

Các bước trên có thể thực hiện với những lớp có năng lực khá giỏi và đã

có sự chuẩn bị trước Trong trường hợp học sinh không tìm được những câu ca dao, tục ngữ phù hợp với sự kiện lịch sử hoặc năng lực học sinh yếu thì giáo viên có thể linh hoạt chuyển qua thực hiện các bước sau:

- Bước 1: Giáo viên gợi nhớ hoặc trình bày những câu tục ngữ, ca dao

- Bước 2: Học sinh phân tích xem đó là sự kiện nào hoặc phản ánh vấn đề gì

- Bước 3: Giáo viến nhận xét

2 Nội dung giải pháp:

Trong dạy học lịch sử, cũng như các bộ môn khác ở trường phổ thông, việc tiến hành bài học trong giờ học nội khóa là một hình thức cơ bản nhất, chiếm vị trí chủ đạo trong các hoạt động dạy và học Có nhiều biện pháp sử dụng tài liệu văn học dân gian trong giờ học nội khóa môn Lịch sử nhưng phải đảm bảo việc sử dụng đúng sách giáo khoa, phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh trong học tập Tùy thuộc vào mục đích, nội dung của từng bài, từng hoạt động, hình thức tổ chức giờ học mà giáo viên có biện pháp hướng dẫn học sinh sử dụng tài liệu văn học dân gian khác nhau Sau đây, xin được đi sâu vào từng biện pháp cụ thể :

2.1 Sử dụng tài liệu Văn học dân gian để minh họa và khắc sâu kiến thức cho bài học lịch sử

Khi dạy bài 14: “Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam”, mục 1 “

Quốc gia Văn Lang- Âu Lạc”, giáo viên có thể trích dẫn câu ca dao sau để học

sinh khắc sâu kiến thức:

“ Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày giỗ tổ mùng 10 tháng 3”

Hay có thể dẫn lời nói của Bác Hồ khi người nói chuyện với các chiến sĩ cách mạng ở Đền Hùng:

“ Các vua Hùng đã có công dựng nước

Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”

Nghe câu ca này học sinh sẽ nhớ sâu hơn nơi đóng đô của nước Âu Lạc( tại Phong Khê, nay là vùng Cổ Loa- huyện Đông Anh- Hà Nội) Từ đó học sinh thêm tự hào về truyền thống dân tộc và có ý thức giữ gìn và xây dựng đất nước

Trong bài 15, 16 “Thời Bắc thuộc và các cuộc đấu tranh giành độc lập

dân tộc (từ thế kỷ II TCN đến thế kỷ X) giáo viên có thể kể câu chuyện “Mị

Châu, Trọng Thủy” để học sinh dễ nhớ hơn về sự thất bại của nước Văn Lang trước sự tấn công của phương Bắc, từ đó nước ta bước vào thời kì Bắc thuộc

Với khởi nghĩa của Mai Thúc Loan, có thể đọc bài thơ sau ( Được ghi trong “ Tiên chân báo huấn tân kinh” để ở đền thờ ông), để học sinh nhớ và hiểu hơn nguyên nhân bùng nổ khởi nghĩa, ca tụng công đức của Mai Thúc Loan:

Trang 6

Hùng cứ châu Hoan đất một vùng,

Vạn An thành lũy khói hương xông,

Bốn phương Mai Đế lừng uy đức,

Trăm trận Lý Đường phục võ công.

Lam thủy trăng in, tăm ngạc lặn,

Hùng sơn gió lặng, khói lang không.

Đường đi cống vải từ đây dứt,

Dân nước đời đời hưởng phúc chung”

Khi dạy bài 19: “Những cuộc kháng chiến đấu chống ngoại xâm ở các

thế kỉ X- XV”, mục I “Các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống”, phần

2 “Kháng chiến chống Tống thời Lý”, đến diễn biến cuộc kháng chiến chống

Tống, giáo viên có thể yêu cầu một học sinh đọc bài thơ “Nam quốc sơn hà” được coi là của Lý Thường Kiệt, để học sinh nhớ hơn diễn biến cuộc chiến, tinh thần quân ta - Vì bài thơ được đọc trong lúc giao chiến giữa hai bên và đã cổ động tinh thần quân ta, làm quân địch hoảng sợ, đây cũng là bản tuyên ngôn độc lập lần thứ nhất của dân tộc:

“ Sông núi nước Nam vua Nam ở

Giành giành định phận ở sách trời

Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm

Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời”

Ở bài 21: “ Những biến đổi của nhà nước phong kiến trong các thế kỉ

XVI- XVIII”, khi giảng dạy mục 2 “Đất nước bị chia cắt”, về cuộc chiến tranh

Nam- Bắc triều: Sau khi kết thúc, kết quả là năm 1592, Bắc triều nhà Mạc thất bại, phải chạy lên vùng đất Cao Bằng và dựa vào thế lực phong kiến phương Bắc để cố thủ thêm một thời gian nữa Trong khoảng thời gian đó, chính quyền của vua Lê - chúa Trịnh vừa phải cho quân đánh chúa Nguyễn ở mạn nam, vừa phải đưa quân lên mạn bắc để đánh dẹp dư đảng họ Mạc, làm cho đời sống nhân dân Đàng ngoài rất cực khổ, gia đình li tán, nên nhân dân truyền nhau câu ca:

“ Cái cò lặn lội bờ sông

Gánh gạo nuôi chồng tiếng khóc nỉ non

Nàng về nuôi cái cùng con,

Để anh đi trẩy nước non Cao Bằng”

Đọc câu thơ này, sẽ tạo được ở học sinh lòng xót thương với thân phận con người thời kì này, đặc biệt là người phụ nữ thời chiến tranh, học sinh sẽ có thái độ lên án chiến tranh phi nghĩa

2.2 Sử dụng tài liệu Văn học dân gian kết hợp với nêu câu hỏi và bài tập nhận thức

Trong mỗi tiết học, việc xác định nhiệm vụ nhận thức có ý nghĩa cực kỳ quan trọng mang tính quyết định đối với hiệu quả của nó Mục đích của việc nêu nhiệm vụ nhận thức là giúp học sinh ý thức được những vấn đề cơ bản nhất cần phải hiểu và nắm chắc của bài sắp học, tức là đặt ra ngay từ đầu nhiệm vụ để học sinh hình dung trước những sự kiện và hiện tượng lịch sử cơ bản, then chốt của tiết học

Thông thường, nhiệm vụ nhận thức được giáo viên nêu lên bằng một hoặc vài câu hỏi trước khi vào dạy bài mới để kích thích tư duy của học sinh, giúp các

Trang 7

em suy nghĩ, tập trung vào những nhiệm vụ cốt lõi Cuối tiết học, học sinh trả lời được những câu hỏi đó là bài học đạt hiệu quả Việc kết hợp sử dụng tài liệu văn học dân gian với nêu câu hỏi, bài tập nhận thức là một biện pháp cần thiết, góp phần làm cho bài giảng có tính hiệu quả cao

Ví dụ, dạy bài 26 “Tình hình xã hội ở nửa đầu thế kỉ XIX và phong trào

đấu tranh của nhân dân”, ở mục 1, GV có thể đọc cho HS nghe câu ca dao :

“Con ơi, mẹ bảo con này, Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan”.

Sau đó, đặt cho các em bài tập nhận thức: Câu ca dao trên phản ánh thực tế gì của xã hội đương thời? Học sinh có thể nêu được: câu ca dao là lời cha (hoặc mẹ) dặn con nhớ lấy cái thực tế phũ phàng và tội ác cướp bóc dã man của bọn quan lại phong kiến Nó cung cấp một hình ảnh cụ thể : “cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan” Nó được chia làm hai vế đối nhau, các từ ngữ cũng đối nhau : “quan” đối với “giặc” ; “cướp ngày” đối với ‘cướp đêm” Nghệ thuật đối

đã đặt bọn quan lại phong kiến ngang hàng với bọn giặc cướp Tất cả đã nói lên

bộ mặt xấu xa và tệ tham quan ô lại của bọn được xem là “công bộc” cho dân

Lấy một ví dụ khác Muốn cho học sinh nhận thức sâu sắc được truyền thống yêu nước đấu tranh anh dũng của người phụ nữ Việt Nam, giáo viên có thể hỏi HS bằng một câu tục ngữ : “Tục ngữ Việt Nam có câu : “Giặc đến nhà đàn bà phải đánh”, bằng truyền thống lịch sử dân tộc, hãy nêu và chứng minh qua những sự kiện lịch sử mà em biết?” Có thể cho học sinh bài tập về nhà hoặc thảo luận trên lớp dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Với bài tập nhận thức này, giáo viên có thể kiểm tra kiến thức học sinh một cách hệ thống và khoa học Câu tục ngữ dễ dàng đi vào lòng học sinh bởi sự

cô động và hình ảnh hết sức cụ thể Sau khi học sinh có câu trả lời, giáo viên có thể phân tích giúp cho học sinh hiểu rõ câu tục ngữ nói lên tinh thần, ý chí và quyết tâm chống xâm lược giữ nhà giữ nước của nhân dân ta

Ngoài ra, có thể ra bài tập về nhà bằng việc cho học sinh sưu tầm những tài liệu văn học dân gian về một giai đoạn hay một chủ đề lịch sử như truyền thống yêu nước của dân tộc, các vị anh hùng dân tộc, đời sống của nhân dân trong xã hội phong kiến,… Đặc biệt, khuyến khích các em sưu tầm những vấn

đề có tính chất địa phương giúp cho học sinh có những hiểu biết về quê hương mình nhằm bồi dưỡng lòng yêu quê hương và niềm tự hào dân tộc mình hơn Làm được điều này, chẳng những học sinh tự mình bổ sung thêm những hiểu biết về văn học dân gian, về lịch sử dân tộc mà còn giúp cho các em làm quen bước đầu với công tác nghiên cứu khoa học

2.3 Sử dụng tài liệu Văn học dân gian để nêu quy luật, rút ra bài học lịch sử

Trên cơ sở tạo biểu tượng lịch sử để hình thành khái niệm, học sinh đã có

sự khái quát lý luận, song chưa phải đã dừng ở đấy, mà cần tiến hành nắm quy luật và rút ra bài học lịch sử Bởi vì nghiên cứu khoa học cũng như học tập lịch sử phải đạt đến trình độ nắm quy luật và ý nghĩa thực tiễn của việc học lịch sử là biết vận dụng những bài học của quá khứ trong cuộc sống hiện tại Công việc này cũng là một bộ phận quan trọng của việc phát triển tư duy và năng lực thực hành của học sinh

Trang 8

Lịch sử Việt Nam có rất nhiều bài học sâu sắc, quý báu đã được các nhà nghiên cứu tổng kết và đúc rút ra, có sẵn trong giáo trình và sách giáo khoa Lịch sử Tuy nhiên, nhiệm vụ của người giáo viên không phải là thông báo cho học sinh những quy luật, bài học lịch sử, mà “phải dạy cho học sinh hiểu biết những

sự kiện lịch sử, những quy luật lịch sử qua các thời đại chứ không thể nói ba hoa

về chính trị ở đây” Mặt khác, sách giáo khoa hiện nay được viết theo hướng giảm rất nhiều phần kết luận khái quát Vì vậy, việc tổ chức, hướng dẫn học sinh rút ra quy luật, bài học lịch sử là một yêu cầu không thể thiếu Song, không phải tài liệu văn học dân gian nào cũng có thể sử dụng để rút ra bài học lịch sử được Điều này đòi hỏi người giáo viên cần phải đầu tư nhiều công sức trong việc lựa chọn tài liệu văn học dân gian phù hợp

Ví dụ, để cho học sinh dễ dàng rút ra được bài học về sự đoàn kết, thống nhất trong cuộc đấu tranh gian khổ, quyết liệt để giữ nước và dựng nước trong

bài 28 “Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam”, giáo viên có thể dẫn

truyện Thánh Gióng, hay những câu ca dao như :

“Nhiễu điều phủ lấy giá gương, Người trong một nước phải thương nhau cùng”.

“Bầu ơi thương lấy bí cùng, Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”.

“Một cây làm chẳng nên non,

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”.

Qua đây, giáo viên định hướng cho học sinh thấm nhuần một bài học đắt giá của cha ông để lại: muốn tồn tại buộc các thành viên trong đại gia đình dân tộc Việt Nam phải cố kết lại với nhau, đùm bọc lẫn nhau, phải thực sự thương yêu nhau Tình yêu thương được vun đắp từ trong gia đình, họ hàng đến láng giềng, thôn xóm và mở rộng ra cả đất nước Từ đó, học sinh hiểu được bài học

về cách đối xử các mối quan hệ trong xã hội

2.4 Sử dụng tài liệu Văn học dân gian để kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh

Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong quá trình dạy học có tầm quan trọng đặc biệt Nó là “khâu cuối cùng, đồng thời khởi đầu cho một chu trình khép kín tiếp theo với một chất lượng cao hơn của quá trình giáo dục” Kiểm tra, đánh giá không phải lúc nào cũng thực hiện một cách máy móc là yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa hoặc từ “ngân hàng

đề thi” có sẵn vì như vậy sẽ dễ lặp lại và nhàm chán

Chủ trương đổi mới kiểm tra, đánh giá cả về nội dung cũng như hình thức hiện nay, đặc biệt là tinh thần đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực học sinh là

cơ sở vô cùng thuận lợi cho phép người giáo viên linh hoạt, sáng tạo hơn Do

đó, việc sử dụng tài liệu văn học dân gian để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh cũng là một biện pháp cần thiết và có hiệu quả tích cực

Ví dụ, để kiểm tra miệng hay viết, sau khi dạy xong bài 28 “Truyền thống

yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phong kiến”, giáo viên có thể cho học sinh

kiểm tra bằng câu hỏi: “Qua các truyện Thánh Tản Viên và Thánh Gióng, em rút

ra được bài học gì cho lịch sử dân tộc ta?” Từ nội dung hai câu truyện vô cùng sinh động và gần gũi trên, học sinh có thể suy luận, liên tưởng hình ảnh của Sơn

Trang 9

Tinh (tức Thánh Tản Viên) chính là hình ảnh phản ánh năng lực trị thủy của cư dân Việt cổ Còn truyện Thánh Gióng có giá trị như một khúc tráng ca về lịch sử chống ngoại xâm Nó nói với muôn đời rằng, khi vận nước lâm nguy, chiến thắng chỉ thuộc về những ai biết tập hợp, huy động sức mạnh cũng như trí tuệ của toàn dân Qua bài kiểm tra nếu đa số học sinh hiểu được như vậy, thì việc kết hợp biện pháp trên về cơ bản đạt được hiệu quả như mong muốn

IV HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI

1 Đánh giá:

Như đã trình bày ở trên, mặc dù tham gia giảng dạy chưa lâu nhưng với mong muốn gây hứng thú cho học sinh trong giờ học tôi đã thực hiện đề tài này Qua quá trình thực hiện đề tài bản thân tự nhận thấy đã có những thành công nhất định bởi vì các tiết học có vận dụng văn học dân gian thì lớp học sinh động hẳn lên và nhìn chung học sinh nắm kiến thức tốt hơn, đặc biệt là với học sinh khối 10 bởi các em rất năng động, hăng hái sẵn sàng tham gia các hoạt động học tập khi được giáo viên tổ chức

2 Những điều lưu ý khi thực hiện đề tài:

Theo tôi, nhiều giáo viên dạy lịch sử hiện nay có lẽ đã từng sử dụng văn học dân gian trong dạy học lịch sử, đặc biệt là lịch sử 10, nhưng việc hệ thống hóa và đánh giá tác dụng, hiệu quả của những giải pháp này đối với việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn chưa được chú trọng

Qua kinh nghiệm của bản thân, tôi thấy rằng việc sử dụng văn học dân gian trong dạy học lịch sử sẽ có tác dụng lớn trong việc nâng cao chất lượng dạy và học, nhưng để sử dụng chúng sao cho hiệu quả, chúng ta cần tuân thủ một số yêu cầu sau:

Thứ nhất, tài liệu đó phải đảm bảo giá trị giáo dưỡng, giáo dục và giá trị văn học

Thứ hai, Tài liệu ấy phải là một bức tranh sinh động về những sự kiện, nhân vật lịch sử đang học, phải phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh

Thứ ba, đối với giáo viên: Cần có sự lựa chọn tài liệu, loại bỏ những yếu

tố không phù hợp nhất là những yếu tố thần bí, hoang đường và giữ lại những điểm cơ bản, khoa học, phục vụ bài giảng

Khi sử dụng, giáo viên chỉ đưa vào những nội dung phù hợp, tránh lạm dụng quá nhiều sẽ làm loãng nội dung bài học lịch sử, biến giờ học sử thành giờ giới thiệu tác phẩm văn học, ảnh hưởng đến sự tập trung nhận thức của học sinh Đồng thời, giáo viên cần sử dụng ngữ điệu phù hợp với tài liệu văn học, với nội dung bài giảng một cách hợp lí, lôgic… khi đó tính thuyết phục và hấp dẫn sẽ tăng lên

V ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

Cùng với các tài liệu tham khảo khác, tài liệu văn học dân gian là một nguồn tài liệu tham khảo vô cùng cần thiết và quan trọng Nó vừa là phương tiện

để minh họa cho nội dung bài học, tạo hứng thú học tập cho học sinh; đồng thời, tài liệu văn học dân gian cũng được sử dụng với mục đích giao nhiệm vụ học tập, kiểm tra, đánh giá và qua đó, yêu cầu học sinh tìm hiểu và làm việc bước đầu với tài liệu, thực hiện hoạt động học tập nhằm đạt được mục tiêu kiến thức,

Trang 10

kỹ năng, thái độ của môn học hay của từng bài học Vì vậy, chúng ta cần có phương pháp sử dụng đúng đắn đối với loại tài liệu quý giá này

Từ kết quả nghiên cứu bước đầu, cùng với việc đối chiếu những vấn đề thực tiễn trong triển khai sáng kiến tại trường Trung học phổ thông Ngô Sĩ Liên,

để có thể khai thác hiệu quả nguồn tài liệu văn học dân gian trong dạy học môn lịch sử ở các trường phổ thông hiện nay theo chúng tôi quý thầy cô giáo cần lưu

ý những vấn đề sau:

Thứ nhất, không phải lúc nào và ở đâu cũng có thư viện đầy đủ tài liệu tham khảo cần thiết Do vậy, quý thầy cô nên tự mình tìm kiếm tài liệu phục vụ cho công tác giảng dạy, trong đó có tài liệu văn học dân gian phù hợp Về lâu dài , giáo viên có thể tích lũy cho mình một tủ sách cá nhân phục vụ cho việc nghiên cứu và giảng dạy

Thứ hai, khai thác triệt để những giá trị lịch sử được phản ánh trong các tác phẩm văn học dân gian Điều này làm cho chất lịch sử trong tài liệu tách hẳn

ra để giáo viên dễ dàng vận dụng vào bài giảng Tuy nhiên, khi lựa chọn tài liệu văn học dân gian phải mang tính điển hình, cụ thể và khoa học Nếu đã chọn để sử dụng vào bài giảng thì cần xem xét kỹ nguồn gốc xuất xứ và nội dung phản ánh của nó

Thứ ba, tăng cường sử dụng tài liệu văn học nói chung và văn học dân gian nói riêng, cũng như các tài liệu tham khảo khác trong giảng dạy giúp cho học sinh nhận thức dễ dàng hơn, hứng thú học tập hơn Song hết sức tránh tránh việc lạm dụng bởi nếu sử dụng quá nhiều loại tài liệu này trong một tiết dạy mà không áp dụng cùng với các PPDH khác thì nhất định sẽ tạo ra sự nhàm chán; mặt khác, vô tình biến giờ học môn Lịch sử thành giờ học môn Ngữ văn

Thứ tư, không được đi chệch mục đích, yêu cầu của bài giảng Phải hiểu rằng, tài liệu văn học dân gian là công cụ để giúp giáo viên hoàn thành tiết học tốt nhất Vì thế, nó chỉ mang tính chất minh họa, chứng minh cho những nội dung lịch sử nhằm đảm bảo tính hiệu quả cao nhất cho bài giảng Để làm được điều đó, giáo viên phải biết sử dụng tài liệu phù hợp với nội dung, không vì sử dụng tài liệu văn học dân gian mà để “cháy giáo án” ảnh hưởng đến chất lượng tiết dạy và xin đặc biệt nhấn mạnh rằng không phải trong bài giảng nào, cũng sử dụng tài liệu văn học dân gian mà chỉ dẫn ra khi đảm bảo tính cần thiết và hiệu quả cần đạt

Với những kết quả vận dụng bước đầu như trên, chúng tôi hy vọng rằng nếu được thực hiện một cách nghiêm túc và khoa học thì việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử tất yếu sẽ có nhiều chuyển biến tích cực góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường phổ thông hiện nay để không phụ lời dạy đầy tâm quyết của Bác Hồ kính yêu :

“Dân ta phải biết sử ta, Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”

Định dạng
Số trang	15
Dung lượng	153,5 KB