Thực tế việc tổ chức hoạt động cho HS trước tiết học chưa được chú trọng.Nếu có thì hầu hết cũng chỉ là hình thức, sau mỗi bài dạy, giáo viên chỉ nói mộtcách chung chung: các em về nhà h
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vị Trường THCS-THPT Huỳnh Văn Nghệ
Mã số:
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM PHÁT HUY THÓI QUEN VÀ HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG VIỆC CHUẨN BỊ
BÀI MỚI KHI HỌC MÔN VẬT LÝ
Người thực hiện: NGUYỄN THỊ NGỌC TRANG Lĩnh vực nghiên cứu:
- Quản lý giáo dục
- Phương pháp dạy học bộ môn: Vật lý
- Lĩnh vực khác:
Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN
Mô hình Đĩa CD (DVD) Phim ảnh Hiện vật khác
(các phim, ảnh, sản phẩm phần mềm)
Năm học: 2015 -2016.
BM 01-Bia SKKN
Trang 2SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC -
I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1 Họ và tên: NGUYỄN THỊ NGỌC TRANG
2 Ngày tháng năm sinh: 20/8/1985
8.Đơn vị công tác: Trường THCS – THPT Huỳnh Văn Nghệ
II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Đại học
- Năm nhận bằng: 2013
- Chuyên ngành đào tạo: Lý
III KINH NGHIỆM KHOA HỌC
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh môn: lý
-Số năm có kinh nghiệm: 10 năm
- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:
Tạo hứng thú học vật lý thông qua tình huống học tập
Trang 3Tên SKKN: PHÁT HUY THÓI QUEN VÀ HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG VIỆC CHUẨN BỊ BÀI MỚI KHI HỌC MÔN VẬT LÝ
Phương pháp mới theo hướng học sinh tích cưc, chủ động trong việc học,tìm kiếm, khám phá kiến thức mới Giáo viên là người hướng dẫn, giúp đở họcsinh trong quá trình khám phá kiến thức đó
Hoạt động chuẩn bị bài học ở nhà vô cùng quan trọng, quyết định không nhỏđến chất lượng học tập Để có một tiết học thành công thì không phải chỉ một mìnhngười giáo viên chuẩn bị mà còn phụ thuộc vào sự chuẩn bị bài trước của HS, màmuốn HS có sự chuẩn bị tốt thì người giáo viên đóng vai trò rất quan trọng, giáoviên cần hướng dẫn HS cách chuẩn bị bài như tốt trong phần dặn dò ở cuối tiết họctrước
Thực tế việc tổ chức hoạt động cho HS trước tiết học chưa được chú trọng.Nếu có thì hầu hết cũng chỉ là hình thức, sau mỗi bài dạy, giáo viên chỉ nói mộtcách chung chung: các em về nhà học bài và chuẩn bị bài mới cho tiết sau Hiếmkhi thấy giáo viên hướng dẫn một cách cụ thể các em cần chuẩn bị những gì chotiết học ấy (Có lẽ trừ những bài thực hành) Thời gian một tiết học có hạn và đồngthời kiến thức bài quá dài, Giáo viên thường bỏ qua phần dặn dò hoặc có dặn dòcũng qua loa, chủ yếu là học bài, làm bài tập về nhà và tìm hiểu bài mới, đặt câuhỏi chủ yếu xoáy vào kiến thức đã có sẵn trong sách giáo khoa Điều đó vô tình lạigây nên tình trạng không thích chuẩn bị bài trước ở nhà của học sinh Bên cạnh đó
HS Chưa có thói quen chuẩn bị bài ở nhà, nếu có cũng chỉ là ép buộc Các emchuẩn bị hết sức sơ sài, chiếu lệ Đa phần học sinh ít chuẩn bị bài trước, thụ độngtrong viêc chiếm lĩnh kiến thức mới, và không biết phải chuẩn bị như thế nào, chủyếu là đọc trước bài mới một cách qua loa, theo thời gian các em không còn tìmhiểu bài mới nữa Vì thế mà chất lượng các tiết học nhìn chung chưa cao Đối vớimôn học, thì việc tổ chức hoạt động cho HS trước tiết học lại càng hết sức quantrọng Để tiến hành một giờ học có hiệu quả thì đòi hỏi người HS cần có sự chuẩn
bị chu đáo trứớc khi đến lớp Việc chuẩn bị bài của HS có đạt được hiệu quả haykhông lại phụ thuộc vào vai trò hướng dẫn của GV
Chính vì các lý do nêu trên mà bản thân quyết định thực hiện đề tài: “ Phát huy thói quen và hứng thú cho học sinh trong việc chuẩn bị bài mới khi học môn vật lý”
1 Cơ sở lý luận
Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duysáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thựchành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên.[3]
Dạy học định hướng hành động là quan điểm dạy học nhằm làm cho hoạt động trí óc và hoạt động chân tay kết hợp chặt chẽ với nhau Trong quá trình học tập, học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập và hoàn thành các sản phẩm hành
Trang 4động, có sự kết hợp linh hoạt giữa hoạt động trí tuệ và hoạt động tay chân Đây là một quan điểm dạy học tích cực hoá và tiếp cận toàn thể Vận dụng dạy học định hướng hành động có ý nghĩa quan trong cho việc thực hiện nguyên lý giáo dục kết hợp lý thuyết với thực tiễn, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội.[9]
Dạy học theo dự án là một hình thức điển hình của dạy học định hướng hànhđộng, trong đó học sinh tự lực thực hiện trong nhóm một nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với các vấn đề thực tiễn, kết hợp lý thuyết và thực hành, có tạo ra các sản phẩm có thể công bố Trong dạy học theo dự án có thể vận dụng nhiều lý thuyết và quan điểm dạy học hiện đại như lý thuyết kiến tạo, dạy học định hướng học sinh, dạy học hợp tác, dạy học tích hợp, dạy học khám phá, sáng tạo, dạy học theo tình huống và dạy học định hướng hành động.[9]
Mục đích của việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông là đổilối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo phương pháp dạy học tích cựcnhằm giúp học sinh (HS) phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo, rènluyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác và kĩ năng vận dụng kiếnthức vào những tình huống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn; tạo niềmtin, niềm vui, hứng thú trong học tập Làm cho Học là quá trình kiến tạo; học sinhtìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lí thông tin, HS tự hìnhthành hiểu biết, năng lực và phẩm chất Tổ chức hoạt đông nhận thức cho HS, dạy
HS tìm ra chân lí.[4]
Một trong những đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực là dạy họctăng cường phát huy tính tự tin, tích cực, chủ động , sáng tạo thông qua tổ chứcthực hiện các hoạt động học tập của học sinh Chính vì thế việc tổ chức hoạt độngcủa HS trước trong và sau tiết học là một hoạt động sư phạm hết sức quan trọnggóp phần đổi mới phơng pháp và nội dung tiết dạy [4]
2 Cơ sở thực tiễn
Vấn đề chuẩn bị bài trước khi lên lớp có tầm quan trọng cho sự thành côngcủa tiết học, mặc khác giúp hs chủ động hơn trong việc chiếm lĩnh kiến thức,nhưng thực tiễn Hs chưa biết cách chuẩn bị bài, Gv có yêu cầu chuẩn bị bài các emcũng không chuẩn bị , một phần các em không biết cách chuẩn bị bài, một phầncác em không có ý thức chuẩn bị bài mới vì có khi đi học các em còn không chịuhọc bài cũ, nên rất gây rất nhiều khó khăn cho việc giảng và dạy các em, do đóviệc định hướng giúp các em có ý thức trong việc chuẩn bị bài mới rất quan trọng,điều đó giúp tiết học thành công, mặc khác hs có ý thức hơn trong học tập, nênngười gv đóng vai trò quan trọng trong công cuộc chiếm lĩnh kiến thức của hs
Trong các bước lên lớp trong giáo án có mục dặn dò nên thực tiễn Gv có dặn
dò Hs về nhà học bài và làm bài, đồng thời chuẩn bị bài mới, sau này chuyên môn
có yêu cầu thêm câu hỏi để Hs chuẩn bị bài mới, nhưng vì nhiều lý do các câu hỏitrở thành hình thức, Hs cũng không nhớ rõ các câu hỏi Gv nêu để chuẩn bị bài, cónhiều Hs cũng còn nhớ và có đọc thêm phần ghi nhớ kiến thức của bài mới nêndần các em nghĩ có sẵn trong sách rồi chỉ cần Gv hỏi thì mở sách ra đọc luôn,không cần đọc trước
Trang 5III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
Để các giải pháp này đạt hiệu quả Gv đóng vai trò rất quan trọng, gv cầnkiên nhẫn hướng dẫn hs từ từ vì Hs không thể chuẩn bị tốt ngay được, Bước đâu
ta cần tập cho Hs quen dần với câu hỏi chuẩn bị như phương pháp cũ, sau đó sửdụng thêm tranh ảnh hoặc lúc đầu yêu cầu Hs cá nhân chuẩn bị, sau đó chuẩn bịtheo nhóm; lúc đầu có thể chuẩn kiến thức ít như những câu hỏi liên quan thực tế
và cá nhân trả lời, sau có thể chuẩn bị theo nhóm trình bày những mục kiến thứcliên quan Mặt khác dù rằng việc dạy học quan trọng nhất là Hs tích lũy kiến thứccho bản thân và vận dụng vào cuộc sống của Hs, nhưng bên cạnh đó Gv nên độngviên các em có sự chuẩn tốt bằng các số điểm tốt, và đồng thời phê bình nhắc nhởcác em chưa có ý thức trong việc chuẩn bị bài, sau đây là một số giải pháp giúp hsbiết cách chuẩn bị bài mới, được thể hiện ở phần dặn dò của tiết học trước
Để làm việc này có chất lượng Gv cần tổ chức phân công vấn đề cho Hschuẩn bị trước là bước đệm rất quan trọng cho bài học mới đạt kết quả Gv chuẩn
bị trước vấn đề, chia nhóm, phân công vấn đề cụ thể cho từng nhóm
1 Giải pháp 1: Sử dụng tranh ảnh, đoạn phim giúp HS có hứng thú chuẩn bị bài mới:
Khi sử dụng các hình ảnh liên quan đến các kiến thức của bài mới như giảithích các hiện tượng tự nhiên hoặc các thí nghiệm vui thú vị, bên cạnh đó GV đặtcâu hỏi liên quan đến các hình ảnh, đoạn phim….Hs sẽ cảm thấy thích thú vàmong muốn tìm hiểu rõ các nguyên nhân của hiện tượng tự nhiên….mà muốn giảithích các hiện tượng đó thì bắt buộc các em phải tìm hiểu bài mới trước Sau đây làmột số bài minh họa
Các bài minh họa:
Bài 24: Sự Nóng Chảy- Sự Đông Đặc (Vật lý 6)
Gv : Hãy cho biết hình ảnh thể hiện điều gì?
Hs: Băng đang tan
Trang 6Gv: Hiện tượng băng tan có liên quan đến hiện tượng vật lý nào? Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này? Điều này ảnh hưởng đến môi trường không ? đề xuất phương án khắc phục
Bài 26: Sự bay hơi- Sự ngưng tụ (vật lý6)
Gv : Cho biết hình ảnh trên đang miêu tả nghề gì?
Hs: Nghề làm muối
Gv: Theo em nghề làm muối này đã áp dụng hiện tượng vật lý nào? Hiện tượng vật lý này còn phù thuộc vào yếu tố nào không? Và thời tiết như thế nào giúp thu hoạch muối tốt nhất? Hãy về nhà tìm hiểu
Bài 3: Ứng Dụng Định Luật Truyền Thẳng Của Ánh Sáng (vật lý 7)
Gv: Hình ảnh trên thể hiện tượng tự nhiên gì?
Hs: Nguyệt thực, nhật thực
Gv: Các em hãy tìm hiểu vì sao xảy ra hiện tượng tự nhiên này? Và bao nhiêu năm
sẽ xãy ra hiện tượng này?
Trang 7Bài 20: Sự nở vì nhiệt của chất khí ( vật lý 6)
Gv cho Hs quan sát hình ảnh về bình ga và yêu cầu Hs về nhà tìm hiểu vìsao người ta khuyên không nên để các bình ga ngoài trời nắng nóng ?
Bài 19: Sự nở vì nhiệt của chất lỏng (vật lý 6)
Trang 8Gv chuẩn bị sẵn 1 chai nước ngọt và yêu cầu hs chú ý quan sát
Gv: Người ta có đổi đầy chai nước ngọt hay không?
Hs : Không
Gv: Tại sao người ta không đóng chai nước ngọt thật đầy? Các em hãy về nhà tìmhiểu xem lí do vì sao? Mà nước ngọt là chất lỏng, liệu sự nở vì nhiệt của chất lỏng
có giống như chất rắn hay không?
Bài 40: Hiện Tượng Khúc xạ Ánh Sáng (vật lý 9)
Bài 7: Gương Cầu Lồi (vật lý 7)
Gv yêu cầu Hs tìm hiểu: Ở những chỗ đường gấp khúc có vật cản che khuất,thì người ta thường đặt một cái gương lớn? Các em hãy về nhà tìm hiểu xem,gương đó là gương cầu gì và gương được ở vị trí đó giúp ích gì cho người lái xe?
Trang 9tượng phản xạ, So sánh hiện tượng khúc xạ và hiện tượng phản xạ.
Đối với giải pháp này giúp Hs có thể thấy rõ hiện tượng liên quan đến bài, một phần kích thích được khả năng tò mò của Hs, cách làm mắt thấy tai nghe này tốt hơn khi ta chỉ đặt câu yêu cầu Hs chuẩn bị
2 Giải pháp 2: Yêu cầu Hs chuẩn bị bài thông qua chuẩn bị đồ dùng
Có những đồ dùng học tập có liên quan đến các kiến thức của bài mới mà Hs
có thể chuẩn bị được để phục vụ cho tiết học, Hs khi được chuẩn bị đồ dùng để hỗtrợ cho tiết học, các em rất thích thú và tò mò tìm hiểu đồ dùng sử dụng như thếnào, mục đích là gì, từ đó các em nghiên cứu bài mới trước khi đến lớp
Các bài minh họa:
Bài 5: Khối Lượng- Đo Khối lượng ( vật lý 6)
Gv: Yêu cầu Hs chuẩn bị các túi bao bì của bột giặt; bịch đường, bột ngọt, muối,…Cân đồng hồ
Trang 10Đối với các dụng cụ mà các em chuẩn bị này: giúp cho các em biết các sốliệu ghi trên bao bì như 500g; 200g ,… là khối lượng, từ đó các em sẽ tìm hiểukhối lượng là gì?
Đối với việc chuẩn cân thì các em có thể tìm hiểu trước GHĐ và ĐCNN củacân và cách đo
Bài 19: Nguồn Điện (vật lý 7)
Gv yêu cầu các em chuẩn bị các loại pin:
Hs sẽ biết được các loại pin, mặt khác Hs sẽ tìm hiễu là nguồn pin có hai cực, các
kí hiệu của nguồn điện
Bài 31: Hiện Tượng Cảm Ứng Điện Từ ( Vật lý 9)
Gv yêu cầu Hs chuẩn bị đinamô ở xe đạp và tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của đinamô ? Tìm hiểu thêm các cách tạo ra dòng điện từ nam châm
Trang 11Bài 23: Đối lưu –Bức xạ nhiệt (Vật lý 8)
Gv cho Hs quan sát các hình ảnh
Gv: Vì sao trong tủ lạnh, bộ phận làm lạnh lại được lắp ở phía trên, còn trong ấm
đun nước điện thì bộ phận làm nóng lại đặt ở phía dưới ?
Bên cạnh đó Gv yêu cầu Hs chuẩn đồ dùng sau : đèn cầy, hương (nhang) cốc thủytinh, miếng bìa ngăn và tiến hành lắp như hình vẽ, nghiên cứu cách tiến hành làm thí nghiệm
Trang 123 Giải pháp 3: Học sinh trình bày kiến thức được chuẩn bị
Ngày nay, công nghệ thông tin phát triễn, việc tiếp cận công nghệ thông tincũng dễ dàng hơn rất nhiều nên việc yêu cầu Hs lên mạng tìm hiểu kiến thức, đểtrình bày kiến thức
Các bài minh họa:
Bài 34: Máy Phát Điện Xoay Chiều ( Vật lý 9)
Gv có thể yêu cầu hs về nhà tìm hiểu và cấu tạo hoạt động của máy phátđiện xoay chiều và trình bày trên máy chiếu
Khi các em chuẩn bị bài này, các em không những đọc tài liệu có sẵn trongsách giáo khoa mà các em còn lên mạng tìm hiểu cấu tạo và cách hoạt động củamáy phát điện xoay chiều, mặt khác các em tìm hiểu các hình ảnh của máy phátđiện như sơ đồ cấu tạo, hình ảnh cụ thể của máy….Từ sơ đồ cấu tạo các em có thểchỉ rõ các bộ phận thực tế của máy
Bài 36: Truyền Tải Điện Năng Đi Xa ( vật lý 9)
Trang 13Gv yêu cầu tìm hiểu các hình ảnh về truyền tải điện năng
Gv: Nêu các thuận lợi và khó khăn khi truyền tải điện năng Có thể tính điện năng hao phí trên đường dây tải điện không? Nêu công thức tính điện năng hao phí đó?Dựa vào công thức hãy tìm hiểu cách giảm hao phí
Bài 37: Máy Biến Thế ( Vật lý 9)
Đối với bài này thuận lợi hơn những bài khác vì các em đã học kiến thứcnày ở môn công nghệ 8 và nghề điện Gv có thể yêu cầu Hs chuẩn bị bài để tiết sautrình bày kiến thức, đồng thời yêu cầu Hs tìm các hình ảnh liên quan như: sơ đồcấu tạo máy biến thế, máy biến thế trong thực tế,…Hs có thể trình bày các loạimáy biến thế, công dụng của máy
Bài 13: Công Cơ Học ( Vật lý 8)
Gv có thể yêu cầu Hs tìm hiểu: khi nào có công cơ học ? và yêu cầu Hs lấy ví dụ khi nào có công cơ học và lấy hình ảnh minh họa cụ thể
Trang 14Bài 29: An toàn khi sử dụng điện (vật lý 7)
Gv chia nhóm Hs, yêu cầu Hs tìm hiểu các bước an toàn khi sử dụng điện và
vẽ tranh theo yêu cầu sử dụng điện năng hợp lý
Hs các em phân chia nhiệm vụ cho các thành viên trong tổ:
Trang 15Hs trình bày được ý tượng của nhóm mình, và tiếp thu ý kiến của nhóm bạn.
Bài 9: Áp suất khí quyển ( vật lý 8)
Gv yêu cầu Hs nghiên cứu trước bài và chuẩn bị các đồ dùng thí nghiệm đểlàm thí nghiệm trong quá trình Hs trình bày, các em có thể làm thí nghiệm theo đồdùng mà mình chuẩn để chứng minh sự tồn tại của áp suất khí quyển, không nhấtthiết là phải giống thí nghiệm trong sách giáo khoa, Hs được quyền yêu cầu cácbạn dưới lớp trả lời các câu hỏi của mình đề ra Hs tìm hiểu thêm được rất các đồdùng ứng dụng áp suất khí quyển để phục vụ cho cuộc sống, sản xuất
Trang 16Đối với giải pháp này giúp Hs chuẩn bị bài tốt hơn, mặt khác không nhữnggiúp Hs tiếp thu, chiếm lĩnh kiến thức, mà còn giúp Hs khả năng tư duy, khả năngthuyết trình, mạnh dạn hơn trước đám đông, kĩ năng giao tiếp, tiếp cận với côngnghệ thông tin, tiết học sôi động.
Trên đây là một giải pháp của Tôi do thời gian giảng dạy, học tập, học hỏikinh nghiệm đã rút ra được Nhưng do kinh nghiệm giảng dạy còn ít, nên cònnhiều thiếu sót, kính mong quý thầy cô góp ý kiến cho đề tài hoàn thiện hơn
IV HIỂU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
- Qua việc thực hiện sáng kiến kinh nghiệm trên, tôi nhận thấy tinh thần học tậpcủa các em được nâng cao Các em hứng thú, tập trung chú ý trong giờ học
- Giáo viên hướng dẫn học sinh từng bước có kĩ năng chuẩn bị bài
- Rèn luyện khả năng tư duy cho học sinh trong quá trình tìm hiểu kiến thức
- Học sinh tích cực suy nghĩ, hứng thú hơn trong việc chuẩn bị bài
- Tiết học trở nên sôi động hơn, hiệu quả hơn khi học sinh có chuẩn bị bài trước