SKKN nâng cao chất lượng dạy học môn công nghệ 11 theo hướng tích cực hóa người học tại trường THPT chuyên lương thế vi

Vì tầm quan trọng của môn công nghệ giáo viên cần phải hết sức cẩn thận trong việc truyền thụ kiến thức và hơn hết là thu hút được học sinh làm cho học sinh từ chỗ yêu thích môn học đến

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

––––––––––––––––––

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

TRƯỜNG THPT CHUYÊN LƯƠNG THẾ VINH

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 11 THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN

LƯƠNG THẾ VINH – BIÊN HÒA – ĐỒNG NAI”

Người thực hiện: NGUYỄN THỊ NGỌC TÚ

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác

Năm học: 2016 – 2017

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

9 Đơn vị công tác: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Thạc sĩ

- Năm nhận bằng: 2015

- Chuyên ngành đào tạo: Giáo dục học

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Công nghệ

Số năm có kinh nghiệm: 4

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

“ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 11 THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN LƯƠNG THẾ VINH – BIÊN HÒA – ĐỒNG NAI”

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Cùng với mục tiêu chung của ngành giáo dục, mục tiêu của giáo dục cấp THPT đó là: “Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản; phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc”

Môn công nghệ một trong những môn học tạo nền tảng cơ bản cho người học liên quan đến những lĩnh vực của cuộc sống từ kinh tế đến kĩ thuật…Là môn học nhằm định hướng cho học sinh THPT xác định được năng lực của bản thân Lựa chọn một nghề là một việc làm hết sức quan trọng, lựa chọn nghề phù hợp với bản thân lại càng quan trọng hơn Bởi nghề nghiệp gắn liền với tương lai mỗi người, gắn bó suốt với cuộc đời của họ Vì tầm quan trọng của môn công nghệ giáo viên cần phải hết sức cẩn thận trong việc truyền thụ kiến thức và hơn hết là thu hút được học sinh làm cho học sinh từ chỗ yêu thích môn học đến việc chủ động tham gia vào quá trình tìm hiểu kiến thức,để

có thể tạo một hướng đi đúng cho bản thân Đó là một vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng

Hơn thế nữa, đại đa số học sinh của Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh là những học sinh giỏi, chương trình học nặng do phải học những môn chuyên Tình trạng ngại học, coi nhẹ môn học do đây không phải là môn thi tốt nghiệp và thi vào Đại học, Cao đẳng Nên đã dẫn đến một thực tế đáng buồn

là kết quả, hiệu quả của giờ học chưa cao, chưa đạt được nhiều theo mục đích, yêu cầu đặt ra

Nguyên nhân do nhiều phía: Xu hướng lựa chọn nghề nghiệp, sức thuyết phục của chương trình còn ở mức độ, tâm lí coi nhẹ môn học của học sinh và còn nhiều lí do khác nữa dược đưa ra để biện minh cho một thực tế

nghĩ mấu chốt của vấn đề là ở chỗ bản thân người giáo viên Công nghệ cũng đang dạt theo sự ngại học của học sinh, chưa tích cực tìm giải pháp nâng cao chất lượng giờ học, quá nặng nề đến việc trang bị kiến thức mà không thấy kiến thức ấy phải được tổ chức thế nào để giúp học sinh tiếp nhận một cách dễ dàng và hứng thú Chính vì vậy việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm mang lại hiệu quả cao trong dạy và học môn công nghệ 11 là điều vô cùng cấp thiết

Hoà nhập với việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học hiện nay, rút kinh nghiệm giảng dạy từ đồng nghiệp và bằng thực tế

giảng dạy của mình, tôi xin mạnh dạn giới thiệu sáng kiến kinh nghiệm : “

Nâng cao chất lượng dạy học môn công nghệ 11 theo hướng tích cực hóa người học tại trường THPT chuyên Lương Thế Vinh – Biên Hòa – Đồng Nai”

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 Trên thế giới

Từ thời cổ đại, Khổng Tử (551 – 479 TCN) là nhà triết học Phương Đông bàn

về vấn đề tìm tòi, suy nghĩ của người học, Ông là nhà giáo dục Trung Quốc cổ đại, phương pháp giáo dục của ông không những có giá trị cho xã hội Trung Hoa mà còn ảnh hưởng lớn đến các nước lân cận Phương châm nổi tiếng của ông là: “Cử nhất ngung, bất dĩ tam ngung phản, tắc bất phục giả” (Vật có bốn góc, ta giở cho một góc mà không biết tự giở ba góc còn lại, là người không thể giáo dục được) – Luận ngữ, hoặc “Bất phẫn, bất khải, bất phỉ, bất phát” (ai không tức giận vì sự hiểu biết kém cỏi của mình thì ta không gợi ý cho, ai không nỗ lực bộc bạch, giải bày, thì ta không giúp cho phát biểu được)

Socrates (469 – 390 TTL), là triết gia lớn, cũng là nhà giáo dục đáng kính của Hy Lạp Ông đã đề ra phương pháp dạy học đối thoại giữa hai hoặc nhiều người để tìm ra sự thật: “Ông đặt câu hỏi để môn đệ, thính giả trả lời Sau đó, ông nhận định về các câu trả lời này, vạch ra điều nay, điều dở”

M Montaigne (1533-1592), nhà quý tộc Pháp nhân văn, chuyên nghiên cứu về phương pháp giáo dục qua hành động Ông liện tục bắt học trò hành động để học, học qua hành động Dạy học không phải là giảng dạy một cách

mình Ông cho rằng: “Giáo dục là một sự tiếp nhận tích cực sáng tạo và hòa nhập qua thời gian, nhất là đối với trẻ em mà không phải là một sự ép buộc, cưỡng chế”

Tiếp theo là J Komensky (1592 – 1670) là một nhà tư tưởng Slovakia Ông

đã đưa ra bí quyết về phương pháp giáo dục là rèn luyện cho người học một tâm hồn tích cực, tự do, chủ yếu dạy cho người học qua việc làm, chứ không qua lời giảng.Thế kỷ XVII, một thiên tài lý luận của Pháp ở thời kỳ khai sáng

đó là J.J Rousseu (1712-1778) Ông là cha đẻ của học thuyết “Lấy người học làm trung tâm” (Paedocentrism) Ông coi trọng sự phát triển tự nhiên, coi trọng

tự giáo dục của trẻ, phản đối sự chèn ép cá tính trẻ Ông cho rằng, đừng dạy trẻ

em khoa học mà để nó tự tìm tòi ra khoa học Người giáo viên phải khêu gợi tinh thần yêu chuộng khoa học và cung cấp cho các em phương pháp học khoa học, khi nào tinh thần yêu chuộng khoa học ở học sinh phát triển hơn thì đó là nền tảng của nền giáo dục tốt Năm 1762, với chủ trương tôn trọng quyền tự do

và tự quyết của người học “Đừng bắt đứa trẻ làm điều gì mà nó không thích”, J.J Rousseu đã cho sản xuất hai tác phẩm nổi tiếng: “ Khế ước xã hội” và “Bàn

về giáo dục”, những tác phẩm này chứa đựng rất nhiều quan điểm giáo dục tiến

bộ như: Giáo dục phù hợp với tự nhiên nghĩa là hoạt động giáo dục phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh, dựa vào sự phát triển tự nhiên của trẻ Ông chủ trương phát triển giáo dục tự do, nghĩa là để cho trẻ em tự do phát huy tính tích cực sáng tạo của mình, phải cho trẻ em tích cực tự giành lấy tri thức bằng con đường khám phá tìm tòi ra nó Distervec – Nhà giáo dục Đức, cũng đã nêu lên rằng: “ Người giáo viên tồi là người cung cấp cho học sinh chân lý, còn người giáo viên giỏi là người dẫn dắt cho học sinh đi tìm chân lý” Johann Heinrich Pestalozzi (1746 – 1872) với quan điểm dạy học “lấy người học làm trung tâm” Ông cho rằng: “ Vai trò của người Thầy là giảng giải, hướng dẫn, thúc đẩy các sinh hoạt, các bài thực hành, kiểm soát bài vở, theo dõi tiến bộ, để từ đó tìm hiểu khả năng học tập, tìm hiểu những khó khăn, tìm hiểu bản chất của mỗi học sinh và cuối cùng quyết định phương pháp giảng dạy, quyết định về việc thay đổi chương trình giảng dạy…”

Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, một số cơ sở giáo dục đã được thành lập để thực hiện quan điểm giáo dục tích cực Năm 1896, John Dewey (1859 – 1952), là nhà sư phạm nổi tiếng của Mỹ, ông đã thành lập “nhà trường tích cực” đầu tiên để phát triển cách tự học nhóm của học sinh Đó là trường Thực nghiệm tại Đại học Chicago University of Chicago Laboratory School Kerschensteiner đã cố gắng thực hiện những nguyên tắc của nhà trường tích cực vào việc cải cách các trường Trung học và Tiểu học Ông chỉ ra rằng, những hoạt động chung không chỉ khơi dậy tinh thần trách nhiệm cá nhân trong lương tâm của mỗi người, mà còn loại bỏ tất cả những hành động gây ra bởi động cơ có tính chất ích kỷ, đồng thời hình thành cho học sinh thói quen tốt là tinh thần xã hội Phương châm nổi tiếng của ông là: “Học sinh là mặt trời, xung quanh nó quy tụ mọi phương tiện giáo dục” Bên cạnh đó, Goerg Kerschensteiner cho rằng nếu sử dụng không đúng, đôi khi hình thức học tập nhóm có thể dẫn đến một hình thức đặc thù của sự ích kỷ, đó là “ích kỷ cộng đồng” Sau một thời gian làm việc chung, nhóm đã trở thành một cá thể và lại

vì quyền lợi, vì ganh đua, cá thể đó trở thành ích kỷ

Ở Pháp, năm 1920 đã thành lập những nhà trường mới, chú trọng đến vấn đề phát triển năng lực và trí tuệ của trẻ, khuyến khích các hoạt động tự quản của học sinh Các thông tư chỉ thị của Bộ giáo dục Pháp trong suốt những năm 79, 80 đều chỉ đạo áp dụng phương pháp dạy học tích cực cho các bậc học Ở Mỹ, năm 1921 chương trình giảng dạy tích cực hóa người học đã được

áp dụng tại trường Cao đẳng Antioch thuộc tiểu bang Ohio Từ đó, nền giáo dục Mỹ đã đạt được những thành công nhất định cho đến ngày nay Ở Nga, nhiều nhà giáo dục đặc biệt quan tâm đến vấn đề phát huy tính tích cực của người học như: Aristova, L Babanxki, Iu K Đanhilov, I.F Lecne…Họ đã nghiên cứu con đường dẫn đến sự chủ động, tích cực, độc lập và sáng tạo của học sinh Ở Nhật, Từ những năm 1970 thì chương trình giáo dục đã mang tính chất linh động và thực dụng nhằm giúp cho người học phát triển một cách tự nhiên, họ có thể lựa chọn chương trình giáo dục dựa vào sở thích và khả năng riêng của mình

Như vậy, tích cực hóa người học xuất hiện trên Thế giới từ thời Cổ đại

Từ đó đến nay đã có rất nhiều nhà giáo dục, cơ sở giáo dục… kế thừa và phát triển, thực hiện tốt và mang lại hiệu quả cao trong quá trình giáo dục và đào tạo

2.2 Ở Việt Nam

Từ năm 1960, vấn đề tổ chức dạy học nhằm phát huy tính tích cực cho người người học đã được đề cập trong nền Giáo dục nước ta Trong giai đoạn

này, tất cả các trường Sư phạm đã đề ra khẩu hiệu: “Biến quá trình đào tạo

thành quá trình tự đào tạo”

Đến năm 1965, Mỹ tiến hành chiến tranh phá hoại ở Miền Bắc, cả nước tham gia vào công cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc Vì vậy, việc cải tiến phương pháp dạy học trong nhà trường gặp nhiều khó khăn, nhưng những nhà giáo tâm huyết vẫn tạo điều kiện giúp học sinh tự học, học một cách chủ động và tích cưc

Khi đất nước hoàn toàn giải phóng vào năm 1975, Nền giáo dục nước nhà lại chịu sức ép thi cử vào các trường Đại học, điều đó đã trở thành gánh nặng cho cả Giáo viên và Học sinh, dạy học hướng vào mục đích thi cử Dạy học Thầy đọc

– Trò chép là thế mạnh cho việc truyển thụ lượng kiến thức lớn trong thời gian ngắn và dễ thực hiện, đáp ứng nhu cầu luyện thi vào Đại học cho người học Tuy nhiên, có thể nói quan điểm giáo dục hiện đại được hình thành và phát triển trên cơ sở của Triết học, Giáo dục học, Tâm lí học từ cuối thế kỉ XIX, đầu

XX, được vận dụng trong quá trình dạy học ở nhà trường Thực ra, từ thời cố đại, các nhà sư phạm nổi tiếng như Khổng Tử, Aristot đã từng bàn tới việc phát huy tính tích cực chủ động của người học Tiếp đến vào thời Phục hưng, các nhà sư phạm như Komenxki, J J Russo J D Usinxki cũng nêu nhiều kiến giải sâu xa về vấn đề này Rồi với trào lưu giáo dục hiện đại, những công trình đóng góp của các nhà tâm lí học, giáo dục học làm cho quan điểm phát huy tính tích cực trở nên sâu sắc hệ thống, tạo nền tảng cho quan điểm giáo dục mới

Nhờ đó, trong dạy học nói chung, chúng ta từng biết đến những khái niệm:

hai mặt của vấn đề phát huy vai trò chủ thể tích cực của học sinh trong giờ học Dựa vào đặc trưng của những vấn đề trên trong hoạt động nhận thức của học sinh, tìm đến những cách thức tác động có hiệu quả để giúp các cá thể học sinh trong cộng đồng lớp học có khả năng và điều kiện vươn lên nắm tri thức và kĩ năng theo mục tiêu đề ra của quá trình đào tạo

Có thể thấy trong thực tiễn của hoạt động dạy học từ lâu nay, người giáo viên

đã từng bước có sự nhận thức rõ về việc phát huy “tính tích cực học tập” và

“tích cực hóa” tới đối tượng dạy học bằng hệ thống các phương pháp và biện pháp dạy học phong phú, đa dạng Bởi nguyên tắc “tích cực hóa việc học tập của học sinh” đã từng được xác định và gần đây lại được nhấn mạnh trong việc thay đổi chương trình SGK vào năm 2003

Vấn đề “tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh” xét theo góc độ giáo dục

và nghiệp vụ sư phạm là vấn đề cốt lõi của quá trình dạy học văn Đặc biệt với quan điểm giáo dục tích cực theo xu thế của nhà trường hiện đại thì nó lại nổi lên như chiến lược dạy học

Vấn đề “tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh” trong giờ học là một khâu quan trọng trong hoạt động sư phạm của người giáo viên Qua đó, trình

độ kiến thức khoa học, năng lực nghiệp vụ của người thầy được thử thách, kiểm chứng Vì thế, từ khi triển khai đổi mới việc dạy học, đây là vấn đề được người dạy quan tâm học hỏi và chú ý trau dồi thường xuyên Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đào tạo của nhà trường thời gian qua, vấn đề phát huy tính tích cực học tập của học sinh đã được đề cập khá nhiều Từ các Nghị quyết về Giáo dục của Đảng và Nhà nước, các văn bản chỉ thị hướng dẫn của Bộ GD &

ĐT, các bài viết chuyên đề đăng tải trên các tạp chí chuyên san giáo dục, vấn

đề này đã được quan tâm nghiên cứu Nhờ đó, người giáo viên dạy ở nhà trường THPT có những căn cứ để xác định phương hướng cùng tiến hành những cách thức dạy học cụ thể nhằm thúc đẩy việc “tích cực hóa hoạt động

học tập” của học sinh trong giờ học

2.3 Đặc điểm môn Công nghệ 11

 Tính cụ thể và tính trừu tượng

- Tính cụ thể được biểu hiện ở chỗ nội dung môn học phản ánh những đối tượng mà HS có thể tri giác trực tiếp được trên đối tượng thực hay mô hình của chúng (sản phẩm, vật mẫu, thao tác mẫu,…)

- Tính trừu tượng thể hiện qua các khái niệm, nguyên lý, quá trình kĩ thuật - công nghệ mà HS không thể trực tiếp tri giác được Chẳng hạn, khái niệm dòng điện xoay chiều, từ trường; phương pháp hình cắt – mặt cắt, quá trình truyền và biến đổi chuyển động… Để thể hiện những nội dung này, trong các tài liệu giáo khoa người ta phải mô phỏng chúng bằng các kí hiệu, hình vẽ, sơ đồ… Để nhận thức được những nội dung này HS phải hình dung, tưởng tượng, khái quát hóa,…nghĩa là phải thực hiện các thao tác tư duy Đặc điểm này đòi hỏi phải vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa cụ thể và trừu tượng, giữa nhận thức cảm tính với nhận thức lí tính, giữa cấu trúc hình thức bên ngoài với diễn biến nguyên lí bên trong của các đối tượng kĩ thuật

Nguyên tắc này đòi hỏi trong dạy học cần phải:

+ Phân tích tìm ra điểm xuất phát tương đối của mỗi khâu nhận thức (từ cái cụ thể - trực quan hay cái trừu tượng - lí thuyết) Đó là cơ sở cho việc vận dụng con đường quy nạp hay diễn dịch trong mỗi bài dạy

+ Xác định đúng đắn vị trí vai trò trực quan, coi nó như một phương tiện, điều kiện của sự chuyển hoá biện chứng từ cụ thể sang trừu tượng và ngược lại

 Tính thực tiễn

Tính thực tiễn là một thuộc tính vốn có của kỹ thuật vì mục đích, đối tượng và kết quả nghiên cứu kỹ thuật công nghệ đều xuất phát từ thực tiễn, phản ành thực tiễn và được kiểm nghiệm trong thự tiễn Sự ra đời của mỗi máy móc, thiết bị kỹ thuật hay công nghệ mới bao giờ cũng xuất phát từ nhu cầu con người và nó cũng chỉ tồn tại và phát triển khi đáp ứng được nhu cầu đó

- Tích hợp, theo cách hiểu thông thường lá sự thống nhất các phần tử khác nhau trong một chỉnh thể thống nhất, kết quả của quá trình đó là sự ra đời một

hệ thống mới mà trong đó các phần tử liên hệ với nhau chặt chẽ hơn và bản thân thuộc tính của các phần tử cũng có sự thay đổi Nội dung môn học KTCN mang tính tổng hợp và tích hợp vì nó là môn học ứng dụng, hàm chứa những phần tử kiến thức thuộc nhiều môn khoa học khác nhau: Toán học, hoá học, vật lí học, kinh tế học, xã hội học…nhưng lại liên quan, thống nhất với nhau trong việc phản ánh những đối tượng kỹ thuật cụ thể Chẳng hạn: trong vẽ kỹ thuật, phép chiếu song song là cơ sở xây dựng chiều dài trục đo Phép chiếu phối cảnh là cơ sở xây dựng hình chiếu phối cảnh; trong chế tạo cơ khí, các thiết bị phương pháp gia công dực trên các nguyên tắc truyền và biến đổi chuyển động – năng lượng - lực; trong kỹ thuật điện, việc chế tạo các thiết bị điện/máy điện đều dực trên nguyên lý cảm ứng điện từ, thiết kế mạch điện phải dực trên định luật ôm; các linh kiệm điện tử đều dực trên ttính chất của các lớp tiếp giáp của 2 chất bán dẫn NPN

2.4 Đặc điểm và đặc trưng của dạy học tích cực

 Đặc điểm của dạy học tích cực

 Về mục tiêu dạy học

Dạy học tích cực hướng vào việc chuẩn bị cho người học khả năng độc lập, tự khám phá, tìm tòi tri thức và làm chủ được tri thức, khả năng, thích ứng cao với xã hội, hòa nhập và phát triển cộng đồng

 Về nội dung dạy học

Quan điểm dạy học tích cực cho rằng hệ thống kiến thức lý thuyết chưa

đủ để đáp ứng mục tiêu chuẩn bị cho cuộc sống mà cần phải chú trọng các khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức lý thuyết, năng lực phát hiện và giải quyết các vấn đề thực tiễn

 Về phương pháp dạy học

Dạy học tích cực coi trọng việc tổ chức cho người học hoạt động độc lập hoặc theo nhóm Các phương pháp thường được áp đụng như: thảo luận, làm thí nghiệm, quan sát vật mẫu, sắm vai, phân tích bảng số liệu Thông qua đó

người học vừa tự lực nắm các tri thức, kỹ năng mới đồng thời rèn luyện về phương pháp tự học, phương pháp nghiên cứu,

Dạy học tích cực đánh giá cao tầm quan trọng của người dạy với vai trò

là người tổ chức và chỉ đạo hoạt động học Vận dụng vốn hiểu biết và kinh nghiệm của cá nhân và của tập thể người học mà người dạy có thể xây dựng chương trình học và áp dụng các phương pháp cụ thể phù hợp với điều kiện thực tế

 Về phương tiện dạy học

Nên trang bị đầy đủ trang thiết bị hiện đại cần thiết như: bảng, máy tính, máy chiếu, âm thanh, mạng internet đặc biệt phải có các phòng thí nghiệm hiện đại đạt tiêu chuẩn

 Về cách đánh giá

Trong dạy học tích cực việc đánh giá là sự kết hợp với đánh giá của thầy

và tự đánh giá của trò Người học tự giác chịu trách nhiệm về kết quả học tập của mình, được tham gia đánh giá lẫn nhau Người dạy đánh giá kết quả của học trò không chỉ dừng lại ở yêu cầu tái hiện kiến thức, lặp lại kỹ năng đã học

mà còn khuyến khích óc sáng tạo, phát hiện sự chuyển biến thái độ và hành vi của họ trước những vấn đề và tình huống thực tế

 Dạy và học chú trọng rèn luyện khả năng tự học

Dạy học theo hướng tích cực không chỉ xem việc rèn luyện khả năng tự học cho người học là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là mục tiêu dạy học.Vì đây là một trong những mục tiêu hướng đến của dạy học tích cực, khả năng tự học của người học cần phải được rèn luyện vì học là một quá trình diễn ra lâu dài, diễn ra trong suốt cuộc đời của một con người “Học, học nữa, học mãi”, vì thế cần phải trang bị cho người học cách học như thế nào sao cho có hiệu quả, để từ đó người học có khả năng tự học suốt đời Với khối lượng kiến thức vô cùng lớn của nhân loại, con người không thể nào nhồi nhét vào đầu khối lượng kiến thức nhiều như vậy trong một thời gian ngắn Cho nên việc trang bị cho người học phương pháp tự học cần phải được chú trọng trong quá tình dạy học

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

3.1 Thực trạng vấn đề dạy và học môn Công nghệ

Hiện nay bộ môn công nghệ ở trường trung học phổ thông vẫn còn xem như là môn phụ, nhiều giáo viên xem nhẹ môn này Còn học sinh thì phần lớn không có lòng đam mê, hứng thú với môn học vì nó quá khô khan, không hấp dẫn, ít có sự ràng buộc với các môn khác như toán, văn, lý, hoá… Nhưng thực

tế bộ môn công nghệ mang tính thực tế rất cao, kiến thức gần gũi với cuộc sống, học sinh có thể vận dụng ngay vào cuộc sống sau khi đã được học Do đó

là một giáo viên giảng dạy môn công nghệ, tôi nhận thấy phải khai thát tối đa môn học này, phải làm cho học sinh cảm thấy hứng thú và yêu thích môn học, vận dụng kiến thức đã học vào thực tế sinh động của cuộc sống

Đội ngũ giáo viên Công nghệ THPT còn thiếu và phần lớn giáo viên kiêm nghiệm không được đào tạo về chuyên môn Giáo viên hiện nay có thói quen

sử dụng các phương pháp dạy học cổ truyền thầy giảng, trò nghe, ghi, tái hiện

là chính nên các bài dạy công nghệ thường nặng lý thuyết mà ít thực hành Mặt khác phần lớn giáo viên công nghệ chưa được bồi dưỡng thường xuyên về chuyên môn nên rất khó nâng cao chất lượng dạy học Công nghệ là một môn học gắn với thực tiễn sản xuất và đời sống, tỷ lệ thực hành khá cao nên cần có điều kiện cơ sở vật chất Nhưng trên thực tế hiện nay cơ sở vật chất, phương

dạy chay hoặc cắt bỏ những nội dung cần tới phương tiện dạy học kỹ thuật Do không có ý thức hoặc không có thói quen sử dụng các phương tiện dạy học kỹ thuật hỗ trợ nên nhiều trường tuy có thiết bị kỹ thuật nhưng không phát huy hết tác dụng trong quá trình dạy học

Chính vì vậy, việc xây dựng những phương pháp dạy và học mới trên nội dung chương trình môn công nghệ là thực sự cấp thiết góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn công nghệ tại trường THPT chuyên Lương Thế Vinh

3.2 Các giải pháp nhằm thu hút và thúc đẩy quá trình học tập theo hướng tích cực hóa người học

3.2.1 Xác định học tập là mục tiêu tự thân

Các GV trước khi dạy tri thức, rèn luyện kỹ năng, phải dạy cho người học biết rằng: Học tập là mục tiêu tự thân Chỉ khi nào HS tự xác định được hay nhà trường giúp HS xác định được những mục tiêu học tập đúng đắn cho chính họ làm động cơ tự thân thì họ mới tích cực nổ lực học tập Vậy thì mục tiêu học tập mà chúng ta cần hướng cho HS là gì để thu hut được họ nhiệt tình học tập? Theo UNESCO (1996) các mục tiêu trụ cột của việc học trong thời đại ngày nay là "học để biết, học để làm, học để chung sống với nhau và học để tồn tại" Có sự liên quan gì giữa những mục tiêu học tập này với sự nhiệt tình học tập của người học?

 Học để biết (learning to know)

Học trước tiên để hiểu biết (learn to know) và là mục tiêu truyền thống của việc học Khi người học khao khát muốn biết thì sẽ say sưa học tập để tìm kiếm kiến thức Chính vì thế mà các nền giáo dục tiên tiến như giáo dục Mỹ đang dày công giúp cho học sinh, HS có "khuynh hướng muốn biết" Giáo dục Thái Lan đặt cũng ra mục tiêu “giúp cho HS khao khát tìm kiếm tri thức mới, khám phá bản thân và cuộc sống” Tuy nhiên, kiến thức nhân loại, dù trong một lĩnh vực chuyên môn hẹp, không ngừng được cập nhật và trong xã hội đầy biến động làm sao một con người có thể hiểu biết hết tất cả những gì xung quanh và sử dụng lượng kiến thức học được ở trường đại học trong một số năm

thức trong suốt cuộc đời Do vậy, cái biết quan trọng nhất của người học là để biết cách học (knowing how to learn), đặc biệt là cách tự học Nói cách khác, dạy học không chỉ lấy việc thuyết giảng nhằm trang bị kiến thức cho học viên làm nhiệm vụ cơ bản mà phải tạo cơ hội cho người học chủ động tích cực trong việc tìm kiếm kiến thức theo những cách thức nhất định (phương pháp học) và vận dụng những kiến thức đã học được để tiếp tục học Rõ ràng HS làm các bài tập toán với mục đích cụ thể là tìm ra đáp số cho bài toán, nhưng có lẽ không ai nhớ được và cũng không cần nhớ để làm gì những đáp số đó Mục tiêu của việc làm bài tập đó là để biết được cách giải toán, để hiểu và vận dụng những nguyên lý toán học cho việc tiếp tục học được các môn học sau Học để biết quan trọng nữa là biết sử dụng các phương tiện để giúp học tập có hiệu quả cao Trong số các phương tiện cần học nhất trong thời đại toàn cầu hoá và bùng

nổ thông tin hiện này thì phải là ngoại ngữ và tin học Khi HS chủ động sử dụng được ngoại ngữ và tin học thì chắc chắn các em sẽ mê học tập hơn vì các

em tiếp cận được thông tin không hạn chế của nhân loại một cách có hiệu quả hơn

 Học để làm (learning to do)

Khi người học xác định được việc học là để trang bị cho mình năng lực làm việc với một nghề nghiệp đã được định hướng (theo chương trình đào tạo) thì người học sẽ học nhằm có được những kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp cần thiết Khi xác định được mục tiêu này thì người học sẽ say sưa học tập, học không vì mục đich đối phó thi cử hay bằng cấp mà học vì mục đích làm việc trong cả cuôc đời

Học tập đối với HS đôi khi chỉ vì sự thúc ép của gia đình, hoặc chỉ đơn thuần là để đậu đại học, vì kiếm công ăn việc làm mà thiếu hẳn sự say mê vươn tới đỉnh cao tri thức và sáng tạo và vì thế mà thiếu đi sự đam mê Khi có mục tiêu vươn tới đỉnh cao tri thức và sáng tạo thì HS mới say mê trong học tập Chính vì thế giáo dục Nhật Bản đặt ra mục tiêu "Đào tạo một lớp người mới đầy năng lực sáng tạo có khả năng khám phá và thích ứng nhanh chóng với xã hội thông tin" Một khi người học không khát khao sáng tạo thì sẽ không

hạn chắc chắn sẽ say mê học tập nếu có khát khao và tin rằng rằng sau này mình sẽ tạo ra được những giống cây trồng mới có giá trị cao cho thực tiễn sản xuất

 Học để chung sống (learning to live together)

Vì thế giới ngày càng xích lại gần nhau, mỗi cá nhân là một mắt xích trong xã hội và phụ thuộc lẫn nhau cho nên bản thân mỗi cá nhân không chỉ học cho riêng mình mà còn học cho cả cộng đồng, học lẫn nhau, để làm việc với nhau và để chung sống với nhau Khái niệm học để chung sống nhấn mạnh vào việc phát triển sự hiểu biết, quan tâm và tôn trọng người khác, kể cả niềm tin, giá trị và văn hoá riêng của họ Điều này được coi là sẽ tạo cơ sở cho việc tránh được xung đột, giải quyết mọ vấn đề không bằng bạo lực và chung sống hoà bình với nhau Hơn thế nữa, điều này cũng có nghĩa là thừa nhận sự khác biệt của nhau và sự đa dạng như là cơ hội, là nguồn lực có giá trị để khai thác

vì mục tiêu chung, chứ không phải là mối đe doạ Chính vì vậy nhiều nước đang tìm những cách khác nhau nhằm khuyến khích việc học để chung sống Khi người học xác định được mục tiêu này thì ngoài việc học để lấy kiến thức

và kỹ năng để làm việc thì họ sẽ thấy cần phải và hứng thú học với nhau, học cách học cùng nhau để phát triển khả năng chung sống và làm việc cùng nhau sau này Đó là một động cơ để HS nhiết tình học tập

 Học để tồn tại (learning to be)

Xã hội luôn luôn biến đổi, kiến thức nhân loại luôn luôn bùng nổ, trong

xã hội hiện đại ai muốn tự khảng định mình, muốn tồn tại được bình đẳng với mọi người thì không thể không học tập Học tập không ngừng trong suốt cuộc đời là con đường mà mỗi người phải xây cho mình tồn tại được trong xã hội học tập nagỳ nay mà đất nước nào cũng đang xây dựng Đây cũng chính là điều

mà mỗi HS phải ý thức được để lấy việc học làm động cơ tự thân cho chính mình, từ đó mới say mê học, học cho chính sự tồn tại của bản thân mình

3.2.2 Đổi mới phương pháp giảng dạy

Trong một thời gian dài trước đây, phương pháp dạy học lấy việc trang

bị kiến thức làm nhiệm vụ cơ bản Do vậy, dung lượng và mức độ đồng hóa

biến ở các nước trên thế giới khoảng 2-3 thập kỷ trước là trang bị cho người học một hệ thống tri thức, kỹ năng và thái độ được xác định theo một chuẩn mực có thể đo lường, đánh giá được Yêu cầu cơ bản của cách tiếp cận này là làm cho người học đạt được các mục tiêu giáo dục được xác định dựa trên 3 nguồn thông tin chủ yếu: người học, thực tiễn cuộc sống và ý kiến các chuyên gia Căn cứ người học ở đây được xác định dựa trên trình độ chung của người học trong một hệ thống giáo dục chứ không phải nhu cầu, sở thích cá nhân Phương pháp giảng giải thịnh hành như một phương pháp chủ yếu để phổ biến kiến thức cho học sinh, HS theo cách tiếp cận này Ưu điểm của nó là có thể truyền đạt kiến thức một cách hiệu quả, đặc biệt với một lượng học viên lớn trong lớp Cũng có nhiều người học được rất tốt từ phương pháp này đặc biệt là khi có giảng viên giỏi Nhưng phương pháp này có nhược điểm lớn là người học chỉ nghe một cách thụ động nên không không hứng thú khi học, tiếp thu không được tốt bài giảng Tuy nhiên, đây vẫn là phương pháp được đang được

áp dụng phổ biến trong nền giáo dục Việt Nam hiện nay và hậu quả là phần đông HS không có hứng thú trong giờ học Chưa nói là theo nhận xét của nhiều chuyên gia giáo dục thì tiếp cận theo hướng này đã bị lỗi thời, lạc hậu, làm thui chột tiềm năng phong phú của người học

Chính vì thế, để khắc phục những nhược điểm của cách tiếp cận giáo dục nói trên, hiện nay các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới hướng tới một cách tiếp cận hiện đại kết hợp giữa truyền thống và nhân văn Quan niệm về việc học hiện đại bên cạnh việc nhấn mạnh việc học có hướng dẫn cũng đề cao việc tự học, tự định hướng và sự tự chịu trách nhiệm cho việc học của mình

Trong bối cảnh của thời kỳ mới và trong giai đoạn mới của sự phát triển giáo dục, người ta nêu ra 3 tiêu chí quan trọng để đổi mới phương pháp dạy và học như sau:

- Tiêu chí bao quát hàng đầu của việc dạy và học là dạy cách học;

- Phẩm chất cần phát huy mạnh mẽ là tính chủ động của người học;

- Công cụ cần khai thác triệt để là công nghệ thông tin

Để học tốt một điều gì đó người học không chỉ cần nghe thấy, mà phải được nhìn thấy và để tạo hứng thú và phát huy mạnh mẽ tính chủ động của người học, việc đổi mới phương pháp giảng dạy hiện nay cần đi vào các hướng sau đây:

 Tổ chức tốt bài giảng và cách giảng bài

Cho đến nay giảng bài truyền thụ như một phương pháp để phổ biến kiến thức cho HS Nó đã tỏ ra là một công cụ không dễ bỏ qua Giảng giải là phương pháp tốt nhất để truyền đạt các kiến thức chung và thông tin, nhất là trong điều kiện lớp đông như ở các trường THPT hiện nay Vấn đề là phải cải tiến phương pháp này để lôi cuốn được sự chú ý hơn của người học Dù nội dung có như thế nào thì một bài giảng tốt đều phải được bố cục tốt và giảng giải một cách rõ ràng Để các HS dễ tiếp thu thì GV phải phác thảo, định rõ, nhắc lại những khái niệm quan trọng nhất, có minh hoạ phù hợp và tóm tắt ngắn gọn Kỹ năng trình bày là rất quan trọng và GV phải luôn nhớ hướng sự chú ý của HS vào nội dung bài chứ không phải vào người giảng Chẳng hạn,

GV nên đưa ra một vấn đề trước khi giảng để định hướng HS vào những thông tin nhất định Khi bài giảng được kết cấu tương ứng với vấn đề đặt ra, HS nghe

có định hướng sẽ tiếp thu thông tin được chủ động hơn Khi GV tập trung chú

ý đến HS và làm sáng tỏ nội dung bài cho họ, làm cho các ý liên quan đến các tình huống cụ thể, giúp họ ghi nhớ thì HS sẽ hứng thú hơn và học được nhiều hơn Muốn vậy, GV phải có kiến thức sâu rộng và có nhiều kinh nghiệm thực tiễn

 Tăng cường đặt câu hỏi và khuyến khích người học đưa ra câu hỏi

GV có thể tạo sự tham gia tích cực của HS bằng cách đưa ra nhiều câu hỏi

và khuyến khích HS đặt câu hỏi Câu hỏi là phần cốt lõi của một quá trình học

GV yêu cầu HS đặt câu hỏi, chú ý lắng nghe và đưa chúng vào những lần dạy sau để khuyến khích các HS đặt câu hỏi Đồng thời, GV cũng phải thường xuyên đặt câu hỏi để buộc mỗi HS phải tích cực suy nghĩ tìm ý trả lời Nếu GV biết lắng nghe các ý kiến trả lời của HS, có đánh giá kết quả học tập thông qua hỏi và trả lời câu hỏi trên lớp thì người học sẽ có thêm “động cơ” để học tập tích cực hơn trong quá trình học trên lớp