skkn kết hợp các PHƯƠNG PHÁP để rèn kĩ NĂNG SỐNG CHO học SINH KHI dạy tác PHẨM “vợ CHỒNG a PHỦ” của tô HOÀI

Một trong những nguyên nhân dẫn đến các hiện tượng tiêu cực của một bộ phận học sinh phổ thông trong thời gian vừa qua như: nghiện hút, bạo lực học đường, ăn chơi sa đọa…chính là do các

TÊN SKKN: KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG

SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A

PHỦ” CỦA TÔ HOÀI

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Đất nước ta đang bước vào thời kỳ hội nhập, xã hội phát triển không ngừng

Kỹ năng sống là vấn đề vô cùng quan trọng Nó góp phần quyết định sự thành công của một đời người Có thể nói kĩ năng sống chính là những nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ, hành vi và thói quen tích cực, lành mạnh Người có kĩ năng sống phù hợp sẽ luôn vững vàng trước những khó khăn, thử thách; biết ứng xử, giải quyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp Họ thường thành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu đời và làm chủ cuộc sống của chính mình Ngược lại người thiếu kĩ năng sống thường bị vấp ngã, dễ bị thất bại trong cuộc sống Ví dụ: Những người không có kĩ năng giao tiếp sẽ khó khăn trong việc xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp với những người xung quanh, khó khăn hơn trong hợp tác làm việc và cùng giải quyết các vấn đề nảy sinh khi giải quyết những nhiệm vụ chung…Hoặc người không có kĩ năng ra quyết định, kĩ năng giải quyết vấn đề dễ mắc sai lầm hoặc chậm trễ trong việc đưa ra quyết định và phải trả giá cho những quyết định sai lầm của mình…

Kĩ năng sống còn thúc đẩy sự phát triển của xã hội, giúp ngăn ngừa các vấn đề của xã hội và bảo vệ quyền con người Việc thiếu kĩ năng sống của cá nhân là một nguyên nhân làm nảy sinh nhiều tệ nạn xã hội như: nghiện ma túy, nghiện rượu, nghiện thuốc lá, mại dâm, cờ bạc, trộm cắp…

Trong những năm gần đây, công nghệ thông tin phát triển, đặc biệt là các trang mạng xã hội ra đời ngày càng nhiều làm cho con người chìm đắm trong thế giới ảo

mà quên mất thế giới thật xung quanh mình dẫn đến hậu quả nặng nề là thiếu kĩ năng sống Từ đó dẫn đến nhiều hệ lụy khác như tình trạng bạo lực học đường, thời gian gần đây gây bức xúc dư luận, có nhiều nguyên nhân nhưng trong đó không thể phủ nhận là do thiếu kĩ năng sống

“Trẻ em hôm nay thế giới ngày mai” Các em chính là những chủ nhân tương lai của đất nước, là người sẽ quyết định sự phát triển của đất nước trong tương lai Nếu không có kĩ năng sống các em sẽ không thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân, gia đình và xã hội

Bản thân học sinh, gia đình không chú trọng đến việc học văn, nhiều học sinh

bỏ mặc hoặc học qua loa theo kiểu đối phó Vì vậy rèn kĩ năng sống cho học sinh thông qua giờ dạy văn gặp không ít khó khăn Tuy vậy, qua 12 năm giảng dạy, bản thân tôi có tích lũy được một chút ít kinh nghiệm, xin giới thiệu để các đồng nghiệp xa gần cùng chia sẻ nhằm làm tốt công tác giảng dạy, nâng cao chất lượng

giáo dục, đáp ứng nguồn nhân lực cho xã hội trong thời kỳ hội nhập và phát triển kinh tế

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN:

1 Cơ sở lý luận của vấn đề

Đảng ta đã xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội Để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước cần phải có những người lao động mới, phát triển toàn diện và cần phải có kĩ năng sống

Kĩ năng sống có vai trò quan trọng trong cuộc sống của con người nhất là xã hội đang bước vào thời kỳ hội nhập Người có kĩ năng sống thể hiện ở những cách ứng xử, giao tiếp và giải quyết các vấn đề một cách hiệu quả Tạo được nhiều mối quan hệ tốt đẹp với bạn bè, đồng nghiệp đồng thời cũng hạn chế nhiều mâu thuẫn

xã hội giúp con người dễ cảm thông chia sẻ những khó khăn trong cuộc sống Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành nhiều giá trị nhân cách, giàu ước

mơ, thích tìm tòi khám phá, song còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, dụ dỗ

và kích động…Đặc biệt là trong bối cảnh xã hội phát triển như ngày nay các em thường xuyên bị tác động bởi nhiều yếu tố tích cực và tiêu cực Nếu không được giáo dục kĩ năng sống, thiếu đi kĩ năng sống thì các em dễ bị lôi kéo vào các hành

vi tiêu cực, bạo lực, lối sống ích kỉ, lai căng, thực dụng, dễ phát triển lệch lạc về nhân cách Một trong những nguyên nhân dẫn đến các hiện tượng tiêu cực của một

bộ phận học sinh phổ thông trong thời gian vừa qua như: nghiện hút, bạo lực học đường, ăn chơi sa đọa…chính là do các em thiếu đi kĩ năng sống cần thiết như: kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng từ chối, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng giải quyết mâu thuẫn và kĩ năng giao tiếp…

Vì vậy giáo dục kĩ năng sống cho thế hệ trẻ là rất cần thiết giúp các em có trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng và đất nước Làm thế nào để rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả tốt nhất Muốn vậy phải rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh thông qua các môn học một cách linh hoạt Bản thân là một giáo viên dạy văn tôi mạnh dạn giới thiệu cách rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh khi dạy tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” Hy vọng đem lại hứng thú và bổ ích cho quý thầy cô trong công tác giảng dạy

2 Cơ sở thực tiễn

a/ Thuận lợi:

Đất nước ta đang hội nhập, mở cửa và phát triển trong xu hướng toàn cầu Đất nước phát triển chủ yếu bằng nền kinh tế tri thức nên khả năng giao tiếp và nắm bắt cơ hội là rất cần thiết Trong xã hội cũng có rất nhiều người thành đạt nhờ có kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng ra quyết định…Nếu thiếu kĩ năng sống rất khó để thành công trong cuộc sống

Trong những năm gần đây theo chỉ đạo của Bộ giáo dục, các trường phát triển theo mô hình trường học thân thiện học sinh tích cực, đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã khẳng định mục tiêu là xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực trẻ phục vụ công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước

Xã hội hiện đại công nghệ thông tin phát triển với nhiều trang mạng xã hội, con người cũng có nhiều thuận lợi trong giao tiếp, gặp gỡ bạn bè, tư vấn tâm lý, lứa tuổi…được chia sẻ nhiều thông tin kịp thời, mỗi người có nhiều cơ hội để học tập, tìm kiếm việc làm đã góp phần nâng cao kĩ năng sống ở mỗi người

Điều kiện kinh tế gia đình phát triển và xã hội có nhiều hoạt động bổ ích như những chương trình thực tế cho giới trẻ, thông qua đó phần nào giúp rèn luyện kĩ năng sống như: chương trình mùa hè xanh, tiếp sức mùa thi…Bên cạnh đó giáo viên cũng có ý thức đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, bồi dưỡng cho học sinh năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập, ý chí vươn lên, tích hợp kiến thức liên môn, rèn kĩ năng sống cho học sinh qua phương pháp và qua nội dung bài học

Với đặc trưng của môn học về khoa học xã hội và nhân văn, bên cạnh nhiệm

vụ hình thành và phát triển ở học sinh năng lực sử dụng tiếng Việt, năng lực tiếp nhận văn bản văn học và các loại văn bản khác, môn văn còn giúp học sinh có hiểu biết về xã hội, văn hóa, văn học, lịch sử và đời sống nội tâm của con người Với tính chất là môn học công cụ, môn ngữ văn giúp học sinh có năng lực ngôn ngữ để học tập, giao tiếp, nhận thức về xã hội và con người Với tính giáo dục thẩm mĩ, môn ngữ văn giúp con người bồi dưỡng năng lực tư duy, làm giàu cảm xúc thẩm

mĩ và hoàn thiện nhân cách Vì thế ngữ văn là một môn học có khả năng đặc biệt trong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

Trong chương trình học có một số tiết học nhằm rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh như phỏng vấn và trả lời phỏng vấn, phát biểu tự do, phát biểu theo chủ đề… cũng góp phần thuận lợi cho việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh như kĩ năng giao tiếp, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng ứng phó với căng thẳng, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng đảm nhận trách nhiệm…

b/ Khó khăn:

Bản thân học sinh và gia đình chưa thấy tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng sống, mà chỉ chú trọng học kiến thức đặc biệt là những môn học thời thượng

để chọn nghề nên không chú trọng học văn, có học thì cũng học với hình thức đối phó, học chay, học vẹt Cuộc sống thời hiện đại làm cho cha mẹ luôn bận rộn với công việc nên không có thời gian trò chuyện trao đổi, gần gũi với con cái từ nhỏ hoặc quá cưng chiều không cho con ra ngoài giao tiếp, trải nghiệm đã làm hạn chế các kĩ năng sống của con như thiếu đi kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thể hiện sự tự tin,

kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin, kĩ năng ra quyết định…

Trường học ở vùng sâu vùng xa, cơ sở vật chất còn khó khăn Học sinh ít có điều kiện tham gia các hoạt động xã hội Bản thân học sinh chưa tích cực thể hiện mình…

Trong tiết học văn do không chú trọng nên học sinh không đầu tư thời gian vào môn văn Đến lớp không soạn bài, học bài và không phát biểu ý kiến xây dựng bài, từ đó khó tích hợp rèn kĩ năng sống cho học sinh Do học sinh thụ động nên giáo viên không thể dùng các phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh mà phải dùng các phương pháp truyền thống Điều này gây nhiều khó khăn trong việc rèn kĩ năng sống cho học sinh trong giờ dạy văn

Trong chương trình THPT số tiết phân phối chương trình cho môn văn khá hạn chế mà kiến thức bài học và kiến thức liên môn nhiều nên thời gian để tích hợp

kỹ năng sống rất ít Vì vậy rèn kĩ năng sống cho học sinh trong giờ dạy văn còn gặp nhiều khó khăn

Mạng xã hội phát triển Học sinh thích lối sống ảo hơn là trao đổi với bạn bè, cha mẹ, người thân ngoài cuộc sống, ít quan tâm đến những vấn đề trong xã hội, các em đã thiếu đi những kĩ năng sống cần thiết như: kĩ năng giao tiếp, ứng xử với người khác và xã hội, kĩ năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống, kĩ năng thể hiện sự tự tin…

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

1 Các giải pháp:

Đổi mới phương pháp đã được Bộ giáo dục chỉ đạo từ nhiều năm nay Không phương pháp nào có hiệu quả tuyệt đối Giáo viên cần kết hợp nhiều phương pháp trong giờ dạy văn Để rèn luyên kĩ năng sống cho học sinh trong giờ dạy văn cần chú ý lựa chọn phương pháp thích hợp

Lựa chọn phương pháp dạy học có tác dụng rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh trong giờ dạy tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài như các phương pháp sau:

a/ Phương pháp vấn đáp:

Giáo viên hỏi, học sinh trả lời là phương pháp truyền thống nhưng lại có tác dụng lớn trong việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh Trong quá trình giáo viên hỏi học sinh trả lời sẽ rèn luyện kĩ năng giao tiếp của học sinh, kĩ năng tư duy sáng tạo trong quá trình độc lập suy nghĩa để giải thích, trả lời câu hỏi trực tiếp linh hoạt

và phù hợp Kĩ năng lắng nghe tích cực từ phía giáo viên và bạn bè để có câu trả lời chính xác nhất, kĩ năng quản lý thời gian giáo viên có thể đặt câu hỏi, mỗi học sinh chỉ có 1 phút để trình bày, kĩ năng kiên định…

Giáo viên đặt câu hỏi: Hỏi em hãy nêu những nét chính về tác giả, tác phẩm, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm? Gọi học sinh trả lời nếu chưa đủ thì gọi học sinh khác bổ sung Trong quá trình hỏi và trả lời giữa giáo viên và học sinh giúp rèn kĩ năng lắng nghe tích cực, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng tư duy sáng tạo…

Ví dụ: Giáo viên có thể đặt câu hỏi sức sống tiềm tàng của nhân vật Mị biểu hiện như thế nào trong đêm tình mùa xuân? Chi tiết nào có vai trò quyết định đến

sự hồi sinh? Phân tích ý nghĩa? Gọi học sinh trả lời những em khác lắng nghe và

bổ sung để hoàn thiện câu hỏi Cuối cùng giáo viên chốt lại câu hỏi

Giúp học sinh rèn luyện kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng tư duy sáng tạo…

Giáo viên tiếp tục dùng phương pháp vấn đáp Hỏi: Em hãy trình bày ý nghĩa văn bản?

Giáo viên có thể gọi học sinh khác bổ sung nếu học sinh trước trình bày chưa đầy đủ

Phương pháp này giúp học sinh rèn luyện một số kĩ năng sống cụ thể như kĩ năng kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng quản lí thời gian, kĩ năng lắng nghe tích cực…

b/ Phương pháp thảo luận:

Cách thức học theo nhóm (Giáo viên có thể vận dụng kĩ thuật khăn trải bàn) sẽ giúp học sinh rèn luyện một số kĩ năng: kĩ năng giao tiếp với bạn bè khi xây dựng nội dung bài học, kĩ năng xử lý tình huống, xử lý những thông tin ý kiến có thể trái chiều nhau, kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng thể hiện sự tự tin mạnh dạn bày tỏ suy nghĩ và ý kiến của mình, kĩ năng lắng nghe tích cực giúp cho việc thảo luận nhóm đạt hiệu quả cao, kĩ năng hợp tác, kĩ năng đảm nhận trách nhiệm, kĩ năng quản lý thời gian…Phương pháp này giúp cho các em biết giao tiếp một cách hiệu quả, tôn trọng đoàn kết, cảm thông, chia sẻ, lắng nghe, tự tin chủ động sẽ tạo được một không khí hợp tác tích cực và xây dựng trong nhóm, giúp giải quyết vấn đề đạt được mục tiêu chung của cả nhóm, đồng thời tạo sự thỏa mãn thăng tiến cho mỗi thành viên Phương pháp thảo luận nhóm có nhiều hình thức: Các nhóm cùng thảo luận một câu hỏi Ví dụ: “Tại sao làm dâu trong nhà thống lí Pá Tra giàu có nhưng

Mị lúc nào mặt cũng buồn rười rượi?” hoặc “Tại sao Mị lại cắt dây trói cho A Phủ, hành động đó có ý nghĩa gì?” học sinh sẽ có nhiều điều kiện để tranh luận, phản biện hơn Hoặc mỗi nhóm thảo luận một nội dung Ví dụ:

Nhóm 1: Cảm nhận về nhân vật Mị lúc ở nhà

Nhóm 2: Cảm nhận về nhân vật Mị lúc làm dâu nhà thống lí Pá Tra

Nhóm 3: Cảm nhận về nhân vật Mị vào đêm tình mùa xuân

Nhóm 4: Cảm nhận về nhân vật Mị lúc cởi trói cho A Phủ

Thông qua các câu thảo luận nhóm, Sau khi học sinh trả lời học sinh khác bổ sung, giáo viên tổng hợp để rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh

Mời nhóm 1 trình bày, bổ sung cho hoàn thiện sau đó giáo viên có thể chốt lại nội dung: Mị là một cô gái dân tộc Mông xinh đẹp nhưng bất hạnh, mồ côi mẹ sớm, cha già yếu bệnh tật Bản thân bị bắt làm dâu gạt nợ vì cha mẹ thiếu tiền nhà thống lí Pá Tra Từ nội dung đó giáo viên có thể nêu vấn đề sau đó giảng để học

sinh thấy mặc dù bất hạnh nhưng Mị luôn ý thức bản thân, biết xác định được giá trị, kĩ năng thương lượng, kĩ năng ra quyết định… “Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương ngô trả nợ thay cho bố Bố đừng bán con cho nhà giàu” Đó chính là kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng khẳng định mình, kĩ năng thể sự tự tin Đây cũng là một trong những kĩ năng cần thiết trong cuộc sống Trong cuộc sống, chúng ta cần có kĩ năng để giải quyết tốt nhất những vấn đề gặp phải

Nhóm 2: Mị làm dâu nhà thống lí Pá Tra lúc nào “mặt cũng buồn rười rượi… lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa…” Sống lâu trong cái nghèo cái khổ thành quen tâm hồn Mị chai sạn không còn ý thức phản kháng Giáo viên thông qua đó giáo dục cho học sinh Trong những trường hợp như vậy chúng ta phải có những kĩ năng: kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thương lượng, kĩ năng giải quyết mâu thuẫn, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng ra quyết định…

Nhóm 3: Vào những đêm tình mùa xuân sức sống tiềm tàng trong Mị trỗi dậy

Mị lén uống rượu, có ý thức làm đẹp, muốn được đi chơi… Cho thấy sức sống trong Mị đã hồi sinh Rèn luyện những kĩ năng cần thiết cho học sinh như: kĩ năng kiểm soát cảm xúc, kĩ năng ứng phó với căng thẳng, kĩ năng thương lượng, kĩ năng thể hiện sự cảm thông…

Giáo viên gọi nhóm 4 trình bày bổ sung cho đầy đủ Giáo viên giảng chốt lại nội dung giúp học sinh rèn luyện một số kĩ năng cần thiết khi thuyết trình về nội dung Mị cắt dây trói và chạy theo A Phủ Đó là kĩ năng thể hiện sự cảm thông một con người tưởng chừng như vô cảm, tâm hồn chai sạn như Mị nhưng khi nhìn thấy

“Một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại…Mị chợt nhớ lại đêm năm trước A Sử trói Mị…” đó là dựa trên kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thể hiện sự cảm thông, kĩ năng giải quyết vấn đề Chính nhờ có những kĩ năng đó Mị đã có hành động cắt dây trói cho

A Phủ và chạy theo Giáo viên rèn kĩ năng cho học sinh như: kĩ năng thể hiện sự cảm thông, kĩ năng kiểm soát cảm xúc, kĩ năng ứng phó với căng thẳng, kĩ năng ra quyết định…

- Đó chính là kĩ năng ra quyết định Trong cuộc sống hàng ngày con người luôn phải đối mặt với những tình huống, những vấn đề cần giải quyết buộc chúng

ta phải lựa chọn và đưa ra quyết định

- Kĩ năng ra quyết định là khả năng của cá nhân biết quyết định lựa chọn phương án tối ưu để giải quyết vấn đề hoặc tình huống trong cuộc sống một cách kịp thời và linh hoạt

- Mỗi cá nhân phải tự mình ra quyết định cho bản thân, không nên trông chờ, phụ thuộc vào người khác, mặc dù có thể tham khảo ý kiến

- Kĩ năng ra quyết định rất cần thiết đối với mỗi cá nhân đặc biệt là học sinh lớp 12 đang đứng trước những quyết định quan trọng của tương lai đó là chọn nghề chọn trường cần có kĩ năng trong việc ra quyết định

c/ Phương pháp nêu vấn đề:

Giáo viên đặt ra các tình huống có vấn đề để học sinh tìm cách giải quyết, khao khát trình bày thể hiện mình Có nhiều loại tình huống có vấn đề như: tình huống có vấn đề bất ngờ, tình huống có vấn đề giả định, tình huống mâu thuẫn tương phản

Ví dụ: Vì sao Mị là một cô gái xinh đẹp yêu đời, ý thức về bản thân mà lại chấp nhận làm dâu gạt nợ cho nhà thống lí Pá Tra, bị chồng đánh đập tồi tệ, sống lầm lũi như con rùa nuôi trong xó cửa Đặt vào tình huống như thế em sẽ giải quyết như thế nào? Học sinh đa số sẽ bức xúc phản ứng không cam chịu mà phản kháng hoặc bỏ trốn Giáo viên sẽ đặt các em vào một tình huống mới Vậy cha của Mị sẽ

ra sao nếu Mị bỏ trốn? Ông có được sống yên ổn khi con gái bỏ trốn không? Mị có thể trốn thoát nhưng lương tâm cô sẽ bị dằn vặt và sẽ không bao giờ cảm thấy hạnh phúc Như vậy cách ứng xử của Mị chẳng có gì đáng ca ngợi và tác phẩm sẽ không còn giá trị nhân văn Tuy vậy nếu học sinh nêu cách ứng xử hợp lý như sẽ chấp nhận làm dâu gạt nợ cho nhà thống lí Pá Tra nhưng đến khi cha mất sẽ tìm cách trốn khỏi nhà thống lí Pá Tra để tìm một cuộc sống mới tốt đẹp hơn hoặc hai cha con tìm cách bỏ trốn đến vùng khác làm ăn sinh sống thì giáo viên cũng phải ghi nhận Tuy vậy cũng giúp học sinh thấy chủ đề không còn nổi bật, không tạo được

ấn tượng cho người đọc

Phương pháp này giúp học sinh rèn luyện một số kĩ năng sống cụ thể như kĩ năng tự nhận thức biết nhìn nhận đánh giá về bản thân, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng thương lượng, kĩ năng đặt mục tiêu, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng giao tiếp,

kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng giải quyết vấn đề… Khi nêu vấn đề giáo viên cần chú ý dựa trên những kiến thức của học sinh, những vấn đề đặt ra phải gây được sự hứng thú và vừa sức của học sinh.Trong quá trình học sinh tư duy để trả lời những vấn đề mà giáo viên đặt ra sẽ rèn luyện cho học sinh một số kĩ năng cần thiết: kĩ năng tư duy, khả năng tưởng tượng phong phú

…Khi nghe giáo viên lập luận so sánh học sinh sẽ nhận thức thêm nội dung sâu sắc của bài học

d/ Phương pháp thuyết trình:

Giáo viên yêu cầu học sinh thuyết trình một vấn đề nào đó của bài, những đề tài khó giáo viên cần giao trước vấn đề đó để học sinh về nhà chuẩn bị nội dung, tư liệu, hình ảnh (nếu cần thiết) Giáo viên có thể yêu cầu học sinh thuyết trình về phần tác giả, tóm tắt tác phẩm

Thuyết trình về nhân vật A Phủ Thông qua những nét tính cách của A Phủ, giáo viên có thể tích hợp để rèn luyện một số kĩ năng

- Kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng giao tiếp A Phủ nghèo nhưng không mặc cảm luôn yêu đời, chăm chỉ lao động, được nhiều cô mê, nhiều người nói “Đứa nào được A Phủ cũng bằng được con trâu tốt trong nhà, chẳng mấy lúc mà giàu”

- Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm, kĩ năng đặt mục tiêu, kĩ năng giải quyết vấn

đề Khi làm mất bò A Phủ chạy về nhà lấy súng bắn chết hổ để đền bò nhưng bị thống lí Pá Tra trói đứng vào cột nhà

- Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, kĩ năng tìm thể hiện sự cảm thông A Phủ bị trói chính giọt nước mắt của A Phủ đã đánh thức tâm hồn chai sạn của Mị giúp Mị

có hành động cắt dây trói cho A Phủ Đây cũng là một trong những kĩ năng cần thiết của cuộc sống khi chúng ta gặp khó khăn phải cần đến sự hỗ trợ, giúp đỡ của người khác

Giáo viên dùng phương pháp thuyết trình, trình bày 1 phút

Hỏi: Trình bày cảm nhận ấn tượng sâu sắc của bản thân về giá trị nội dung

và nghệ thuật của tác phẩm

Phương pháp thuyết trình sẽ giúp học sinh rèn luyện được kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thể hiện sự tự tin trước tập thể, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng đảm nhận trách nhiệm, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin Giáo viên sẽ cho điểm đánh giá

sẽ tạo được hứng thú hơn cho học sinh

e/ Phương pháp bình giảng:

Ở phương pháp này khi vận dụng cần linh hoạt Giáo viên nên để cho học sinh cảm thụ trước, cho các bạn bổ sung Sau đó nếu thiếu ý giáo viên mới bình giảng

bổ sung

Ví dụ:

- Phân tích vai trò của tiếng sáo trong việc khắc họa diễn biến tâm lý của nhân vật Mị

- Phân tích diễn biến tâm lý của Mị lúc cởi trói cho A Phủ? Tại sao dòng nước mắt của A Phủ lại có tác động mạnh đến tâm hồn Mị? Ý nghĩa của hành động đó? Học sinh bình giảng sẽ giúp rèn luyện kĩ năng diễn đạt, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng giao tiếp…

Giáo viên bình giảng sẽ giúp học sinh cảm thụ sâu hơn nội dung, nghệ thuật, tích lũy vốn kiến thức văn học, vốn sống phong phú hơn

Tóm lại: Rèn kĩ năng sống cho học sinh khi dạy tác phẩm “Vợ chồng A Phủ”

có nhiều giải pháp nhưng trong phạm vi một tác phẩm khó thực hiện được đầy đủ, tôi chỉ xin giới thiệu cách tiếp cận từ phương pháp

2 THIẾT KẾ MINH HỌA GIÁO ÁN MẪU:

Sau đây là phần thiết kế cho một tác phẩm nhằm rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh khi dạy tác phẩm “ Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài

A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:

- Thấy được cuộc sống cực nhục, tối tăm và quá trình vùng lên tự giải phóng của đồng bào các dân tộc Tây Bắc

- Hiểu được những nét đặc sắc của tác phẩm

- Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng biết lắng nghe, kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng thể hiện sự tự tin…

B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:

1 Kiến thức:

- Nỗi thống khổ của người dân miền núi Tây Bắc dưới ách thống trị của bọn phong kiến và thực dân Vẻ đẹp tâm hồn, sức sống tiềm tàng mãnh liệt và quá trình vùng lên tự giải phóng của đồng bào miền cao

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật sinh động, chân thực; miêu tả và phân tích nhân vật sắc sảo, tinh tế; lối kể chuyện hấp dẫn

2 Kĩ năng:

- Tự nhận thức, tích lũy tri thức, giao tiếp, lắng nghe tranh luận

C TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:

1-Kiểm tra bài cũ: Hãy trình bày những hiểu biết của em về tác giả Tô Hoài 2-Lời vào bài:

Phương pháp giảng dạy Mức độ cần đạt Nội dung bài học

- Gọi học sinh thuyết

trình phần chuẩn bị bài

ở nhà về tác giả

- Cho học sinh khác

thuyết trình bổ sung

nếu học sinh trước

cung cấp chưa đủ ý

- Rèn luyện kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thể hiện sự

tự tin diễn đạt lưu loát trước tập thể

- Kĩ năng tích lũy tri thức về tác giả

Tô Hoài

I.Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

- Tên khai sinh là Nguyễn Sen (1920-2014) quê Hà Đông

- Là nhà văn lớn của văn học hiện đại Việt Nam, có hai giai đoạn sáng tác trước và sau cách mạng Có số lượng tác phẩm đạt kỉ lục trong văn học hiện đại Việt Nam

- Phong cách: hóm hỉnh, sinh động

- Sở trường: viết về sự thật đời thường, bình dân, phong tục

- Năm 1996 được tặng giải thưởng

Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật

- Tác phẩm chính: Dế Mèn phiêu

- Giáo viên tiếp tục

dùng phương pháp vấn

đáp:

Hỏi: Em hãy nêu xuất

xứ của tác phẩm?

- Giáo viên: gọi học

sinh trả lời nếu thấy

chưa đủ gọi học sinh

khác bổ sung

- Dùng phương pháp sơ

đồ chi tiết Dựa vào

những chi tiết gợi ý em

hãy tóm tắt tác phẩm

- Cho học sinh đóng

vai Mị khi về gặp bố và

có ý định ăn lá ngón tự

tử, nhưng vì thương

cha nên không đành

phải tiếp tục sống cuộc

sống nô lệ ở nhà thống

lí Pá Tra

- Giáo viên có thể dùng

phương pháp nêu vấn

- Rèn luyện kĩ năng nhận thức, tích lũy tri thức,

kĩ năng tư duy tìm tòi khám phá

- Kĩ năng lắng nghe tích cực

- Kĩ năng thể hiện

sự tự tin

- Rèn kĩ năng tích lũy tri thức về những tập tục lạc hậu của dân tộc vùng cao Tây Bắc, về những phẩm chất tốt đẹp của người dân miền núi

- Rèn luyện kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thể hiện sự

tự tin, kĩ năng tái hiện tri thức, kĩ năng ứng xử tình huống diễn tả nội tâm, kĩ năng thể hiện sự cảm thông

- Rèn luyện kĩ năng tư duy sáng tạo để đưa ra ý

lưu kí (1941), O chuột (1942), Truyện Tây Bắc (1953)…

2 Tác phẩm Vợ chồng A Phủ: a/ Xuất xứ:

- Truyện ngắn Vợ chồng A Phủ (1952) in trong tập truyện Tây Bắc

- Truyện được tặng giải nhất - Giải thưởng Hội văn nghệ Việt Nam 1954-1955

- Truyện có hai phần đoạn trích thuộc phần đầu của tác phẩm

b/ Tóm tắt đoạn trích:

- Mị cô gái H-Mông xinh đẹp, hiếu thảo, yêu đời bị bắt làm dâu gạt nợ cho nhà thống lí Pá Tra

- Lúc đầu có ý định tự tử nhưng vì thương cha nên không đành, lâu ngày thành quen tâm hồn chai sạn,

tê liệt, câm lặng nhưng vẫn tiềm tàng sức sống

- A Phủ chàng trai mồ côi nghèo vì bất bình, cương trực dám đánh con quan nên bị bắt làm nô lệ cho nhà thống lí Pá Tra

- Vì vô ý để mất bò bị Pá Tra trói đứng đến gần chết được Mị cắt dây trói

- Họ cùng chạy trốn sang Phiềng

Sa thành vợ chồng

II Đọc hiểu:

1 Nhân vật Mị:

1.1 Trước lúc làm dâu:

- Là cô gái H-Mông xinh đẹp, hiếu