Bảo tồn và cải tạo các khu phố cũ trong cơ cấu đô thị hiện đại của thành phố hồ chí minh (tt)

Nhận thức tầm quan trọng cửa vấn đề nêu trên, cho nên ở VN đã có một chương trình nghiên cứu cấp nhà nước KCI11.04 của Bộ Xây dựng về bảo tổn, cải tạo và nâng cấp các khu phố cổ và cũ t

BO GIAO DUC VA DAO TAO - BO XAY DUNG

‘TRUONG DAI HOC KIEN TRUC HA NOI

VAN TAN HOANG

BẢO TỒN VÀ CẢI TẠO CÁC KHU PHỐ CŨ

TRONG CƠ CẤU ĐÔ THỊ HIỆN ĐẠI

CUA THANH PHO HO CHi MINH

Chuyên ngành: Qui hoạch không gian và xây dựng đô thị

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KỸ THUẬT

TRUONG Hab HOD MIEN TRUG RA NOI

LOI CAM DOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, kế thừa và phát triển một cách có hệ thống những công trình đã có Đây là luận án nghiên cứu khoa học đầu tiên về

vấn đề này và chưa từng được công bố ở bất kỳ một công trình nào khác

Hà nội ngày 27 tháng 7 năm 1998

MUC LUC

_ Trang Bảng chữ viết tắt

PHẦN MỞ ĐẦU

CHƯƠNG T: Những cơ sở lý luận và thực tiễn về bảo tôn và cải tạo các khu

phố cổ và cũ trong các đô thị hiện đại

1.1 Khái niệm khu phố cổ và khu phố cũ trong di sản kiến trúc Việt

1.2 Bảo tổn và cải tạo các khu phố cổ và cũ ở các đô thị thế giới 11

1.2.1 Sự hình thành các khu phố trong các đô thị tên thếgiới 11

1.2.2 Tình hình bảo tổn, cải tạo và khai thác sử dụng các khu phố

1.3 Đô thị cổ, các khu phố cổ và cũ ở đô thị Việt Nam và tình hình

1.3.1.1 Sự cộng sinh của phần “đô” và phần “thị” trong các

1.3.1.2 Các khu phố ở đô thị VN trong bối cảnh đô thị hoá từ

nửa sau TK XIX đến nay | 30

1.3.2.1 Hiện trạng các khu phố cổ và cũ 32

1.3.2.2 Công tác bảo tổn và cải tạo các khu phố cổ và cũ 34 1.4 Những cơ sở khoa học của vấn đề bảo tôn và cải tạo các khu phố

cổ và cũ trong các đô thị hiện đại 37

1.4.1 Vai trò, vị trí và tiềm năng khai thác của các khu phố cổ và

1.4.2 Những nguyên tắc truyền thống về bảo tồn 40 1.4.3 Những cơ sở lý luận mới về bảo tồn 43 1.4.4 Vấn dé bảo tổn, cải tạo và thích nghi các khu phố cổ và cũ

1.5 Những tiền để của chiến lược bảo tổn và cải tạo các khu phố cổ và

1.5.1.1 Tiéu chi phan loai 51

1.5.2 Các giải pháp bảo tổn và cải tạo các khu phố cổ

1.5.2.2 Giải pháp cải tạo 54

1.5.3 Vấn đề quản lý di sản đối với các khu phố cổ và cũ 55 1.5.4 Mối liên quan giữa bảo tổn và cải tạo các khu phố cổ, cũ và

qui hoạch cải tạo, phát triển đô thị hiện đại 56

ết luận chương 1 59

HƯƠNG 2 : Sự hình thành, phát triển và thực trạng các khu phố cũ ở _

TP Hồ Chí Minh 2.1 Khái quát quá trình hình thành và phát triển các khu phố cũ ở

2.1.1 Sự ra đời và phát triển đô thị của TP HCM 61

2.1.2 Sự hình thành các khu phố cũ trong quá trình tổn tại và phát

2.1.2.1 Giai đoạn hình thành khu phố Sài Gòn (Prey Nokor)

2.1.2.2 Giai đoạn phát triển khu phố Sài Gòn (Bến Nghé) và

Chợ Lớn (Sài Gòn) từ Pháp thuộc đến nay 72 2.2 Những đặc trưng cơ bản của các khu phố cũ ở TP Hồ Chí Minh 76

2.2.1 Nhận dạng chung những đặc điểm cửa các khu phố cũ ở

2.2.2.1 Yếu tố lịch sử, kinh tế và xã hội 78

2.2.3.1 Hình thái kiến trúc của người Việt 83 2.2.3.2 Hình thái kiến trúc của người Hoa 84

2.2.3.4 Hình thái kiến trúc mang phong cách Ấn (Chetty) và

2.3.1 Hiện trạng chung đô thị TP HCM 86

2.3.2 Hiện trạng các loại hình kiến trúc trong các khuphốcũ — 87

2.4.1 Giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, xã hội 102

cơ cấu đô thị hiện đại của TP Hồ Chí Minh 105 2.5.1 Bối cảnh thực trạng đô thị ở TP HCM 105 2.5.2 Bối cảnh kinh tế, xã hội trong giai đoạn đổi mới hiện nay 107

CHƯƠNG 3 : Những định hướng và giải pháp cơ bản về bảo tôn và cải tạo

các khu phố cũ trong cơ cấu đô thị hiện đại của TP Hô Chí Minh

3.1 Những định hướng qui hoạch phát triển không gian đô thị của TP

3.2 Các khu phố cũ trong cơ cấu phát triển không gian đô thị hiện đại

3.2.1 Các khu phố cũ ở TP HCM trước xu hướng đô thị hóa, khu

MỞ ĐẦU

I Ly do chon dé tai

Trong những năm gan đây, với đà phát triển kinh tế của đất nước, qu:

trình đồ thị hóa đã gia tăng manh mẽ Đồng thời chính sách đổi mới đã tạo nê¡

sự chuyển biến sâu sắc về kinh tế, xã hội của đất nước theo hướng công nghiệt hóa, hiện dại hóa với xu thế khu vực hóa và quốc tế hóa Trong bối cảnh ấy, đ

san kiến trúc trong các đô thị VN dan 8 bị dc dọa biến dạng và mất dân

Trong bối cảnh đô thị VN hiện nay, nếu hình dung bài toán bảo tổn trons phát triển là một bài toán nan giải và mang tính hệ thống cao, thì việc tìm ra lờ

giải Không chỉ là trách nhiệm riêng của các nhà chuyên môn về bảo tổn mà còi

phi có sự tiếp sức của các nhà quản lý và qui hoạch đô thị, của trí tuệ liệt ngành, của nhà nước và rộng hơn nữa là của toàn xã hội

Từ những năm 80 của thế kỷ XX, nhiều hoạt động liên quan đến bảo tổi

các khu phố cổ ở Hà Nội Hội An, phố Hiến bắt đầu nổi lên như một hoạt động

văn hoá mới Mới hơn khoảng I0 năm, hoạt động ấy được tiến hành ở TP HCM

Tuy vậy, việc bảo tổn loại hình di tích phong phú và đa dạng đó lại có

những yêu cầu và đặc điểm rất phức tạp, bởi các khu phố là môi trường sống của

hàng vạn con người với những sinh hoạt đời thường, với hệ thống kỹ thuật hạ tầng nghèo nàn, lạc hậu, những thiếu thốn về tài chính, những tác động của trào lưu hiển đạt hoá

Hon một thập kỷ qua, chúng ta đã bước đầu xây dựng được các cơ sở về

hệ thống tư liệu lịch sử và hiện trạng để có thể làm sáng tổ giá trị nhiều mặt của các khu phố cổ, cũ ở VN cũng như để tìm ra những biện pháp kỹ thuật thích hợp

cho bảo tồn, cải tạo di tích Tuy nhiên mức độ quan tâm và cách giải quyết từng vấn đẻ, từng lúc có khác nhau, nhìn chung chưa đồng bộ, có khi còn phủ định lẫn

nhau và mức độ đạt được còn hạn chế Dù hết sức dè đặt, vẫn phải thừa nhận rằng, thời gian qua, chúng ta hãy còn thiếu quá nhiều điều kiện để có thể dấn sâu vào các dự án bảo tôn Vì lẽ đó, chúng ta hầu như chưa có một mô hình thực

nN n

tế nào khả đĩ có thể dân đường cho các phương thức bảo tốn khu phố cổ và cũ

trong bối cảnh đô thị hiện đại và phát triển

^

n

TP HCM là một thành phố trẻ có bể dày lịch sử đây biến động, quá trình phát triển hết sức phong phú đa dạng Trải qua 300 năm tổn tại và phát triển ấy, dầu không ít thăng trầm, đã định hình một bản sắc văn hóa riêng, thể hiện rõ nét

nhất qua các khu phố cũ cửa thành phố Đó là cộng đồng cư dân đa văn hoá của nhiều dân tộc Việt, Pháp, Hoa, Miễn, Chàm, Ấn là sự tiếp thu tính hoa kiến trúc nước ngoài đã tạo nên nhiều di tích kiến trúc, cảnh quan đô thị mang dấu ấn

của nhiều thời kỳ lịch sử khác nhau của thành phố Đến nay, TP HCM vẫn còn lại một tổng thể di tích kiến trúc đa dạng phong phú về phong cách kiến trúc, đó

là các di tích kiến trúc truyền thống, các di tích kiến trúc đô thị dân gian, di tích kiến trúc đô thị thời cận đại chịu ảnh hưởng của Pháp, di tích kiến trúc của các

cộng đồng dân tộc Hoa, Miên, Chàm, An , hé thống cảnh quan đô thị với các lối sống truyền thống trong khung cảnh đô thị hiện đại Đây là một tài sản quí giá được đánh giá cao

Đồng thời, TP HCM là một thành phố lớn nhất nước cả về mặt qui mô lẫn

tốc độ tăng trưởng, tăng tốc, tạo nên những biến đổi nhanh chóng bộ mặt đô thị,

trong đó có các khu phố cũ Đó là qui luật tất yếu của xu thế phát triển Điều đó

mang lại nhiều niềm vui song không ít lo lang

Sư phát triển nhanh về xây dựng trong các khu phố cũ của TP HCM cũng

có mặt trái của nó Đó là sự quá tải về hệ thống kỹ thuật hạ tầng, sự xáo trộn cơ

cấu cư dân; đặc biệt là nguy cơ biến dạng và có thể làm mất đi những giá trị đặc

trưng về di sản kiến trúc và qui hoạch đô thị của các khu phố cũ Đó là những

giá trị mà cha ông chúng ta đã tạo dựng trong suốt chiều dài của lịch sử Vì vậy

dánh mất các giá trị di sản có ý nghĩa đó là dánh mất bản sắc dân tộc cửa chính

mình

Như vậy, việc bảo tổn va cải tạo các khu phố cũ ở TP HCM để phù hợp

với nhu cầu hiện đại hóa là một đòi hỏi khách quan Song đây là vấn để phức tạp, bởi vì bảo tổn và phát triển, truyền thống và hiện đại, bẩn thân nó chứa

dựng những mâu thuẫn Hơn nữa trong bối cảnh cửa thời kỳ kinh tế thị trường

của VN, mâu thuẫn của quá trình chuyển hóa chức năng các khu phố trong đô thị còn nảy sinh giữa một bên là ý chí định hướng và kiểm soát của Nhà nước (qui

hoạch chiến lược và qui hoạch tổng thể đô thị) và diễn biến thực tế của thị

trường với sự tham gia của nhiều tác nhân kinh tế

Nhận thức tầm quan trọng cửa vấn đề nêu trên, cho nên ở VN đã có một

chương trình nghiên cứu cấp nhà nước KCI11.04 của Bộ Xây dựng về bảo tổn,

cải tạo và nâng cấp các khu phố cổ và cũ trong các đô thị VN, các nghiên cứu

của cá nhân và tổ chức trong nước, nước ngoài thuộc các chuyên ngành liên quan

như sử học, xã hội học, đô thị học , đã có rất nhiều Hội thảo quốc tế, chương trình nghiên cứu và dự án về bảo tồn, cải tạo cho các đô thị Hà Nội, Hội An,

Huế, phố Hiến Riêng TP HCM, từ năm 1993 phối hợp với Ban Khoa học xã hội

Thành Ủy TP HCM chương trình nghiên cứu bảo tổn cảnh quan kiến trúc đô thị

TP HCM đã được triển khai, cơ bản đã xác định hàng trăm đối tượng cảnh quan kiến trúc có giá trị di sản Các đề tài trên đang ở giai đoạn triển khai nghiên cứu,

chưa có kết quả hoàn thiện về lý luận và thực tiễn Đến nay, chưa có luận án nào

đề cập sâu sắc và toàn diện về bảo tồn, cải tạo các khu phố cũ của TP HCM

Do đó, đặt vấn dé nghiên cứu “Bảo tần và cải tạo các khu phố cũ trong eở cấu đô thị hiện đại của TP HCM”, trên cơ sở kế thừa các điều tra, khảo sát của chương trình nghiên cứu bảo tồn cảnh quan kiến trúc đô thị TP HCM và kết hợp

với qui hoạch định hướng phát triển không gian dô thị đến 2020 của TP HCM là

cấp thiết, để TP HCM vừa phát triển hiện đại vừa gìn giữ được và làm giàu

thêm các giá trị di sắn văn hóa, xứng dáng dược mệnh danh một thời là “llòn

ngọc Viễn Đông” hiện đại và đậm đà bản sắc dân tộc

2 Giới hạn phạm vỉ nghiên cứu

Nghiên cứu bảo tồn, cải tạo di tích kiến trúc là một lĩnh vực quan trọng và

phức tạp, trong đó nghiên cứu bảo tổn và cải tạo các khu phố cố và cũ trong đô thị hiện đại lại càng phức tạp hơn Bởi các khu phố cổ và cũ là thành phần đặc

trưng, là hình ảnh đại điện và cô đọng về bản sắc văn hóa đô thị, nơi khắc ghi nhiều tầng lớp cư dân lịch sử, vừa là nơi tập ung cao các hoạt động chức năng chính của đô thị ngày nay, vừa giữ vai trò chi phối sự phát triển đô thị

Là một thành phố lớn nhất nước ta, TP HCM hàm chứa trong nó hầu như toàn bộ những vấn đề phức tạp và gay cấn nhất của công tác quản lý và phát

triển đô thị Nơi đây, tốc độ phát triển đô thị năng động và dồn dập, song vấn dé

bảo tồn di sản kiến trúc, trong đó bảo tổn và cải tạo các khu phố cũ, lại là mội

hoạt động được xem như hãy còn bỏ ngỏ: di sản kiến trúc các khu phố cũ chưa

được đánh giá và xếp loại một cách có hệ thống, công tác điều tra, khảo sát mới chỉ tiến hành ở những bước đầu tiên, lại chỉ chủ yếu tập trung vào khu trung tâm

Trước những khó khăn khách quan trên, trong phạm vị một luận án chuyên ngành, tác giả xin được giới hạn nội dung nghiên cứu như sau :

- Đối tượng nghiên cứu: Các khu phố cũ ở TP HCM

Cuối cùng, các kiến thức tống hợp trong nghiên cứu bảo tồn và cải tạo các

khu phố cổ, cũ trong các đô thị hiện đại ở VN có thể phục vụ tốt cho công tác nghiên cứu và giảng dạy trong các trường đào tạo kiến trúc và qui hoạch đô thị

4 Nội dung nghiên cứu

4.1 Tổng hợp những cơ sở lý luận và thực tiễn về bảo tôn và cải tạo các khu phố cổ và cũ trong đô thị hiện đại Đây là cơ sở để tác giả có điều kiện tham khảo và đúc kết các thành tựu lý luận khoa học lẫn kinh nghiệm thực tiễn để đưa

ra những tiền đề của chiến lược bảo tổn và cải tạo các khu phố cổ và cũ trong

các đô thị hiện đại

4.2 Khảo sát thực trạng các khu phố cổ và cũ trong các đô thị VN, đặc biệt là vai trò vị trí và tiềm năng khai thác của các khu phố cổ và cũ trong quá trình phát triển đô thị hiện đại

4.3 Nghiên cứu những đặc trưng và giá trị di sản của các khu phố cũ ở

TP HCM thông qua bối cảnh lịch sử, văn hóa, kinh tế và xã hội cũng như những

hình thái kiến trúc đô thị của các thời kỳ lịch sử khác nhau

4.4 Đề xuất những định hướng và giải pháp co ban về bảo tôn và cải tạo các khu phố cũ trong cơ cấu đô thị hiện đại của TP HCM dựa trên quan điểm cơ

bản : bảo tồn là bộ phận hữu cơ tồn tại trong qui hoạch va phát triển đô thị, bảo tồn không cẩn trở phát triển đô thị, và xu hướng phát triển không thể xóa sạch đi các giá trị di sản kiến trúc

4.5 Vận dụng kết quả nghiên cứu vào khu phố Chợ Cũ và khu phố Chợ Lớn của TP HCM

4.6 Kết luận và kiến nghị

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận cua luan 4n 1a tim dudc méi quan hé giifa cdi cé, cii va

cát mới, giữa sự vật liện tượng và sự kiện lịch sử, giữa di tích lịch sử và cuộc

sống dương đại, giải quyết các mối quan hệ phức tạp đó hầu xác lập mối dung

hòa cho tất cả các yêu đấu của hứa tôn, cải tạo và phát triển đô thị trên cơ sở

phát hiện và lý giải bản chất của mối quan hệ biện chứng giữa những yếu tố đối lập nhau Luận điểm trên được cụ thể hóa bằng các phương pháp nghiên cứu sau:

1 Phương pháp hệ thống trên cơ sở điều tra, khảo sát điền dã, khai thác

số liệu tại chỗ, phân loại, miêu tả, đo vẽ, chụp ảnh, lập bảng và biểu đô để đảm

bảo các đánh giá đặc điểm hiện trạng có hệ thống khoa học và chính xác

2 Phương pháp so sánh đối chiếu với các khu di tích kiến trúc, cảnh quan

đô thị của các đô thị trên thế giới và VN, chủ yếu là các công trình nghiên cứu

đã có kết luận để vận dụng vào đánh giá đặc điểm và giá trị của các khu phố cũ

6 Cấu trúc của luận án :

Luận án có cấu trúc như sau : (SĐ 1)

1 Phẩn mở đầu : giới thiệu lý do chọn đề tài, giới hạn, mục tiêu, nội dung

và phương pháp nghiên cứu

2 Phần nội dung : gồm 3 chương

Chương 1 : Những cơ sở lý luận và thực tiễn về bảo tôn và cải tạo các khu

phố cổ và cũ trong các đô thị hiện đại: Khái quát sự hình thành và phát triển các

khu phố cổ và cũ trong các đô thị thế giới và VN Phân tích những cơ sở khoa học, tình hình bảo tồn và cải tạo các khu phố cổ và cũ ở VN trong bối cảnh phát triển và hiện đại hoá, để đưa ra những tiền để của chiến lược bảo tổn và cải tao

Chương 2 : Sự hình thành, phát triển và thực trạng các khu phố cũ ở TP HCM : Dánh giá những đặc trưng giá trị và những nhân tố thách thức sự tổn tại

của khu phố cũ ở TP HCM qua khảo sát quá trình hình thành và phát triển, những hình thái kiến trúc đô thị và hiện trạng bảo tổn, cải tạo các khu phố cũ ở

TP HCM

Chương 3 : Những định hướng và giải pháp cơ bản về bảo tốn va cdi tao

các khu phố cũ trong cơ cấu đô thị hiện đại của TP HCM: Đề xuất những định

hướng, giải pháp và mô hình bảo tổn, cải tạo các khu phố cũ ở TP HCM trong chiến lược qui hoạch cải tạo và phát triển đô thị hiện đại của TP HCM đến năm

2020 Đồng thời để xuất các chính sách về tài chính, xã hội pháp lý để bảo tổn

và cải tạo các khu phố cũ trong cơ cấu đô thị hiện đại TP HCM

3 Phẩm kế! luận : gồm 7 kết luận và 4 kiến nghị

Phần tài liệu tham khảo

Phần phụ lục.

SƠ ĐỒ NGHIÊN CỨU

GIAN ĐỒ THỊ HIỆN ĐẠI

3.NGHIÊN CỨU LỰA PHQW MŨ HÌNH VẢ TIÊU CHÍ BẰ0TỔN VẢ CẢI TẠO HHU Phô cũ ở TP.HEM PHÙ HỢP Vi CẤU TRÚC KHÔNG BIRM

ĐỒ THỊ HIỆN BẠI KẾT HỢP GÌN GIỮ GIÁ Trị ĐẶC

TRƯNG DỊ SÂN MIẾN TRUG DO THỊ TP.HPM

4.BẺ XUẤT NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG VẢ GIẢI PHÁP

BẢO TỔN VẢ CẢI TẠO KHU Phố CaTRONG CAC

ĐĨ THỊ VIỆT NAM { VÍ DỤ ỦTP.HUM)

1 TONG HOP KHONG C0 SỬ Lý LUẬN Và THỰC TIỀN BẢO

TỔN VÀ CẪI TẠO CÁC KHU PHỐ cỮ,, CŨ 2 KHAO SAT THUC TRANG KHU PHO CỔ VÀ cd TRONG

CÁC ĐŨ THỊ VIỆT NAM

3.NGHIÊN CỨU NHỮNG ĐẶC ĐIỂM VÃ GIÁ TRỊ CÁC KHU PHỔ

CŨ ổTP.HEM

4.68 XUẤT MÔ HÌNH VÀ GIẢI PHÁP BẢO TỔN VÃ CẢI TẠO

KHU PHỔ DỮ , t TR0NG qu! HOACH CAI TAO VA PHAT

TRIỂN BŨ THỊ CỦATP.HGM

⁄ §.VẬN DỤNG CÁC KẾT QUÄ NGHIÊN CỨU TR0NG BẢO TỔN

vA cA? TAO KHU PHỐ CHỤ CŨ VẢ KHU PHO cHO LON

THEM nasi pas,

edit prepa esate cit CAGKHUPHOGH OTP.HCM rit ian enter crftts van ĐỀ BAO TON VA CAI TAG KHU Phố C VI CHIẾN LƯỢC 0H CẢI TẠO VẢ PHAT TRIEN

TP.HCM

rem yee MA Tedd O19": CHU YEU TRONG KHU PHO CHO

CŨ VẢ NHU PHỐ PHỢ LỮN TRũNG CHIẾN LƯỢC ĐỊNH HƯỚNG

PHÁT TRIỂN KHÔNG GIAN TP.HCM BẾN NĂM 2019

rT re “PHƯƠNG ác» ©s2~ cơ = yee

NHỮNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN VỀ BẢO TỒN

BẰNG VẢ BIẾU ĐỖ ef ĐẦM BẢO ÁP ĐÁNH GIÁ

ĐẶC ĐIỂM HIỆN TRẠNG CO HE THỐNG ,KHOA Hoe PHÍNH XÁC

2.PHUONG PHAP $0 SÁNH ĐỐI CHIẾU Với GẤC

KHI DI KIẾN TRÚC, CĐẲNH QUAN ĐÔ THỊ CỦA

CẤC Đ06 THỊ TREN THE ĐIỚI VÀ VIỆT NAM ,

tHỦ YẾU CÁC CÔN TRÌNH ĐÃ Cứ KẾT LUẬN ĐỂ VẬN DỤNG VÀO ĐÁNH BIÁ ĐẶC ĐIỂM VA GIA

TRỊ PÁC NHU Phố CŨ TP.HCM

3,PHƯƠNG PHẤP PHAN TicH VA TONG HOP DẤP quan mEM , LUAN CU KHOA HOC DƯỚNBÓC ĐŨ THỊ , XÃ HỘI , KIẾN TRÚC BỂ ĐỂ

XUẤT BỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP VỀ BẢ0 TỔN VÀ

CẢI TẠ0 KHẢ THỊ NHẤT BỐI VỚI CÁC KHU PHỐ

Cũ TR0NG Cữ DẤU 20 THI HIEN BAI VN QUA Vi

NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG V GIẢI PHÁP CƠ BẢN VỀ BẢO

Ì TỔN VÀ CẢI TẠ0 CÁC KHU PHỐ £a TRONG Cỡ CẤU

ĐÔ THỊ HIỆN ĐẠI CỦA TPHCM

THONG BAO

Đê xem được phân chính văn của tài liệu này, vui lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện

— Trường Đại học Kiên trúc Hà Nội

Dia chi: T.13 — Nha H — Truong Dai hoc Kiến trúc Hà Nội

Đ/c: Km 10 — Nguyên Trai — Thanh Xuan Hà Nội

Email: digilib.hau@gmail.com

TRUNG TAM THONG TIN THU VIEN

- PHAN KET LUAN

1 Kết luận

Trên cơ sở nội dung đã trình bày ở 3 chương trên, luận án có thể đúc kết

thành 7 kết luận chính như sau:

1 Vấn đề bảo tôn và cải tạo các khu phố cổ và cũ trong đô thị hiện đại ở

VN phải xuất phát từ những điều kiện đặc thù của lịch sử, phân tích hiện tại và

dự báo tương lai đô thị

* Trong quá khứ, đô thị VN diễn ra quá trình đô thị hoá rất chậm và khó

khăn Các khu phố không tách rời hai thực thể: sự cộng sinh của phân “đô”

phong kiến với phần “thị” dân gian, đồng thời sự cộng sinh giữa đô thị với nông

thôn Do đó đô thị VN đã từ lâu hình thành khu phố kiểu dân gian truyền thống hoà quyện với phương thức sinh hoạt của nhiều thế hệ cư dân nông thôn trong

môi trường văn hóa đô thị phong kiến

* Ở hiện tại, tốc độ đô thị hóa diễn ra ở trình độ thấp và không bình thường do sự chi phối của nhiều biến cố lịch sử, áp lực tăng trưởng kinh tế va

đầu tư nước ngoài Tất cả đều muốn xóa bỏ các khu phố cổ và cũ để xây dựng

mới và hiện đại

* Những dự báo trong tương lai chỉ có tính định hướng Trong đô thị VN các hoạt động bảo tổn và qui hoạch đô thị là bai mảng hoàn toàn tách rời nhau

Đó là nguyên nhân dễ dẫn đến sự chồng chéo, thậm chí cả mâu thuẫn giữa bảo

tồn và phát triển

2 Nghiên cứu bảo tổn và cải tạo các khu phố cổ và cũ ở đô thị VN thời

gian qua đã cung cấp được những cơ sở cho quá trình nhận thức quá khứ (các tư liệu lịch sử), tìm hiểu hiện tại (phân tích, đánh giá hiện trạng) và dự báo tương lai (các định hướng lớn) Tuy nhiên sự thiếu vắng những cơ sở pháp lý (bảo tôn

156

chưa phải là một bộ phận của qui hoạch đô thị) và tài chính, cho đến nay chúng

ta chưa có một mô hình khả dĩ có thể dẫn đường cho công tác bảo tôn các khu

phố cổ và cũ trong bối cảnh phát triển hiện đại của đô thị VN

3 Chiến lược bảo tổn và cải tạo các khu phố cũ cửa TP HCM là sự vận dụng có tính chất minh họa cho những lý luận khoa học và thực tiễn về bảo tổn

và cải tạo trong nước và quốc tế được đặt trong điều kiện đặc thù của các khu

phố cổ và cũ ở đô thị VN nói chung và TP HCM nói riêng Do đó chiến lược bảo tôn và cải tạo các khu phố cũ của TP HCM không thể cản trở sự phát triển, hiện đại hóa của TP HCM trong hiện tại và tương lai Đó là xu thế tất yếu khách quan

4 Vấn để khó khăn đối với các đô thị VN nói chung và TP HCM nói

riêng, các khu phố cổ và cũ phát triển tiên tiến nhưng vẫn bảo tôn được giá trị di

sản, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc TP HCM bước vào thời kỳ phát triển hiện

đại có điều kiện tiếp thu kinh nghiệm cửa các nước, nhất là các nước có đặc điểm tương đồng nhất định và khẳng định một mô hình cho chiến lược bảo tổn

và cải tạo các khu phố cũ phù hợp với qui hoạch phát triển không gian đô thị

hiện đại Đó là mô hình phát triển cao tầng theo xu hướng chuyển dịch dẫn từ

hạt nhân các khu phố cũ ra bên ngoài theo định hướng phát triển không gian đô

thị đến năm 2020 của TP HCM về huông Nam và Đông Nam

5 Định hướng bảo tôn, cải tạo và phát triển các khu phố cũ trong cơ cấu

không gian đô thị hiện đạt của TP HCM phải có tính kế thừa lịch sử, chuyển

hóa không gian kiến trúc đô thị và tạo điều kiện bổ sung chúc năng mới hợp lý

6 Nguyên tắc bảo tôn và cải tạo các khu phố cũ của TP HCM phải tuân thủ các đặc thù về lịch sử phát triển đô thị và không gian kiến trúc đô thị:

157

* Tôn trọng các giá trị hình thái cấu trúc qui hoạch cũ, theo phong cách

kiến trúc Pháp đồng thời cũng là bảo tổn được cơ cấu thành cổ của Sài Gòn trong

quá khứ

* Bảo tồn và phục hồi nguyên trạng các công trình có giá trị lịch sử và đặc

trưng kiến trúc của TP HCM, đặc biệt được xây dựng trước năm 1859 va trong thời Pháp thuộc

* Cải tạo và xây dựng xen cấy trên những công trình không có giá trị di

sản kiến trúc đô thị nhưng không phá vỡ đặc trưng về phong cách kiến trúc, cảnh quan đô thị theo nguyên tắc khống chế chiều cao và không gian xung quanh

công trình, khuyến khích sử dụng vật liệu và phong cách kiến trúc cổ

* Chỉnh trang kiến trúc mặt đứng các dãy phố

* Định hình và nhấn mạnh bóng dáng (silhouette) cho các công trình xây

dựng xen cấy trong các khu phố cũ của TP HCM

7 Khu phố Chợ Cũ và Chợ Lớn ở TP HCM là khu vực có giá trị di sản

kiến trúc đô thị cao đặc thù của TP HCM Đồng thời phạm vi khoanh vùng bảo

tồn và giải pháp thực hiện ở khu phố Chợ Cũ và Chợ Lớn không thể cẩn trở sự phát triển, hiện đại hóa ở khu vực này Dựa trên qui hoạch tổng thể đến năm

2020 của TP HCM, kiến nghị khoanh vùng bảo tổn ở khu phố Chợ Lán là theo giải pháp CỤM, ở khu phố Chợ Cũ không khoanh vùng bảo tôn tràn lan mà chủ yếu là theo giải pháp ĐIỂM Đồng thời kết hợp với các biện pháp đồng bộ về tài chính, xã hội và pháp lý sẽ là những cơ sở cần thiết để dấn sâu các dự án bảo tồn vào thực tiễn và thực hiện hoàn tất chiến lược bảo tổn và cải tạo các khu phố

cũ của TP.HCM với sự tích tụ của nhiều vấn để không đơn giản Tất cả các biện pháp trên sẽ lần lượt bổ sung hoàn chỉnh cho bộ khung chiến lược qui hoạch phát

triển không gian đô thị hiện đại ở TP HCM

158

2 Dé xuất kiến nghị

Vấn đề bảo tổn và cải tạo các khu phố cũ trong cơ cấu đô thị hiện đại của

TP HCM là cấp thiết và cấp bách trong bối cảnh đô thị hóa, phát triển nhanh ở

đô thị VN Chúng tôi xin kiến nghị 4 điểm như sau :

1 Tiến hành nghiên cứu tổng điều tra, lập danh mục phân loại và đánh

giá giá trị di sản kiến trúc đô thị ở TP HCM

2 Tổ chức nghiên cứu qui hoạch phát triển đô thị TP HCM đồng bộ với các vấn đề có liên quan đến bảo tổn các khu phố cũ như giao thông, hạ tẳng kỹ

thuật, cơ cấu cư dân, môi trường và cảnh quan đô thị

3 Xây dựng cơ cấu quản lý di sản, qui trình hoạt động và hệ thống pháp

chế về bảo tổn và cải tạo các khu phố cũ ở TP HCM Cụ thể là :

- Thông qua cấp thành phố qui chế về bảo tổn, trùng tu, phục hồi và khai

thác các di sản kiến trúc đô thị của TP HCM

- Thanh lập cơ quan chuyên trách quản lý bảo tồn di sản trực thuộc văn

phòng KTS trưởng thành phố để quản lý và thực hiện tốt các qui trình về qui

hoạch đô thị với chiến lược bảo tôn di sản kiến trúc đô thị

- Thông tin, phổ cập các hướng dẫn về lập thiết kế xây dựng các công

trình thuộc danh mục các di sản kiến trúc và cảnh quan đô thị của TP HCM theo

pháp lệnh bảo tồn đã thông qua

4 Nhà nước có chính sách đầu tư vốn và khuyến khích đầu tư vốn mọi

thành phần kinh tế trong xã hội, đặt biệt là cư dân sở hữu chủ di sản trong công

tác bảo tổn và cải tạo các khu phố cũ ở TP HCM nói riêng và ở các đô thị VN

nói chung, cụ thể là :

- Lập quỹ hỗ trợ tư nhân

- Cho vay và bảo đảm cho vay

159