Giải pháp quản lý phòng tránh ngập úng góp phần bảo đảm vệ sinh môi trường thành phố nam định (tt)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI TRẦN DUY TUẤN GIẢI PHÁP QUẢN LÝ PHÒNG TRÁNH NGẬP ÚNG GÓP PHẦN ĐẢM BẢO VỆ SINH MÔI TRƯỜNG THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH LUẬN VĂ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

TRẦN DUY TUẤN

GIẢI PHÁP QUẢN LÝ PHÒNG TRÁNH NGẬP ÚNG GÓP PHẦN ĐẢM BẢO VỆ SINH MÔI TRƯỜNG

THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH

Hà Nội - 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

TRẦN DUY TUẤN KHÓA: 2013-2015

GIẢI PHÁP QUẢN LÝ PHÒNG TRÁNH NGẬP ÚNG GÓP PHẦN ĐẢM BẢO VỆ SINH MÔI TRƯỜNG

THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH

Chuyên ngành: Quản lý Đô thị và Công trình

Mã số: 60.58.01.06

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS PHẠM TRỌNG MẠNH

Hà Nội - 2015

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian học tập và nghiên cứu, đến nay tôi đã hoàn thành luận văn thạc sỹ

Tôi xin bảy tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS.TS Phạm Trọng Mạnh đã tận tình hướng dẫn và động viên khuyến khích tôi trong suốt quá trình làm luận văn

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Xây dựng, Ban giám hiệu, Khoa sau đại học - Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đã quan tâm và giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập và nghiên cứu tại trường

Xin chân thành cảm ơn UBND thành phố Nam Định; Sở Xây dựng tỉnh Nam Định; phòng quản lý đô thị và UBND thành phố Nam Định; Công ty TNHH MTV Công trình đô thị thành phố Nam Định đã cung cấp các tài liệu quý báu và tạo điều kiện để tác giả hoàn thành luận văn

Tôi xin được cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo điều kiện để tác giả hoàn thành luận văn

Xin chân thành cảm ơn./

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Trần Duy Tuấn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Trần Duy Tuấn

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tên đầy đủ

BOD (Biochemical Oxygen Demand) Nhu cầu ôxy sinh hoá

BQL Ban Quản lý

COD (Chemical Oxygen Demand) Nhu cầu oxy hoá học

DO (Dissolved Oxygen) Hàm lượng oxy hoà tan

GDP Tổng sản phẩm quốc nội

HTTN Hệ thống thoát nước

KCN Khu công nghiệp

NTBV Nước thải bệnh viện

NTCN Nước thải công nghiệp

NTSH Nước thải sinh hoạt

QCVN Quy chuẩn Việt Nam

SHNN Sở hữu nhà nước

TCCP Tiêu chuẩn cho phép

TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam

TNHH MTV Trách nhiệm hữu hạn một thành viên

TP Thành phố

UBND Uỷ ban Nhân dân

VSMT Vệ sinh môi trường

BTCT bê tông cốt thép

XLNT Xử lý nước thải

DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ

Số hiệu hình Tên hình

Hình 1.1 Vị trí địa lý Thành phố Nam Định

Hình 1.2 Trạm bơm Quán Chuột

Hình 1.3 Nước thải xả ngập trên đường phố

Hình 1.4 Phế thải, vật liệu xây dựng tập kết trên hè, cống thoát nước

Hình 1.5 Nước thải được trực tiếp ra kênh mương thủy lợi

Hình 1.6 Rác thải xả tràn lan trên các kênh, mương thoát nước Hình 1.7 Ngập úng rác thải tràn lan sau mưa lớn tại đường Máy Tơ Hình 1.8 Ngập úng sau mưa tại ngõ đường Lê Hồng Phong

Hình 1.9 Hố ga thoát nước mưa gây khó khăn trong việc duy tu, vận hành

Hình1.10 Sơ đồ tổ chức Cty TNHH MTV Công trình đô thị NĐ Hình 2.1 Sơ đồ hệ thống thoát nước đô thị

Hình 2.2 Sơ đồ nguyên lý và các mức độ xử lý nước thải Hình 2.3 Sơ đồ cơ cấu trực tuyến

Hình 2.4 Cơ cấu trực tuyến tham mưu

Hình 2.5 Sơ đồ cấu tạo cơ cấu chức năng

Hình 2.6 Sơ đồ cơ cấu trực tuyến- chức năng

Hình 2.7 Sơ đồ tổ chức quản lý Công ty TNHH Nhà nước một thành viên

Thoát nước Hải Phòng Hình 2.8 Tường rào chắn nước tại Úc

Hình 3.1 Bố trí đất cây xanh, mặt nước trong đô thị

Hình 3.2 Sơ đồ đề xuất cơ cấu tổ chức quản lý thoát nước đô thị - Công ty

TNHH MTV Công trình đô thị Nam Định Hình 3.3 Dùng robot có trang bị camera để kiểm tra HTTN

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Số hiệu hình Tên hình

Bảng 1.1 Đặc trưng thủy văn sông Đào

Bảng 1.2 Hiện trạng các hồ trong thành phố

Bảng 2.1 Một số tiêu chuẩn xả thải của một số nước CN phát triển Bảng 3.1 Bảng thông số hàm lượng COD cơ sở

MỤC LỤC

Lời cảm ơn

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục hình sơ đồ

Danh mục bảng biểu

MỞ ĐẦU 1

Lý do chọn đề tài 1

Mục tiêu nghiên cứu 2

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

Nội dung nghiên cứu 2

Phương pháp nghiên cứu 2

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 2

NỘI DUNG: 3

CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ PHÒNG TRÁNH NGẬP ÚNG THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH 3

1.1 Khái niệm cơ bản 3

1.1.1 Khái niệm về ngập úng đô thị 3

1.1.2 Khái niệm môi trường đô thị 4

1.1.3 Khái niệm về hệ thống thoát nước 4

1.1.4 Khái niệm về quản lý 6

1.2 Khái quát về thành phố Nam Định 6

1.2.1 Điều kiện tự nhiên 6

1.2.2 Điều kiện kinh tế xã hội 12

1.2.3 Về QHXD, chỉnh trang, nâng cao chất lượng hạ tầng đô thị 14

1.3 Hiện trạng HTNT và vệ sinh môi trường tại thành phố Nam Định 16

1.3.1 Hiện trạng hệ thống thoát nước mưa 16

1.3.2 Hiện trạng hệ thống thoát nước thải 17

1.3.3 Thực trạng quản lý rác thải và vệ sinh môi trường 19

1.4 Thực trạng quản lý ngập úng tại Thành phố Nam Định 21

1.4.1 Thực trạng ngập úng tại thành phố Nam Định 21 1.4.2 Thực trạng quản lý kỹ thuật hệ thống thoát nước phòng tránh ngập úng thành phố Nam Định25

1.4.3 Thực trạng duy tu bảo dưỡng hệ thống thoát nước TP Nam Định 28

1.5 Thực trạng tổ chức quản lý hệ thống thoát nước phòng chống ngập úng thành phố Nam Định28 1.5.1 Thực trạng mô hình tổ chức Công ty TNHH MTV công trình đô thị Nam Định 28

1.5.2 Thực trạng quản lý tài chính 33

1.6 Đánh giá chung về thực trạng công tác quản lý hệ thống thoát nước phòng tránh ngập úng tại Thành Phố Nam Định 33

1.6.1 Tồn tại về quản lý kỹ thuật 33

1.6.2 Tồn tại về tổ chứcquản lý 33

1.6.3 Một số những tồn tại khác 34

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ PHÒNG TRÁNH NGẬP ÚNG THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH 35

2.1 Đặc điểm hệ thống thoát nước đô thị 35

2.1.1 Phân loại và chỉ tiêu chất lượng nước thải 35

2.1.2 Đặc tính của nước thải đô thị 38

2.1.3 Thu gom và xử lý nước thải đô thị 40

2.1.4 Tác hại của nước thải đối với vệ sinh môi trường 43

2.2 Mô hình cơ cấu tổ chức cơ bản 44

2.2.1 Mô hình trực tuyến 44

2.2.2 Mô hình chức năng 46

2.2.3 Mô hình trực tuyến – chức năng 47

2.3 Quy hoạch chung hệ thống thoát nước TP Nam Định đến năm 2020 47

2.3.1 Định hướng thoát nước các đô thị Việt Nam đến năm 2020 47

2.3.2 Dự án thoát nước và vệ sinh môi trường Nam Định 54

2.4 Văn bản pháp lý về quản lý thoát nước 55

2.4.1 Các luật và văn bản pháp quy quản lý môi trường 55

2.4.2 Các tiêu chuẩn của Nhà nước Việt Nam về môi trường nước 56

2.4.3 Một số tiêu chuẩn xả nước thải của một số nước công nghiệp 58

2.5 Kinh nghiệm quản lý thoát nướcphòng tránh ngập úng 59

2.5.1 Quản lý HTTN của thành phố Hải Phòng 59

2.5.2 Quản lý HTTN của thành phố Hải Dương 60

2.5.3 Xu thế quản lý thoát nước thải trên thế giới hiện nay 61

2.5.3 Kinh nghiệmđối phó với ngập úng đô thị trên thế giới 67

CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ PHÒNG TRÁNH NGẬP ÚNG GÓP PHẦN

ĐẢM BẢO VỆ SINH MÔI TRƯỜNG THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH 69

3.1 Quan điểm tổ chức quản lý phòng tránh ngập úng thành phố Nam Định 69

3.1.1 Mục tiêu tổ chức quản lý HTTN phòng tránh ngập úng thành phố Nam Định 69

3.1.2 Yêu cầu đối với cơ cấu tổ chức quản lý HTTN phòng tránh ngập úng thành phố Nam Định 69 3.1.3 Quản lý HTTN phòng tránh ngập úng góp phần đảm bảo vêh sinh môi trường Thành phố Nam Định 70

3.2 Đề xuất quản lý kỹ thuật cao độ san nền khu đất xây dựng và HTTNphòng tránh ngập úng thành phố Nam Định 71

3.2.1 Quản lý thiết kế thi công 71

3.2.2 Quản lý duy tu bảo dưỡng HTTN giảm thiểu nguy cơ ngập úng 76

3.3 Đềxuất đổi mới tổ chức quản lý HTTN phòng tránh ngập úng thành phố Nam Định 78

3.3.1 Các mô hình tổ chức quản lý HTTN 78

3.3.2 Đềxuất lựa chọn mô hình tổ chức quản lý HTTN 79

3.4 Các giải pháp khác 80

3.4.1 Nâng cao vai trò Nhà nước đối với quản lý HTTN phòng tránh ngập úng 80

3.4.2 Tài chính cho công tác quản lý 81

3.4.3 Xã hội hóa công tác quản lý HTNT phòng tránh ngập úng, huy động sự tham gia của cộng đồng 84

3.4.4 Xây dựng quy định quản lý phù hợp với mô hình tổ chức 89

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 94

Kết luận 94

Kiến nghị 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

1

MỞ ĐẦU

Lý do chọn đề tài:

Thành phố Nam Định là đô thị loại I trực thuộc tỉnh, nằm ở phía Bắc tỉnh Nam Định, cách Thủ đô Hà Nội 90km về phía Tây Bắc và cách thành phố Hải Phòng 93km về phía Đông, với diện tích tự nhiên 46,25km2, dân số 245.451 người Theo quy hoạch chung xây dựng thành phố Nam Định đến năm 2025 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2084/QĐ-TTg ngày 22/11/2011, thành phố Nam Định được mở rộng với diện tích 184,45km2, dân số dự kiến đạt 570.000 người, trong đó phần nội thị là 340.000 người [26]

Trong những năm gần đây chính quyền thành phố Nam Định đã quan tâm đầu

tư xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng trong nội thành thành phố, các công tác về vệ sinh môi trường được quan tâm đúng mức vì vậy điều kiện vệ sinh môi trường trên địa bàn thành phố đã được cải thiện đáng kể Tuy nhiên do địa hình thành phố Nam Định tương đối bằng phẳng độ dốc dọc thoát nước gần như không có vì vậy việc tiêu thoát nước mặt sau mưa rất chậm Mặt khác hệ thống thoát nước trong thành phố nhiều tuyến cống chính đang sử dụng được xây dựng từ thời thực dân Pháp hiện đã xuống cấp nghiêm trọng, nhiều tuyến chính khác được đầu tư xây dựng mới bằng các nguồn vốn ODA của Ngân hàng thế giới, của chính phủ Thụy Sỹ hoặc nguồn ngân sách của tỉnh, thành phố Tiết diện của các tuyến cống chính chưa đồng

bộ dẫn đến công tác duy tu nạo vét khó khăn vì vậy vào các thời điểm có mưa lớn trong nội thành các phường trung tâm thành phố thường có hiện tượng ngập úng kéo dài nhiều giờ đồng hồ sau mưa làm ảnh hưởng đến việc tham gia giao thông của người dân và vệ sinh môi trường đô thị của cả thành phố Do vậy nếu không có phương pháp quản lý hợp lý sẽ rất khó khăn cho công tác tiêu thoát nước, gây ô nhiễm môi trường thành phố, ảnh hưởng lớn tới phát triển kinh tế chính trị của thành phố Nam Định

Chính vì vậy, đề tài nghiên cứu “Giải pháp quản lý phòng tránh ngập úng góp phần đảm bảo vệ sinh môi trường thành phố Nam Định” là cần thiết, có ý nghĩa thực tiễn và đáp ứng nhu cầu phát triển của thành phố

Mục tiêu nghiên cứu

2

Đánh giá đúng thực trạng ngập úng làm ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường trên địa bàn thành phố Nam Định từ đó nghiên cứu, đề xuất các giải pháp quản lý hệ thống thoát nước phòng tránh ngập úng góp phần đảm bảo vệ sinh môi trường cho thành phố Nam Định

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Giải pháp tổ chức quản lý thoát nước mưa gây ngập úng ảnh hưởng đến môi trường đô thị

- Phạm vi nghiên cứu: Khu vực nội thành thành phố Nam Định và các khu vực ảnh hưởng xung quanh; giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2020

Nội dung nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng công tác quản lý hệ thống thoát nước thành phố Nam Định; Cơ sở lý luận phục vụ công tác quản lý hệ thống thoát nước

Đề xuất các giải pháp quản lý hệ thống thoát nước phòng tránh ngập úng thành phố Nam Định

Phương pháp nghiên cứu:

- Điều tra, khảo sát, thu thập tài liệu

- Hệ thống hoá và kế thừa các tư liệu đã có

- Phân tích, đánh giá, tiếp thu những kinh nghiệm quản lý hệ thống thoát nước phòng chống ngập úng của một số đô thị ở Việt Nam và xu thế quản lý phòng chống ngập úng trên thế giới

Trên cơ sở đó, đề xuất những giải pháp tổ chức quản lý, nâng cao hiệu quả khai thác sử dụng của hệ thống thoát nước và các công trình hạ tầng kỹ thuật liên quan khác để phòng tránh ngập úng cho thành phố Nam Định

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài:

Áp dụng các giải pháp để quản lý hệ thống thoát nước và các công trình hạ tầng kỹ thuật liên quan phòng tránh ngập úng góp phần đảm bảo vệ sinh môi trường cho thành phố Nam Định

THÔNG BÁO

Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui

lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện

– Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN

94

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Kết luận:

- Thành phố Nam Định là đô thị có vị trí quan trọng phía Nam của tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh Năm 2011 thành phố Nam Định được công nhận là đô thị loại I trực thuộc tỉnh, đây là những mốc son phấn đấu vô cùng quan trọng của Thành phố Nam Định và của tỉnh Nam Định

- Trước tình hình phát triển cơ sở hạ tầng nói chung và hạ tầng kỹ thuật của thành phố nói riêng hiện tại chưa đáp ứng được nhiệm vụ đề ra Công tác quản lý HTTN còn nhiều yếu kém, bộ máy quản lý còn nặng nề cơ chế bao cấp; phân công phân cấp còn chưa rõ ràng; thiếu cơ sở vật chất; thiếu chính sách hợp lý; phí thoát nước còn thấp Cho nên hiệu quả quản lý chưa cao, lãnh phí nguồn vốn

Mặt khác việc kiểm soát chất lượng nước xả thải vào HTTN bị buông lỏng, nước thải hầu như chưa được xử lý dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn diễn

ra, hiện tượng mưa nhiều gây úng ngập cục bộ diễn ra thường xuyên, nước thải sinh hoạt chưa được xử lý triệt để,… là những vấn đề cấp bách, nổi cộm cần giải quyết kịp thời để định hướng phát triển đô thị hiện đại theo như Nghị quyết của Thành phố Nam Định và của tỉnh Nam Định đề ra

- Vậy việc nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý hệ thống thoát nước trước mắt giảm thiểu tối đa tình trạng ngập úng trong đô thị góp phần đảm bảo vệ sinh môi trường và lâu dài hướng tới phát triển bền vững của thành phố Nam Định Các giải pháp đảm bảo cho thành phố có cái nhìn bao quát về công tác thoát nước, phù hợp với hiện tại quá trình phát triển của thành phố và phù hợp với tương lai lâu dài Luận văn cũng đề ra biện giải pháp xử lý thoát nước thải cho các khu phố cũ

có tình trạng ô nhiễm kéo dài, diện tích chặt hẹp, cũng như đề xuất các giải pháp cho các khu đô thị mới được hình thành, hướng tới tương lai tất cả nước thải của thành phố được xử lý đảm bảo quy định trước khi xả thải ra môi trường

- Một số các giải pháp kỹ thuật, có cả giải pháp áp dụng các công nghệ hiện đại cũng được luận văn đề xuất với mong muốn nâng cao được công tác quản lý hệ thống thoát nước của thành phố Nam Định, phù hợp với điều kiện kinh tế của địa phương, chắc chắn triển khai sẽ mang lại hiệu quả cao

95

- Sự tham gia của cộng đồng cũng được Luận văn đề cập cần được tăng cường, vấn đề thoát nước liên quan trực tiếp tới cộng đồng, lại không được cộng đồng biết và giám sát thì sẽ không hiệu quả, không bền vững Sự tham gia của cộng đồng bằng nhiều cách khác nhau, có sự huy động vốn xã hội hoá vào công tác xây dựng, duy tu, bảo dưỡng hệ thống; có kế hoạch thông báo rộng rãi cho nhân dân, lắng nghe ý kiến của nhân dân, cho nhân dân giám sát, theo dõi quá trình thực hiện

vì lợi ích mang lại cho nhân dân Đây là một trong những yếu tố quan trọng để HTTN phát triển bền vững

- Mô hình cơ cấu tổ chức của công ty quản lý thoát nước thành phố Nam Định cần được thành lập và nâng cao chất lượng hoạt động Mô hình phân chia chức năng, nhiệm vụ cho Ban quản lý dự án thoát nước, mối quan hệ hoạt động thông qua hợp đồng kinh tế và hoạt động theo Luật doanh nghiệp, có Ban giám sát cộng đồng và đội kiểm tra quy tắc Đây là mô hình quản lý phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế, xã hội, phù hợp với kinh tế thị trường, khắc phục được những yếu kém trong tổ chức quản lý HTTN hiện tại

Kiến nghị:

- Các Bộ ngành trung ương, tỉnh Nam Định cần tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, định hướng vấn đề thoát nước cho thành phố Nam Định, xây dựng cơ chế phát triển đồng bộ, phù hợp với hiện tại quá trình phát triển và hướng tới tương lai sau này, tránh để tình trạng các công trình hạ tầng kỹ thuật của thành phố (trong đó có HTTN) phải chạy theo các dự án đã triển khai, hay bị xuống cấp nghiêm trọng mới tính tới phương án sửa chữa, xây mới

- Tỉnh Nam Định và Thành phố Nam Định nhanh có chủ trương, chính sách đặc biệt để huy động mọi nguồn vốn vào đầu tư phát triển và quản lý HTTN Ưu tiên phát triển các dự án mang lại hiệu quả kinh tế cao và mang lại vệ sinh môi trường

- Các sở, ban, ngành của tỉnh Nam Định tuỳ theo chức năng, nhiệm vụ cần tạo mọi điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý hệ thống thoát nước của thành phố Nam Định