Tự nhiên xã hội vật chất năng lượng và sinh học

Chức năng của hệ thần kinh là điều hòa, điều kiển và phối hợp mọi hoạt động của các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể thành một khối thống nhất, đảm bảo cho cơ thể thích nghi với những th

CHƯƠNG 1 Câu 1: Nêu chức năng của hệ thần kinh trong cơ thể người và cho ví dụ minh họa?

Chức năng của hệ thần kinh là điều hòa, điều kiển và phối hợp mọi hoạt động của các cơ quan,

hệ cơ quan trong cơ thể thành một khối thống nhất, đảm bảo cho cơ thể thích nghi với những thay đổi của môi trường bên trong và môi trường bên ngoài

- Điều khiển hoạt động của các cơ quan trong cơ thể

Ví dụ: gây co, dãn cơ; gây tiết dịch các tuyến tiêu hóa, các tuyến nội tiết; gây lưu thông

máu; bài tiết nước tiểu

- Điều hòa hoạt động của các cơ quan.

Ví dụ: làm tăng giảm nhịp tim, nhịp hô hấp tùy nhu cầu hoạt động của cơ thể.

Câu 2: Nêu sự phân chia các nhóm máu và nguyên tắc truyền máu Quá trình vận chuyển máu trong động mạch, tĩnh mạch và mao mạch diễn ra như thế nào?

Sự phân chia các nhóm máu

Nhóm máu là nhóm các tế bào hồng cầu, được xác định căn cứ vào các đặc tính kháng nguyên khác nhau Có rất nhiều hệ nhóm máu khác nhau, nhưng phổ biển nhất trong y học là hai

hệ nhóm máu ABO và Rhesus

Trong máu của người có chứa nguyên tố làm đông ( Kháng nguyên ) A, B và yếu tố đông máu (kháng thể ) A, B Các kháng nguyên có trên bề mặt hồng cầu, còn các kháng thể có trong huyết tương ( huyết thanh ) Khi các kháng nguyên và các kháng thể cùng tên gặp nhau thì hiện tượng đông máu sẽ xảy ra ( phản ứng hòa tan máu ).Vì vậy, máu trong cơ thể người phải có kháng nguyên và kháng thể khác tên nhau

* Hệ thống nhóm máu ABO:

- Nhóm máu A: Trong máu có kháng nguyên A trên bề mặt hồng cầu và kháng thể B trong

huyết tương

- Nhóm máu B: Trong máu có kháng nguyên B trên bề mặt hồng cầu và kháng thể A trong

huyếttương

- Nhóm máu AB: Có cả kháng nguyên A và B trên bề mặt tế bào hồng cầu nhưng không có

kháng thể Ahay B nào trong huyết tương

- Nhóm máu O: Không có kháng nguyên A hay B nào trên bề mặt hồng cầu nhưng lại có cả

kháng thể A và B trong huyết tương

* Hệ thống nhóm máu RH:

Căn cứ vào sự khác biệt khi nghiên cứu về sự vận chuyển oxy của hồng cầu, thì, các hồng cầu có thể mang ở mặt ngoài một protein gọi là Rhesus hay ký hiệu là Rh Trên lâm sàng, đây là

hệ thống nhóm máu quan trọng nhất sau ABO Hiện nay trong hệ thống nhóm máu này đã xác định được 50 loại kháng nguyên Trong đó 5 kháng nguyên C, c, D, E và e là quan trọng nhất, đặc biệt là kháng nguyên D với tính sinh miễn dịch cao và tính kháng nguyên mạnh Trạng thái

Rh âm tính hay dương tính ở đây chính là trạng thái âm tính hay dương tính với kháng nguyên D Nếu có kháng nguyên D thì là nhóm Rh+ (dương tính), nếu không có là Rh-(âm tính) Các nhóm máu A, B, O, AB mà Rh- thì được gọi là âm tính A-, B-, O-, AB- Rhesus là một đặc điểm di truyền của mỗi cá nhân và tồn tại suốt cuộc đời

Nguyên tắc truyền máu

Để đảm bảo an toàn trong truyền máu, phải tuân thủ nguyên tắc truyền máu sau:

 Phải truyền cùng nhóm máu để tránh kháng nguyên và kháng thể tương ứng gặp nhau gây

ra hiện tượng các hồng cầu kết dính với nhau (ngưng kết).

 Ngoài việc xác định nhóm máu của người cho và người nhận, cần làm phản ứng chéo: Trộn hồng cầu của người cho với huyết thanh của người nhận và ngược lại, trộn hồng cầu của người nhận với huyết thanh của người cho Nếu không có hiện tượng ngưng kết hồng cầu thì máu đó mới được truyền cho người nhận

 Nếu truyền máu không hòa hợp thì có thể gây ra những tai biến nghiêm trọng cho người nhận máu, thậm chí gây ra tử vong sau vài ngày

Quá trình vận chuyển máu trong động mạch, tĩnh mạch và mao mạch.

Vòng tuần hoàn nhỏ: Máu đỏ thẫm đi từ tâm thất phải đi theo động mạch phổi đến phổi, thải

CO2 và nhận O2, máu trở lại thành máu đỏ tươi theo tĩnh mạch phổi về tâm nhĩ trái

Vòng tuần hoàn lớn: Máu đỏ tươi từ tâm thất trái theo động mạch chủ đến các cơ quan Cung

cấp O2 và chất dinh dưỡng, nhận CO2 và chất bã, máu trở thành máu đỏ thẫm theo tĩnh mạch chủ trên và tĩnh mạch chủ dưới về tâm nhĩ phải

Động mạch

Động mạch là mạch máu thuộc hệ tuần hoàn trong cơ thể, dẫn máu từ tim đến các cơ quan

Máu trong động mạch có lượng ô xy cao, ngoại trừ ở động mạch phổi và động mạch rốn

Tĩnh mạch

Tĩnh mạch hay ven, vẹn là mạch máu thuộc hệ tuần hoàn trong cơ thể, dẫn máu trở về tim (đối ngược với động mạch đưa máu từ tim ra) Thường thì máu trong tĩnh mạch có lượng

ô-xi thấp khi đưa máu từ các mô trong cơ thể về tim Hai ngoại lệ là tĩnh mạch rốn và tĩnh mạch phổi Trong hai trường hợp này máu tĩnh mạch có lượng dưỡng khí cao

Mao mạch

Mao mạch là các mạch máu và mạch bạch huyết (lymph vessel) nhỏ nhất của một cơ thể Các mao mạch là nơi đảm bảo chức năng chính của hệ mạch, đó là nơi xảy ra sự trao đổi nước, 02, C02, chất dinh dưỡng và các chất thải giữa máu và các mô xung quanh chúng.[3] Mao mạch bạch huyết kết nối với các mạch bạch huyết lớn hơn để thoát bạch huyết thu thập được trong vi tuần hoàn

Câu 3: Hệ bài tiết nước tiểu có cấu tạo như thế nào? Nêu một số tác nhân chủ yếu gây hại cho hệ bài tiết nước tiểu ?

Cấu tạo hệ bài tiết nước tiểu.

- Hệ bài tiết nước tiểu gồm : thận, ống dẫn nước tiểu, bóng đái và ống đái

- Thận là cơ quan quan trọng nhất của hệ bài tiết nước tiểu, gồm 2 quả thận ; mỗi quả chứa khoảng 1 triệu đơn vị chức năng để lọc máu và hình thành nước tiểu

- Mỗi đơn vị chức năng gồm cầu thận (thực chất là một búi mao mạch máu), nang cầu thận (thực chất là một cái túi gồm 2 lớp bao quanh cầu thận), ống thận

Một số tác nhân chủ yếu gây hại cho hệ bài tiết nước tiểu?

- Hoạt động lọc máu để tạo nước tiểu đầu có thể kém hiệu quả hay ngưng trệ hoặc ách tác do các nguyên nhân sau :

+ Một số cầu thận bị hư hại về cấu trúc do các vi khuẩn gây viêm các cơ quan bộ phận khác (tai, mũi, họng, ) rồi gián tiếp gây viêm cầu thận

+ Các cầu thận còn lại phải làm việc quá tải, suy thoái dần và dẫn tới suy thận toàn bộ

- Hoạt động hấp thụ lại và bài tiết tiếp của ống thận cũng có thể kém hiệu quả hoặc ách tắc do :

+ Các tế báo ống thân do thiếu ôxi, do làm việc quá sức hay bị đầu độc nhẹ nên làm việc kém hiệu quả hơn bình thường

+ Các tế bào ống thận bị tổn thương do đói ôxi lâu dài, do bị đầu độc bởi các chất độc (thủy ngân, asenic, các độc tố vi khuẩn, độc tố trong mật cá trắm ) Từng mảng tế bào ống thận có thể bị sưng phồng làm tắc ống thận hoặc thậm chí bị chết và rụng ra làm cho nước tiểu trong ống hòa thẳng vào máu

- Hoạt động bài tiết nước tiểu cũng có thể bị ách tắc do sởi hay viêm :

+ Các chất vô cơ và hữu cơ trong nước tiểu như axit uric, canxi, phôtphat ôxalat,

xistêin, có thể bị kết tinh ở nồng độ quá cao và độ pH thích hợp, tạo nên những viên sỏi làm tắc nghẽn đường dẫn nước tiểu

+ Bể thận, ống dẫn nước tiểu, bóng đái và ống đái có thể bị viêm do vi khuẩn theo đường bài tiết nước tiểu đi lên gây ra

Câu 4: Những nguyên nhân nào gây cho trẻ bị ngộ độc? Cách sơ cứu trẻ khi bị ngộ độc? Những nguyên nhân nào gây cho trẻ bị ngộ độc

- Do ăn phải thức ăn không hợp vệ sinh nhiễm vi khuẩn (Salmonella) và độc tố do chúng tiết ra (tụ cầu, vi khuẩn kỵ khí)

- Thức ăn có chứa độc tố: nấm độc, cá nóc (Tétradotoxine), khoai mì cao sản, thực phẩm nhiễm thuốc trừ sâu

- Ngộ độc thực phẩm do hóa chất như ăn thức ăn nhiều hàn the, formol, thuốc trừ sâu, màu thực phẩm

Cách sơ cứu trẻ khi bị ngộ độc

Trong đa số các trường hợp không có sơ cứu đặc hiệu cho trẻ em ngộ độc thức ăn, ngoại trừ việc

bù nước và điện giải cho trẻ em bị ói và tiêu chảy nhiều

- Cho trẻ em nằm nghỉ

- Cho uống nhiều nước (nước trái cây, nước biển khô )

- Kê sẵn thau, chậu phòng khi trẻ em nôn mửa

- Tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc nhanh chóng đưa tới cơ sờ y tế khi có các dấu hiệu: nôn ói, tiêu chảy nhiều, có dấu hiệu mất nước (mắt trũng, khát), tay chân lạnh

Câu 5: Trình bày đặc điểm chung của thực vật và vai trò của thực vật đối với tự nhiên và con người?

Đặc điểm chung của thực vật.

 Tự tổng hợp các chất hữu cơ

 Phần lớn không có khả năng di chuyển

 Phản ứng chậm với các kích thích từ bên ngoài

Vai trò của thực vật đối với tự nhiên và con người

* Đối với tự nhiên

- Làm lượng khí được ổn đinh’

- Góp phần điều hòa khí hậu

- Làm giảm ô nhiễm môi trường

- Góp phần hạn chế ngập lụt, hạn hán

- Giúp giữ đất chống xói mòn

- Góp phần bảo vệ nguồn nước ngầm

* Đối với con người

- Cung cấp thức ăn và oxi cho đời sống con người

- Đem lại giá trị kinh tế cao (Cây lương thực, thực phẩm, cây lấy gỗ, thuốc chữa bệnh )

Câu 6: Nêu chức năng của lá cây? Vì sao mặt trên của nhiều loại lá có màu sẫm hơn mặt dưới?

Chức năng của lá cây

Lá hay lá cây là một bộ phận của thực vật bậc cao có chức năng quang hợp Lá cây chứa nhiều tế bào mô dậu và nhiều lục lạp Lá cây có chức năng quang hợp, dự trữ chất dinh dưỡng, nước, thoát hơi nước, tham gia vào quá trình hút nước và khoáng của rễ cây

Vì sao mặt trên của nhiều loại lá có màu sẫm hơn mặt dưới?

Phần lớn các loại cây đều có lá 2 mặt (trên và dưới) phân biệt nhau rõ ràng Mặt trên có màu xanh sẫm hơn mặt dưới là vì các tế bào thịt lá ở mặt trên chứa nhiều lục lạp hơn Đây là đặc điểm thích nghi để thực hiện quá trình quang hợp có hiệu quả hơn khi ánh sáng mặt trời chiếu xuống mặt trên của lá nhiều hơn

CHƯƠNG 4: VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Câu 1: Trong các chất dưới đây chất nào là hợp chất?

Không khí, Nước, thuốc chữa bệnh, Bột canh

Đáp án : Nước

Câu 2: Trong các chất sau chất nào không phải là dung dịch?

Rượu, nước muối, nước đường, nước bột sắn dây

Đáp án: Rượu

Câu 3: Nước có những tính chất gì?

Hòa tan nhiều chất, Có nhiệt dung lớn, Có hình dạng nhất định, Thấm qua mọi vật, Không mùi, Có mầu xanh da trời, Dẫn điện

Đáp án: Hòa tan nhiều chất, Có nhiệt dung lớn, Thấm qua mọi vật, Không mùi, Dẫn điện

Câu 4: Sơ đồ vòng tuần hoàn nước trong thiên nhiên.

Vòng tuần hoàn nước không có điểm bắt đầu nhưng chúng ta có thể bắt đầu từ các đại dương Mặt Trời điều khiển vòng tuần hoàn nước bằng việc làm nóng nước trên những đại dương, làm bốc hơi nước vào trong không khí Những dòng khí bốc lên đem theo hơi nước vào trong khí quyển, gặp nơi có nhiệt độ thấp hơn hơi nước bị ngưng tụ thành những đám mây Những dòng không khí di chuyển những đám mây khắp toàn cầu, những phân tử mây va chạm vào nhau, kết hợp với nhau, gia tăng kích cỡ và rơi xuống thành giáng thủy (mưa) Giáng thuỷ dưới dạng tuyết được tích lại thành những núi tuyết và băng hà có thể giữ nước đóng băng hàng nghìn năm Trong những vùng khí hậu ấm áp hơn, khi mùa xuân đến, tuyết tan và chảy thành dòng trên mặt đất, đôi khi tạo thành lũ Phần lớn lượng giáng thuỷ rơi trên các đại dương; hoặc rơi trên mặt đất và nhờ trọng lực trở thành dòng chảy mặt Một phần dòng chảy mặt chảy vào trong sông theo những thung lũng sông trong khu vực, với dòng chảy chính trong sông chảy ra đại dương Dòng chảy mặt, và nước thấm được tích luỹ và được trữ trong những hồ nước ngọt Mặc dù vậy, không phải tất cả dòng chảy mặt đều chảy vào các sông Một lượng lớn nước thấm xuống dưới đất Một lượng nhỏ nước được giữ lại ở lớp đất sát mặt và được thấm ngược trở lại vào nước mặt (và đại đương) dưới dạng dòng chảy ngầm Một phần nước ngầm chảy ra thành các dòng suối nước ngọt Nước ngầm tầng nông được rễ cây hấp thụ rồi thoát hơi qua lá cây

Câu 5: Không khí có vai trò gì đối với sự sống trên trái đất?

- Là một yếu tố không thể thiếu đối với sự sinh tồn và phát triển của sinh vật trên trái đất.

Con người có thể nhịn ăn, nhịn uống trong vài ngày nhưng không thể nhịn thở trong 5 phút

- Không khí và lớp áo giáp bảo vệ mọi sinh vật trên trái đất khỏi bị các tia bức xạ nguy

hiểm và các thiên thạch từ vũ trụ

- Không khí với các thành phần như khí CO2, O2, NO2…cần cho hô hấp của con người và

động vận cũng như quá trình quang hợp của thực vật, là nguồn gốc của sự sống

- Duy trì sự cháy và có vai trò quan trọng trong sản xuất, y tế và trong công nghiệp.

Câu 6: Phân biệt thời tiết với khí hậu? Vì sao biến đổi khí hậu lại đang là vấn đề cấp bách hiện nay?

THỜI TIẾT

Thời tiết là trạng thái của bầu khí khí quyển tại một địa điểm trong một thười gian nhất định, có thể là một giờ, một buổi, một ngày hay vài tuần Thời tiết bao gồm các yếu tố: nhiệt độ không khí, áp suất khi quyển, gió, độ ẩm không khí và các hiện tượng khác như mưa dông, lốc… Thời tiết luôn thay đổi Ví dụ, trời có thể mưa hàng tiếng lin và sau đó lại hửng nắng

KHÍ HẬU

Khí hậu là mức độ trung bình của thời tiết trong một không gian nhất định và khoảng thời gian dài (thường là 30 năm) Khí hậu mang tính ổn định tương đối Vì vậy bạn có thể nói khí hậu miền Bắc, khí hậu miền Nam, hoặc cũng có thể là khí hậu ôn đới, khí hậu nhiệt đới gió mùa…

Giống nhau: Thời tiết và khí hậu đều là sự diễn ra các hiện tượng, khí tượng (nắng,mưa…) Khác nhau:

- Thời tiết là sự diễn ra các hiện tượng (gió, mưa ) trong một thời gian ngắn giới hạn tại

một khu vực nào đó (ví dụ: thời tiết trong một ngày tai TP Hà Nội)

- Khí hậu cũng là sự diễn ra các hiện tượng thời tiết lặp lại trong một thời gian dài tại một

khu vực, vùng miền (ví dụ: Khí hậu nhiệt đới…)

Vì sao biến đổi khí hậu lại đang là vấn đề cấp bách hiện nay?

- Sự thay đổi khí hậu đang diễn ra với tốc độ nhanh chưa từng có bởi một khối lượng

khổng lồ khí CO2, CH4 và các khí khác gây hậu quả nghiêm trọng

- Ảnh hưởng đến sức khỏe con người như: Gây ung thư da, mù mắt

- Ảnh hưởng đến mùa màng sinh vật: nghề làm muối bị mất mùa, dịch bệnh hại cây trồng

vật nuôi

- Băng tan gây ngập lụt, mất đất nông nghiệp, xói mòn sạt lở đất, đe dọa thiếu lương thực.

- Nhiều thiên tai nghiêm trọng xảy ra không theo quy luật (bão, lũ lụt, hạn hán.…)

- Mưa axit ảnh hưởng đến tài nguyên đất, nước, các công trình xây dựng