Đặc điểm và giá trị kiến trúc đô thị khu vực hồ gươm hà nội (tt)

CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ NHẬN DIỆN ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ KHÔNG GIAN ĐÔ THỊ CỦA KHU VỰC HỒ GƯƠM .... Trong khu vực nội đô lịch sử Hà Nộiđã hội tụ bốn vùng đất thiêng là khu di sản thế giới Hoàng t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

-

NGUYỄN THỊ MỸ THIÊN KHÓA: 2014- 2016

ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ KHU

VỰC HỒ GƯƠM – HÀ NỘI

Chuyên ngành: Kiến trúc

Mã số: 60.58.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ: KIẾN TRÚC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS.KTS NGUYỄN TRÍ THÀNH

Hà Nội - 2016

LỜI CẢM ƠN

Qua quá trình học tập và nghiên cứu cao học chuyên ngành Kiến trúc tại trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, tôi nhận được sự giảng dạy, giúp đỡ quý báu của các thầy cô trong trường cũng như ngoài trường

Để hoàn thành luận văn nghiên cứu này, trước hếttôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới thầy TS KTS Nguyễn Trí Thành, người thầy trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo và giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong hội đồng khoa học nhà trường, đã có những nhận xét, đánh giá giúp đỡ tôi hoàn thiện hơn cho luận văn của mình

Tôi xin cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại Học Kiến Trúc Hà Nội, Khoa sau Đại học, Khoa Kiến Trúc, các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã tạo mọi điều kiện, động viên, kích lệ tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện luận văn này

Trong điều kiện thời gian và tài liệu nghiên cứu còn hạn chế, luận văn này không tránh khỏi những thiếu sót Tôi mong muốn nhận được sự góp ý của các thầy cô giáo, các nhà khoa học cùng bạn bè đồng nghiệp để hoàn thiện hơn cho đề tài này và cũng là cho bản thân tôi trong các nghiên cứu sau này Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Mỹ Thiên

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Mỹ Thiên

MỤC LỤC

Lời cảm ơn

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt

Danh mục các bảng, biểu

Danh mục các hình vẽ, đồ thị

MỞ ĐẦU

 Lý do chọn đề tài

 Mục đích nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu

 Phạm vi nghiên cứu

 Phương pháp nghiên cứu

 Ý nghĩa khoa học của đề tài

NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA KHU VỰC HỒ GƯƠM - HÀ NỘI 4

1.1 Khu vực Hồ Gươm trong lịch sử phát triển Hà Nội 4

1.1.1 Quá trình hình thành Hồ Gươm 4

1.1.2 Quá trình hình thành khu vực đô thị xung quanh Hồ Gươm 5

1.1.3 Khu vực Hồ Gươm trong QH Hà Nội 2030-2050 16

1.2 Hiện trạng kiến trúc - đô thị khu vực Hồ Gươm 22

1.2.1 Hiện trạng đô thị (đường phố & hoạt động đô thị) 22

1.2.2 Hiện trạng kiến trúc (các loại hình kiến trúc) 23

1.2.3 Hiện trạng cảnh quan (tự nhiên - kiến trúc - đô thị) 42

1.2.4 Những vấn đề bất cập của khu vực: 48

1.3 Tình hình nghiên cứu về đặc điểm & giá trị của khu vực Hồ Gươm

53

1.3.1 Các luận văn, luận án về kiến trúc - quy hoạch 53

1.3.2 Các công trình nghiên cứu khoa học khác 54

1.3.3 Các cuộc thi kiến trúc liên quan đến khu vực Hồ Gươm 55

Chương 2 CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ NHẬN DIỆN ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ KHÔNG GIAN ĐÔ THỊ CỦA KHU VỰC HỒ GƯƠM 58

2.1 Cơ sở lý thuyết: 58

2.1.1 Cơ sở lý luận về đặc tính của trung tâm đô thị 58

2.1.2 Cơ sở lý luận về hình ảnh đô thị 60

2.1.3 Cơ sở lý thuyết về giá trị di sản kiến trúc - đô thị 68

2.1.4 Các văn bản pháp lý liên quan đến bảo tồn khu vực Hồ Gươm 74

2.2 Các hệ thống cấu trúc vật chất của khu vực Hồ Gươm: 80

2.2.1 Cấu trúc đường phố 80

2.2.2 Các hệ thống công trình kiến trúc 84

2.2.3 Các yếu tố cảnh quan (cây xanh, mặt nước) 86

2.3 Các yếu tố văn hóa phi vật thể trong khu vực Hồ Gươm: 88

2.3.1 Cảnh quan VH sinh hoạt 88

2.3.2 Yếu tố tín ngưỡng & tinh thần 90

2.3.3 Hồ Gươm trong văn học nghệ thuật 93

2.4 Vai trò của Hồ Gươm trong môi cảnh của khu vực nghiên cứu 96

2.4.1 Vai trò về môi trường & cảnh quan 96

2.4.1 Vai trò về đặc trưng của địa điểm 98

CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ CỦA KHU VỰC HỒ GƯƠM 102

3.1 Quan điểm nhận diện & đánh giá 102 3.1.1 Khu vực Hồ Gươm mang những nét tiêu biểu của kiến trúc Việt 102

3.1.2 Khu vực Hồ Gươm mang những nét hòa hợp của phong cách kiến

trúc Đông - Tây 104

3.2 Các đặc trưng kiến trúc - đô thị của khu vực Hồ Gươm 105

3.2.1 Đặc trưng về không gian kiến trúc đô thị 105

3.2.2 Đặc trưng về kiến trúc công trình 112

3.3 Giá trị của khu vực Hồ Gươm 115

3.3.1 Khu vực Hồ Gươm có giá trị là một khu vực đô thị lịch sử 115

3.3.2 Khu vực Hồ Gươm mang tính đa dạng của văn hoá và di sản 115

KẾT LUẬN & KIẾN NGHỊ 118

KẾT LUẬN: 118

KIẾN NGHỊ: 120

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Số hiệu

DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ

Hình 1.1 Bản đồ thời Hồng Đức ( Năm 1490) [32] 4

Hình 1.2 Trích Bản đồ Hà Nội năm 1873 [32] 8

Hình 1.3 Tháp Rùa [32] 10

Hình 1.4 Trích Bản đồ Hà Nội năm 1895 [32] 10

Hình 1.5 Bản đồ Hà Nội 1986 [32] 13

Hình 1.6 Bản đồ H à Nội 1992 [32] 15

Hình 1.7: Khu vực nội đô lịch sử (trích hồ sơ Quy hoạch chung Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050) [31] 22

Hình 1.8 Bản đồ Quy hoạch sử dụng đất quận Hoàn Kiếm[31] 23

Hình 1.9: Đền Ngọc Sơn được xây dựng trên đảo Ngọc vào đầu TK 19 24

Hình 1.10: Chùa Báo Ân được xây năm 1842 trên nền lầu Ngũ Phụng Công trình đã bị phá bỏ năm 1895 [32] 26

Hình 1.11: Đền Bà Kiệu 26

Hình 1.12: Chùa Bà Đá 28

Hình 1.13: Tháp Hòa Phong [32] 29

Hình 1.14: Khu tượng đài vua Lê Thái Tổ 30

Hình 1.15: Đình Nam Hương 30

Hình 1.16: Tượng vua Lê 31

Hình 1.17: Khu phố cổ [21] 31

Hình 1.18: Bưu điện Hà Nội hiện nay 33

Hình 1.19: Bưu điện Quốc tế được xây dựng năm 1892 trên nền chùa Báo Ân 34

Hình 1.20 Bưu điện Hà Nội 35

Hình 1.21: Trung tâm thương mại thuộc Công ty Bách hoá Hà nội [22] 36

Hình 1.22: Công trình trên tuyến phố Đinh Tiên Hoàng[22] 37

Hình 1.23: Công trình Trụ sở Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội 37

Hình 1.24: Nhà hát múa rối nướcThăng Long được cải tạo từ Rạp Kim Đồng 37

Hình 1.25: Tràng Tiền Plaza 38

Hình 1.26 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hiện nay 39

Hình 1.27 Tượng Đức Mẹ phía trước nhà thờ 41

Hình 1.28 Tòa soạn báo Hà Nội Mới 41

Hình 1.29: Hình ảnh hiện trạng mặt nước Hồ Gươm 49

Hình 1.30: Bãi gửi xe bên vỉa hè Bưu Điện Hà Nội 50

Hình 1.31: Những toà nhà cao tầng đang làm mất tầm nhìn 52

Hình 1.32: Phương án dự thi Cuộc thi Ý tưởng quy hoạch hồ Gươm 55

Hình 1.33: Phương án dự thi Cuộc thi Ý tưởng quy hoạch hồ Gươm 56

Hình 1.34: Phương án dự thi Cuộc thi Ý tưởng quy hoạch hồ Gươm 57

Hình 2.1: Giới hạn trường nhìn [22] 61

Hình 2.2: Phân tích giao thông tại quảng trường ĐKNT 81

Hình 2.3: Nút giao thông quảng trường DKNT 81

Hình 2.4: Mặt cắt ngang quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục[22] 83

Hình 2.5: Thể dục buổi sáng ở Hồ Gươm 89

Hình 2.6: Xem pháo hoa đêm 30 tết 91

Hình 2.7: Lễ hội vua Lê 16 – 5 hàng năm 91

Hình 2.8: Một số hình ảnh lễ hội diễn ra bên Hồ Gươm 92

Hình 2.9: Hát quan họ trên mặt Hồ 93

Hình 2.10 Cầu Thê Húc mùa hạ 94

Hình 2.11 Tranh vẽ về Hồ Gươm (Tác giả Nguyễn Hữu Phú, 10 tuổi, vẽ cảnh gia đình mình đang vui vẻ hạnh phúc bên bờ hồ Hoàn Kiếm) 94

Hình 2.12 Tranh vẽ về Hồ Gươm 95

Hình 2.13 Tranh vẽ về Hồ Gươm 95

Hình2.14: ảnh cổng đền Ngọc Sơn 97

Hình 2.15 Sơ đồ tổ chức giao thông quanh khu vực Hồ Gươm [22] 99

Hình 2.16 : Hồ Gươm đóng vai trò là liên kết không gian [22] 101

Hình 3.1 Sự kết hợp của quần thể kiến trúc đền chùa và mặt nước 102

Hình 3.2 Quảng trường Đông Kinh nghĩa thục [32] 106

Hình 3.3 : Toàn cảnh quảng trường Đông Kinh nghĩa thục [32] 107

Hình 3.4 Quảng trường Cách mạng tháng Tám [32] 107

Hình 3.5 Tượng đài Lý Thái Tổ [32] 108

Hình 3.6 Tượng đài Lý Thái Tổ [32] 108

Hình 3.7: Tượng đài Cảm tử 109

Hình 3.8: Khuôn viên phía ngoài tượng đài Lê TháiTổ 110

Hình 3.9: Khuôn viên tượng đài Vua Lê Thái Tổ 111

Hình 3.10: Đường Đinh Tiên Hoàng 112

Hình 3.11 : Áp dụng quy luật thị giác để lựa chon chiều cao công trình [22] 113

më ®Çu

 Lý do chọn đề tài:

Rất nhiều Thủ đô trên thế giới không những là trung tâm hành chính của một quốc gia mà còn là biểu trưng nền văn hóa và kiến trúc quốc gia đó

Và Thủ đô Hà Nội cũng vậy, chúng ta tự hào vì có Thủ đô hơn 1000 năm lịch sử và trung tâm thủ đô cổ kính đó - Hồ Gươm là trung tâm hành chính

& văn hóa của thành phố, Hồ Gươm còn được ví “là lẵng hoa xinh đẹp giữa lòng Hà Nội”

Khu vực Hồ Gươm toát ra một nền văn hóa lâu đời truyền thống của dân tộc Việt Cho dù trải qua nhiều biến động của lịch sử, bị ảnh hưởng của các hình thái kiến trúc khác nhau nhưng tổng thể vẫn mang đậm những dấu tích, toát lên nét truyền thống và cổ kính xưa Cả công trình nghiên cứu muốn nói lên tinh thần đó: sự hòa quyện của kiến trúc - văn hóa - tâm linh

Ở thành phố này - từng công trình kiến trúc mang đậm dấu ấn lịch sử qua từng giai đoạn khác nhau, minh chứng cho một Thủ đô - cho một đất nước với

bề dày lịch sử hào hùng dân tộc Trong khu vực nội đô lịch sử Hà Nộiđã hội

tụ bốn vùng đất thiêng là khu di sản thế giới Hoàng thành, khu trung tâm chính trị Ba Đình, khu vực cảnh quan Hồ Tây và khu vực Hồ Gươm Năm

2014, khu vực Hồ Gươm đã được Nhà nước công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt, cùng với các khu vực Ba Đình, Hoàng thành và khu Phố cổ hợp thành chuỗi di sản kiến trúc - đô thị độc đáo của Thủ đô

Đây là khu vực có hình thái đặc biệt, hội tụ nhiều yếu tố để trở thành trung tâm đô thị giàu bản sắc và đóng góp cho diện mạo Hà Nội Việc định hướng phát triển trong khi chưa nhận diện được đầy đủ và có tính hệ thống về những đặc trưng của khu vực này sẽ dẫn đến nguy cơ làm xâm hại và tổn thương chính những giá trị mà nó đang sở hữu

Vỡ vậy, luận văn chọn đề tài nghiờn cứu về “ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC ĐễTHỊ KHU VỰC HỒ GƯƠM – HÀ NỘI” với mong muốn gúp phần thiết thực cho sự phỏt triển bền vững của Thủ đụ

 Mục đớch nghiờn cứu:

- Xỏc định cỏc đặc điểm về lịch sử, văn hoỏ - xó hội của khu vực Hồ Gươm

- Đỏnh giỏ tổng hợp cỏc giỏ trị của khu vực này

 Đối tượng và phạm vi nghiờn cứu:

- Đối tượng nghiờn cứu:

Cỏc thành phần vật thể và cỏc yếu tốphi vật thể cấu thành đặc điểm

và giỏ trị của khu vực Hồ Gươm

- Phạm vi nghiờn cứu:

Hồ Gươm và khu vực đụ thị xung quanh - xỏc định theo Quy hoạch chung xõy dựng & phỏt triển Thủ đụ đến 2030 - tầm nhỡn 2050

 Phương phỏp nghiờn cứu:

- Phương pháp điều tra, khảo sát: thõm nhập thực địa, khảo cứu, chụp ảnh / vẽ ghi để ghi nhận thụng tin thực tế về hiện trạng khu vực

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: thu thập và nghiờn cứu cỏc tư liệu lịch

sử, cỏc lý luận / lý thuyết về đụ thị và di sản

- Phương phỏp kế thừa: tiếp thu cú chọn lọc và tiếp nối kết quả nghiên cứu của các đề tài khoa học và các dự án khác có liên quan;

- Phương phỏp chuyờn gia: tham khảo ý kiến / nhận định của cỏc chuyờn gia trong cỏc lĩnh vực liờn quan

- Phương phỏp phõn tớch và tổng hợp: phõn tớch hỡnh thỏi khụng gian, làm

rừ cỏc khớa cạnh đặc trưng và tớch hợp thành giỏ trị của khu vực

 í nghĩa thực tiễn và khoa học của đề tài:

Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui

lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN

KẾT LUẬN & KIẾN NGHỊ KẾT LUẬN:

Trên cơ sở phân tích những luận cứ khoa học, căn cứ kết quả bước đầu nghiên cứu Cơ sở khoa học cho việc tìm giá trị và đặc điểm không gian kiến trúc khu trung tâm Hồ Gươm, từ những thu thập số liệu khảo sát, phân tích đánh giá có thể dưa ra những kết luận sau:

- Khu vực Hồ Gươm giữ vai trò trung tâm Hà Nội đã hơn một thế kỷ Là khu vực có sự hội tụ những giá trị đặc trưng như võ công, văn học, tâm linh, sinh thái, các loại hình kiến trúc truyền thống, dân gian, cận đại huyền hoặc

mà thực, thực mà huyền hoặc… từ lâu đã đi vào tâm linh của Thăng Long-Đông Đô-Hà Nội và trong trái tim mọi người dân Việt Với diện tích 13ha, hồ

là nơi điều tiết nước mưa, mặt thoáng của hồ hoạt động như một máy điều hoà không khí khổng lồ, cùng với thảm cây xanh mượt mà, tạo ra một không gian xanh, sạch và mát mẻ Đây trở thành thắng cảnh của Thủ đô Hà Nội và là nơi diễn ra các sinh hoạt văn hoá của người Hà Nội

- Tuy nhiên, đứng trước nền kinh tế thị trường, cùng với sự phát triển như vũ bão của làn sóng đô thị hoá, không gian cảnh quan khu vực Hồ Gươm đang đứng trước những mối đe doạ nghiêm trọng, khu vực này vốn được coi

là khu vực nhạy cảm với những biến đổi, cũng đã trải qua nhiều sóng gió trong quá trình xây dựng những công trình quanh hồ Các công trình kiến trúc đua nhau mọc lên vây lấy hồ, lấn chiếm khoảng không, phá vỡ cảnh quan, chia cắt không gian… nhằm biến mảnh đất linh thiêng thành nơi kinh doanh, thu lợi…

- Việc nghiên cứu các nhân tố thiên nhiên, các điều kiện lịch sử và xã hội, các giá trí văn hoá và kiến trúcgóp phần tạo nên những cơ sở khoa học khách quan nhằm xác định những giải pháp mang tính nguyên tắc cho việc tổ chức không gian kiến trúc khu vực Hồ Gươm là điều cần thiết và cấp bách

nhằm bảo vệ không gian khu vực này trước sự xâm phạm nghiêm trọng của các công trình kiến trúc, cải tạo môi trường không gian cũng như nâng cao giá trị bản sắc của khu vực

 Về không gian kiến trúc : Các công trình kiến trúc được kiểm soát về chiều cao, khối tích, vật liệu, màu sắc, hài hòa với không gian cảnh quan Hồ Gươm

 Về không gian cây xanh : Đánh giá hệ thống cây xanh xung quanh khu vực hồ, đề ra một số giải pháp bố cục cây xanh, bổ sung thêm một số cây xanh có hương thơm phân bố quanh hồ

 Về không gian mặt nước : là nhân tố có vai trò quan trọng trong tổ chức cảnh quan cũng như tác động đến môi trường đô thị Nâng cao giá trị không gian mặt nước, cải tạo, giữ gìn nguồn nước làm tăng thêm vẻ đẹp cho không gian thơ mộng, góp phần gìn giữ các giá trị lịch sử, huyền thoại ngự trị bên hồ

 Về các đường dạo ven hồ: Sử dụng các loại vật liệu lát nền phong phú, đa dạng cho từng khu vực Đắp đồi nhỏ nhằm tạo hình cho cảnh quan

Bố trí thảm cỏ, bồn hoa Sắp đặt các vườn tượng, chỉnh trang tượng đài

 Bãi đỗ xe : Chỉnh trang lại các bãi đỗ xe, đạp xe máy, xe ô tô

 Các trang thiết bị kỹ thuật đô thị: trang bị đồng bộ, tạo được dấu ấn riêng cho khu vực

 Các công trình kiến trúc nhỏ: như nhà chờ xe buýt, quầy hoa, sách báo cần bố trí đẹp, tiện lợi và phân bố đều trong khu vưc Bố trí các khu vệ sinh kín đáo, văn minh

Không gian kiến trúc cảnh quan khu vực Hồ Gươm sẽ trở thành một thắng cảnh đẹp, trở thành một địa chỉ văn hoá, nghỉ ngơi của người dân thủ

đô, thu hút khách du lịch, khu vực Hồ Gươm sẽ trở thành một trung tâm có bản sắc kiến trúc đô thị nếu chúng ta thực hiên tốt những vấn đề nêu trên