Bảo tồn và chỉnh trang không gian kiến trúc tuyến phố nguyễn quang bích, hà nội (tt)

Nhận thức được tầm quan trọng của các vấn đề nêu trên, với nỗi niềm tâm huyết làm một việc gì đó, trong việc bảo tồn tôn tạo Khu phố Cổ, với đề tài "Bảo tồn và chỉnh trang không gian ki

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

-

VŨ PHÚC HƯNG KHÓA 2014 - 2016

BẢO TỒN VÀ CHỈNH TRANG KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC TUYẾN PHỐ NGUYỄN QUANG BÍCH, HÀ NỘI

Chuyên ngành: Kiến trúc

Mã số: 60.58.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS.KTS HOÀNG MẠNH NGUYÊN

Hà Nội - 2016

LỜI CẢM ƠN

Nghiên cứu văn hóa và nghiên cứu sự phát triển của một đô thị, không thể không quan tâm đến sự tác động của văn hóa đối với sự phát triển của đô thị

và những biến đổi đời sống văn hóa trong đô thị hiện nay

Nhận thức được tầm quan trọng của các vấn đề nêu trên, với nỗi niềm tâm

huyết làm một việc gì đó, trong việc bảo tồn tôn tạo Khu phố Cổ, với đề tài

"Bảo tồn và chỉnh trang không gian kiến trúc tuyến phố Nguyễn Quang Bích, Hà Nội" là một nghiên cứu nhỏ bé để gìn giữ những giá trị di sản văn hóa đã trải qua hơn mội nghìn năm lịch sử “Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội”

Đặc biệt tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Hoàng Mạnh Nguyên, người đã trực tiếp hướng dẫn nhiệt tình và cung cấp các thông tin khoa học cần thiết cho luận văn này

LỜI CAM ĐOAN

Đây là công trình nghiên cứu khoa học do chính bản thân tôi thực hiện Tôi xin chịu trách nhiệm về tính xác thực của các nội dung và kết quả đạt được trong luận văn

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Vũ Phúc Hưng

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

Tên đề tài 1

Lý do chọn đề tài 1

Giới hạn nghiên cứu 3

Phương pháp nghiên cứu 3

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4

Cấu trúc luận văn 4

PHẦN NỘI DUNG 6

CHƯƠNG I TỔNG QUAN KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC PHỐ NGUYỄN QUANG BÍCH 6

1.1 Khái quát chung về sự hình thành và phát triển Khu phố Cổ Hà Nội 6

1.1.1 Vị trí và giới hạn Khu phố Cổ trong đô thị Hà Nội 6

1.1.2 Sơ lược lịch sử phát triển của Khu phố Cổ Hà Nội 2

1.2 Vị trí và vai trò của phố Nguyễn Quang Bích trong phố Cổ 7

1.2.1 Vị trí phố Nguyễn Quang Bích 7

1.2.2 Vai trò của phố Nguyễn Quang Bích trong Khu phố Cổ 11

1.3 Thực trạng không gian kiến trúc phố Nguyễn Quang Bích 11

1.4 Các nghiên cứu liên quan và nội dung nghiên cứu đặt ra phố Nguyễn Quang Bích 18

1.4.1 Các nghiên cứu bảo tồn Khu phố Cổ 18

1.4.2 Các nghiên cứu , dự án bảo tồn chỉnh trang phố cổ 20

1.5 Những vấn đề và nội dung cần nghiên cứu: 23

CHƯƠNG II: CƠ SỞ KHOA HỌC XÁC ĐỊNH ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ

KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC PHỐ NGUYỄN QUANG BÍCH 25

2.1 Đặc điểm và giá trị không gian kiến trúc phố Nguyễn Quang Bích 25

2.1.1 Loại hình, đặc điểm kiến trúc công trình 25

2.1.2 Đặc điểm cấu trúc và không gian tuyến phố 53

2.1.3 Thành phần và chức năng sử dụng không gian tuyến phố 53

2.2 Cơ sở pháp lý 54

2.1.1 Luật di sản, nghị định bảo tồn di sản sản văn hóa 54

2.2.2 Chính sách của Nhà nước về bảo tồn phố Cổ 55

2.2.3 Các văn bản pháp lý về bảo tồn di sản đô thị 56

2.3 Cơ sở lý thuyết để bảo tồn tuyến phố 57

2.3.1 Các hiến chương quốc tế 57

2.3.2 Các yếu tố liên quan đến việc bảo tồn và chỉnh trang 60

2.4 Cơ sở lý thuyết để chỉnh trang phố Nguyễn Quang Bích 64

2.4.1 Cải tạo không gian kiến trúc và kiểm soát phát triển 67

2.4.2 Tài nguyên du lịch văn hóa và tác động của nó đối với cộng đồng 68 2.5 Bài học và kinh nghiệm thực tế trong, ngoài nước 72

2.5.1 Kinh nghiệm trong nước 72

2.5.2 Kinh nghiệm trên thế giới 76

CHƯƠNG III: CÁC GIẢI PHÁP BẢO TỒN VÀ CHỈNH TRANG KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC PHỐ NGUYỄN QUANG BÍCH 80

3.1 Quan điểm, nguyên tắc chung về bảo tồn và chỉnh trang không gian kiến trúc phố Nguyễn Quang Bích 80

3.1.1 Xác định tiềm năng bảo tồn phố Nguyễn Quang Bích 80

3.1.2 Giữ gìn và phát huy đặc tính hình thái không gian kiến trúc 81

3.1.3 Quan điểm, nguyên tắc bảo tồn và cải tạo thích ứng di sản 83

3.2 Giải pháp bảo tồn và chỉnh trang không gian kiến trúc phố Nguyễn Quang Bích 85

3.2.1 Bảo tồn và cải tạo thích ứng kiến trúc công trình 85

3.2.2 cải tạo không gian và cơ sở hạ tầng 87

3.2.3 Cải tạo và chỉnh trang đoạn phố điển hình 88

3.2.4 Các hình thức bảo tồn và cải tạo nhà ở 89

3.3 Quản lý bảo tồn và phát triển không gian kiến trúc tuyến phố Nguyễn Quang Bích 92

3.3.1 Đề xuất chính sách tổ chức quản lý 92

3.3.2 Phát triển du lịch văn hóa bền vững 93

3.3.3 Sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn và chỉnh trang không gian kiến trúc tuyến phố Nguyễn Quang Bích 94

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 95

Kết luận 95

Kiến nghị 96

DANH MỤC HÌNH ẢNH MINH HỌA

Bảng

2.13

Bảng thống kê thành phần và chức năng sử dụng không gian

Khu phố Cổ là di tích lịch sử cấp Quốc gia có giá trị về cấu trúc không gian đô thị gắn với các phố nghề, phường nghề và lễ hội truyền thống, hệ thống di sản, di tích kiến trúc có ý nghĩa văn hóa qua các giai đoạn lịch sử Đồng thời đây cũng là loại hình sản phẩm du lịch mang sắc thái độc đáo, đa dạng, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc và có tính cạnh tranh cao

Đối với những người đã từng đặt chân qua con phố thì không thể không nhắc đến vẻ đẹp cổ kính và yên bình nơi đây, một con phố đặc biệt với không gian đô thị rất đặc trưng Cùng với sự hồi phục và phát triển kinh tế, Khu phố

Cổ hiện có nhiều thuận lợi phát triển kinh tế, văn hóa Hằng năm, số lượng khách du lịch đến phố cổ ngày càng tăng, thúc đẩy hệ thống dịch vụ, nhà hàng, khách sạn ngày càng nhiều Tuy nhiên, do dân cư tập trung đông, hạ tầng cơ sở bị xuống cấp rất nhanh Điều đó đặt ra nhiệm vụ phải bảo tồn, tôn tạo Khu phố Cổ, vừa lưu giữ được giá trị văn hóa truyền thống, vừa bảo đảm phát triển bền vững Khu phố Cổ trong tương lai Thêm vào đó là thực trạng một số hộ dân xây dựng mới có chiều cao vượt quá chiều cao cho phép làm ảnh hưởng đến cảnh quan kiến trúc chung của tuyến phố

2

Nhận thức được tầm quan trọng của các vấn đề nêu trên trong việc bảo tồn tôn tạo tuyến phố Đề tài “Bảo tồn và chỉnh trang kiến trúc mặt đứng phố Nguyễn Quang Bích” là một đóng góp cần thiết nhằm lưu giữ lại các giá trị và phát huy bản sắc kiến trúc trên con phố đã hàng trăm năm tuổi này

Mục tiêu nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu sự hình thành và phát triển thực trạng không gian kiến trúc phố Nguyễn Quang Bích trong sự chuyển hóa khu phố Cổ Hà Nội, nhằm mục tiêu:

Giữ gìn giá trị không gian kiến trúc tuyến phố Nguyễn Quang Bích

Phát triển không gian đó một cách hài hòa nhất trong sự phát triển không ngừng của xã hội ngày nay

Thực tế ở nước ta là một quốc gia đang phát triển, kiến trúc cũng đồng bộ theo xu hướng vươn lên đáp ứng nhu cầu không ngừng đòi hỏi của xã hội mà mặt trái của nó là việc chúng ta bỏ quên các giá trị xưa cũ để chạy theo các xu hướng kiến trúc hiện đại Đối với Việt Nam chúng ta, đã đi chậm lại khá nhiều, do đó trên lĩnh vực học thuật và lý luận thực tiễn lại càng đòi hỏi có sự quan tâm và hoàn chỉnh

Hiện tượng kiến trúc bị nhìn nhận một cách đơn giản, sai lệch, hoặc thậm chí ngộ nhận là điều đang diễn ra ở hầu khắp Điều đó cho thấy việc đánh giá đúng mức các giá trị kiến trúc còn tồn tại là điều rất quan trọng Trong khuôn khổ của đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên, mục đích của đề tài này là :

“Góp phần xây dựng cái nhìn đúng mức vào giá trị kiến trúc của các con phố

Cổ còn tồn tại ở Hà Nội” để từ đó có thể lưu giữ và phát huy các giá trị đó

3

Lưu giữ và phát huy giá trị kiến trúc các con phố luôn là cơ sở để xây dựng một đô thị có truyền thống và đặc trưng riêng, góp phần nâng cao chất lượng nhìn nhận vào giá trị kiến trúc Đối với cá nhân làm đề tài này là giúp nâng cao hiểu biết, tìm ra phương cách ứng xử phù hợp với các công trình có nhiều giá trị lịch sử và văn hóa

Giới hạn nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: không gian kiến trúc tuyến phố Nguyễn Quang Bích

Phạm vi nghiên cứu: tuyến phố Nguyễn Quang Bích

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thống kê: đây là phương pháp trên cơ sở điều tra thực tế, khảo sát thu thập số liệu, ghi hình, chụp ảnh Từ đó lập bảng biểu thống kê để đánh giá tổng quan thực trạng một cách khoa học và đáng tin cậy

Phương pháp phân tích: là phương pháp trên cơ sở phân tích, so sánh, suy luận, đối chiếu với đối tượng nghiên cứu tương tự, để từ đó đưa ra những định hướng, giải pháp tổ chức không gian kiến trúc đáp ứng nhu cầu phát triển của khu phố Cổ Hà Nội

Xác định những công trình cần cải tạo: đó là những nhà tập thể hiện đã xuống cấp và bị phá vỡ hình thức, kết cấu dưới tác động của kinh tế thị trường, những nhà dân xây bằng vật liệu tạm bợ chắp vá

Xác định những công trình cần chỉnh trang: đó là những công trình có độ cao tầng chênh lệch quá nhiều, mặt đứng, màu sắc, chi tiết kiến trúc…thiếu

mĩ quan

Cải tạo theo điểm: Nếu các công trình hư hỏng không tập trung vào một khu vực mà nằm rải rác thì tiến hành cải tạo đồng thời ở các điểm đó rồi mở rộng dần

Cải tạo theo tuyến: Thường kết hợp đồng thời cải tạo công trình mặt phố với hoàn chỉnh, mở rộng mặt cắt đường phố chính kéo dài theo hướng của đường phố

Cải tạo theo dải: Cải tạo các công trình mặt phố rồi tiến vào dần vào các lớp nhà phía trong theo từng dải song song

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Góp phần ứng dụng vào hệ thống đào tạo kiến trúc sư trong đó đặc biệt là chuyên ngành bảo tồn di sản

Góp phần phục vụ công tác quản lý của Nhà nước về bảo tồn phố Cổ Hà Nội

Góp phần khai thác tiềm năng một cách đúng hướng để nâng cao hiệu quả

sử dụng, góp phần bảo vệ di sản quý báu này

Cấu trúc luận văn

Cấu trúc luận văn gồm 3 phần: Mở đầu, nội dung và kết luận, kiến nghị

5

Phần mở đầu nêu lý do chọn đề tài, mục đích nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Phần nội dung của luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Tổng quan không gian kiến trúc phố Nguyễn Quang Bích.Chương 2: Cơ sở khoa học xác định đặc điểm và giá trị không gian kiến trúc phố Nguyễn Quang Bích

Chương 3: Các giải pháp bảo tồn và chỉnh trang không gian kiến trúc phố Nguyễn Quang Bích

Phần kết luận và kiến nghị;

THÔNG BÁO

Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui

lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện

– Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội

Email: digilib.hau@gmail.com

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN

là phố Nguyễn Quang Bích chính là bảo tồn di sản văn hóa vật thể, cũng từ đó mới bảo toàn được di sản văn hóa phi vật thể

Đề xuất của luận văn mới chỉ ở mức phân tích những giá trị lịch sử khu phố Nguyễn Quang Bích trên tổng thể lịch sử phố Cổ Hà Nội, lịch sử hình thành Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội, từ đó đưa ra các giải pháp tổ chức quy hoạch, tổ chức không gian kiến trúc, bao gồm cả cơ sở pháp lý để bảo tồn

tu tạo, các giá trị di sản kiến trúc, di sản tôn giáo tín ngưỡng…của người dân phố Nguyễn Quang Bích Mặt khác, đề xuất của luận văn còn đề cập đến bảo tồn và phát triển môi trường sống, phù hợp với môi trường sống thời văn minh hiện đại, thời hội nhập quốc tế

Trong đề xuất của luận văn còn quan tâm đến lợi ích của người dân, người dân khi phải đi sống ở nơi ở mới, có chính sách tái định cư phù hợp, người

96

dân được ở lại, thì phải có một không gian sống phù hợp, có dịch vụ phù hợp tồn tại và phát triển ngay trong ngôi nhà, hàng phố của mình Trong đó có nêu

rõ về ngành nghề thủ công mỹ nghệ gò đồng, trạm đồng có sức thu hút du lịch, để từ đó phát triển bền vững công tác bảo tồn các di sản văn hóa vật thể cũng như phi vật thể còn lại

+ Không cấp phép xây dựng mới các ngôi nhà, khi không đủ các tiêu chí

về mật độ xây dựng, hệ thống hạ tầng kỹ thuật…

+ Không cấp giấy phép kinh doanh các ngành nghề không phù hợp với định hướng bảo tồn giá trị di sản văn hóa kiến trúc và giá trị văn hóa phi vật thể, và không phù hợp với các dịch vụ du lịch và phát triển du lịch

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lịch sử Hà Nội - Philippe Papin

2 Theo tư liệu của Ban quản lý phố Cổ Hà Nội (phocohanoi.gov.vn/)

3 Nguyễn Thế Bá, (2000), Đô thị Việt Nam với vấn đề giữ gìn bản sắc dân tộc, Tài liệu hội thảo bản sắc dân tộc trong QH và KT, Hà Nội

4 Đặng Văn Bài (2001), Bảo tồn văn hóa di sản đô thị trong xu hướng phát triển bền vững Hà Nội và hội nhập, Bộ Văn Hóa

5 Bộ môn lý luận và bảo tồn di sản kiến trúc (2002), Cơ sở lý luận về bảo tồn di sản kiến trúc, đề tài cấp nhà trường

6 Đặng Thái Hoàng (1995), Quy hoạch đô thị cổ đại và trung đại thế giới

7 Hoàng Đạo Kính (2002), Di sản văn hóa trùng tu và bảo tồn, NXB Thông tin, Hà Nội, tr5-25

8 Nguyễn Tố Lăng (2000), Di sản văn hóa trùng tu và bảo tồn, NXB Thông tin, Hà Nội, tr5-25

9 Nguyễn Tố Lăng (2000), Vấn đề quy hoạch cải tạo không gian khu ở tại

Hà Nội theo khuynh hướng phát triển bền vững, Luận án TS

10 Nguyễn Khởi (2002), Bảo tồn và trùng tu các di tích Kiến trúc, NXB Xây dựng, Hà Nội

11 Hoàng Mạnh Nguyên (2001), Giải pháp thích ứng nhà ở đô thị truyển thống với cuộc sống hiện đại tại Việt Nam, Luận án TS

12 Nguyễn Vũ Phương (2000), Bảo tồn các thành phố lịch sử ở Italia

13 Nguyễn Vũ Phương, Bền vững về kỹ thuật và văn hóa – xu hướng phát triển kiến trúc hiện đại có bản sắc trong tương lai

14 SIDA – Thụy Điển (1996), Nghiên cứu cải tạo ô phố thí điểm – phố Cổ

PHỤ LỤC Hình ảnh hiện trạng các ngôi nhà trên phố Nguyễn Quang Bích

Nhà số 18 Nhà số 20 Nhà số22 Nhà số 24

Nhà số 15 Nhà số 17 Nhà số 19 Nhà số 21