PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NAM TỪ LIÊMTRƯỜNG TIỂU HỌC PHƯƠNG CANH ***** SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM HÌNH THÀNH KĨ NĂNG TỰ ĐỌC – TỰ KHÁM PHÁ, TÌM HIỂU KIẾN THỨC QUA CÁC GIỜ ĐỌC SÁCH THƯ VIỆN CHO
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NAM TỪ LIÊM
TRƯỜNG TIỂU HỌC PHƯƠNG CANH
*****
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
HÌNH THÀNH KĨ NĂNG TỰ ĐỌC – TỰ KHÁM PHÁ, TÌM HIỂU KIẾN THỨC QUA CÁC GIỜ ĐỌC SÁCH THƯ VIỆN
CHO HỌC SINH LỚP 1 – 2
Lĩnh vực: Thư viện
Tác giả: Nguyễn Thị Minh Trâm
Giáo viên thư viện
NĂM HỌC 2014 - 2015
Trang 2A ĐẶT VẤN ĐỀ
I Lí do chọn đề tài:
1.Cơ sở lí luận:
Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta đã được Đảng, Nhà nước cũng như các cấp quản lí giáo dục rất quan tâm Để đổi mới phương pháp dạy và học đòi hỏi: “Người dạy phải dạy thật, người học phải học thật” Lối dạy mới được áp dụng dưới hình thức dạy học “Bàn tay nặn bột”: học sinh được hoạt động tư duy càng nhiều càng tốt Giáo viên chỉ là người tổ chức, trọng tài cho các nhóm làm việc, học sinh tranh luận chất vấn nhau nếu có điểm tranh cãi chưa ngã ngũ thì giáo viên sẽ là người giúp học sinh giải quyết
Đó là kiểu dạy lấy người học làm trung tâm, kiểu học lấy việc tự học có hướng dẫn làm chính Để học tập theo phương pháp mới đạt hiệu quả, học sinh phải tự trang bị cho mình kĩ năng tự học, tự tìm hiểu kiến thức mới Chính vì vậy, thư viện phải trở thành “Lớp học thứ hai” của mỗi nhà trường Giáo viên thư viện phải là người định hướng cho học sinh trong việc tìm thông tin phục vụ cho việc học tập
2 Cơ sở thực tiễn:
Trẻ em hiện nay sớm được tiếp cận với các phương tiện thông tin, nghe nhìn hiện đại như ti vi, điện thoại, máy tính, mạng Internet Muốn tìm kiếm thông tin
gì, các em chỉ cần nhấp chuột là xong Vì vậy, thói quen đọc sách của học sinh tiểu học nói riêng, thanh thiếu niên nói chung đang có nguy cơ mất dần vì các phương tiện nghe nhìn hầu như đã chiếm hết thời gian và sự say mê của các em Các em chỉ thích xem – nghe mà không thích đọc Nhưng Internet không phải là kho tài nguyên vô tận, nhiều trang web có giá trị không thể truy cập được Chỉ có khoảng 8% trong số đó là tạp chí và sách thì lại ít hơn rất nhiều (theo thống kê của Google) Không phải tài liệu gì cũng được chia sẻ trên Internet Lượng tài liệu khoa học đã phát hành được chia sẻ trên Internet rất ít: chỉ khoảng 2000 tài liệu trong số 1,5 tỷ tài liệu khoa học đã phát hành kể từ năm 1970 đến nay Làm thế nào có thể tiếp cận với khối lượng tài liệu còn lại? Đó chính là thư viện Nếu
có được kĩ năng tự học, tự tìm hiểu kiến thức qua sách báo, các em sẽ tự tích lũy kiến thức cho mình một cách hiệu quả nhất Đọc sách, tìm hiểu kiến thức trong sách còn giúp các em phát triển trí tưởng tượng, ngôn ngữ và tư duy ngày càng phát triển và hoàn thiện hơn
Là giáo viên thư viện, tôi luôn trăn trở suy nghĩ, làm sao hình thành cho các em
kĩ năng tự đọc qua các giờ đọc sách ở thư viện để các em có ý thức tự học một cách tốt nhất
Trang 3II Mục đích nghiên cứu:
1 Tìm hiểu và xây dựng nề nếp đọc sách của thư viện sao cho có hiệu quả
2 Hình thành cho học sinh kĩ năng tự học, tự nghiên cứu tìm hiểu kiến thức qua sách báo Qua đó thu hút học sinh đến thư viện học tập, nghiên cứu một cách thường xuyên, hiệu quả
III Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh khối 1- 2 trường tiểu học Phương Canh
IV Đối tượng khảo sát, thực nghiệm:
Học sinh lớp 1B, 1C, 2B, 2C trường tiểu học Phương Canh
V Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu:
Bắt đầu nghiên cứu từ năm học 2012- 2013 với lớp 1B, 1C và năm học
2013-2014 với lớp 2B, 2C Kết thúc vào tháng 5 năm 2013-2014
Trang 4
B NỘI DUNG.
I Những nội dung lý luận có liên quan trực tiếp đến sáng kiến kinh nghiệm:
1 Vai trò của thư viện trường học nói chung và thư viện trường tiểu học nói riêng:
Thư viện trường học là một phần không thể thiếu của quá trình giáo dục Thư viện hỗ trợ cho học sinh kĩ năng nghiên cứu và thực hành trong đánh giá và xử lí thông tin, giúp học sinh tiếp cận với các nguồn thông tin và tạo cơ hội để học sinh tiếp cận với các ý tưởng, kinh nghiệm và quan điểm đa dạng
Thư viện trường học góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, xây dựng nước ta ngày càng to đẹp hơn, văn minh hơn
Thư viện trường tiểu học góp phần đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục, chuẩn bị cho việc tự học, tự nghiên cứu độc lập cho học sinh Thư viện không những là cơ
sở vật chất trọng yếu mà còn là trung tâm sinh hoạt văn học, khoa học của nhà trường
Trong điều I của Quy chế về tổ chức và hoạt động thư viện trường phổ thông đã xác định: “… Thư viện góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên, bồi dưỡng kiến thức cơ bản về khoa học thư viện và xây dựng thói quen tự học,
tự nghiên cứu cho học sinh, tạo cơ sở từng bước thay đổi phương pháp dạy học…”
2 Chức năng, nhiệm vụ của thư viện trường học:
Với chức năng truyền thông, thư viện có nhiệm vụ thu thập và tích lũy các nguồn tài liệu để có thể đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của học sinh
Với chức năng là động lực cải tiến giáo dục, thư viện trường học có nhiệm vụ tuyển chọn và bổ sung các sách báo và tài liệu phù hợp với chương trình giáo dục
Thư viện còn có nhiệm vụ hướng dẫn học sinh sử dụng thư viện hiệu quả và khuyến khích việc đọc sách, việc học tập, nghiên cứu một cách độc lập
3 Cơ sở tâm sinh lý của học sinh tiểu học:
Đặc điểm về mặt cơ thể:
Hệ thần kinh cao cấp đang hoàn thiện về mặt chức năng, tư duy của các em chuyển dần từ trực quan hành động sang tư duy hình tượng, tư duy trừu tượng
Do đó các em rất hứng thú với các trò chơi trí tuệ như đố vui, tìm ô chữ, kể chuyện theo sách… Dựa vào cơ sở sinh lý này, giáo viên thư viện nên cuốn hút các em vào các cuộc thi đố vui qua sách nhằm phát triển tư duy cho các em Tưởng tượng của học sinh tiểu học đã phát triển phong phú hơn so với trẻ mầm non nhờ có bộ não phát triển và vốn kinh nghiệm ngày càng dày dặn.Ở đầu
Trang 5tuổi tiểu học thì hình ảnh tưởng tượng còn đơn giản, chưa bền vững và dễ thay đổi Ở cuối tuổi tiểu học, tưởng tượng tái tạo đã bắt đầu hoàn thiện, tưởng tượng sáng tạo tương đối phát triển Qua đây, giáo viên thư viện phải phát triển tư duy
và trí tưởng tượng của các em qua các câu chuyện, cuốn sách về khoa học vui,
về kĩ năng sống, về lịch sử …để các em có cơ hội phát triển quá trình nhận thức của mình một cách toàn diện
Hoạt động của học sinh tiểu học:
Nếu như ở bậc mầm non hoạt động chủ đạo của trẻ là vui chơi thì đến tuổi tiểu học, hoạt động chủ đạo của trẻ đã thay đổi về chất, chuyển từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học tập Tuy nhiên nhu cầu vui chơi của các em còn rất lớn, khả năng tập trung chú ý còn chưa cao
Thời kỳ đầu của lứa tuổi tiểu học, học sinh gặp phải một số khó khăn do thay đổi nếp sống, thay đổi môi trường hoạt động Trẻ dần mở rộng mối quan hệ với giáo viên Đến cuối tuổi tiểu học, các mối quan hệ của trẻ ngày càng phong phú, trẻ đã quen và thành thạo với môi trường mới, hoạt động tư duy, trí nhớ, ngôn ngữ phát triển Trẻ được chuẩn bị đầy đủ để bước vào giai đoạn mới, giai đoạn trung học cơ sở
II Thực trạng vấn đề nghiên cứu:
1 Thực trạng của trường và thư viện:
Trường tiểu học Phương Canh là ngôi trường khang trang, sạch đẹp, rộng rãi,
có đủ cơ sở vật chất cho việc giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh Năm học 2005 – 2006 nhà trường đạt danh hiệu “Trường chuẩn Quốc gia mức độ I” và là một trong ba trường được Sở Giáo dục đào tạo Hà Nội công nhận là
"Trường học thân thiện – Học sinh tích cực"
Thư viện của trường được bố trí ở nơi thuận tiện nhất trong trường với diện tích
100 m2 và một dãy sảnh rộng thoáng mát có rất nhiều ghế đâ, bồn hoa… tạo khung cảnh xanh yên tĩnh cho học sinh khi đến đọc sách Cơ sở vật chất của thư viện rất đầy đủ và hiện đại như ti vi, đầu đĩa, máy tinh được nối mạng, điều hòa, máy hút bụi và được trải thảm toàn bộ diện tích phòng đọc của học sinh Sách trong thư viện được bổ sung hàng năm Đến nay lượng sách tham khảo lên tới
7870 bản
Từ năm học 2005 – 2006, thư viện đã đạt danh hiệu “Thư viện đạt chuẩn” và luôn giữ vững danh hiệu đó đến nay
2 Khó khăn:
Trường tiểu học Phương Canh thuộc phường Phương Canh, một vùng nông thôn mới lên phường Kinh tế của người dân chủ yếu là sản xuất nông nghiệp và tiểu thủ công nên đời sống còn nhiều khó khăn do thu nhập thấp.Do tốc độ đô thị
Trang 6hóa nhanh, nhiều gia đình mất ruộng đất hoặc không có đất để canh tác, đời sống gặp nhiều khó khăn Nhiều bậc phụ huynh chưa có điều kiện chăm lo chu đáo cho con em mình, các em ít có điều kiện tiếp xúc với sách báo Trình độ nhận thức của học sinh không đồng đều nên gặp nhiều khó khăn trong giảng dạy
Học sinh lớp 1 – 2 đầu cấp khi mới ra lớp, các em gặp phải một số khó khăn do thay đổi nếp sống, thay đổi môi trường học tập nên việc lĩnh hội kiến thức còn hạn chế
III Một số biện pháp và quá trình thực hiện nhằm hình thành kĩ năng tự đọc sách cho học sinh lớp 1- 2.
Từ thực trạng trên, qua những việc đã làm và đang làm, tôi xin đưa ra một số
biện pháp nhằm hình kĩ năng “Tự đọc sách, tự học, tự nghiên cứu” cho học
sinh lớp 1- 2 Kĩ năng này cần được xây dựng và hình thành cho các em ngay trong thời gian đầu đến trường học tập, tiếp cận với kiến thức mới
1.Sắp xếp, trang trí thư viện hợp lí, khoa học và đẹp mắt, phù hợp với tâm lí trẻ thơ.
Phòng đọc dành cho học sinh được trải thảm đỏ toàn bộ diện tích, thường xuyên được vệ sinh sạch sẽ để các em có thể chọn vị trí ngồi đọc sách thoải mái Thư viện được trang bị các ghế ngồi nhiều chủng loại với màu sắc nổi bật xanh,
đỏ, vàng… Trên tường vẽ một bức tranh lớn khổ 3m x 7m với hình các con vật ngộ nghĩnh nhiều màu sắc đẹp nhằm tạo hứng thú cho học sinh khi vào thư viện Trên tường cũng còn có các khẩu hiệu về sách như:
“Sách này em quý em yêu Đọc xong em cất gọn gàng chớ quên”
Và : “Chỉ có sách và người thầy mới làm nên trường học”
Trang 7
Thư viện được trang trí đẹp mắt
Các tủ sách có màu sắc nổi bật và nhiều hình dáng kích thước như tủ hình ngòi bút, tủ hình ngôi nhà nhiều ngăn nhiều tầng, tủ xoay, tủ một mặt, hai mặt… được sắp xếp, bố trí hợp lý để học sinh chọn sách được thuận tiện
Sách trong thư viện được sắp xếp dưới dạng kho mở theo từng chủ đề, mỗi tủ sách là 1 – 2 chủ đề và được đặt tên phù hợp với tâm lí của học sinh, giúp các em
dễ đọc, dễ nhớ: “Bé học sử Việt”, “Bác Hồ kính yêu”, “Thế giới cổ tích”, “Khám phá khoa học”, “ Em tập đọc thơ”, “Tìm hiểu pháp luật”, “Chuyên mục đố vui”,
“Em học kĩ năng sống”, “Em yêu văn học”… Cách sắp xếp như thế không chỉ có
ý nghĩa về mặt mỹ thuật mà còn giúp học sinh thích thú khi vào thư viện, các em hứng thu với việc tìm hiểu sách báo trong thư viện
2.Hướng dẫn học sinh lớp 1 làm quen với thư viện.
Trong tháng chín – tháng đầu tiên của năm học, học sinh lớp Một mới bắt đầu làm quen với con chữ, nhiều em đọc chưa thạo hoặc chưa biết đọc Lần đầu tiên các em đến thư viện còn rất nhiều bỡ ngỡ Giáo viên thư viện hướng dẫn và sắp xếp chỗ ngồi cho các em cho hợp lý Các em được xếp ngồi theo nhóm, tổ để khi đọc sách theo nhóm hoặc chơi trò chơi theo nhóm cho thuận tiện
Giáo viên giới thiệu cho các em biết về nội qui khi ra vào thư viện, giới thiệu tên gọi và chủ đề các tủ sách Để học sinh dễ ghi nhớ chủ đề của từng tủ sách, giáo viên đưa ra các câu đố, câu hỏi gợi mở cho các em tìm hiểu Ví dụ:
Trang 8-Tủ sách số 5 có hình gì? Chủ đề sách là gì? (… tủ hình ngòi bút, chủ đề
“Em yêu khoa học”)
-Con hãy chỉ vị trí tủ sách ngôi nhà số 6? Hãy đọc tên chủ đề tủ sách đó? (Truyện tranh cổ tích dân gian)
3 Hướng dẫn học sinh làm quen với việc tìm sách trong thư viện.
Khi học sinh đã ghi nhớ tên và chủ đề của các tủ sách, giáo viên hướng dẫn các em cách tìm sách theo chủ đề qua trò chơi “Chọn sách đúng, cất sách gọn”
Học sinh biết chọn sách đúng
Cách chơi: mỗi lượt chơi có từ hai đến bốn em tham gia chia làm hai nhóm, mỗi nhóm chọn sách theo mội chủ đề,trong thời gian một phút nhóm nào chọn đúng và nhanh hơn là thắng Giáo viên thư viện là người điều khiển trò chơi, học sinh cả lớp làm khán giả và sẽ nhận xét nhóm nào chọn sách đúng, cất sách gọn
Trang 9Giáo viên có thể kể cho các em nghe một câu chuyện về các con vật hoặc một truyện cổ tích trong sách ở thư viện sau đó yêu cầu các em tìm quyển sách ấy Nếu các em lúng túng có thể gợi ý quyển sách đó thuộc chủ đề gì, chủ đề ấy ở tủ sách nào
(Lên lớp 3 – 4 – 5, các em sẽ được hướng dẫn tìm sách qua hệ thống mục lục)
4 Xây dựng và thiết kế các tiết đọc sách phù hợp với tâm sinh lý của học sinh.
Học sinh lớp 1 – 2 chưa có ý thức chọn sách để đọc nên giáo viên thư viện cần xây dựng cho các em các giờ đọc sách theo từng thời điểm, từng chủ đề thích hợp
Với học sinh lớp 1:
- Từ tuần 1 đến tuần 8, các em làm quen với con chữ, nhiều em đọc chưa thạo hoặc chưa biết đọc Các tiết đọc sách thường chia làm hai phần: giáo viên thư viện đọc truyện và xem băng
Khi đọc truyện , giáo viên nên chọn các truyện về các chủ đề trường học, truyện đạo đức, truyện cổ tích… Các truyện nên ngắn gọn, hấp dẫn thu hút sự chú ý của các em Sau mỗi câu chuyện nên có các câu hỏi tìm hiểu truyện để kích thích sự suy nghĩ của các em
Phần xem băng nên chọn các băng hình có tính giáo dục như các băng
“Pokemon cùng em học an toàn giao thông”, “Bác sĩ Thỏ và huyền thoại về vương quốc răng xinh”, “Bác sĩ mắt tỏ”…
- Từ tuần 9 đến tuần 18: các tiết đọc sách chia làm ba phần : Giáo viên đọc truyện (10 phút), học sinh đọc (10 – 12 phút), xem băng (8 – 10 phút), 5 phút dể
ổn định trật tự đầu giờ và cất sách cuối giờ.(Có giáo án minh họa ở phần cuối ) Khi học sinh đọc, giáo viên nên hướng cho các em chọn các loại truyện tranh
có nội dung ngắn như truyện tranh cổ tích, truyện tranh ngụ ngôn, truyện tranh giáo dục đạo đức… Giáo viên có thể gợi ý và hướng dẫn học sinh cách đọc, giúp các em củng cố các từ ngữ, âm vần đã được học ở trên lớp
-Sang học kỳ 2: Thời gian tự đọc sách của các em tăng lên, thời gian xem băng
và thời gian giáo viên thư viện đọc sách được rút ngắn lại, hoặc xen kẽ 1 tiết giáo viên đọc – học sinh đọc, 1 tiết học sinh đọc – xem băng
Với lớp 2:
Khả năng đọc của các em cao hơn lớp 1 nên thời gian đọc của học sinh lớp 2 tăng lên 20 phút / 1 tiết, 10 phút giáo viên đọc sách cho các em nghe hoặc xem băng Giáo viên cũng nên dành 5 phút đầu giờ giới thiệu hoặc điểm sách theo chủ
đề để các em biết chọn sách đúng chủ đề
5 Xây dựng và thực hiện các tiết đọc sách theo chủ đề
Trang 10Dựa vào kế hoạch và chủ đề các tháng mà giáo viên thư viện xây dựng các tiết đọc sách theo chủ đề phù hợp Mỗi tháng mỗi lớp có bốn tiết đọc sách thì có hai tiết đọc sách theo chủ đề tháng và hai tiết đọc sách theo chủ đề khác
-Tháng 9: chủ đề “Vui hội khai trường”
Học sinh lớp 1 – 2 làm quen với thư viện và nghe, đọc, xem băng các sách, truyện về chủ đề nhà trường
-Tháng 10: chủ đề “Thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến”
Học sinh được nghe đọc các sách truyện cổ tích về Hà Nội, truyện về nhân vật lịch sử hay di tích lịch sử của Hà Nội
-Tháng 11: chủ đề “ Thầy cô giáo kính yêu”
Học sinh được nghe đọc các sách , truyện nói về tình cảm thầy trò
6 Kiểm tra kiến thức của học sinh qua mỗi giờ đọc sách dưới hình thức đố vui, kể chuyện theo sách, thi vui đọc sách.
Nhằm tạo hứng thú và kích thích sự khám phá, tìm hiểu kiến thức của học sinh, giáo viên đưa ra các câu hỏi câu đố theo nội dung sách vào đầu giờ đọc để hướng các em chọn sách đúng chủ đề để đọc Sắp kết thúc giờ đọc, giáo viên nhắc lại các câu hỏi, câu đố đó và yêu cầu các em giải đáp Nên tổ chức kiểm tra một cách linh hoạt để tránh nhàm chán
Ví dụ: Khi đọc cho học sinh lớp 1- 2 nghe các câu chuyện về nhân vật lịch sử,
di tích lịch sử hay danh lam thắng cảnh của Hà Nội, giáo viên đưa ra câu đố để kiểm tra:
Một vùng trời nước mênh mang Bâng khuâng truyền thuyết trâu vàng truyền lưu
(Là hồ nào?) Nước xanh xanh đến lạ lùng
Rùa thiêng ẩn hiện với cây gươm thần
(Là hồ nào?)
Ba tuổi chưa nói chưa cười
Cứ nằm yên lặng nghe lời mẹ ru Chợt nghe nước có giặc thù Vụt cao mười trượng đánh quân thủ tan xương
(Là ai?) Khi học sinh đọc bộ sách “Hãy xem tôi lớn lên như thế nào” nói về một số loài vật thi giáo viên đưa ra các câu đố về con vật:
