Thanh toán thẻ tại việt nam hiện trạng và một số biện pháp phát triển

Va con chu'a dang k~ trong t6ng gia tri thanh toan cua toan Xa hQi nhu'ng Slf phat tri~n tren linh VlfC nay thlfc slf hua hyn nhfi'ng tiem nang to Ion trong nen kinh te' nu'oc ta hi~n na

BQ GIAO Dl)C VA DAO T~O

NGO HONG GIANG

" N' " " " ,:?

Chuyen nganh : Kinh doanh ngo~i thudng

Ma s6 : 5.02.05

LUAN vAN THAC SY KINH TE

NGUOI Hu'ONG DAN KHOA HOC:

1

LOICAMON

Em xin chan th~mh cam dn cac Th~y Co Khoa Thu'dng M<;ti - Du Lich Truong D~i h<;>c Kinh te'Thanh phO'H6 Chi Minh da t~n tlnh giang d~y, hu'ong d§:n em trong suO't qua trlnh h<;>c t~p

Em xin d~c bi<%t gll'i de'n Tie'n si Le Ta'n BU'u, ngu'oi th~y, ngu'oi hu'ong d§:n khoa h<;>c long bie't dn sau sac v~ sv t~n tam, long nhi<%t tlnh va nhung hu'ong d§:n, chi bao quy bau trong suO't thai gian giup do em hoan thanh Iu~n van nay Em kinh chuc th~y sue khoe, g~t hai them nhi~U thanh tlfll trong cong tac nghien CUu khoa hQC Va S\l' nghi<%p giao d\lC - dao t~O

cua nu'oc nha, g6p ph~n dao t~o cho da't nu'oc nhil'ng the' h<% sinh vien u'u tu

Xin tran tr<;>ng cam dn cac Co Chu, cac Anh Chi cung h<;>c va Quy vi quan tam de'n d~ tai

vl nhung y kie"n dong g6p chan thanh, xac dang va nhung giup do nhi<%t tlnh trong suO't qua trlnh h<;>c t~p va thvc hi<%n d~ tai

M()t l~n nil'a, ngu'oi vie"t xin tran tr<;>ng cam dn

MUCLUC

0 ?

L I CAM dN i

Ml)C Ll)C ii

DANH Ml)C TU VIET TAT v

, ? .R ' D~NH :vrlJf CAC BANG BIEU VA PHl) Ll)C : vi

LOI MO DAU vii

CHUdNG 1: 1

-" ,.t X ~ , A ~ , ? MQT SO VAN DE L Y LUAN VE THANH TOAN THE 1

1.1 Qua trlnh hlnh thanh va ljch sll' phat trien the thanh toan 2

-1.1.1 Qua trlnh hlnh th~tnh cua the thanh to an: 2

1.1.2 Ljch sll' phat trien cua the thanh to an: 4

-1.2 Thanh toan the - Phu'dng thuc thanh toan khong dung ti~n ml}t hi~n d~i 5

-1.2.1 Khai ni~m the thanh to an 5

-1.2.2 Mo ta va phan lo~i - Gioi thi~u cac phu'dng di~n ky thu~t chung cua the thanh toan -

6-1.2.2.1 Mo td the thanh todn: -

6-1.2.2.2 Phan lor;~i the thanh todn: -

8-1.2.3 GiOi thi~u m{)t s6lo~i the thanh toan chu ye'u du'<Jc dung r{)ng dii tren the' giOi: Visa Card, Master Card, JCB, Amex, -

10-1.2.3.1 VisaCard: -

10-1.2.3.2 JCB Card: 11

-1.2.3.3 MasterCard: 11

1.2.4 Cd che' va quy trlnh thanh to an 12

-1.3 Dl}c diem cua phu'dng thuc thanh toan the -

16-1.3.1 Vai tro va lqi ich cua vi~c sll'dl)ng the thanh toan: -

1.3.1.1 Lc;i fch cua the thanh todn doz wJi cdc bentham gia: -

16-1.3.1.2 Lc;i fch cua the thanh todn ddi wJi nha nu<Jc va toan xii hqi -

17-1.3.2 M{)t s6 nhu'qc diem cua vi~c sll' dl)ng the thanh toan: -

18-1.3.3 M{)t s6 rui ro trong vi~c phat hanh, sll' dl)ng va thanh toan the: -

18-1.4 Cd so phap ly cua vi~c phat hanh, sll' dl)ng va thanh toan the trong h~ th6ng ngan hang Vi~t Nam -

20-1.4.1 Quy djnh cua Lu~t cac t6 chile tin dl)ng v~ vi~c thlfc hi~n cac djch Vl) thanh ? ,:? h , d h dA A 1- h h,:, v· A N 20 toan cua cac to c uc tm l)ng o~t Qng tren an t o It(t am -

1.4.2 Quy djnh cua Ngan hang Nha nu'oc 21

1.4.3 Cac van ban phap quy co lien quan: 21

-1.5 Kinh nghi~m cua m{)t s6 nu'oc trong vi~c phat hanh va sll' dl)ng the thanh toan - 22

111

1 5 1 m ng Iyrn p at tnen t an toan t e t<:;ti K" h h"" h~ ·~ h h ~ h? H' Q an uoc: - 22-K

1.5.2 Kinh nghi~rn phat trien thanh toan the t<:;ti Trung Quo'c: 25

-KET LUAN CHUONG 1: -27

CHUONG 2: 29

-HO~ T DQNG PHAT HANH, SV D{JNG VA THANH TOAN THE T ~I VIeT NAM TRONG THOI GIAN QUA 29

-2.1 Tinh hlnh ph at h~mh va thanh to an the t<:;ti rn(>t so' ngan hang t<:;ti Vi~t N am 30

-2.1.1 Khai quat quy trlnh nghi~p Vl,l phat hanh va thanh toan the t<:;ti cac ngan hang Vi~t Narn: -

30-2.1.2 Ho~t d(>ng phat hanh va thanh toan the thanh toan t<:;ti ngan hang Ngo<:;ti Thu'dng Vi~t Narn (Vietcornbank): -

33-2.1.3 Ho<:;tt d(>ng phat hanh va thanh toan the thanh toan t<:;ti ngan hang TMCP A Chau (ACB) -

36-2.1.4 Ho<:;tt d(>ng phat hanh va thanh toan the thanh toan t<:;ti ngan hang EXIMBANK -

37-2.1.4.1 Tinh hznh phat himh the tc;ti Eximbank trong giai doCJ.n 2001- 2002: -

38-2.1.4.2 Tinh hznh thanh toan the tCJ.i Eximbank troflg giai doCJ.n 2000- 2002: -

392.2 M(>t so' nguyen nhan chu ye'u lam h<:;tn che' cong tac phat hanh va thanh toan the

- 40-T om a ve qua rm ~ t"t ~ ~ t ' h kh? ao sat p vc vv c o e ta1: -~ h h d ~ ' 40 -2 -2 1 Y eu to xa QI - tarn y -K -" ~ h" • " 1 ~ 42 -2.2.2 Ye'u to' phap Iy -

43-2.2.3 Ye'u to' chi phi -

44-2.2.3.1 Dffi v<Ji ngan hcmg phat hcmh, ngan hcmg thanh toan the: -

45-2.2.3.2 Dffi v<Ji nguai sit dr,mg the: -45

-2.2.3.3 Dol v<Ji dan vj chap nh(in the: -46

-2.2.4 Nguyen nhan xufft phat tu cac quy dinh v~ qmln ly ngo<:;ti ho'i (rn(>t so' di~rn h' ~ h' hd ? ~ d h ~ ? 1 ~ h -"•) 46 c ua p u P cua cac quy ln ve quan y ngo<:;ti 01 .••• •• •••• •• -

2.2.5 Nguyen nhan xufft phat tu thi tntong 48

-2.2.6 H<:;tn che' v~ cd sd h<:;t t~ng 49

-KET LUAN CHUONG 2:

-50-CHUONG 3: -

52-A K ? "' "' ,:? , , ' ? ?

MQT SO GIAI PHAP PHAT TRIEN HO~ T DQNG KINH DOANH VA SU D{JNG THE THANH TOAN T ~I VIeTNAM TRONG THOI GIAN TOI 52

-3.1 Dinh huang v~ huy d(>ng vo'n c6 lien quan de'n vi~c phat hanh va sll' dvng the thanh toan

-53-3.2 M(>t so' gicH phap va kie'n nghi nh~rn phat tri~n ho<:;tt d(>ng kinh doanhva sll' dvng th •t ·y·"tN e i:;\1 ly am rong vl gian vi -t th>~" tA" 53 -3.2.1 Dl,l' do an xu huang ph at tri~n thi tru'ong thanh to an the trong thoi gian toi -53 -3.2.1.1 Thj truiJng quffc te:· -

53-3.2.1.2 Tht truang trong nuoc:

-56-3.2.2 M()t s6 giai phap nh~m phat tri~n hoZJ.t d()ng kinh doanh va sll' dt.mg the -

56-3.1.2.1 Nh6m bi¢n phap vi mr;it xii hqi- tam ly (Nh6m bi¢n phap thuc dtly qudng

cao, uyen maz, tuyen truyen , -

-3.1.2.2 Nh6m bi¢n phap nhlim hoim thi¢n ca siJ phap ly

-59-3.1.2.3 Nh6m bi¢n phap nhlim hr;z thdp chi phf -

60-3.1.2.4 Nh6m bi¢n phap nhlim miJ rqng mr;zng luoi, tang cu&ng tfnh lien thong vi

t an toan t e gzua cac f! t ong ngan an g -

-3.1.2.5 Nh6m bi¢n phap h6 tr(/, djnh huang va phat triln C(/ siJ hr;z tdng -

62-3.1.2.6 Nh6m bi¢n phap vi ky thuqt- nghi¢p v~, phong ngaa va qudn ly rui ro.- 64

3.3 M()t s6 kie'n nghi gop ph~n ph at tri~n vi~c phat hanh, sll' dt.mg va thanh toan the tZJ.i

VH(t am trong t ch g1an tch: -• A N h' , 67 3.3.1 Kie'n nghi d6i voi Ngan Hang Nha Nttoc: -67-3.3.2 Kie'n nghi d6i voi B() Tai Chinh - 67 -

-3 -3 -3 K • I en ng l x h • d 01 A'• vo1 cac ngan ang t u'c1ng IDZJ.l -' • , " h' h • 67 KETLUAN -69-

-v ' , , &

DANH Ml)C TU VIET TAT

- ATM: Automatic Teller Machine: May giao dich tlf d<)ng, may rut ti€n tlf d<)ng

- ICA: Hi<%p H<?i The Lien Ngan Hang (Interbank Card Association)

- Incombank: Ngan Hang Cong Thttdng Vi<%t Nam

- Sacombank: Ngan Hang SaiGon Thttdng Tin

- Vietcombank: Ngan Hang Ngo~i Thu'dng Vi<%t Nam

- WSBA: Western State Bank Card Association

"' ? AI ' DANH MUC CAC BANG BIEU VA PHU LUC

2) Bang 01: Tlnh hlnh phat h~tnh the qu6c t€ cua Ngan Hang NgoC;ti Thttdng

3) Bang 02: Tinh hinh sll' dl)ng the cua Ngan Hang Ngo~i Thuong Vi~t Nam tu nam

4) Bang 03: Khai quat tinh hinh phat hanh va thanh toan the t~i Ngan Hang A Chau

5) Bang 04: Tinh hinh phat hanh the MasterCard t~i EXIMBANK 2 nam 2001

7) Bi~u d6 01: Tinh hinh phat hanh the Visa Card va Mater Card t~i khu Vlfc Chau A

8) Bi~u d6 02: Tinh hlnh thanh toan the Visa Card va Master Card khu VlfC Chau A

9) Phu luc 01: Bi~u phi the thanh toan cua m()t s6 ngan hang Vi~t Nam trang 01(Phl) lt;tc)

10) Phu luc 02: Phie'"u khao sat thong tin v€ thai d() cua nguoi tieu dung d6i voi

Va con chu'a dang k~ trong t6ng gia tri thanh toan cua toan Xa hQi nhu'ng Slf phat tri~n tren linh VlfC nay thlfc slf hua hyn nhfi'ng tiem nang to Ion trong nen kinh te' nu'oc ta hi~n nay, vO'n chii ye'u thanh toan b~ng tien mi;tt, di;lc bi~t la tren thi tru'ong mua ban le

Trong dieu ki~n d6, vi~c phat tri~n, du'a vao sii' dt;tng the thanh toan, md r()ng ph<;tm vi lttu thong cua cac lo<;ti the nay dong vai tro quan trQng trong cong CUQC phat tri~n kinh te',

hi~n d<;ti h6a cac phu'ong ti~n thanh toan, g6p ph~n thuc d~y nen thu'dng m<;ti nu'oc ta tie'n nhanh tren con du'ong h()i nh~p va phat tri~n Can eli tren theo nhfi'ng ly do tren, em m<;tnh d<;tn ch9n de tai: "Thanh toan the t<;ti Vi~t Nam- Thlfc tr<;tng va m()t sO' bi~n phap phat

tri~n" lam de tai cho lu~n van cao h9c ciia mlnh, khong ngoai mt;tc dich g6p ph~n nho be

· vao vi~c du'a the thanh toan tham nh~p r()ng rai vao doi sO'ng ciia nguoi dan Vi~t Nam, trd thanh cong ct;t thanh toan ph6 bie'n hdn nfi'a, phu h<;1p voi xu the' h()i nh~p tren con du'ong phat tri~n kinh te' nu'oc ta

MQC dfch cua lu~n van nhilm:

Nghien cU'u nhfi'ng vffn de cd ban ve the thanh toan : l<;1i ich, d~c di~m va cd

sd phap ly ciia vi~c phat hanh va sll' dt;tng the thanh toan t<;ti Vi~t Nam

G6p ph~n phan tich tlnh hlnh sii' dt;tng the t<;ti Vi~t Nam trong nhfi'ng nam qua, tren Cd Sd nay du'a ra m()t sO' nh~n dinh ve tlnh hlnh phat hanh va sii' dt;tng the thanh toan tren thi tru'ong Vi~t Nam trong thoi gian g~n day

De xua't m()t sO' bi~n phap chii ye'u nh~m phat tri~n thi tru'ong the thanh toan t<;ti Vi~t Nam trong thoi gian tOi

Do'i tttqng va ph~m vi nghien CUll cua lu~n van:

Nghien CUu ve the thanh toan n6i chung va tlnh hlnh phat hanh, sll' dt;tng the thanh toan t<;ti Vi~t Nam trong thoi gian qua

T~p trung tham khao nhung s6Ii~u, tlnh hlnh phat h~mh va thanh toan the tc;ti cac Ngan Hang Ngoc;ti Thuong Vi~t Nam, Ngan Hang Thuong mc;ti C6 ph§n A Chau va Ngan Hang Xua't Nh~p Khffu trong nhii'ng nam g§n day Tham khao y kie'n cac can bQ hoc;tt d()ng trong linh vvc the thanh toan tc;ti cac ngan hang tren dia ban Thanh Ph6 H6 Chi Minh

Tren co sd nhung nghien ctl'u tren, g6p ph§n dua ra m()t s6 giai phap va kie'n

nghi nh~m md r<?ng thanh toan the tc;ti Vi~t Nam

Phtidng phap nghien cuu:

Trang qua trinh thlfc hi~n lu~n van, nguai vie't sii' dt,mg cac phuong phap tie'p c~n thvc te", phan tich Va t6ng h<Jp, h~ th6ng h6a, d6ng thai nghien CUu CaC van ban phap quy

hi~n hanh d6i voi cac n()i dung trinh bay trong lu~n van, v~n dt,mg kha nang ke't h<Jp ly

Iu~n voi thlfc ti€n dS nh~n dinh va d~ xua't giili phap cho cac va'n d~ neu trong Iu~n

van

Ke't ca'u ctia Iu~n van

N()i dung lu~n van du<Jc b6 cqc thanh 3 chuang:

Chuang 1: M()t s6 va'n d~ ly lu~n v~ thanh toan the

Chuang 2: Hoc;tt d()ng phat hanh, sii' dqng va thanh tmin the tc;ti Vi~t Nam trong thai gian qua

Chuang 3: M()t s6 giai phap phat triSn hoc;~.t d()ng kinh doanh va sii' dqng the thanh toan tc;ti Vi~t Nam trong thai gian toi

Do thai gian nghien ctl'u, kha nang va lu<Jng thong tin thu th~p c6 hc;tn, lu~n van khong tranh khoi nhi~u thie"u s6t, em ra't mong nh~n du<Jc nhung chi bao cua th§y

co, nhung dong gop cua cac bc;~.n va nhung nguai quan tam de'n d~ tai dS Iu~n van

1.1 Qua trinh hinh thanh va lich sit phtit triin the thanh totin

1.1.1 Qua trinh hinh thanh cua the thanh toan:

Qua cac thoi ky cua lich sii' phat tri~n cac hlnh thai kinh te" va van minh nhan lo(,li, cac phu'dng thuc, C(J ch~ Va phuang ti~n thanh tmin cling du'QC hlnh th~mh, phat tri€n

va khong ngung hoan thi~n M~t khac, nhii'ng phu'ong thuc thanh toan khong con phu hqp se dffn dffn tieu vong

Tu thanh toan hang d6i hang, thanh toan b~ng ti~n kim lo(,li va tie"p theo d6 la Slf ra dC1i cua ti~n gHl'y giin vdi chile nang cua cac ngan hang thu'ong m£,ti trong n~n kinh te" Sau d6, vai tro phat h~mh ti~n gia'y du'qc chuy€n sang cho nha nude rna cv th€ la do cac ngan hang trung u'dng dam nhi~m Tu cu6i the" ky 19, dffu the" ky 20, vdi slf ra dC1i

va phat tri€n cua m()t lo(,li ti~n d~c bi~t: "ti~n ghi s6" thl vai tro cua cac ngan hang thu'ong m(,li ngay cang trd nen quan tr9ng, B6ng ti~n ghi s6 bao g6m toan b() s6 du'

ti~n gii'i thanh toan cua cac t6 chile va ca nhan trong h~ thO'ng ngan hang, vi~c thanh toan b~ng d6ng ti~n ghi s6 chi don gian Ia thlfc hi~n thong qua cac but toan, va cling chinh vl d~c di€m nay, cac ngan hang thu'ong m(,li c6 duqc kha nang t£,to ti~n thong qua con du'ong tin dl,lng

Cling vdi Slf phat tri€n cua d6ng ti~n ghi s6, cong Cl,l thanh toan cling phat tri€n va hlnh thanh nen nhii'ng phu'dng thuc thanh toan he"t sue m~m deo va khong biit bu()c phai duqc thlfc hi~n du'di hlnh thai v~t chfft, chi cffn cac but toan tren s6 sach d~ chuy~n ti~n tu tai khoan cua ngu'C1i nay sang tai khoan cua ngu'oi khac, va c6 th€ du'qc thlfc hi~n qua duC1ng truy~n dii' li~u, du'C1ng di~n tin, di~n tho£,ti, m£,tng may tinh,

Cho de"n nhii'ng nam cu6i th~p nien 1970 va nhii'ng nam dffu th~p nien 1980, vdi slf h6 trq cua nhii'ng thanh tl,l'U khoa h9c ky thu~t - cong ngh~, hffu he"t cac nu'dc cong

nghi~p phat tri~n d~u da xay dlfng cho mlnh m()t h~ thO'ng thanh toan bu tru tlf d()ng danh cho cac khoan thanh toan c6 gia tri nho va m()t h~ thO'ng thanh toan t6ng theo thC1i gian thlfc phl,lc Vl,l cho cac thanh toan c6 gia tri cao ThC1i gian thanh toan luc nay

da duqc rut nga:n dang k~, quy trlnh thanh toan quye"t toan du'qc thlfc hi~n ngay trong ngay, chi phi cho m()t giao dich thanh toan giam tha'p khong ngung, va ke"t qua Ia

vi~c sii' dvng nhii'ng phu'ong ti~n thanh toan khong dung ti~n m~t ngay cang ph6 bie"n

3

giao dich thanh toan cua n~n kinh te'

Ba:t d~u tu th~p nien 1990, slf phat tri~n nhanh chong cua cong ngh~ vi~n thong va

ky thu~t may tinh, ky thu~t truy~n du li~u, dem l~i cho cac ngan hang ti~m nang to IOn d~ ling dl;lng va phat tri~n h~ th6ng thanh toan D~i da s6 cac cong vi~c dlfa tren gia"y tO co th~ thay b~ng di:;lng du li~u di~n tit voi t6c d9 truy xua't va xit ly ra't nhanh chong H~ th6ng thanh toan di~n tit nay da cho ra doi m9t khai ni~m moi: ti~n di~n

trien de'n m9t giai doi:;ln mOi, giai doi:;ln thanh toan di~n tit Thlfc cha"t thanh toan di~n

tit cling chi Ia thanh toan b~ng butt~, nhung thay vl sit dt,mg cac chling tu voi d~y du chu ky d~ lam b~ng chling phap ly xac nh~n m9t giao dich thanh toan, thanh toan

di~n tit sit dl;lng cac rna khoa di~n tit d~ truy c~p vao h~ th6ng thanh toan ho~c sit

dl;lng cac rna s6 nh~n di~n ca nhan (Personal Identity Number - PIN) d~ xac nh~n

tinh h<Jp phap cua giao dich thanh toan, va b~ng each do cac giao dich thanh toan co

th~ du'<Jc thlfc hi~n voi t6c d9 ra't nhanh rna khong c~n slf tham gia cua ba"t eli loi:;li gia'y to nao

Cung voi Slf ra doi va phat tri~n cua mi:;lng thong tin toan c~u (Internet), cd che' thanh toan co them m9t bu'oc phat tri~n moi, thanh toan di~n tit trd thanh n~n tang quan trQng trong khai ni~m "thu'dng mi:;li di~n tit", day la buoc phat tri~n cd che' thanh toan mang tinh toan c~u, vl no dap ling du'<Jc cac nhu c~u cua mQi ben tham gia thanh toan Do Ia nhu c~u v~ tinh thu~n l<;1i, nhanh chong va an toan voi chi phi tha'p Ngay nay' trong thanh toan di~n tit noi rieng va cac phu'dng thlic thanh toan khong dung

ti~n m~t noi chung, the thanh toan dong vai tro ra't quan trQng, va the thanh toan (thanh toan b~ng the) trd thanh khai ni~m du'<Jc dong dao m9i nguoi bie't de'n, vl no vua di:;li di~n cho mQt phu'dng thlic thanh toan, d6ng thai la phu'dng ti~n va cling la cong Cl;l ph6 bie'n nhfr't d~ thlfc hi~n cac giao dich thanh toan ti:;li h~U he't cac qu6c gia phat tri~n

Thlfc v~y, the thanh toan da trd thanh m9t trong nhfi'ng phu'dng ti~n thanh toan hi~n

d~i nha't trong lich sit phat tri~n cua cac hlnh thlic thanh toan Ap dl;lng tri~t d~ cac

thanh tq'u khoa hQC ky thu~t, d~c bi~t la Slf phat tri~n nhanh chong CUa nganh Cong

ngh~ thong tin cling nhu' cac nganh san xua't thie't bi di~n tit, cong ngh~ truy~n dfi'

li~u, sl,l' phcH triSn cua h~ th6ng thanh toan lien ngan hang, m~ng Internet, the thanh toan da trd th~mh phu'ong ti~n thanh toan he't sue ti~n l<;ji, hi~u qua va ph6 bie'n tren toan the' gioi

1.1.2 Lich sit phat tri~n ciia the thanh toan:

Tu nhfi'ng nam 30 cua the' ky tru'oc, cac ngan hang t~i My da b~t d§u phat hanh nhung lo~i gia'y c6 gia tri thanh toan g9i chung Ia "script", lo~i giffy nay c6 thS du'<Jc sll' d1,mg nhu' ti~n m~t dS mua hang h6a t~i cac cll'a hang Vao nam 1946, John Biggins xay dl,ing h~ th6ng "Charge - It", phat hanh lo~i the cho phep khach hang dung n6 d€ mua hang t~i cac di€m ban le Trang h~ th6ng nay, cac nha kinh doanh

ky quy t~i ngan hang Biggins va ngan hang thu ti~n tu khach hang d€ hoan tra cho

la lo~i the dung thanh toan cho cac dich V\l du lich Va giai tri

Niim 1951: ngan hang Franklin National t~i NewYork chinh thuc phat hanh lo~i the thanh toan d§u tien tren the' gioi va lo~i the nay phat tri€n nhanh chong trong su6t nhfi'ng th~p nien 1950- 1960 Cac d6i tu'<;ing tham gia phat hanh the bao g6m nhi~u

nha kinh doanh trong cac linh V\l'C khac nhau nhu' d§u hoa, cac cua hang ban Sl, ban

le, cac hang hang khong, nha hang, khach s~n, dich V\l du lich,

Niim 1958: American Express (Amex) phat hanh the thanh toan Green Amex Lo~i the nay khong quy dinh h~n mile tin dl;lng v oi the nay chu the chi dl;lng va thanh toan m()t I§n vao cu6i thang De'n nay, Amex trd thanh t6 chile the du lich va giai tri Ion nha't the' gioi, phat hanh va trl,l'c tie'p quan ly chu the, khong thong qua cac t6 chile tai chinh hay ngan hang nhu' cac lo~i the thanh toan khac

Cling trong nam 1958, Ngan hang My (Bank of America) phat hanh the

h()i the IOn nha't the' giOi voi S\1' tham gia cua khoang 21.000 t6 chile tai chinh tren toan c§u, da phat hanh tren 1 ty the thanh toan Trang nam 2002, t6ng gia tri hang h6a va dich V\l du'QC thanh toan thong qua cac cong C\l thanh toan cua Visa d~t tren 2,4 ngan ty USD

Niim 1966: Mu'oi b6n ngan hang thu'ong m~i cua My (nhfi'ng ngan hang n~m ngoai h~

5

State Bank Card Association - WSBA va phat hanh the Master Charge De'n nam

1979, Master Charge d6i ten thanh MasterCard Ngay nay Master Card la t6 chile the thanh toan IOn thu hai tren the' giOi sau Visa Card Cung nhu Visa Card, Master Card cung la m()t hi~p h()i tai chinh quO'c te' rieng bi~t, khong quan h~ tn;tc tie'p voi chii the rna chi qmln ly cac thanh vien phat h~mh the

The JCB (The Japan Based) : Ngan hang Sanwa - Nh~t Ban hilt dfru phat hanh the JCB vao nam 1961, phat hanh tren thi truong quO'c te' vao nam 1981 T~p trung vao

thi truong giai tri va du lich, the JCB tuy chua ph6 bie'n nhu the American Express nhung JCB ngay nay cung dang phat tri~n ra't m~nh me, nho vao n~n kinh te' vung chile cua Nh~t Ban va sO' luqng du khach Nh~t Ban ngay cang gia tang tren khilp cac quO'c gia tren the' giOi

1.2 Thanh toan the - Phudng thuc thanh toan khong dung tiln mijt

hi~n d{li

1.2.1 Khai ni~m the thanh toan

C6 th~ hi~u khai quat v~ the thanh toan nhu sau: The thanh toan la m()t phudng ti~n

thanh toan khong dung ti~n m~t trong d6 nguoi sC1 htl'u the c6 th~ sli' dl;lng the d~

thanh toan cho cac hang h6a, dich V\l hay rut ti€n m~t t~i cac ngan hang, cac d~i ly ngan hang hay t~i cac may rut ti€n tlf d()ng (ATM)

Tren quan di~m cua ngan hang, vi~c phat hanh va thlfc hi~n thanh toan the la nghi~p V\l bao g6m cac ho~t d()ng: cho vay, huy d()ng vO'n (thong qua ky quy hay tai khoan bao dam), thanh toan trong nude va quO'c te' The thanh toan la m()t phudng thuc, m()t

hang (ho~c cong ty phat hanh the) va chu the

Theo quy dinh cua Ngan Hang Nha Nude (Can cu theo Quy che' phat hanh, sli' dl;lng

va thanh toan the ngan hang, ban hanh kern Quye't dinh sO' 37111999/ QD-NHNN) thl the ngan hang la "Cong ClJ thanh todn do ngan hcmg phdt hcmh the cap cho khdch hcmg sii dT:tng theo hc;p dJng ky ktt giila ngan himg phdt himh the va chrl the"

1.2.2 Mota va phan lo~i- Gidi thi~u cac phtidng di~n ky thu~t chong ctia the thanh toan

1.2.2.1 Mo til the thanh toan:

Cac lo~i the thanh toan d~u du<jc lam b~ng nhva (Plastic Card), g6m 3 lop du<jc ep

l~i voi nhau Kich thuoc chu~n la 84mm X 54mm X 0,76mm, cac g6c du<jc u6n tron Hai m(lt the thuong du<Jc trlnh bay nhu sau:

• Ten va biiu tuqng cua ngan hang phat hanh the: Logo cua hi~p h(>i phat hanh the, ten va bieu tu<jng cua ngan hang trvc tie'p phat hanh the Nhtl'ng thanh ph~n nay du<jc thvc hi~n voi ky thu~t cab, c(>ng them m(>t s6 chi tie't phan bi~t kh6 nh~n bie't nh~m tranh gia m~o

• Sff the: La s6 tai khoan cua the, danh rieng cho chu the Thong thuong, s6

nay du<jc d~p ndi va se du<jc in tren h6a don khi chu the thanh toan ti~n mua hang M6i lo~i the c6 day chu s6 khac nhau va d(u true, phan nh6m trong day

s6 cfing khac nhau

The cua Visa c6 2 lo~i: 16 s6 va 13 s6, nhung luon b~t d~u b~ng s6 4, each phan nh6m nhu sau:

(a): Day la rna s6 ngan hang phat hanh (Bank Identification Number- BIN)

(b): Thai gian thanh to an: the hi~n ngay thanh toan trong thang, du<Jc rna h6a nh~m thu~n

ti~n cho vi~c xU' ly cua ngan hang

(c): Ma s6 quy djnh lo~i the (Product Code): Quy djnh lo~i the lathe tin dvng, the ghi n<J, the rut ti~n m(lt hay cac lo~i the khac

(d): Ma s6 d\1' phong

7 (e): S6thuttfcua the

-(f): Ma s6 th~ hi<$n day la the chinh hay the phl;l: S6 0 la the chinh, cac s6 1,2,3, quy dinh day Ia the ph\l thu 1 ,2,3,

(g): Ma s6 thay the': S6 0 nghia la the chua thay the' l~n nao, s6 1 ,2,3, th~ hi<$n the da thay the' l~n 1 ,2,3,

(h): Ma s6ki~m tra (check code): Do MasterCard quy dinh varna h6a

• Thai hqn hi~u ll!c cua the (Expiry date): La thai hc;tn the du'<Jc htu hanh, c6 hai each ghi: ghi thai gian b~t d~u c6 hi<$u ltfc cho de'n thai gian he't h(;ln, ho~c chi ghi ngay he't h(;ln cua the

• Mii sfl thimh vien (Interbank Card Association): Ma s6 nay du'<Jc in n6i tru'oc thai gian hi<$u h,tc, s6 ICA va ten ngan hang phat hanh ph<ii phil h<Jp Trong cac hi<$p h<)i phat hanh the, m6i ngan hang se c6 rna s6 thanh vien rieng bi<$t

• H9 ten cua chu the: HQ ten cua chu the du'<Jc d~p chfi' n6i, the thanh toan khong th~

chuy~n d6i cho nhau, va ne'u la the ca nhan thl day se la ten ngu'ai chu sd hfi'u the, ne'u Ia the cong ty thl in ten cong ty

• Mil sf/ cua drJt phat hanh: Ma s6 nay khong b~t bu<)c phai c6, MasterCard va Visa Card khong quy dinh rna s6 nay, nhu'ng the Am ex IC;!i quy dinh phai c6

• Ky hi~u rieng: V oi cac lo(;li the do cac hi<$p h<)i khac nhau phat hanh se c6 ky hi<$u rieng, the MasterCard in chfi' M&C sau ngay hi<$u h,tc, con VisaCard in chfi' CV hay

PV, RV ho~c GV The JCB thl chi in chfi' G sau ngay hi<$u ltfc d6i voi lo(;li the Gold Card

• Nhilng ytu to' khac: C6 th~ c6 cac ye'u t6 khac du'<Jc in tren m~t tru'oc cua the thanh toan, nhu': chfi' ky, hlnh anh cua chu the,

M~t sau: Thu'ang bao g6m:

• S9c tit (Magnetic Stripe): SQc tu nay ghi cac thong tin rna h6a v~ s6 the, ten chu the, ten ngan hang phat hanh, ngay hi<$u ll;l'c, rna s6 ca nhan, Khi quet qua cac may rut

ti~n tl;l' d<)ng, may ca'p phep tl;l' d<)ng (POS), mQi dfi' li<$u nay se du'<Jc dQc va chuy~n

v~ trung tam the thong qua m(;lng thong tin, ne'u la the thanh toan qu6c te' thl nhfi'ng thong tin nay se du'<Jc truy~n v~ ngan hang phat hanh qua h<$ th6ng thong tin cua

hi~p h()i phat hanh the qu6c te' (h~ thO'ng BASE - I cua VisaCard ho~c h~ thO'ng INAS cua MasterCard, )

• Khung luu chil ky (Signature Panel): La khung gia'y n~m ngay du'Oi SQC tu, c6 d~c tinh ra't b~n, chiu nhi~t va khong tha'm nu'oc, khung gia'y nay danh lttu chfi' ky cua chu the Khi thanh toan t(:_li cac don vi cha'p nh~n these so sanh chfi' ky cua ngu'oi c~m the tren h6a don va chfi' ky m§:u tren khung gia'y cua chu the

Ngoai s9c tu va khung chfi' ky, m~t sau the con ghi nhfi'ng lttu y trong vi~c dung the

va ten, dia chi cua ngan hang phat hanh,

1.2.2.2 Phan lo{li the thanh toan:

D~ phl,lc V\l nhfi'ng nhu c~u da dC:_lng cua khach hang sii' dl,lng the, cfing nhu kha nang

tai chinh, di~u ki~n d~c thu cua cac nh6m khach hang khac nhau, cac t6 chuc phat hanh the thanh toan da cho ra doi nhi~u lo'.li the voi cac chuc nang, ph'.lm vi sii' dl,lng khac nhau nh~m thoa man nhfi'ng nhu c~u da dC:_lng nay Cac lo'.li the (g9i chung la the thanh toan) c6 th~ du'<Jc phan lo'.li nhu' sau:

Phan lo{li theo tinh chili thanh toan cua the:

Bao g6m cac loC:_li:

- The tin dl,lng (Credit Card): La loC:_li the ra't ph6 bie'n tC:_li cac qu6c gia phat tri~n

hi~n nay, the tin dl,lng c6 th~ dung d~ thanh toan d6i voi cac giao dich mua ban

hang h6a, dich V\l hay nit ti~n m~t Voi lo'.li the nay, nguoi sii' dl,lng the du<Jc ngan hang phat hanh the ca'p cho m()t h'.ln muc tin dl,lng nha't dinh, qua m6i dinh ky (thuong la 1 thang) nguoi sii' dl,lng c6 trach nhi~m thanh khoan voi ngan hang

- The rut ti~n m~t (Cash Card): La loC:_li the chi dung d~ rut ti~n m~t tC:_li cac ngan hang (hay chi nhanh ngan hang) va cac may rut ti~n tl,l' d()ng (ATM)

- The ky quy hay the ghi n<J (Debit Card): La loC:_li the doi hoi chu the phai c6 tai khoan ti~n gii'i, khi mua hang, nhfi'ng khoan thanh toan cua chu the se du'<jc tru trlfc tie'p vao tai khoan cua chu the va chuy~n ngay vao tai khoan cua don vi cha'p

nh~n the Day la loC:_li the c6 tu'ong lai phat tri~n ra't Ion, d~c bi~t la tC:_li cac nu'oc dang phat tri~n nhu' nu'oc ta vl tinh an toan, khong phat sinh rui ro tin dl,lng d6i voi

9

-cac ngan hang nhu' loe;ti the "credit card", ciing nhu' tinh ti~n lqi cua n6 d6i voi khach hang

C6 hai loai Debit Card, loai the "on- line" va loai the "off- line" Voi loai on-

line, khmin ti~n thanh toan CUa chu these du'QC tru ngay l~p tuc Va chuy~n ngay VaO tai khmin cua don vi chffp nh~n the, con voi loe;ti "off- line", nhtl'ng khmin giao dich nay du'qc tru sau m()t thoi gian nhfft dinh (kholmg 1 - 2 ngay)

Phlin lo(Ji theo m1;1c dfch su d1;1ng the:

Theca nhfin (personal card): La loe;ti the rna chu sd hii'u la ca nhan, nh~m m1,1c dich thanh toan cho nhtl'ng khoan tieu dung thong thu'ong

The doanh nghifp: (Business Card): Thu'ong su d1,1ng cho nhan vien cua cac doanh

nghi~p, la loe;ti the rna cac doanh nghi~p dang ky voi ngan hang phat hanh the, phat hanh cho nhan vien cua mlnh su d1,1ng Voi loe;ti the nay, cac doanh nghi~p c6 th~

quan ly cac khoan chi tieu ( cho ffil,lC dich kinh doanh) cua nhan vi en CUa mlnh thong qua cac bao cao dinh ky do ngan hang phat hanh the cung cffp

The cong ty (Corporate Card): La the rna chu sd hii'u la cac cong ty The nay thu'ong

do Hinh de;to hay nhtl'ng ngu'oi du'qc giao trach nhi~m mua hang thu'ong xuyen cho cong ty su dt,Ing Cong ty se chiu trach nhi~m v~ vi~c su d1,1ng the

The giao dfch tili chfnh (Financial Transaction Card): La loe;ti the ph1,1c Vl,l cho m()t s6

giao dich tai chinh d~c bi~t Thong tin quy dinh trong the g6m ca thong tin v~ ngan hang phat hanh va chu the

The hoan ddi (Altered Card): Day la loe;ti the da thay d6i rna s6 tai khoan khac voi

rna s6 ban d~u, d~ d~ phong ngu'oi khac su dt,Ing the gia

Purchasing Card: Ph6 bie'n d Hoa Ky, day la loe;ti the mua hang danh cho cac t~p

doan IOn ho~c cac co quan chinh phil The nay thu'ong la c6 thie't ke' theo each c6 g~n

nhtl'ng chip di~n tu trong the, ki~u "smart card", thie't ke' d~c bi~t nay nh~m dam bao

an toan, c6 kha nang chQn lQc, truy xua't thong tin ra't cao, c6 kha nang d6ng b() dtl' li~u voi may tinh

Smart Card: Con gQi la the thong minh, thanh phfin co ban cua no la m()t chip nho co dung ht<;Jng Ion, co th€ htu tn1', thay d6i thong tin, c~p nh~t tlnh hlnh thanh tmin, s6 du' tai khoan nhanh chong, cod() bao m~t, an toan cao

Ph an logi theo td chuc phat hanh the:

nh~m giup khach hang thu~n ti~n trong vi~c sii' d\lng tai khoan ti~n gii'i hay khoan tin d\lng du'QC ca'p cua mlnh trong ngan hang, lo<;ti the nay chi sii' d\lng du'QC trong h~

th6ng cua ngan hang phat hanh, hay t<;ti nhung ndi co n6i m<;tng tr\fc tuye"n voi cac ngan hang trong h~ th6ng Day la lo<;ti the du'<Jc sii' d\lng ph6 bie"n nha't tren toan the" gidi

doanh hay cac hi~p h()i kinh doanh phat hanh, cilng co th€ lu'u hanh r()ng dii tren ph<;tm vi r()ng Ph6 bie"n nha't hi~n nay la lo<;ti the "lien ke"t thu'dng hi~u" (co-branded card), ch~ng h<;tn nhu' lo<;ti the mua hang do ACB ke"t h<Jp voi Saigon Coop phat hanh

phiii hoan tra toan b() s6 ti~n da sii' d\lng vao cu6i thang Cac lo<;ti charge card tieu

bi~u la the T &E Card cua AMEX va the Dinners Club

1.2.3 Gioi thi~u m()t sff Io~i the thanh tmin chu ye'u dti«;ic dung r()ng rai tren the' gi8i: Visa Card, Master Card, JCB, Amex,

11 nay, Hi~p h()i Visa International bao g6m trl) sd chinh d~t t~i Hoa Ky, d6ng thoi c6 6 t6 chll'c di€u h~mh theo khu vl)'c: 1) Chau A- Thai Blnh Du'dng; 2) Canada; 3) Trung

-Au va Dong Au; 4) Trung Dong va chau Phi; 5) Lien minh chau Au; 6) Chau Latinh va vung Caribbean Nhu' da neu tren, Visa la hi~p h()i thanh toan the IOn nha't the' giOi hi~n nay voi sl)' tham gia cua hdn 21.000 t6 chuc tai chinh tren khiip the' gioi, doanh s6 thanh toan b~ng cac lo~i the Visa d~t 2,4 ngan ty USD trong nam 2002

Du'<Jc thanh l~p til nam 1961, JCB (the Japan Based) luon gifi' vi tri hang d~u trong dich Vl,l phat hanh va thanh toan the t~i Nh~t Ban Tu nam 1981, JCB bil:t d~u tie'n hanh chu'dng trlnh phat hanh the qu6c t€ voi dinh huang cung ca'p dich vv thanh tmin the cha't lu'<;1ng cao d6i voi mQi khach hang cua JCB cho du hQ ba't ell' ndi nao Vao nam 1985, chu'dng trlnh phat hanh the qu6c t€ cua JCB du'<;jc tie'n hanh t~i Hong Kong, va tu nhfi'ng nam d§u cua th~p nien 1990 trd di, JCB bil:t d~u thu hut m()t s6

lu'<;jng dang k~ nhfi'ng t6 chuc tai chinh c6 uy tin tren the' giOi trd thanh d6i tac cua mlnh

Tuy chua thl)'c sl)' IOn m~nh va n6i tie'ng nhu' Visa Card hay Master Card, JCB cling dang theo du6i chie'n lu'<;1c phat tri~n m~nh ra thi tru'ong the' gioi tren cd sd xay dl)'ng m()t thu'dng hi~u the thanh toan qu6c t€ thl)'c sl)' c6 uy tin, nhfi'ng dich vl) cham s6c khach hang cha't lu'<;1ng cao du'<;1c cung ca'p r()ng rai thong qua m~ng lu'oi nhfi'ng "JCB Plaza" cling nhu'-phu'dng cham phl)c Vl) "Service from the Heart" da du'<;1c dao t~o

cho d()i ngli nhan vien, c()ng tac vien va d6i tac va nang len thanh mvc tieu toan c~u

cua cong ty

Toi nay, JCB da d~t s6 lu'<;1ng khach hang tren 48 tri~u ngu'oi, voi 10,93 tri~u

DVCNT ch(p nh~n thanh toan b~ng JCB Card va da thie't l~p quan h~ d6i tac voi tren 320 dinh ch€ tai chinh tren the' giOi

Ngu6n g6c hlnh thanh cua MasterCard c6 th~ tinh tu tru'oc thoi di~m nam 1966 Tu nhfi'ng nam cu6i th~p nien 1940, nhi€u ngan hang t~i My da phat hanh nhfi'ng "gia'y thanh tmin" d~ thay the' ti€n m~t t~i cac cii'a hang Nam 1951, ngan hang Franklin National Bank (trl) sd d~t t~i NewYork) da chinh thll'c phat hanh nhfi'ng the tin dl)ng

dffu tien cua mlnh Ngay 16/0811966, Hi~p h<)i the lien ngan hang (Interbank Card Association - ICA) hlnh thanh, la ti~n than cua MasterCard International Qua trlnh phat tri€n cua MasterCard c6 the t6m t~t nhu' sau:

1981: Dtta ra chttong trlnh "The Yang" dffu tien

1983: Lffn dffu tien (va cling la t6 chile dffu tH~n) su d1,mg bi€u tu'<;fng phan quang (hologram) laser d€ ch6ng the gia

1990: Dtta ra chttong trlnh the lien ke"t thttong hi~u dffu tien

1991: Lien ke"t voi Europay International, du'a ra the Maestro ®, la the thanh toan hoan to an "online" dff u tien tren the" gioi

1996: Lien ke"t voi AT&T d€ nang ca"p h~ th6ng thanh toan, thlfc hi~n giao djch trlfc tuye"n d6i voi khach hang thanh toan qua m~ng Internet qua m~ng rieng ao (Virtual Private Network- VPN)

2002: MasterCard chuy€n tu hlnh thuc m<)t hi~p h<)i the lien ngan hang sang hlnh thuc m<)t t~p doan c6 phffn

Hi~n nay, MasterCard c6 37 van phong chi nhanh tren the" giOi, voi khoang 22.500

thanh vien tren 210 qu6c gia va vung Hinh th6, t6ng tai san t~i bao cao nam 2002 la 2,26 ty USD, la m<)t trong hai thu'ong hi~u c6 uy tin nha"t trong linh vrfc thanh toan the ben c~nh VisaCard

D6i voi cac lo~i the khac nhau, co che" thanh toan c6 th€ c6 m<)t s6 khac bi~t nha"t djnh, nhu'ng co che" chung nha"t cua qua trlnh thanh toan bAng the c6 th€ dttqc khai quat nhu' sau:

Thong thttong, m<)t h~ th6ng thanh to an the tieu bi€u c6 5 thanh phffn tham gia:

1) Khach hang (hay chu the)

2) Ngan hang cua chu the (hay con gQi la ngan hang phat hanh the)

3) Ngttoi ban hang h6a hay djch vv cha"p nh~n thanh toan the (don vi cha"p nh~n the

- DVCNT)

4) Ngan hang cua ngttoi ban (ngan hang thanh toan hay ngan hang thu h<))

13 5) H~ th6ng xu ly giao dich chung, vi d\1 nhu' h~ th6ng m~ng thanh tmin ciia American Express, VisaCard hay MasterCard Trong m()t s6 tru'ong h<;lp, ngan

so DO 01: TONG QUAT CAC Bu'OC TRONG QUA TRINH THANH TOAN

hay ky

than g) quy

Ngan hang phat

hanh the - Ngan

hang cua ngliO'i

/

(5): Gii'i

va nhan thong tin giao dich

(5):Gii'i \

va nhan thong tm giao dich

(6):Xua't trlnh h6a ddn

(7) Hoan quy (thanh toan)

Ddn vi cha'p

nh~nthe

(Nguoi ban hang)

(8):

Gii'i

h6a ddn

(2): Ca'p tai khoan thanh toan cho DVCNT

Ng§nhang thanh toan-Ng§n hang cua nguOi ban

j

- Trang Sd dd sill, trlnh tt;t' cac bu'oc nhu' sau:

15-(1): Nguoi mua xin ca'p h<;1n muc tin d\lng (dO'i voi credit card) ho:}c ky quy (dO'i voi debit card) t(;li ngan hang (ngan hang phat hanh the, ngan hang cua ngu'oi mua) d~ c6 the thanh toan

(2): Bon vi cha'p nh~n the dang ky voi ngan hang (ngan hang thanh toan ngan hang cua ngu'oi ban) d~ md tai khmln cua don vi cha'p nh~n the (Merchant account) Cac bu'oc (1) va hai c6 th~ du<;1c tie'n hanh khong theo thu tlf va hoan toan khong ph\1 thu()c vao nhau

-(3), (4), (5): Khi c6 nhu c§u thanh toan b~ng the cho BVCNT hay nit ti~n m:}t t<;1i cac may ATM, khach hang se xua't trlnh the hay du'a the vao may quet the d~ nh~p thong tin, thong tin nay se du'QC gui qua m(;lng thong tin thanh toan de'n trung tam xu ly cua ht% thO'ng thanh toan d~ xac dinh hit%u lt;t'c thanh toan cua the Khi da c6 xac nh~n the c6 du hi~u lt;t'c thanh toan cua trung tam xu ly' vit%c ca'p phep hoan ta't Thong tin nay cfing du'QC gui de'n va lu'u t(;li ngan hang phat hanh the va ngan hang cua ngu'oi ban d~ lam co sd cho vi~c thanh toan bu tru gifi'a hai ngan hang

(6), (7): Khi ngan hang cua ngu'oi ban (ho:}c ngan hang sd hfi'u may ATM) xua't trlnh nhfi'ng chung tu h<;1p 1~ chung minh giao djch da du<;1c tht;(c hit%n (la du'oi d<;1ng du lit%u sO' h6a thong qua m(;lng lu'oi thanh toan lien ngan hang), ngan hang phat hanh the c6 trach nhi~m thanh toan (hoan quy) cho ngan hang cua ngu'oi ban

(8): Trong vong m()t thoi gian nha't dinh (thu'ong khong qua 48 giO), BVCNT gui cac h6a don giao dich b~ng the toi ngan hang cua mlnh (ngan hang thanh toan)

va nh~n ti~n ban hang tu ngan hang nay (ghi c6 trong tai khoan cua ngu'oi ban)

(9) CuO'i ky (thuong la m()t ngay quy dinh trong thang), ngan hang phat hanh the gui ban sao ke, ghi chi tie't cac giao dich cua chu the f)~ tie'p t\IC SU d\lng the, chu the phai thanh toan cac khoan da chi tieu su d\lng the thanh toan cho ngan hang phat hanh

1.3 EJijc diim cua phlldng thuc thanh totin the

1.3.1 Vai tro va h!i ich cua vi~c sii' dl).ng the thanh tmin:

La m()t trong nhung phu'dng thuc thanh tmin hi~n d:;ti nha't, thanh tmin the mang l~i

nhi~u l<:Ji ich, khong chil<:Ji ich d6i voi cac ben tham gia rna con c6 tac dt;mg tich qtc

tren nhi~u phu'dng di~n cua doi s6ng kinh t€, xa h()i n6i chung

1.3.1.1 L(li ich cua the thanh toan dffi vUi cac bentham gia:

•!• L<:Ji ich d6i voi nguoi sd huu the:

The thanh toan giup nguoi sd hii'u the c6 th~ thlfc hi~n thanh toan hffu nhu' mQi luc, mQi ndi voi t6c d() nhanh chong, ho~c rut ti~n m~t t~i cac may ATM (Automatic Teller Machine) Chu the khong phcli dem theo nhi~u ti~n m~t d~

thanh toan cho cac khoan chi tieu cua mlnh, chi cffn mang m()t ta'm the nhlfa con

hi~u hfc la du So voi ti~n m~t, sec va cac hlnh thuc thanh toan khac, the thanh toan sii' dl;lng d~ dang hdn, tang muc d() an toan, kha nang mua hang, lam giam nhu cffu giu ti~n m~t de'n muc t6i thi~u The thanh toan c6 th~ sii' dl;lng tren ph~m

vi qu6c t€ (voi lo~i the qu6c t€), va trong tru'ong h<:Jp t~ti khoan cua the tinh b~ng

USD hay m()t ngo~i t~ m~nh thl vi~c sii' dl;lng the khi ra nu'oc ngoai se ra't ti~n l<:Ji, tranh du<:Jc vi~c phai d6i tu d6ng n()i t~ sang ngo~i t~, giam dang k~ rui ro do bie'n d()ng ty gia va tie't ki~m thoi gian, thu~n l<:Ji hdn d6i voi chu the

L<:Ji ich d6i voi ngan hang phat hanh va ngan hang thanh toan:

cha'p nh~n the, ben c~nh d6, voi vi~c phat hanh the tin dl;lng, ngan hang con dffy m~nh cho vay tieu dung thong qua h~n muc tin dl;lng ca'p cho khach hang, thu l<:Ji nhu~n tu cac khoan cho vay nay Voi vi~c phat hanh the ghi n<:J (debit card), ngan hang c6 them m()t kenh huy d()ng v6n, va ngu6n v6n nay se trd nen dang k~, phat tri~n song song voi slf phat tri~n cua the ghi n<:J

trung gian thanh toan, ngoai ra COn tang cu'ong kha nang cung cffp cac dich V\l

thanh toan moi cho khach hang

L<:Ji ich d6i voi ddn vi chffp nh~n the:

- Ch:ip nh~n thanh tmin these nang cao kha nang c~mh tranh, kha nang thu hut khach hang d6i voi cac cd Sd kinh doanh, d~c bi~t Ia cac cd sd rna d6i tu'(jng khach hang Ia nguoi nu'oc ngoai, khach hang nt)i dja c6 thu nh~p cao va mua sa:m thuong xuyen b~ng the thanh toan Ben C(;lnh d6, thanh toan b~ng these nhanh chong, ti~n l<Ji hdn nhi~u so voi vi~c thanh toan b~ng ti~n m~t, nang cao kha nang phl;IC Vl;l khach hang CUa Cd Sd kinh doanh

17-Ngoai ra, voi tai khoan cua ddn vi ch:ip nh~n the t(;li ngan hang, E>VCNT v~n

du<Jc hu'CJng Hii tren sfS du' tai khoan, va chi c~n nt)p h6a ddn Ia tai khoan du<Jc ghi tang, tie't ki~m thoi gian va chi phi v~n chuy~n, chi phi bao v~ so voi vi~c

dua ti~n m~t tOi ngan hang

- Vi~c phat tri~n thanh toan b~ng the tren ph(;lm vi rt)ng se lam giam dang k~

lu'<Jng ti~n m~t trong lu'u thong, nha nu'oc se tie't ki~m du'<Jc cac chi phi in, phat hanh va thay the' ti~n m~t cfi rach, ,

- Ngan hang Nha nuoc se c6 di~u ki~n thu~n l<Ji hdn trong vi~c phat tri~n cac cong Cl;l ki~m soat ty I~ l(;lm phat so voi tlnh hlnh thanh toan b~ng ti~n m~t

ph6 bie'n hi~n nay

- Khi ap dl;lng rt)ng rai vi~c tra ludng cho nguoi lao dt)ng thong qua tai khoan

ca nhan trong ngan hang (tai khoan the), hi~u qua trong vi~c theo doi thu

nh~p cua cac ca nhan trong di~n chju thue' thu nh~p se du'<Jc tang cu'ong, tranh th:it thu thue'

- Giam lu'<Jng ti~n m~t trong lu'u thong, tie't ki~m chi phi xa ht)i trong vi~c in :in, phat hanh, thay the' ti~n m~t cfi rach, chi phi v~n chuy~n, bao quan va dam bao an ninh d6i voi ti~n m~t Ngoai ra, thanh toan b~ng the con giup tie't ki~m thoi gian ki~m de'm, giam t6i da vi~c l~p chung tu, h6a ddn, t(;lo

nhi~u thu~n l<:ji cho ca ben thanh toan va ben du'<Jc thanh toan

- Do du'<Jc che' t(;lo voi ky thu~t cao, the thanh toan c6 tinh an toan cao hdn

nhi~U SO voi ti~n m~t, nen khi thanh toan the du'<JC ap dl;lng ph6 bie'n trong

n~n kinh te', v:in d~ san xu:it va lu'u hanh ti~n gia cfing se du'<Jc h(;ln che' r:it

n~i~r~~·~·,;,;,:.:~·:· ·~;-·~·~;;: ,~·,:::;:~·,;·:~J-·"1

TnU(i' <',C.' fT ; c ·; ,'; ;Ci·c~:f

'liE!L~.Il}:N I

"' c=•?.:i=-±~P.~~''''''~~,.-,,,~j

1.3.2 M()t s6 nhlif1c di~m ciia vi~c su dl}ng the thanh toan:

Ben c~nh nhii'ng u'u the' khong th~ phd nh~n so voi phudng thuc thanh tmin b~ng

ti€n m<}t truy€n thO'ng, thanh tmin b~ng the ciing c6 nhii'ng nhu<jc di~m nhfft dinh, d6Ia:

Chua thay the' du<jc mot sO' phudng thuc thanh tmin khac trong truong h<Jp thanh toan voi sO' ti€n Ion

Chi phi d~u tu, v~n hanh va quan ly h~ thO'ng, hua"n Iuy~n nghi~p Vl,l, phat hanh the, v.v, con cao so voi voi kha nang cua da sO' cac ngan hang thudng m~i d<}c bi~t Ia trong truong h<jp cua cac ngan hang thudng m~i t~i cac nuoc dang phat tri~n nhu nuoc ta

Chi phi cho vi~c sd' dl,lng the cua khach hang con kha cao so voi thu nh~p b!nh quan cua da sO' nguoi dan Bao g6m cac lo~i phi: Phi thuong nien, phi rut ti€n m<}t, chenh I~ch ty gia khi sd' dl,lng Io~i the quO'c te', tai khoan the Ia tai khoan ngo~i t~

Chua kh~c phl,lC du<jc m<)t each tri~t d~ cac truong h<jp rui ro c6 th~ xay ra (tdnh bay chi tie't trong ml,lC 1.3.3: MQt sO' rui ro trong vi~c phat h~tnh, sd' dl,lng va thanh toan the)

1.3.3 M()t s6 rui ro trong vi~c phat hanh, su dl,lng va thanh toan the:

Trong h~u he't cac khau trong qua tdnh phat hanh, sd' dl,lng va thanh tmin the d€u ti€m tang nhii'ng nguy cd rui ro Rui ro c6 th~ xay ra bfft cu Iuc nao, gay t6n thfft va t~o nhii'ng chi phi khong dang c6 dO'i voi chu the, DVCNT, ngan hang phat hanh va

I ho<}c ngan hang thanh toan the

Nhii'ng Io~i rui ro chinh c6 th~ phan thanh 8 Io~i nhu sau:

Ngan hang phat hanh the c6 th~ khong th£m dinh ky cac thong tin cua khach hang tren h6 Sd xin phat hanh the, khi xay ra truong h<jp khach hang cO' y gia m~o d~

danh Ilia ngan hang phat hanh, ngan hang se g<}p phai nhii'ng rui ro tin dl,lng khi chu the sd' dl,lng the nhung khong c6 kha nang thanh toan ho<}c cO' y khong thanh toan

dl,l'a tren cac thong tin Iffy du<jc tu cac chung tU giao dich the thanh toan ho<}c cac

- the thanh tmin bi danh c~p, tha"t l~c, Lo~i rui ro nay l~i cang trd nen ph6 bie'n cung voi Slf phat tri~n cua m~ng Internet va cac giao djch thanh toan tren m~ng

19-Internet ngay nay, vl chi c~n n~m du'<;1c cac thong tin tren the, ngu'oi ta c6 th~ thlfc hi«$n thanh toan g~n nhu' ngay l~p tuc d6i voi cac giao dich tren m~ng The gia t~o

ra cac giao dich gia m~o se gay t6n tha"t cho ngan hang phat hanh the Theo quy dinh hi«$n nay cua T6 chuc the qu6c te', ngan hang phat hanh se chiu hoan toan trach nhi«$m d6i voi mQi giao djch sii' dvng the gia c6 rna s6 ngan hang phat hanh (BIN- Bank Identification Number) cua mlnh Day la lo~i rui ro nguy hi~m va ra't kh6 quan ly vl n~m ngoai t~m ki~m soat cua cac ngan hang

the bj ngu'oi khac sii' dvng tru'oc khi chu the kjp thong bao cho ngan hang phat hanh

d~ c6 cac bi«$n phap h~n che' sii' dvng hay thu h6i the Voi trlnh d() cong ngh«$ hi«$n nay, cac t6 chuc t()i ph~m c6 th~ lam gia the, rna h6a l~i cac the d~ tie'n hanh cac giao dich gia Rui ro nay se gay t6n tha"t cho chu the ho~c ngan hang phat hanh Theo th6ng ke cua T6 chuc the qu6c te' thl day Ia lo~i rui ro chie'm ty trQng IOn nha"t trong cac lo~i rui ro, chie'm khoang 59% s6 vv vi«$c xay ra rui ro trong thanh toan the

Chu the khong nhljn du(lc the do ngan hang phat hanh giti (Never

nhu'ng the hi ma"t trong qua trlnh v~n chuy~n The bi sii' dvng trong khi chu the chinh thuc khong bie't v~ vi«$c the da du'<;1c gii'i cho mlnh Trong tru'ong h<;1p nay, ngan hang phai chiu toan b() rUi ro d6i voi cac giao dich gia m~o c6 th~ xay ra

thu'ong xay ra vao cac ky phat hanh l~i the cua ngan hang, ngan hang phat hanh c6

th~ nh~n du'QC thong bao thay d6i dja chi CUa chu the Va yeu C~U gii'i the V~ dja chi moi cua chu the Ne'u thong bao nay la gia m~o va vi«$c ki~m tra tinh xac thlfc cua thong bao nay khong dtt<;1c tie'n hanh chu dao, ngan hang c6 th~ gii'i the v~ dja chi khong phai cua chu the dich thlfc Rui ro nay chi c6 th~ bi phat hi«$n cho toi khi chu the cho nhu'ng khong nh~n du'QC the, lien hi$ VOi ngan hang phat hanh ho~c toi cu6i

ky khi ngan hang phat hanh yeu c~u chu the thanh toan sao ke Rui ro nay gay t6n tha't cho chu the ho~c ngan hang phat hanh

Rui ro khi thanh totin hang hoa - djch v{l bling the qua thll, qua di?n thoq-i,

theo yeu c~u cua khach hang qua thu' tin, di~n thoqi, Internet, va dlfa tren cac thong tin v~ the nhu' lo<:ti the, s6 the, ngay hi~u llfc, ten chu the, Ne'u chu the thlfc

S\f khong phai la ngu'oi d<}t hang thl giao dich nay se bi ngan hang tu chffi thanh toan Tntong h<Jp nay se d§:n de'n rui ro cho BVCNT ho<}c ngan hang thanh toan

c6 th~ c6 y in ra nhi~u b9 h6a don thanh toan the nhu'ng chi giao m9t bQ h6a don cho chu the ky d~ hoan thanh giao dich Sau d6, ngu'oi ta c6 th~ gia mqo chfi' ky th~t

cua chu the d~ nQp h6a don thanh toan cho ngan hang thanh toan Rui ro nay khi xay ra se gay thi~t h<:ti cho chu the, ngan hang thanh toan ho<}c co sd chffp nh~n the

thu th~p cac thong tin tren bang tu cua the thanh toan th~t t<',li cac co sd chffp nh~n

the, sau d6 sii' d"Qng nhfi'ng ph~n m~m chuyen bi~t d~ giai rna thong tin, t<:to cac bang tu tren the gia chua cac thong tin hoan toan gi6ng the th~t va thlfc hi~n giao dich b~ng nhfi'ng the gia nay T<:ti cac nu'oc phat tri~n, hlnh thuc tQi ph<:tm nay kha ph6 bie'n Rui ro nay ne'u xay ra c6 gay t6n tha't cho ngan hang phat hanh, ngan hang thanh toan va thong thu'ong nha't la cho chu the

Ngoai cac rui ro chinh d~ c~p d tren, cac nguy co rui ro khac luon c6 th~ xua't hi~n

ne'u cac ben tham gia thanh toan the khong chu trQng dung muc toi vi~c bao m~t,

dam bao an toan trong thanh toan the, cac ngan hang tham gia khong chu y dung muc toi vi~c quan ly' bao v~ co sd dfi' li~u va quan tri h~ th6ng ky thu~t cua mlnh

h? thong ngiin hang Vi?t Nam

1.4.1 Quy dfnh ctia Lu~t cac t6 chuc tin dl}.ng v~ vi~c thtfc hi~n cac dfch Vl} thanh toan ctia cac t6 chuc tin dQ~g ~o~t d()ng tren Ianh th6 Vi~t Nam

Co sd phap ly cao nha't cua m9i ho<:tt dQng cua cac t6 chuc tin d"Qng ho<:tt d9ng tren lanh th6 Vi~t Nam hi~n nay la "Lu~t cac t6 chuc tin d"Qng" c6 hi~u llfc tu thang 10 nam 1998, la co sd phap ly di~u chinh ffiQi hoqt dQng cua cac t6 chuc nay, bao g6m

ca hoqt d9ng phat hanh the

21

-1.4.2 Quy dinh cua Ngan hang Nha nude

Cho de'n nay, van ban phap ly chi tie't va d~y du nha't quy dinh v~ cac ho~t dong trong linh vlfc phat hanh, kinh doanh va si't dt,mg the thanh toan t~i Vi~t Nam la

"Quy che' phat hanh, si't dt,mg va thanh toan the ngan hang" di kern theo quye't dinh

ban hanh ngay 1911011999 Tuy nhien, tru'oc ngay ban hanh quy che' nay, ding da c6 mot s6 van ban c6 d~ c~p de'n thanh toan the nhu' sau:

Quye't dinh cua th6ng d6c ngan hang nha nu'oc s6 297-QB/NH2 ngay

9-9-1997 v~ vi~c thu phi d6i voi vi~c nit ti~n m~t b~ng the tin dt,mg

Quye't dinh cua th6ng d6c Ngan hang nha nu'oc s6 22/QB-NH1 ngay

21-2-1994 ban hanh "th€ 1~ thanh toan khong dung ti~n m~t"

"Th€ 1~ thanh toan khong dung ti~n m~t" ban hanh theo quye't dinh

s6 22/QB-NH 1 nga y 21-2-1994 cua th6ng d6c ngan hang nha nu'oc

1.4.3 Cac van ban phap quy co lien quan:

Ben c~nh nhung van ban quy ph~m phap lu~t da neu tren, qua trlnh phat hanh, si't dt,mg Va thanh toan the COn du'QC di~U chinh mot each trlfC tie'p hay gian tie'p bdi ffiQt s6 van ban khac, Cl,l th€ la:

Nghi dinh s6 6311998/NB- CP ngay 17/811998 cua Chinh Phil v~ quan ly

ngo~i h6i

Thong tu' s6 0111999/TT- NHNN7 ngay 16/0411999 cua Ngan Hang Nha Nuoc huang d~n thi hanh Nghi dinh s6 6311998/NB- CP v~ quan ly ngo~i h6i

Quye't dinh s6 33711998/QB - NHNN7 ngay 24110/1998 cua Th6ng B6c

m~t khi xua't canh Trong quye't dinh nay du c6 d~ c~p tdi vi~c mang the thanh toan hay gia'y to c6 gia khi ra nu'oc ngoai nhu'ng khong quy dinh Cl,l th~, rna chi d~n

chie'u nhung quy dinh cua Thong tu' s6 01/1999/TT - NHNN7 ngay 16/04/1999

quan ly ngo~i h6i

Ngoai ra, trong h~ th6ng cac ngan hang Ion t1;1i Vi~t Nam, nhu' Ngan Hang Ngo~i

Thu'ong Vi~t Nam, Ngan Hang Cong Thuong, Ngan Hang Nang Nghi~p va Phat

Tri~n Nang Than, Ngan Hang A Chau d~u c6 xay dl.fng nhung quy trlnh nghi~p

Vl,l chi tie't trong cong tac phat hanh, sfr d1,1ng va thanh toan the trong h~ th6ng ngan hang, voi ml,IC dich Cl,l th~ h6a quy che" v~ the thanh toan cua Ngan Hang Nha Nu'oc va th6ng nha"t quy trlnh thl.fc hi~n va theo doi nghi~p Vl,l phat hanh, sll' d1,1ng va thanh toan the trong h~ th6ng ngan hang cua m1nh Ch~ng h1;1n nhu' Ngan Hang Ngo£,ti Thuong Vi~t Nam c6 Quye't djnh s6 72/Q£>/NHNT/QLT ngay 21/08/2000 do T6ng Giam £>6c ban hanh, hu'ong d§:n chi tie't quy trlnh nghi~p v1,1 phat hanh the tin d1,1ng, nghi~p v1,1 thanh toan the tin d1,1ng, nghi~p v1,1 tra soat, khie'u n£,ti Va doi b6i hoan, nghi~p Vl,l qwln ly rui fO, V.V

1.5 Kinh nghi?m cua mQt sll nlldc trong vi?c phat hanh va sit df!,ng the thanh toan

1.5.1 Kinh nghi~m phat tri~n thanh toan the t~i Han Qu6c:

T1;1i Han Qu6c, truy~n th6ng thanh to an b~ng ti~n m~ t trong dan cu' da t6n t~i va du'<Jc duy tr1 trong nhi~u nam, nhu'ng k~ tu sau cu()c khung hoang kinh t€ chau A

nam 1997, cac t6 chuc tai chinh t1;1i nu'OC nay da lien t1)C thuc dffy nhfi'ng ho1;1t d{)ng marketing hu'ong v~ nguoi tieu dung Cac cong ty t£,ti Han Qu6c tie'n hanh nhi~u n6 ll.fc nh~m thoat khoi sl.f trl tr~ sau khung hoang b~ng each giam ty 1~ n<J I c6 phie'u CUa m1nh, Va d~ lam du'QC di~U nay, h9 quay l1;1i VOi each thu hut v6n d~U tu' thong qua phat hanh c6 phie'u thay v1 vay v6n ngan hang nhu' tru'oc day Nhi~u ngan hang lam vao tlnh tr£,tng thua v6n va chuy~n sang dffy m1;lnh tin dl,lng tieu dung trong dan elf Cung lUc voi hi~n tu'<;ing nay, cac d()ng thai cua chinh phu nh~m ph1,1c h6i ni~m

tin cua ngu'oi dan vao sl.f phl,IC h6i cua n~n kinh t€ cilng g6p phfin ra"t Ion trong vi~c

dffy m~nh cho vay tin dl,lng ca nhan

Trong nhung nam dfiu th~p nien 90 cua the' ky tru'oc, tin d1,1ng ca nhan t£,ti Han

trong nhung nam gfin day, vi~c ca"p tin dl,lng ca nhan thong qua the tin dl,lng da phat tri~n ra"t nhanh chong Vi~c dffy m~nh cho vay tieu dung cua cac ngan hang thong qua kenh phat hanh the tin dl,lng da khie'n cho vi~c sd hfi'u the tin dl,lng cua

- ngu'oi dan trd nen he"t sued~ dang Nguoi dan chi cffn c6 gia'y chU'ng minh (Identity Card) con hi~u hfc 1a c6 th~ du'<;ic ca'p the, th~m chi the tin dt;mg con du'<Jc ca'p ngay t(;li cac quffy giao dich cua ngan hang tren du'ong phO' voi thu tl;tc he"t sue d~ dang CuO'i nam 1999, chinh phu Han QuO'c khuye"n khich sii' d1,mg the tin d\lng thong qua cac bi~n phap: giam muc thu€ dO'i voi cac khoan chi tieu du'<;jc thanh toan b~ng the tin d\lng; tie'"n hanh x6 sO' trung thu'dng danh cho cac chu the, Cac bi~n phap nay

23-nh~m m\lc tieu kich cffu tieu dung, ben c(;lnh d6 la tranh tha't thu thu€, tang thu ngan sach, vl nha nu'oc quan ly du'<;jc cac khoan chi tieu qua the tin d\lng cua dan

cu The tin d\lng trd nen he'"t sue ph6 bie'"n, cac giao dich kinh t€ "ngffm" giam dang

k~, giam hi~n tu'<;jng tha't thu thu€ va khO'i lu'<;ing thu€ VAT thu du'<Jc gia tang

Cung luc voi S\1' phat tri~n cua dich V\l thanh toan the va ty 1~ sii' d\lng the thanh toan trong dan cu' gia tang ra't nhanh, nhung h~ qua tieu eve cua vi~c phat hanh va sii' d\lng the tin d\lng m()t each thie"u th~n tr9ng cling xua't hi~n Do m()t ngu'oi c6

th~ Sd hfi'u nhi~U the tin d\lng t(;li cac ngan hang phat hanh khac nhau, Va m6i the tin d\lng d~u du'<Jc ca'p m()t h<;1n muc tin d\lng nha't dinh nen m()t sO' khong it chu the

da rut ti~n du'<;ic ling tru'oc c6 trong tai khoan the t<;1i cac may ATM va tieu dung vu'<Jt kha nang h9 c6 th~ thanh toan, sau d6 h9 1<;!i tie"p t\lc md tai khoan the t<;1i m()t ngan hang khac va dung ti~n ling tru'oc t(;li ngan hang tie"p theo d~ tra n<;j de"n h(;ln cho ngan hang ca'p the lffn dffu, cho toi ngan hang thu hai, thu ba, Thl,l'c cha't, m6n

n<;j cua hQ chi d6i chu rna khong th~ tra dut du'<;jc Chu trlnh nay eli tie"p t\lC, nhu'ng rO't cu()c, do s0'1u<;1ng cac nha phat hanh the t<;1i Han QuO'c c6 h<;1n, vi~c vay ti~n tra n9 b~ng h(;ln muc trong tai khoan the tin d\lng toi m()t 1uc nao d6 phai cha'm dU't va chu the se roi vao tlnh tr(;lng ma't kha nang tra n<;1 Nhu' nhi~u chuyen gia da canh bao truoc d6, sO'lu'<Jng cac chu the khong c6 kha nang chi tra ngay cang tang cao,

va phffn IOn nhung chu the nay n<;1 ngan hang phat hanh the nhung khoan ti~n con IOn hon thu nh~p hang nam cua h9 Vao cuO'i nam 2001, ty 1~ n9 qua h<;1n trong cac tai khoan the tin d\lng t<;1i Han QuO'c Ia 7 ,3%, nhung de"n cuO'i thang 11-2002, ty 1~ nay da la 12,2% Khong chi cac ngan hang, cac cong ty phat hanh the cung roi vao tlnh tr(;lng tu'ong tl,l', ty 1~ nay t<;1i cac cong ty phat hanh the Han QuO'c vao cung thoi

ky la 5,8% va 11,7%

Theo N gan Hang Qu6c Gia Han Qu6c, t6ng s6 du' n<;1 tin d\lng cua cac h() gia dlnh

vao thai di~m cu6i nam 2002 vao khmlng 439 ngan ty won, tang hdn ga'p doi tu

con s6 214 ngan ty won cu6i nam 1999 va c6 gia tri tu'dng du'dng% GDP cua nu'oc

nay Trong tlnh hlnh d6, chinh phu d6i ph6 b~ng each nang Hii sua't tin d\lng d~

giam s6 du' n<;1 tieu dung trong dan cu', ( chu ye'u cac khoan n<;1 nay tang cao c6

nguyen nhan tu vi~c ca'p the tin d\lng cho dan mQt each d~i tra, thie'u nhfi'ng bi~n

phap dam bao hfi'u hi~u) nhu'ng lai sua't cao l~i khie'n cho s6Iu<;1ng cac chu the ma't kha nang thanh toan tang hdn nua, nha't la khi nhung khoan n<;1 tieu dung hi~n da o

muc ra't cao

f)~ ch6ng tlnh tr~ng su d\lng h~n muc tin d\lng trong tai khoan the m()t each thie'u can nh~c cac t6 chuc phat hanh the du'a ra cac chu'dng trlnh hu'ong d~n quan ly tai chinh- tin d\lng ca nhan cho cac chu the ve m~t quan ly nha nu'oc, chinh phu Han

Qu6c t~o ap ll}'c bu()c cac t6 chuc phat hanh the giam phi, giam h~n muc tin d\lng ling tru'oc d6i voi chu the va tang them ty 1~ dl}' tru de phong rui ro c\1 th~ chinh phu quy dinh cac t6 chuc phat hanh the phai danh ra m()t khoan v6n tu'dng du'dng voi 8% t6ng s6 du' cac tai khoan the cua mlnh d~ dl}' phong rui ro do chu the ma't kha nang thanh toan, x6a cac khoan n<;1 keo dai tren 6 thang, va thie't l~p cac tieu

chu~n ch~t che hdn d~ thffm dinh khach hang tru'oc khi ca'p the Trong nam 2003, chinh phu con thoa thu~n voi cac t6 chuc phat hanh the huy bo 2,1 tri~u the tin d\lng khong du'<;1c su d\lng qua tren 1 nam (dormant cards)

Tac d()ng cua vi~c phat hanh the qua r()ng rai, thie'u sl}' thffm dinh va nhung quy dinh che' tai ch~t che t~i Han Qu6c trong nhfi'ng nam gfin day da he't sue ro rang:

Chi trong vong 4 thang, tu thang 9/2002 de'n thang 12/2002, gia c6 phie'u cua cac cong ty ho~t d()ng trong linh vl}'c tai chinh n6i chung (bao g6m ca c6 phie'u cua cac ngan hang) da ma't gia khoang 20%

Nhung bai h<;>c c6 th~ rut ra tu kinh nghi~m cua Han Qu6c cho tha'y:

Tha nhi{t: The tin d\lng tieu dung danh cho cac ca nhan phai du'<;1c chu y can nh~c

tren khia c~nh kha nang tai chinh, kie'n thuc tieu dung va y thuc cha'p hanh cac quy dinh cua ngucsi dtt<;1c ca'p the, tranh tlnh tr~ng ca'p the tran Ian, gay sl}' ma't can d6i trong thu nh~p va chi tieu cua ngu'bi dan, nha't Ia trong tru'CSng h<;1p kha nang quan

ly tai chinh ca nhan cua h<;> chu'a cao

-

cac chinh sach kinh te', ti~n t~ cua minh, phiii luon xay dlfng nhfi'ng phu'ong an hfi'u

hi~u d~ can thi~p khi xay ra nhfi'ng l~ch l(;lc, Iqp thoi va m(;lnh d(;ln di~u chinh chinh

sach khi th1y cffn thie't, dam bao cho thi tru'ong thanh toan the ho(;lt d(>ng lanh m(;lnh va phat tri~n b~n vfi'ng

Bai hQC v~ phat hanh the thanh toan cua Han Qu6c r1t dang du'QC cac ngan hang tham gia thanh toan the nu'oc ta ghi nh~n, ben c(;lnh d6, chung ta cling cffn danh gia cao Slf phan ling nhanh chong, Iqp thoi va chinh xac cua chlnh phu H~tn Qu6c trong vi~c xU' ly ngay nhfi'ng l~ch l(;lc trong cong tac phat hanh the tin dl;lng n6i rieng, cling nhu' v1n d~ tin dl;lng ca nhan va h(> gia dinh n6i chung, nh~m dam bao slf 6n djnh kinh te'- Xa h(>i cling nhu' Slf phat tri~n lau dai cua djch Vl;l thanh toan the

Qudc -2003)

1.5.2 Kinh nghi~m phat tri~n thanh toan the t~i Trung Qu6c:

TC;li Trung Qu6c, khuynh hu'ong tie't ki~m d~ dffu tu' hay tieu dung trong tu'ong lai luon du'<;ic xem tr9ng Nhin chung, vi~c sCi hfi'u va sli' dl;lng the tin dl;lng (tuc la tieu dung cai minh chua c6, se phai trii n<;5 trong tu'ong lai) kh6 du'<;ic ch1p nh~n, tam ly chung cua xa h(>i la khong mu6n sli' dl;lng the tin dl;lng d~ r6i sau d6 phai tra n<;5 cho t6 chuc phat hanh

Vao nam 1979, lffn dffu tien the tin d1,mg xu1t hi~n t(;li Trung Qu6c sau khi Ngan Hang Nha Nu'oc Trung Qu6c- chi nhanh Quang Bong ky thoa thu~n v~ thanh toan the voi Ngan Hang Bong A (Bank of East Asia - c6 tr\1 sCi d~t t(;li H6ng Cong), theo d6 Ngan Hang Nha Nu'oc Trung Qu6c se ch1p nh~n thanh toan d6i voi the Bank Americard I VISA do Ngan Hang Bong A (H6ng Cong) phat hanh Vao thoi

di~m nay, sO' ngu'oi sCi hfi'u the thanh toan r1t giOi h(;ln Be'n nam 1985, Trung Qu6c

moi phat hanh the tin dl;lng dffu tien

Trong qua trinh phat tri~n thanh toan the, Trung Qu6c cling da g~p phai khong H

kh6 khan, b~t ngu6n tu nhfi'ng nguyen nhan ca chu quan va khach quan Be'n thoi

di~m thang 6/2002, cac t6 chuc phat hanh the t(;li Trung Qu6c (c6 55 ngan hang, t6 chuc tai chinh dtt<;5c phep phat hanh the thanh toan) da phat hanh t6ng c(>ng 330

tri~u the cac lo(;li, H{p d~t 49.000 may ATM va 33.400 may dQc the tren toan qu6c Toan Trung Qu6c hi~n c6 tren 100.000 DVCNT, t~p trung chu ye'u t<;1i cac thanh

ph6 Wn Nhung con s6 k6 tren th6 hi~n ph~n nao n6 h,tc cua Trung Qu6c trong vi~c

phat tri6n thanh toan b~ng the Tuy nhien, voi t~m v6c cua m<)t qu6c gia c6 tren 1,3 ty dan, thanh toan the v~n chie'm ty trQng ra't nho, chua tudng xung voi quy mo

va t6c d<) phat tri6n kinh te' cua da't nuoc c6 ra't nhi~u ti~m nang nay Nhung bai hQc kinh nghi~m cua Trung Qu6c c6 th6 khai quat tren m<)t s6 net Wn:

Tha nhtft: Ngay tu ban d~u, Trung Qu6c khong xay dl,l'ng m<)t tieu chu5n th6ng nha't trong vi~c phat hanh the: M6i ngan hang phat hanh the tl,l' ap d1,mg nhung tieu chu5n ky thu~t khac nhau, d~n de'n tlnh tr(;lng the cua ngan hang nao phat hanh thl chi thanh toan du<Jc t<;1i cac may ATM hay cac DVCNT cua ngan hang d6 Cho de'n nam 1993, Chinh phu Trung Qu6c chi d<;1o Ngan Hang Trung Dong tie'n hanh

"chie'n dich The Vang" (Gold Card campaign) nh~m th6ng nha't cac lo<;1i the thanh toan theo m<)t chu5n th6ng nha't, ke't n6i h~ th6ng thanh toan the cua cac ngan hang, nh~m dam bao tinh lien thong trong thanh toan thl chie'n dich nay khong du<Jc hudng ung, th~m chi nhung ngan hang Wn cua nha nuoc, v6n chie'm ty trQng phat hanh the Wn, tham gia m<)t each mi~n cuong vl hQ phai thay the' nhung the theo tieu chu~n cfi cua mlnh voi chi phi khong nho, rna nhung the nay dang mang l<;1i l<Ji nh~n dang k6 va chie'm thi ph~n Wn tren thi truong

Tha hai: H~ th6ng lu~t 1~ nh~m di~u chinh quan h~ giua cac d6i tu<Jng tham gia thanh toan the cua Trung Qu6c con ra't sd sai, chua xac djnh ro va quy djnh Cl,l th6

quy~n va trach nhi~m cua ngan hang cfing nhu cua chu the Cac ngan hang c6 xu huang rang bu<)c chu the theo huang c6 l<Ji cho ngan hang, d~n de'n m<)t s6 quy~n

l<Ji chfnh dang CUa chu the khong dUQC dam bao, cac thu tl,lC c§"p the ra't phuc t(;lp, gay can ng<;1i khong it cho qua trlnh phat tri6n thanh toan the t<;1i nuoc nay (Stf li~u

t6ng hc;p til Bdo cdo thuiJng nien crla Ngan Hang Trung U®g Trung Quoc)

• Nhung kinh nghi~m chu ye'u cfin tham khao dO'i v8i Vi~t Nam:

Qua kinh nghi~m phat tri6n thanh toan the cua Han Qu6c va Trung Qu6c, lien h~

de'n tlnh hlnh thanh toan the hi~n nay cua nuoc ta, nhung bai hQc kinh nghi~m chu ye'u c6 th6 rut ra la:

-

27 Tranh phat tri~n thanh toan the m()t each dc,ti tra, chc,ty theo s6 ht<;ing va buong long cong tac th~m djnh ve kha nang tai chinh ciia chii the

- Phai thie't l~p nhung lu~t 1~, chinh sach va quy djnh phu h<;Jp nhAm tranh riii

fO cho ca phia phat hanh the l~n chu the, dung hoa du'QC quyen lQi CUa cac ben tham gia thanh toan the m9t each thoa dang va cong bAng, tc,to hanh lang phap

ly cho thanh toan the phat tri€n

- Chinh phii c~n theo d5i lien tl,IC di~n bie'n trong thi tru'ang tin dl,lng ca nhan, kern voi d6 Ia thi truang thanh toan the nhAm dv bao, phat hi~n va ngan ngua nhii'ng hi~n tu'Qng lc,tm dl,lng, nhii'ng sai l~ch, dam bao sl,l' 6n djnh tren cac m~Jt

kinh te'- xa h()i, tc,to dieu ki~n cho thanh toan the phat tri~n lanh mc,tnh

- Phai xay dl,l'ng ke' hoc,tch d~u tu' xay dl,l'ng co sCi hc,t t~ng cho thanh toan the mot each th6ng nha't ngay tu nhii'ng bu'oc di d~u tien, tranh hi~n tu'Qng d~u tu' don le, manh mun, tranh Sl,l' khac bi~t ve tieu chu~n Slt dl,lng, tinh nang ky thu~t, cua cac loc,ti the, cac loc,ti may m6c thie't bj Phai dam bao Sl,l' lien thong, ke't n6i va slt dl,lng thu~n ti~n giii'a cac loc,ti the do cac ngan hang khac nhau phat hanh

Vi~c phat hi~n, nh~n di~n va danh gia chinh xac cac xu hu'ong, hi~n tu'Qng nay tc,ti

Vi~t Nam, d6ng thai hQC hoi va rut ra nhii'ng bai hQC tu cac qu6c gia c6 dieu ki~n

tu'ong tl,l' la he't sue c~n thie't trong vi~c hoc,tch djnh cac bu'oc phat tri~n thanh toan khong dung tien m~Jt, d~Jc bi~t la thanh toan the ciia nu'oc ta hi~n nay

"' "

Thli nha't: The thanh toan da ra dai kha lau tc,ti cac nu'oc phat tri~n Cac loc,ti the thanh toan da phat tri€n he't sue da dc,tng, thoa man ph~n Ion nhii'ng nhu c~u ve m()t phu'ong thuc thanh toan don gian, nhanh chong va c6 d() an toan cao d6i voi h~u he't ngu'ai dan blnh thu'ang cling nhu' d6i voi m()t s6 t6 chuc va doanh nghi~p

Thli hai:The thanh toan khong chi dem lc,ti l<;Ji ich cho nguai dan, n6 con la m()t IInh

vl,l'c hoc,tt d()ng dem lc,ti lQi nhu~n dang k~ cho cac t6 chuc phat hanh va thanh toan the, d6ng thai lam tang l<;Ji the' cc,tnh tranh d6i voi cac DVCNT Han nii'a, khi thanh toan the phat tri€n, nha nu'oc se c6 them nhung cong Cl,l hii'u hi~u trong vi~c hoc,tch dinh Va thl,l'c hi~n chinh sach tien t~; theo doi, quan ly du'QC Sl,l' chuy~n djch tien t~

qua t~ti khoan cua cac t6 chuc, ca nhan, tu d6 g6p ph~n he;tn che" tha't thu thue" cling nhu' cac va'n d€ lien quan

Tha ba: Phat tri€n thanh toan the tren blnh di~n quo'c gia d~t ra nhung yeu c~u

khong don gh1n v€ Uti hfc, nhan h,tc va cong ngh~, cling nhu' c~n c6 nhung dinh hu'ong, nhfi'ng chinh sach phu h<;Jp tu cac ca'p qmln ly Nhung bai hQC v€ phat tri€n thanh toan the te;ti Han Quo'c va Trung Qu6c la he"t sue dang quan tam, giup chung

ta nhung kinh nghi~m trong vi~c phat tri€n thanh tmin the m9t each nhanh chong nhu'ng b€n vfi'ng, tranh nhung tac d9ng tieu clfc v€ m~t kinh te"- xa h9i c6 th€ xay

ra

TH0I GIAN QUA

Nam 1991, lffn dffu tien t<;J.i Vi~t Nam, Ngan hang Ngo<;J.i thu'dng Vi~t Nam (Vietcombank) tri~n khai nghi~p Vl;l thanh tmin b~ng the voi tu' each d<;J.i ly cho mQt s6 t6 chuc phat hanh the qu6c te' Day la bu'oc d~u lam quen cua m9t ngan hang nu'oc

ta VOi cong Cl;l thanh toan moi, vffn doi hoi kha cao V~ trlnh dQ chuyen mon va Cd sd

v~t cha't ky thu~t hi~n d<;J.i Trang 13 nam qua, linh Vlfc phat hanh va thanh toan the t<;J.i Vi~t Nam da c6 nhii'ng bttoc tie'n dang k~, thi trttong thanh toan the t<;J.i Vi~t Nam

hi~n nay c6 m<}t h~u he't cac ngan hang thu'dng m<;J.i, cac lo<;J.i the thanh toan cfing ngay cang da d<;J.ng va phil h<;Jp hdn voi nhii'ng nhu c~u cua nhi~u thanh ph~n khach hang khac nhau £)~ nh~n dinh Cl;l th~ hdn V~ tlnh hlnh phat tri~n cua linh VlfC nay t<;J.i nu'oc ta, vi~c danh gia va phan tich ho<;J.t dQng nay t<;J.i cac t6 chuc phat hanh va thanh toan tieu bi~u la he't sue cffn thie't

2.1 Tinh hinh phat hanh va thanh toan the t{li ml)t so' ngiin hang t{li Vi?tNam

2.1.1 Khai quat quy trlnh nghi~p Vl) phat hanh va thanh toan the t~i cac ngan hang Vi~t Nam:

Quy trlnh phat hanh the t<;J.i cac ngan hang thu'dng m<;J.i Vi~t Nam bao g6m cac bu'oc sau:

1 Khi khach hang .c6 nhu cffu sii' d1;1ng the thanh toan (g6m ca the n9i dia hay qu6c te'), nhan vien giao dich se huang d~n khach hang cac thu t1;1c phat hanh the (tuy thu9c lo<;J.i the: the tin d1;1ng hay the ghi n<;J c6 nhii'ng yeu c~u khac nhau v~ thu tl;lC) va tie"p nh~n hB Sd xin sii' d1;1ng the cua khach hang

2 Can bQ cua bQ ph~n the tie'p nh~n va th~m dinh h6 sd phat hanh the: DO'i voi lo<;J.i the tin dl;lng, day la khau dffu tien va cling la khau quan tr<;mg nhfft nh~m h<;J.n che" riii ro tin d1;1ng trong tru'ong h<;Jp chii the khong c6 kha nang thanh toan D~ danh gia khach hang, can b9 phong the can eli tren m9t h~ thO'ng nhii'ng tieu chu~n bao

g6m nhi~u ye'u tO' khac nhau, sau d6 trlnh lanh d<;J.o b9 ph~n the va ban giam dO'c ngan hang ky duy~t trong m<?t thoi h<;J.n nha't dinh

3 Can eli tren sl,l' th~m dinh l<;J.i h6 sd khach hapg va danh gia cua can b9 phong the, lanh d<;J.o ngan hang se quye't djnh chffp nh~n hay tu chO'i ca'p the Khi du'<;Jc cha'p nh~n ca'p the, chu these du'<;Jc ca'p m9t h<;J.n muc tin d1;1ng tu~n hoan (gQi la

31

-h~n muc tin dl)ng chung) tinh bang VND va h~n muc nay tuy thu<)c vao lo~i the du'Qc c!p Ching h~n nhu' voi lo~i the "Yang" (Gold), h~n muc tin dl)ng t6i thi~u du'Qc c!p

la 50 tri~u d6ng, t6i da la 90 tri~u d6ng, h~n muc ling ti€n m~t t6i da bang 50% h~n

muc tin dl)ng chung V oi lo~i the "chu£n" (Standard) thl h~n muc tin dl)ng chung th!p han, tu 10 tri~u d6ng de'n 50 tri~u d6ng va h~n muc ling ti€n m~t t6i da bang voi h~n muc tin dl)ng chung (vl day Ia lo~i the ky quy)

4 Sau khi ch!p nh~n phat hanh the va xac dinh h~n muc tin dl)ng, ngan hang

se gii'i giffy thong bao phat hanh the thanh toan cho khach hang, trong giffy thong bao c6 ghi ro h~ng the, h~n muc tin dl)ng va thoi h~n hi~u hfc cua the kern voi hQp d6ng sii' dl)ng the thanh toan (2 ban) d~ khach hang ky ten va chuy~n l~i cho ngan hang m<)t ban Cac lo~i phi (phi thu'ong nien, cac lo~i phi phat sinh khac) se du'Qc thu khi ngan hang gii'i ban sao ke d~u tien cho chu the

5 Sau khi hQp d6ng sii' dl)ng the thanh toan du'Qc ky ke't gifi'a khach hang sii' dl)ng the voi ngan hang, ngan hang se tie'n hanh cac bu'oc: t~o l~p h6 so chti the, md tai khoan the, s6 the va lttu h6 so g6c D6ng thoi b<) ph~n in fin the cua ngan hang se tie'n hanh se t~o the moi din cu tren nhfi'ng thong tin trong hQp d6ng gifi'a chti the va ngan hang N gan hang se giao the tnfc tie'p cho khach hang ho~c gii'i cho khach hang bang thu' bao dam D~ dam bao an toan cho tai khoan the, ne'u gii'i qua thu bao dam, ngan hang se gii'i lam 2 l~n: l~n thu nh!t chi gti'i the cho khach, sau khi c6 xac nh~n

ctia khach moi gti'i s6 PIN va cac hu'ong dfin sti' dl)ng the V€ phia khach hang, sau khi nh~n du'QC thu' bao dam, khach hang se xac nh~n l~i VOi ngan hang bang di~n tho~i ho~c thu' tin v€ vi~c da nh~n the Chi sau khi c6 xac nh~n nay, tai khoan the moi du'Qc kich ho~t Hi~n nay, ph~n IOn vi~c giao the cho khach hang du'Qc tie'n hanh bang each giao tn.tc tie'p, chi sti' dl)ng thu' bao dam trong nhfi'ng tru'ong hQp r!t han htl'u

Ngoai cac buoc chinh ye'u trong quy trlnh phat hanh the da trlnh bay C1 tren, b<) ph~n thanh toan the (cac phong the thanh toan hay trung tam thanh toan the cua ngan hang) con CO ffiQt s6 nhi~m Vl) khac d6i VOi khach hang nay sinh trong qua trlnh thanh toan the Nhfi'ng cong vi~c nay c6 th~ t6m lu'Qc nhu' sau:

- Gti'i sao ke va thljc hi~n thanh toan (hay thu nQ) tu chu the