4 Nghien cuu m~t luqng cua hi~n tliqng so ion lliqng h6a doi tuqng thong ke b~ng da li~u thong ke, so li~u thong ke, chi tieu thong ke trong Wng di~u ki~n thai gian, khong gian Cl,l th~.
Trang 1BQ GIAO DVC VA DAO T~O
BAO CAO TONG KET
DE TAl KHOA Hoc vA c6NG NGHE CAP so
-1, BO Gi:io DUC 0A0 TAO I
l TRUONG op.1 HOG KI~!H rE'rP.HCM!
Chu nhiem d~ taj :
TS TRINH THILONG HlfONG
THANH PHO HO CHf MINH
Trang 2•
•
Trang 3
BQ GIAO Dl)C VA DAO T~O
BAO CAO TONG KET
Ma so: B 2009-09-96
Xac nh~n cua cd quan chu tri d~ tai
(ky, hQ ten, dong dffu)
Chu nhi~m d~ tai
(ky, hQ ten)
Trang 4MODAU
"H~ thong phuong phap phan tfch thong ke" Ia cong Cl,l d~ quan tri thl,fc ti~n ho<,it
hi~n tuong kinh te' xa h<)i (KTXH)
phuong phap phan tfch thong ke quan ly doi tu<;1ng
noi chung, cOng nhu trong cac giao trlnh chuyen nganh dao t9o noi rieng thu<)c cac truang
phap phan tfch quan ly doi tu<;1ng
Trang 5vai tUng phuong phap phan tfch thong ke tren chuang trlnh thong ke cua EXCEL, SPSS,
quan tri muon nang cao tfnh kha d1,1ng cua CNTT va chu dong khai th<k chung khi xu ly
thi~n tu duy nh~n thuc doi tuc;1ng va ky nang xu ly thong tin thong ke b~ng h~ thong
Phuong phap t6ng hCJp va phan t6 thong ke
Phuong phap dinh luc;1ng chi tieu thong ke
Phuong phap phan tfch chi so
dinh, phuong phap uoc luCJng)
Phuong phap phan tfch phuong sai
Phuong phap phan tfch day so thai gian va dv bao thong ke
Trong d6, cac "Phuong phap phan tfch phuong sai", "Phuong phap phan tfch day so
2008
Chuang 1: T6ng quan khoa hQc thong ke
Chuang II: Phuong phap t6ng hc;1p va phan t6 thong ke
Chuang Ill: Phuong phap dinh luc;1ng chi tieu thong ke
Chuang IV: Phuong phap phan tfch chi so
ph(.lm tru khoa hQC thong ke tren doi tUCJng bi quan ly va nghien CUU cac ky nang h(.lch
Trang 6CHVONG I
TONG QUAN KHOA HQC THONG KE
chat cua qua trlnh phat sinh phat tri~n hi~n tlJ<Jng kinh te xa h(>i (KTXH) qua thai gian, kh6ng gian (tU qua khu den hi~n t9i va tien tai tliong lai)
Quan tri doi tli<Jng nghien cuu thong ke hay quan tri qua trlnh phat sinh, phat tri~n thljc te cua cac hi~n tli<Jng KTXH bang "Khoa hoc thong ke" va chung dli<Jc h9ch toan theo lu~t djnh (thong qua cac nghi~p VI) th6ng ke, nghi~p VI) ke toan, nghi~p VI) tac nghi~p) Phuong ti~n va c6ng Cl) d~ h9ch toan va phan tfch xu ly danh gia ban chat cua doi tli<Jng nghien cuu thong ke Ia "H~ th6ng phuong phap phan tfch thong ke" n6i chung
va trong quan tri kinh doanh n6i rieng
Qua trlnh phat sinh phat tri~n hi~n tli<Jng KTXH lu6n bien d(>ng qua thai gian, kh6ng gian khac nhau, dli<Jc goi don gian Ia "hi~n tli<Jng s6 lan" hay Ia "hi~n tli<Jng phuc t9p" cua CUQC song xa h(>i VI the c6 th~ n6i rang: "Do'i tu'(jng nghien cuu tho'ng ke Ia nghien
di~u ki~n thoi gian va khong gian xac djnh"
Cac nghi~p VI) ke toan, nghi~p VI) tac nghi~p va nghi~p VI) thong ke c6 moi quan h~ bi~n chung vai nhau t9o nen qui trlnh quan ly doi tli<Jng nghien cuu th6ng ke Cac nghi~p
VI) nay da hlnh thanh h~ thong du li~U ke toan, du li~U tac nghi~p, du li~U thong ke trong h~ th6ng ngu6n du li~u th6ng ke n6i chung VI v~y, d~ nh~n thuc dli<Jc ban chat cua doi tli<Jng nghien cuu th6ng ke thl phai hi~u d~y du n(>i dung khoa hoc cua h~ th6ng cac ph9m tru tli duy, phuong phap dinh lli<Jng, phuong phap phan tfch, phuong phap quan ly
h~ thong ngu6n da li~u thong ke trong tung co che quan ly c6ng khai, minh b9ch
Co s(J d~ xac dinh doi tli<Jng nghien cuu th6ng ke bao g6m:
- Ml)c dfch quan ly hay yeu du phan tfch hi~n tli<Jng KTXH;
- Tlnh chat va lo9i hlnh co cau cua hi~n tli<Jng KTXH;
- Tfnh ljch su (thai gian, kh6ng gian) t6n t9i cua doi tli<Jng;
- Moi quan h~ bi~n chung giua cac hi~n tli<Jng KTXH;
- Cach thuc thu th~p va ky nang xu ly ph an tfch ngu6n du I i~u thong ke tren tUng phuong phap phan tfch thong ke
Nhu v~y "H~ th6ng phuong phap phan tfch th6ng ke quan ly hi~n tli<Jng KTXH" Ia
h~ th6ng phliong phap lu~n nghien cuu m6i quan h~ bi~n chung giua cac van d~ tU tli duy
nh~n thuc d6i tli<Jng thong ke den phliong phap lli<Jng h6a, phliong phap phan tfch va phliong phap quan ly nham nang cao hi~u qua quan tri doi tli<Jng nghien cuu th6ng ke (J
t~m vi m6 va vi m6
1) 8oi tli<Jng nghien cuu thong ke Ia "Hi~n tli<Jng so lan" Hi~n tli<Jng s6 lan Ia qua trlnh phat sinh phat tri~n thtjc te cua hi~n tli<Jng KTXH va phai dli<Jc hi~u tren ba giac d(>
Trang 7hc;tch toan: lon v~ thai gian, lon v~ khong gian va lon v~ djnh tfnh, dinh Iuong Nhu v~y tat ca cac hi~n tuong KTXH thljc te da nay sinh va bien d<)ng a t~m vT mo hay vi mo thl
d~u Ia "hi~n tli(Jng solon", chung luon can phai dli(JC quan tri ch~t che, chfnh Xik, toan di~n, trung thljc, d~y du va khach quan
Vf dt.~: "Doanh so ban quf I nam bao cao cua Cty dc;tt 500 tr.d", Ia m<)t hi~n tuong so lon, vi trong quf c6 3 thang, trong Cty c6 nhi~u ella hang, c6 nhi~u moi quan h~ quan ly giua nhi~u b<) ph~n chuc nang, do nhi~u nguoi cung thljc hi~n, so li~u thong ke phan anh
Ia lon, tfnh chat c6ng vi~c Ia kinh doanh ban nhi~u loc;ti hang h6a Tuy nhien, doanh so ban trong tUng thang neu so voi quf, nam Ia hi~n tuong ca bi~t ("so nho"), nhung ban than n6 v~n Ia m<)t hi~n tuong solon khac, vi trong m6i thang lc;ti bao g6m doanh so ban cac ngay Neu DSB tUng ngay so voi thang, quf, nam Ia hi~n tuong ca bi~t ("so nho"), nhung ban than DSB trong m6i ngay thl v~n Ia m<)t hi~n tuong s61on khac, vi trong m6i ngay d6, cung c6 rat nhi~u hoa don thu DSB, m~t Iuong cua m6i to h6a don thu khong nho v.v Tiep tt.~c, m6i to h6a don thu ti~n, ban than n6 cung v~n Ia m<)t hi~n tuong solon khac, vi n6 duoc hlnh thanh phai c6 nhi~u moi quan h~ giaa cac b<) ph~n chuc nang (c6 nhi~u chu ky), tfnh chat nghi~p w da dc;tng (can, dong, do, dem so Iuong ban hang, dem ti~n thu v~, ghi h6a don, s6 sach), m~t Iuong tren Wng h6a don cung khong don gian va khong nho
V~y, tc;ti sao phai nghien cuu hi~n tuong solon? VI khi nghien cuu hi~n tuong solon thl moi nh~n thuc duoc d~y du V~ ban chat, CO cau thanh ph~n va t6ng ket duoc tlnh hlnh bien d<)ng doi tuong qua thai gian, khong gian 86ng thai tren cac moi quan h~ bi~n chung giaa cac hi~n tuong solon, moi phan tfch danh gia duoc ban chat thljc trc;tng, Iuong h6a duoc tfnh qui lu~t bien d<)ng qua thai gian, khong gian khac nhau va tim duoc nguyen nhan, tim bi~n phap giai quyet doi tuong trong qui trlnh quan ly thong ke Nhu v~y, cac ph~n tu ca bi~t - "hi~n tuong so nho" d~u Ia nhung thanh ph~n, b<) ph~n cau thanh nen m<)t hi~n tuong so lon, cho nen khi quan ly hi~n tuong so lon thl duong nhien, tat nhien phai quan ly ch~t che tren tllng hi~n tuong ca bi~t, b:Ing cck nghi~p vv ke toan, nghi~p
nhi~m, nghTa Vl.J, nhi~m Vl.J, chuc nang hoc;tt d<)ng cua tung con nguoi, tung slj vi~c va duoc phoi hop voi nhau d~ thljc hi~n cac thu tt.~c, co che hc;tch toan trong qui trlnh hc;tch toan thong ke
2) Hi~n tuong s6 lon luon mang tfnh lich su Nen khi hc;tch toan doi tuong th6ng ke vao trong h6a don, chung tu, bang ke, s6 sach, l~p bao cao thong ke djnh ky, bao cao phan tfch xu ly thong tin thong ke v.v thl d~u phai phan anh d~y du v~ thai gian, khong gian va toan b<) n<)i dung nghien CUU Cl.J th~ theo yeu C~U quan ly tUng doi tuong Tfnh ljch
su Ia co sCi d~ tc;to ra tfnh phap ly, tfnh xac thl!c khach quan, tfnh trung thl!c va tr;kh nhi~m cua nguoi tc;to ngu6n cung cap va su dt.~ng du li~u thong ke
3) Hi~n tuong so lon n6i chung, hi~n tuong quan tri kinh doanh n6i rieng, tl! ban than n6 luon bien d<)ng qua thai gian kh6ng gian khac nhau, trong moi quan h~ bi~n chung nhan qua giua cac hi~n tuong s61on cung c6 m6i quan h~ bi~n chung voi nhau va cung luon luon bien dong Moi quan h~ bi~n chung phuc tc;tp khach quan nay da tac dong trljc tiep, ho~c gian tiep den slj bien dong doi tuong va hlnh thanh m<)t chu6i cac hi~n tuong " nguyen nhan- ket qua- nguyen nhan- ket qua " Cho nen khi phan tfch tim
Trang 8nguyen nhan, tim bien phap giai quyet thl phai cat chu6i nay trong tUng boi canh, di~u
ki~n lich sll' nhat din h Khi lich sll' bi thay d6i thl nguyen nhan, bi~n phap giai quyet cling c6 th~ bi thay d6i theo VI the, tli duy triet hoc Ia co so phliong phap lu~n cua "Khoa hoc thong ke"
4) Nghien cuu m~t luqng cua hi~n tliqng so ion (lliqng h6a doi tuqng thong ke) b~ng
da li~u thong ke, so li~u thong ke, chi tieu thong ke trong Wng di~u ki~n thai gian, khong gian Cl,l th~ H~ thong phliong phap phan tfch thong ke Ia cong Cl,l d~ luqng h6a hi~n tliqng KTXH thanh chi tieu thong ke, so li~u thong ke phu hqp voi tfnh chat doi tliqng nghien cuu
5) Nghien cuu moi quan h~ nhan qua giaa m~t luqng voi m~t chat cua hi~n tliqng so lon, tac Ia tren n~n tang phan tfch xll' ly cac moi quan h~ bi~n chung trong h~ thong da
li~u thong ke, chi tieu thong ke va so li~u thong ke, se danh gia thljc tr"mg ban chat bien d9ng, tfnh qui lu~t bien d9ng cua doi tliqng thong ke va tim nguyen nhan, tim bi~n phap giai quyet mang tfnh khoa hoc, kha thi va kha dl,lng trong tUng di~u ki~n hoan canh ljch sll' nhat djnh
6) LLiqng h6a qua trlnh phat sinh phat tri~n cua hi~n tliqng KTXH qua thai gian, khong gian nh~m d~ phan anh xu huang bien d9ng co ban (goi Ia tfnh qui lu~t bien d9ng cua hi~n tliqng theo thai gian) b~ng cac phliong trlnh ham xu the, chi tieu blnh quan Con luqng h6a moi quan h~ bi~n chung nhan qua giaa cac hi~n tliqng KTXH voi nhau b~ng
cac phliong trlnh kinh te, cac phliong trlnh tliong quan
7) Cac hi~n tliqng KTXH d~u Ia doi tliqng nghien cuu tren tUng linh vljc cua cac
"Khoa hoc chuyen nganh" khac nhau n6i chung va cua "Khoa hoc thong ke" n6i rieng Tuy nhien giaa chung v~n c6 slj khac bi~t v~ ranh gioi ph<;1m vi khoa hoc nghien cuu Cl.l th~ "Khoa hoc thong ke" phai dl!a tren n~n tang khoa hoc cua cac chuyen nganh khac d~ hi~u ban chat, tfnh chat, qua trlnh phat sinh phat tri~n, lo<;1i hlnh doi tliqng v.v Tu d6
se h9ch toan m~t ILiqng trong moi quan h~ m~t thiet voi m~t chat cua hi~n tliqng KTXH
Do d6 co so ly lu~n cua "Khoa hoc thong ke" Ia cac mon khoa hoc Kinh te vi mo, Kinh te
vi m6, Quan tri hoc, mon Kinh te chfnh tri, Ke toan, Tai chfnh ngan hang, ngo9i thliong, bao hi~m, ky thu~t cong nghi~p, nong nghi~p va cac mon khoa hoc chuyen nganh khac V.V
Tom lai: Doi tliqng nghien cuu thong ke Ia qui trlnh quan tri qua trlnh bien d9ng thl!c te cua hi~n tliqng solon va co cau b9 ph~n cua n6 qua thai gian, khong gian khac nhau phu hqp VOi tUng ml,JC dfch yeu du quan ly Quan trj qua trlnh bien d(>ng nay b~ng khoa hoc thong ke va thljc hi~n theo cac lu~t djnh (Lu~t Ke toan, Lu~t Thong ke, Lu~t d~u
tli, Lu~t doanh nghi~p, cac Lu~t thue, Lu~t xuat nh~p khgu, v.v
Khoa hoc thong ke Ia m9t be;> ph~n quan trong trong h~ thong khoa hoc quan trj cac hi~n tliqng KTXH tren moi linh vljc cua n~n kinh te quoc dan N6 tac d9ng den moi hoc;tt d9ng cua con nguai dn phai dliqc quan ly ch~t che, chfnh xac, toan dien, trung thljc, khach quan Do d6, muon quan trj ch~t che va quan ly tot thl phai hi~u va Slt dl,lng c6 hieu qua cac phliong phap phan tfch thong ke Cho nen, c6 th~ n6i r~ng: "Thong ke" Ia cong Cl,l quan ly thl!c ti~n c6 hi~u qua nhat, mang tfnh kha thi, kha dl.lng cao nhat trong qua trlnh danh gia thljc trqng ban chat va tfnh qui lu~t bien d9ng cua doi tliqng bi quan ly
Trang 9V~y "Thong ke" Ia gl? I ban chat cua n6 trong quan tri Ia gl? Cd SCJ d€ hC;lch toan
thong ke Ia gl?
1 Khai ni~m
Tat ca cac hi~n tu'<;1ng KTXH tl,J' ban than chung luon bien d(>ng du&i sl,t tac d(>ng cua
tri~n hi~n tu'<;1ng KTXH, va dn phai du'<;1c quan ly ch~t che, chfnh xac, to~m di~n, khach
khong dn phai c6 ho<;1t d(>ng quan ly thong ke HoC;lt d(>ng h<;1ch toan thong ke trong quan
nghi~p Vl,l tac nghi~p), giua chung CO moi quan h~ bi~n chung VCti nhau Va du'QC dan xen
Tuy thea tung quan di€m, each thuc quan ly, phu'dng phap phan tfch th6ng ke va
ta c6 th~ hi€u ph<;1m tru "Th6ng ke" qua m(>t s6 van d~ sau:
tri hi~n tu'<;1ng KTXH qua thai gian va khong gian;
"h~ thong du li~u thl,J'c te da phat sinh" trong qua trlnh quan tri hi~n tu<;1ng KTXH W qua khu den hi~n tC;li va tien t&i tu'dng lai
Nhu' v~y, "Th6ng ke" Ia khoa hoc quan tri "h~ thO'ng dii' li~u thljc te' da phat sinh"
khi du<;1c h<;1ch toan bting m(>t cd che quan ly cong khai, minh b<;1ch, cv th€ thl du<;1c goi Ia
"h~ th6ng dii' li~u thO'ng ke"
nghi~p Vl,l thong ke, nghi~p Vl,l tac nghi~p trong qui trlnh quan ly thong ke Va du'QC phan
Trang 10anh thong qua he thong bi~u m~u h6a don, chung tU, s6 sach ke toan, he thong bao cao
cua ket qua xu ly thong tin KTXH n6i chung vacua he thong thong tin thong ke n6i rieng Chfnh moi quan he co cau trong he thong du lieu thong ke da hlnh thanh n()i dung cua he
trlnh quan ly thong ke
Trang CUQC song xa h()i, thl cac hien tli<Jng KTXH dLi<Jc quan tri theo qui trlnh quan
- Quan ly ho<;it d()ng tai chfnh cong
ph~n kinh tel, chu sCI huu voi nhau trong qua trlnh phan phoi va su d1,1ng cac ngu6n tai chfnh trong xa h()i
chfnh phu, b(), nganh, dia phuong, lanh th5 khu vl)'c
- Quan ly ho<;1t d(}ng SU d1,1ng, bao ve va tai t<;lO moi trl.iang, tai nguyen, sinh thai
- Quan ly ho<:tt d()ng quan sl)', ngo<:ti giao, chfnh tri, xa h()i, van h6a, du lich, tu tuCing,
vi h<:tch toan d()c l~p
ke" trong qui trlnh quan tri doi tli<Jng He thong phuong phap phan tfch thong ke giup cac
phl,IC VlJ cho cong tac quan ly hien tli<Jng KTXH tu qua khu den hien t<;li va xay dl)'ng
Trang 11chinh sach KTXH, xay dl!ng chl tieu ke hoC)ch, l~p dl! an phat tri€n, hoC)ch dinh phat tri€n cho tliong lai
Nhu v~y, h~ thong du li~u thong ke khi da thimh hi~n thl!c, do doi ngu lao dong c6 trlnh do chuyen nghi~p thljc hi~n va khi n6 dong vai tro v~n hanh co che thljc hi~n cac moi quan h~ lien ket, phoi hCJp giua cac b() ph~n chuc nang trong m()t chlnh th€ thong nhat quan ly C1 t~m vi mo va vi mo, thl hlnh thanh "nganh Thong ke" "San ph~m" cua nganh thong ke Ia "h~ thong du li~u thong ke" va chung cling c6 2 d~c trung co ban cua san ph~m xa h()i:
- Gia tri su dvng cua h~ thong da li~u thong ke Ia phvc Vl,l cho cong tac quan ly, t6ng ket thl,ic trC)ng, xay dl,ing chl tieu ke hoC)ch, l~p dl! an phat tri€n, hoqch dinh phat tri€n, xay dl!ng chfnh sach KTXH, d~ ra quyet dinh dung d~n mang tfnh khoa hoc, tfnh kha thi, kha dvng (j t~m vi mo va vi mo
- Gia tri cua h~ thong da li~u th6ng ke Ia gia tri "chat xam" cua d()i ngO chuyen nghi~p quan ly va gia tri v~t chat da dLiQc ket chuy€n vao gia tri su dvng cua h~ thong da
li~u thong ke
Trang n~n kinh te qu6c dan, nganh thong ke duc;1c chia thanh 2 h~ thong t6 chuc quan ly:
- H~ thong thong tin th6ng ke Nha nude (Thong ke vi mo): Ia m()t h~ thong t6 chuc quan ly Nha nude b~ng cac nghi~p vv thong ke d€ quan ly thl!c ti~n bien d()ng hi~n tLiQng KTXH (1 t~m vi mo (theo lanh th6, dia phliong, khu vljc, nganh, b(), qu6c gia) Theo h~ th6ng t6 chuc co cau nganh "doc" ttl Trung Liang xu6ng dia phliong thl bao g6m: T6ng Cl,IC Th6ng
ke (trl!c thu()c Chfnh phu, B9 Ke hoqch d~u tu) - Cvc thong ke thanh pho, Tlnh trl!c thuoc Trung Liang - Chi cl)c th6ng ke Qu~n (huy~n) - Phong thong ke phuang (xa) Co che hoqt d()ng cua t6 chuc thong ke Nha nude da tqo nen "h~ th6ng thong tin th6ng ke Nha nude"
- H~ thong thong tin thong ke n()i b¢ trong tUng don vi h9ch toan d()c l~p (th6ng ke
vi mo): Ia m()t h~ thong t6 chuc quan ly W cac nghi~p vv thu th~p den xu ly da li~u th6ng
ke v~ hoC)t d()ng thl!c ti~n trong m()t chlnh th€ thong nhat Quan tri h~ thong da li~u th6ng
ke bang m()t co che phoi hcjp giua cac b() ph~n chuc nang quan ly trong m()t chlnh th€ co cau t6 chuc cua m()t don vi hC)ch toan d()c l~p (ON, Cty, T6ng Cty, doan th€, kinh te tli nhan, lien doanh, lien ket)
H~ thong thong tin thong ke Nha nude va h~ thong thong tin thong ke n()i b¢ vua hoqt d()ng d()c l~p, vua lien thong vdi nhau theo che d() bao cao thong ke dinh ky va theo cac Lu~t dinh khac, d€ quan tri hoqt dong thl!c ti~n cua cac hi~n tliCJng KTXH C1 t~m vi mo
va vi mo M6i quan h~ m~t thiet lien thong nay da tqO ra co che quan ly hqch toan th6ng
ke, d6 Ia khi cac don vi h9ch toan d()c l~p thvc hi~n tUng lo9i bang bao cao thong ke dinh
ky thl bu()c phai c6 nhi~u lien (bang sao ke theo qui dinh) va d6ng chuy€n gdi cho co quan thong ke dia phliong cung cap (thu()c h~ thong thong ke Nha nude), co quan quan ly thue, co quan chu quan, cho thu trlidng don vi va luu t9i don vi Cho nen h~ thong du li~u thong ke trong h~ thong bao cao th6ng ke dinh ky Ia d6i tLiCJng nghien cuu thong ke duCJc
xu ly bang h~ thong phliong phap phan tfch thong ke E)oi vdi cac hi~n tlic;1ng kh6ng quan
ly duQc b~ng h~ thong bao cao thong ke dinh ky, thl Nganh thong ke Nha nude, ho~c co quan chuc nang se t6 chuc cac dcjt t6ng di~u tra khong thliong xuyen (toan b() ho~c kh6ng
Trang 12
-to~m b9) dg h8 tro quan ly toan thg de hien tuong KTXH trong n~n KTQD
VI the, kh i h~ thong du I i~u thong ke dli<;ic luu chuy€n trong n(>i b<? cua tUng h~
thong t6 chuc quan ly thl ban than n6 v~n c6 "gia tr!", nhung n6 chi phat huy "gia tri su dvng" cua mlnh va mang tinh phvc VI) quan ly, mang tinh hanh chfnh, phap l~nh, h6 tro,
truy~n d<;lt thong tin thong ke theo che d9 bao cao thong ke djnh ky cua cd che h<;lch toan cong khai minh bc;1ch va bao m~t theo qui dinh Tuy nhien khi n6 duqc "xua't chuy€n" ra ngoai m<)t h~ thong t6 chuc quan ly khac va m9t khi c6 phat sinh hanh vi trao d6i "mua -ban" da li~u thong ke, thl luc nay, du li~u thong ke se phat sinh "gia ca", cling phai tuan theo qui lu~t gia tri va quan h~ cung c~u cua san ph~m hang h6a n6i chung M(>t khi phat sinh hanh vi "mua- ban" du li~u thong ke ra ben ngoai h~ thong t6 chuc quan ly, thl cling d6ng nghia voi sl)' b<?c 19 thl)'c ti~n Ia "19 bf m~t n<?i b(>" VI the khi trao d6i du li~u thong
ke ra ben ngoai, con phai tuan theo cac qui dinh bao m~t m<)t each nghiem ng~t cho n6 Muon v~y, bu<)c nguai quan ly h~ thong du li~u thong ke phai hi€u dung ban cha't v~ gia tri su dvng va gia tri cua n6, phai hi€u y nghia, n(>i dung kinh te xa h<)i, phudng phap tfnh chi tieu thong ke, phudng phap phan tfch du li~u thong ke d€ nang cao hi~u qua bao m~t, thl)'c hi~n nghiem tuc cac qui djnh dam bao an ninh, an toan khi truy~n d<;lt, cong bo cong khai, luu tru, bao quan h~ thong du li~u thong ke
H~ thong du li~u thong ke chi phat sinh tU cac hoc;1t d<)ng cua con nguai, khi dn phai quan ly ch~t che, chfnh xac, khach quan, toan di~n, d~y du va kip thai, thong qua cac nghi~p vv hc;1ch toan Nen nguyen t~c d€ quan tri hi~n tliong KTXH Ia chu th€ quan ly phai trl!c tiep hc;1ch toan moi bien dong d€ hi€u n<)i dung, ban cha't du li~u thong ke thong qua h~ thong tieu thuc thong ke, chI tieu thong ke, so I i~u thong ke va phudng phap ph an tfch thong ke
a) Theo tinh chit dillitJu thdng ke, duqc chia lam 2 lo.;1i:
+ Du li~u dinh tfnh Ia nhung du li~u phan anh ten goi, tinh cha't, th€ loc;1i, ph~m
ca'p, dia chi, mau s~c, so sanh, ddn vi tinh, khong gian, thai gian cua doi tuong bi quan ly
+ Du li~u dinh Iuong Ia nhung du li~u phan anh m~t Iuong cua doi tuong bi quan ly
va trong qua trlnh hc;1ch toan duoc bi€u hi~n b~ng nhung soli~U (con SOJ Cl) th€, CO ddn Vi tfnh Cl) th€ trong thai gian, khong gian xac dinh Nhung soli~u Cl) th€ nay khi duoc h<;lch toan trong qua trlnh quan ly thl!c ti~n goi Ia "soli~u thong ke"
Vf dv: so chung minh nhan dan (0213459876) Ia du li~u djnh tfnh, n6 khong phai Ia
so li~u thong ke, vi khong c6 ddn vi tfnh; nhung "so lu<Jng ban hang h6a A trong thang cua Cty thudng mc;1i tp.HCM Ia 30 kg", thl so li~u 30 kg Ia so li~u thong ke cua du li~u
dinh Iuong "Iuong ban", vi con so d6 c6 ddn vi tfnh va thai gian, khong gian xac dinh, du
li~u dinh tfnh Ia ten goi "hang h6a A, thai gian nam 2009, ten Cty TM Tp.HCM, ddn vi tfnh kg; "Ngay thang nam sinh" Ia du li~u dinh tfnh, con "Tu6i" Ia du li~u dinh Iuong cua n6
Nhu v~y, tren tung hi~n tuong KTXH, thl cac du li~u dinh tfnh va du li~u dinh Iuong
ho~c soli~u thong ke luon duoc bi€u hi~n d6ng thai d€ phan anh 2 m~t (m~t cha't va m~t
Iuong) trong tung di~u ki~n ljch su nha't dinh Day Ia sl)' s~p xep theo m<)t tr~t tl! nha't dinh
Trang 13d~ trlnh bay n<)i dung quan ly, phuong phap Iuong h6a, phuong phap phan tfch doi tuong
bi quan ly Nhung va'n d~ nay luon duoc trlnh bay t6m t~t, phan anh vao cac c<)t, cac
b) Theo qui trinh xu ly h~ thdng thong tin thdng ke thi cck lo.;Ji tren duqc chia thanh 3 lo9i:
+ Du li~u so cap: Ia du li~u thl)'c te phat sinh d~u tien tren tUng hi~n tliong ca bi~t cua doi tli<;tng bi quan ly Chung duoc thl!c hi~n trong qua trlnh quan sat, thu th~p, ghi chep, li~t ke, c~p nh~t du li~u th6ng ke ban d~u Trang thl!c te, n6 Ia du li~u ke toan chi tiet, du li~u tac nghi~p dlioc th~ hi~n trong cac h6a don, chung tu ke toan, bang cau hoi di~u tra ban d~u, cac lo<;li bang ke, ke toan ghi s6, h<;lch toan tac nghi~p v.v oa li~u so cap Ia ngu6n du I i~u "tho" duoc thiet l~p trong giai do;;1n di~u tra thong ke ban d~u cua qui trlnh quan ly thong ke 8ay Ia ngu6n nguyen li~u "d~u vao" cho nghi~p vv t6ng hop
va phan t6 thong ke Nen chung thliong ph6 bien n~m trong h~ th6ng h6 so h6a don chang tU "goc" va dli<;tc lliu tn] theo lu~t dinh trong tUng don vi h<;lch toan d<)c l~p
+ Du li~u thu ca'p: Ia du li~u so ca'p da duoc t6ng h<;tp, h~ thong h6a l;;1i, ki~m tra h6a, s~p xep l<;li, tfnh toan trong qua trlnh t6ng hop, phan lo<;li du li~u thong ke theo tUng mvc dfch phan tfch va yeu c~u quan ly doi tli<;tng 8ay Ia ngu6n du li~u thong ke da duoc
"so che l<;li" d~ t6ng hop nh~n thuc qui mo, co cau lo<;li hlnh, tfnh chat d6i tliong bi quan
ly va thliong dli<;tc phan anh trong cac bang bao cao thong ke dinh ky, s6 sach ke toan t6ng h<;tp, s6 sach t6ng hop du li~u tac nghi~p trong nghi~p vv t6ng hop va phan t6 thong
ke cua qui trlnh quan ly thong ke
+ Du li~u phan tfch: Ia ket qua xu ly du li~u thu ca'p b~ng m<)t h~ thong phuong phap phan tfch thong ke trong qui trlnh xu ly thong tin thong ke, d~ danh gia ban chat, tfnh qui lu~t bien d<)ng, moi quan h~ bi~n chung giua cac hi~n tliong tu qua khu den hi~n t;;1i va tien toi tliong lai Trong d6, neu du li~u phan tfch dung d~ quan ly thl)'c tre)ng ban cha't hi~n tliong tli qua khu den hi~n t;;1i thl thliong goi Ia "du li~u phan tfch thong ke"; con neu dung d~ quan ly tfnh qui lu~t bien d<)ng, moi quan h~ bi~n chung giua cac hi~n tliong d~ bao truoc hi~n tliong se xay ra a tliong lai thl goi Ia "du li~u dl! bao thong ke" Da li~u
ph an tfch thong ke va du I i~u dl! bao thong ke c6 quan h~ m~t th iet voi nhau va du<;tc thl)'c
hi~n trong nghi~p Vl,l phan tfch du li~u va dl)' bao thong ke Cac du li~u thong ke nay thliong dli<;tc phan anh trong cac lo<;li bang bao cao phan tfch tai chfnh, bao cao phan tfch hi~u qua kinh te, ket qua phan tfch tfnh toan chi tieu ke ho<;lch, chi tieu dinh muc, tieu chu~n, chi tieu kinh te trong dl! an phat tri~n, trong chfnh sach KTXH, ho;;1ch dinh phat tri~n ho~c Ia cac chI tieu thong ke duoc cong bo tren h~ thong thong tin bao dai, truy~n thong m;;mg internet, truy~n hlnh, te)p chf
Ba loQ.i du li~u th6ng ke nay c6 moi quan h~ phv thu<)c ke thua nhau, du li~u so cap
Ia "d~u vao" cua du li~u thu cap, d6ng thC1i chung cGng Ia "d~u vao" gian tiep va trl)'c tiep CUa dCi' li~U phan tfch, dlj bao Qui trlnh hlnh thanh tUng lo;;1i du li~U thdng ke da t;;10 nen
co che phoi hop quan ly, ki~m tra, giam sat ho<;lt d<)ng thl)'c ti~n trong m<)t h~ thong t6 chdc quan ly don vi h;;1ch toan d<)c l~p (m<)t chlnh th~ thong nha't)
c) Theo nghi~p vv h~ch toan h~ th6ng do li~u th6ng ke duqc phan bi~t nhll sau:
+ Du li~u ke toan: Ia du li~u thong ke du<;tc hlnh thanh trong qua trlnh hQ.ch toan ke
Trang 14toan thea chuan mt!c ke toan, Lu3t ke toan, Lu~t thong ke
+ oa li~u tac nghi~p: Ia lac;ti du li~u thong ke duqc h1nh thanh trang qua tr1nh quan
th~, cong tac xa h<)i), t6ng ket thtjc trc;tng h~u qua thien tai, rui ra v.v
+ Du li~u thong ke Ia la;;1i du li~u du<Jc h1nh thanh trang cac giai dac;tn thtJc hi~n cua
hi~u qua giam sat, ki~m tra moi bien d(>ng thtjc te da phat sinh tren tUng giai dac;tn cua
chung nhll the naa
d) Theo titng giai doiJn cua qui trinh quan If thdng ke thi h~ thong du li~u thong
+ Du li~u di~u tra thong ke ban d~u: Ia da li~u so ca'p phat sinh d~u tien trang qua
du li~u di~u tra chon m~u, di~u tra trong di~m, di~u tra chuyen d~
+ Du li~u t6ng hqp va phan t6 thong ke: Ia du li~u thu ca'p phan anh qui mo va co ca'u lac;ti h1nh cua doi tliCJng b! quan ly trang giai dac;tn t6ng hqp va phan t6 thong ke
+ oa li~u xu ly thong tin thong ke: dung d~ phan tfch thtJc trc;tng, danh gia ban cha't,
Trang 15cac giai do()n (nghi~p Vl,l) trong qui trlnh quan ly thong ke 86 Ia giai do()n di~u tra thong
ke ban d~u; giai do()n t6ng hqp va phan t6 thong ke; giai do()n phan tfch va dl,l' bao thong
ke Trang d6 dO' lieu di~u tra thong ke ban dau Ia nguon "nguyen li~u" phat sinh d~u tien, lam n~n tang hlnh thanh da li~u t6ng hqp, con da li~u phan tfch thong ke Ia ke't qua xu ly ngu6n du li~u t6ng hqp va phan t6 thong ke d~ hoan thi~n ke't thuc qui trlnh quan tri hi~n tliqng KTXH tli qua khu de'n hi~n t9i va tie'n toi tllong lai
V~y "H~ thong phuong phap phan tfch thong ke quan ly cac hi~n tliqng KTXH" Ia co
SCJ phliong phap lu~n d~ nh~n thuc va thljc hi~n cac nghi~p Vl,l h()Ch toan cac lo()i du li~U thong ke trong qui trlnh quan ly thong ke
3 D~c di~m cua du li~u th6ng ke
1) H~ thong da li~u thong ke mang tfnh khach quan, trung thl,l'c, chi tie't, tl ml, t6ng hqp, phan tfch, h~ thong h6a, logic h6a va mang tfnh phap ly trong suot qui trlnh quan ly thong ke Nen phai duqc truy~n d9t, luu tru, bao quan, bao m~t c5n th~n theo lu~t dinh 2) H~ thong da li~u thong ke mang tfnh lich su Khi h()ch toan da li~u thong ke phai ghi ro thai gian, khong gian phat sinh va t6n t()i d~ phan anh tfnh ljch SU Cl,l th~ cua doi tliqng 86ng thai phai xac dinh thang do phu hqp voi d~c di~m, tfnh chat tlj nhien cua doi tliqng bi quan ly f)~ dam bao tfnh lich suva tfnh phap ly cua doi tliqng thl ai lam phat sinh da li~u thong ke, thl phai tl,l' ghi chep l()i, w h9ch toan da li~u thvc te' ngay t9i thai gian, khong gian phat sinh n6
3) M6i da li~u thong ke c6 d~c thu rieng, phan anh m<)t n<)i dung nghien cuu Cl,l th~,
c6 m<)t phuong phap tfnh, phuong phap phan tfch c1,1 th~ va c6 m<)t phuong phap quan ly
ro rang Tuy nhien trong m<)t h~ thong t6 chuc quan ly don vi h9ch toan d<)c l~p thl giua cac lo()i du li~U thong ke CO moi quan h~ m~t thie't VOi nhau, t()O nen m<)t h~ thong phliong phap tfnh, h~ thong phliong phap ph an tfch, h~ thong da li~u thong ke va h~ thong sol i~u thong ke
4) H~ thong du li~u thong ke n~m dan xen trong cac b<) ph~n chuc nang quan ly cua m<)t chinh th~ thong nhat, t()O nen h~ thong thong tin thong ke va h~ thong CO che' quan
ly, ki~m tra, ki~m soat, giam sat thl,l'c ti~n bie'n d<)ng cua qua trlnh phat sinh, phat tri~n
hi~n tli<Jng KTXH
5) Qua trlnh phat sinh phat tri~n cua hi~n tli<Jng KTXH luon bie'n d<)ng qua thai gian, khong gian khac nhau Nen du I i~u thong ke cling luon bie'n d<)ng qua thai gian, khong gian khac nhau Do d6 phai dliQC h()ch toan, phan tfch kip thai, chfnh xac, toan di~n,
trung thl,l'c v~ thtjc tr()ng bie'n d<)ng cua doi tliqng bi quan ly theo tUng hoan canh lich su Cl,l th~ (tU qua kh(( de'n hi~n t()i va tie'n toi tliong lai)
6) H~ thong h6a don, chung tli, bang ke, bi~u bang bao cao thong ke dinh ky, cac bao cao phan tfch tai chfnh, phan tfch hi~u qua kinh te', nien giam thong ke, d6 thi thong
ke Ia phuong ti~n, di~u ki~n d~ trlnh bay, truy~n d9t, ILiu tru, bao quan h~ thong da li~u thong ke theo lu~t dinh VI the' trong tling h~ thong t6 chuc quan ly thl m6i h6a don chung tll, bi~U m~U bao cao phai dLiQC thl,l'c hi~n b(Ji nhi~U lien, ho~c dliQC photocopy thanh nhi~u ban phu h<Jp voi co che' phoi h<Jp quan ly, d~ truy~n d9t cac thong tin thong ke m<)t each kip thai, d6ng b<), nhip nhang chfnh xac giua cac b<) ph~n chuc nang quan ly theo qui trlnh quan tri ho()t d<)ng thl,l'c ti~n cua doi tli<;1ng
Trang 16Ill cAc PH~M TRU KHOA HQC TRONG TH6NG KE QUAN LV HI~N TlfQNG KTXH
da li~u thong ke, thl phai hi€u d~y du cac khai ni~m, d~c di€m, phan lo;;ti, each thuc
T6ng th€ th6ng ke va don vi t6ng th€;
Tieu thuc th6ng ke;
Chi tieu th6ng ke;
Thang do trong thong ke;
Bi€u bang, bi€u d6 va d6 thi thong ke
tU, bao cao phan tfch tai chfnh theo ch€ d9 bao cao th6ng ke dinh ky Cho nen cac ph;;tm
1 1 Khai ni~m va dijc diim
hi~n tuong solon v~ thai gian, khong gian va d€ h;;tch toan da li~u dinh tfnh, dinh Iuong
nho") khi cau thanh nen m9t t6ng th€ th6ng ke, d6ng thai chung con Ia co so d€ h;;tch
Nhu v~y, trong m9t hi~n tuong s6 lon, se c6 nhi~u t6ng th€ thong ke khac nhau, vi
Vf dt,~: 8€ quan ly ho;;tt d9ng san xuat cua doanh nghi~p (hi~n tuong s61on), thl phai
lo;;ti hlnh v6n, san phJm khac nhau, c6 cac lo;;ti h6a don chung tU, thai gian khac nhau v.v la nhang don vi t6ng th€ khac nhau
ph~n co cau cua mQt t6ng th€ th6ng ke, nen n6 chi t6n t;;ti trong m<?t t6ng th€ thong ke
Trang 17du li~u thu cap va du li~u phan tfch (du li~u t6ng hQp, phan tfch v~ m~t chat, m~t ILIQng) cho t6ng thg th6ng ke
chung giua "cai chung- cai rieng", "t6ng thg- ca thg", "t6ng h<;1p- phan tfch" Co sd dg h1nh thanh t6ng thg th6ng ke va don vi t6ng thg bao g6m:
tu<;1ng h<,ich toan
1) Phu'dng phap llfa chQn va s~p xe'p ddn vi t6ng th~ vao mi)t t6ng th~ th6ng ke:
2) Phu'dng phap xac djnh tien d@ (ho~c d~t ten gQi) cho t6ng th~ th6ng ke: giua cac
3) Phu'dng phap luqng h6a qui mo tflng th~ th6ng ke: m~it ILIQng tren tat ca cac don
vi t6ng thg Ia co sd dg lu<;1ng h6a (tinh toan) qui mo cua t6ng thg th6ng ke phu hQp tinh chat va yeu c<1u quan ly d6i tLIQng
Wng don vi t6ng thg) thea cac ngay trong tUng thang, dg t6ng h<;1p IC;li thanh t6ng thg th6ng
ke "chi phi san xuat thang" Chi phf san xuat tUng thang (Ia cac don vi t6ng thg) trong m6i qui, dLIQc t6ng hQp l<,ii thanh m(>t t6ng thg th6ng ke Ia "chi phi san xuat qui" Chi phi san
"t6ng chi phi san xuat nam"
tie't, h<,ich toan tac nghi~p, h<,ich toan th6ng ke ban d<1u, di~u tra th6ng ke ban d<1u d~ t<,io
tie'n tdi tuong lai
Trang 181.2 Phan lo~i t8ng thi tho'ng ke va don vi t8ng thi
a) N€u theo phiJm vi hiJch toan dr11i~u thiJ'ng ke thl chia lam 2 /oq.i:
- T8ng thi vo h~n: Ia hi~n tuqng s6 lon khi khong th~, ho~c chua th~, ho~c kh6 xac djnh dUQC gioi hQn t6n tQi cua t5ng th~ th6ng ke V~ thai gian, khong gian, ho~c khi khong
th~ h()ch toan duqc d~y du du li~u dinh tfnh, dinh luqng cua d6i tuqng th6ng ke Nen kh6 h()ch toan, kh6 luqng h6a va khong th~ quan ly duc;1c hi~n tuqng s61on
Nhu qua trlnh phat sinh phat tri~n cua doanh nghi~p, tlnh hlnh ban hang h6a cua CUa hang, qua trinh hoc, dai nguai, nghien CUu nhu du tieu th1,1 hang h6a tren thj truang
va cac hi~n tuqng KTXH 0 t~m vi mo v.v , vi khong xac dinh duqc Cl,l th~ v~ thai gian, khong gian t6n tQi va kh6 luqng h6a duqc qui mo cua d6i tuqng nghien cuu, do day Ia nhung t6ng th~ vo hQn
- T8ng thi huu h~n: Ia hi~n tuqng s6 lon khi da, dang va se xac dinh duqc gioi hQn t6n tQi cua n6 v~ thai gian, khong gian va hQch toan duqc d~y du du li~u dinh tfnh, dinh luc;1ng tren Wng don vi t6ng th~ va t6ng th~ th6ng ke Vi the' thu~n lqi trong qua trinh hQch toan, luqng h6a qui mo va quan ly duqc ch~t che hi~n tuqng s61on
Nhu cac du li~u th6ng ke trong h6a don chung tu, s5 sach, bang ke, bang bao cao th6ng ke t5ng hqp, bang bao cao th6ng ke can d6i, bao cao phan tfch xu ly thong tin th6ng ke, cac phuong an phat tri~n, hqp d6ng ky ket trong tUng thai gian va khong gian Cl,l th~, ho~c cac hi~n tuqng KTXH trong tUng don vi hQch toan d¢c l~p da duqc quan ly ch~t che, chfnh xac
D~ quan ly t5ng th~ vo hQn thl phai tim each chuy~n d5i sang t6ng th~ huu hQn
B~ng cac each co ban nhu sau:
- Moi hi~n tuc;1ng s6 lon phai duqc quan ly ch~t che b~ng cac nghi~p vv hQch toan ke' toan, hQch toan th6ng ke, hQCh toan tac nghi~p theo thai gian, khong gian Cl,l th~ va theo che d¢ bao cao th6ng ke dinh ky, ho~c theo Lu~t ke toan, Lu~t th6ng ke va cac lu~t
- Thl,l'c hi~n phuong phap di~u tra chon m~u, khao sat d6i tuqng theo tUng phuong
an, each thuc thl)'c hi~n Cl,l th~ phu hqp VOi tfnh chat cua t6ng th~ VO hQn
Vf dv, khi quan ly qua trlnh hoc (t5ng th~ vo hQn) thi phai chuy~n sang quan ly t5ng th~ huu hQn cua n6 Ia quan ly theo chuang trinh dao tQO, thai kh6a bi~u, bang di~m, hoc
vi, hoc ham, chung chT, b~ng phat minh v.v ; quan ly dai nguai (t6ng th~ vo hQn) phai chuy~n sang quan ly t6ng th~ huu hQn nay b~ng each quan ly giay khai sinh, chung minh nhan dan, s6 h¢ kh~u, giay ke't hon, ly hon, giay bao tu cua b~nh vi~n; quan ly qua trlnh hoQt d<)ng san xuat kinh doanh cua doanh nghi~p phai quan ly b~ng giay dang ky kinh
Trang 19doanh, giay phep h~mh ngh~, cac h6a don ke' toan, chung tu, s6 sach, bang bao cao th6ng
ke t6ng hqp, bao cao phan tfch th6ng ke; quan ly chat h]<Jng san ph~m hang h6a b~ng phllong phap di~u tra chon m~u, Lidc luqng va ki~m dinh chat luQng hang h6a v.v
b) Nlu hiJCh loan Uing the? thdng ke b~ng lnfc quan: thi cac loi;li tren ti€p tl,IC
duqc chia thanh 2 loq.i sau day:
- Tfing th~ bQc IQ: Ia m9t t6ng th~ th6ng ke, trong d6 cac d~c di~m (du li~u djnh tfnh, dinh ILIQng) cua cac don vi t6ng th~ duqc bi~u hi~n ra ben ngoai, nen thu~n lqi trong qua tr1nh h<:~ch toan da li~u thong ke va luqng h6a qui mo t6ng th~ thong ke phu hqp vdi yeu du quan ly trong tUng di~u ki~n ljch su nhat dinh
Vf dv: niem ye't gia ban; can dong do de'm tn!c tie'p luqng ban hang h6a; de'm ti~n ban hang; h<:~ch toan ghi h6a don ban hang, ghi h6a don v~ t1nh h1nh xuat, nh~p, t6n kho san ph~m; h<:~ch toan h6a don chi phf san xuat kinh doanh trong tUng thai ky, l~p bang ke doanh s6 ban
- T6ng th~ ti~m ~n: Ia m9t t6ng th~ th6ng ke, trong d6 d~c di~m dinh tfnh, dinh luqng cua cac don vi t6ng th~ khong duqc bi~u hi~n ra ben ngoai, nen kh6 h<:~ch toan du
I i~u thong ke va khong th~ ILIQng h6a duQc qui mo t6ng th~ thong ke theo yeu c~u quan ly trong tUng di~u ki~n lich su nhat dinh, nen kh6 quan ly hi~n tLIQng s61dn
Vf dv: nhu quan ly chat luqng hang h6a v~n chuy~n, danh gia chat luQng hoc t~p cua sinh vien, cac hi~n tLIQng khong duqc ghi h6a don chung tu v.v Ne'u trong td h6a don ban hang rna ghi khong d~y du bat ky m9t lo<:~i da li~u th6ng ke nao, thl td h6a don d6 Ia t6ng th~ ti~m ~n vo h<:~n, ngli<Jc l<:~i ne'u da ghi d~y du v~ toan b9 du li~u th6ng ke theo qui dinh, c6 dau phap ly thl ta h6a don d6 Ia t6ng th~ b9c 19 huu h<:~n
f)~ quan ly cac t6ng th~ ti~m ~n th1 phai tim each chuy~n d6i sang t6ng th~ huu h<:~n b9c 19 B~ng cac phuong phap co ban nhu sau:
- Quan ly b~ng cac nghi~p Vl) hqch toan ke' toan, h<:~ch toan th6ng ke Va h<:tch toan tac nghi~p d~ xac dinh t6ng th~ huu h<:~n b9c 19
- B~ng phuong phap di~u tra chon m~u, udc luQng, ki~m dinh, di~u tra trong di~m, khao sat tlnh hlnh tren t6ng th~ ti~m ~n, d~ xac dinh t6ng th~ m~u huu h<:~n b9c 19
- B~ng phuong phap ki~m tra l<:~i, thanh tra, ki~m toan
- B~ng cac nghi~p Vl) chuyen mon d~ tim chung cu, di~u tra xet hoi v.v
c) Nlu theo tinh chit cua tfing th€ hilu hifn bt;c It;, thi chia tMmh 2 loi;ii:
- T6ng th~ dang cha't: Ia t6ng th~ huu h<:~n b9c 19, trong d6 bao g6m nhi~u don vi t6ng th~ c6 cung m9t tfnh chat, d~c di~m phu h<Jp vdi yeu c~u quan ly va m~t luqng cua chung c6 th~ tnjc tie'p h<:~ch toan c9ng l<:~i duqc vdi nhau, d~ luqng h6a qui mo cua t6ng th~ th6ng ke Nhu v~y, t6ng th~ d6ng chat Ia m9t t6ng th~ bao g6m nhi~u don vi t6ng th~ d6ng chat, (m9t chat) nen thu~n lqi trong h<:~ch toan m~t chat, m~t luqng va quan ly ch~t
che qui mo cua t6ng th~ th6ng ke
- T6ng th~ khong dang cha't: Ia t6ng th~ huu h<:~n b9c 19, trong d6 bao g6m cac don
vi t6ng th~ c6 nhi~u tfnh chat, d~c di~m khac nhau phu hqp vdi yeu c~u quan ly, nhung
m~t ILI<Jng cua chung khong th~ h<:~ch toan tn!c tie'p vdi nhau (tuc Ia khong c9ng ducjc), nen khong th~ ILIQng h6a dli(Jc qui mo cua t6ng th~ th6ng ke Nhu v~y, t6ng th~ khong
Trang 20d6ng cha't Ia mot t6ng th~ bao g6m nhi~u don vi t6ng th~ khong d6ng cha't chi h;;1ch toan
nen kh6 quan ly
d6ng cha't C6 cac phliong phap co ban d€ chuy€n d6i nhli sau:
li~u dinh ILi<Jng tren cac don vi t6ng th~ khong d6ng cha't, d~ tim cac phliong trlnh kinh te
cha't
toan dia phliong
d) Ndu dt! phan tich co ciu ttJng thl huu h~n bile 19, thl chia lam 2 /oCjli:
ho~c kh6ng d6ng cha't), cho nen Sl/ phan lo;;li nay Ia co sd d~ h;;lch toan qui m6 t6ng th€
th6ng ke va phan tfch co ca'u cua d6i tli<Jng
bo ph~n khong d6ng cha't) trong "lli<Jng ban cac loqi hang h6a cua cua hang" (Ia t6ng th~
vi these tfnh dLi<Jc co ca'u DSB cua tUng lo;;1i hang h6a trong cua hang
xac dinh dli<Jc thai gian, kh6ng gian t6n t;;1i Cho nen khi mu6n quan ly n6, thl phai dung
Trang 21thanh cac t6ng th~ bo ph~n boc lo huu hC;ln trong giai do(;ln di~u tra thl!c ti~n Cac t6ng th~ bo ph~n huu h(;ln boc lo trong tnlang h<;1p nay goi Ia "t6ng th~ m~u", ho~c "t6ng th~ khao sat" cua t6ng th~ chung ti~m ~n Cac don vi t6ng th~ trong t6ng thg m~u, goi Ia don
vi t6ng th~ m~u hay don vi quan sat d~ thu th~p du li~u thong ke so ca'p tLi m~u Trang quan ly, do t6ng th~ m~u chi dong vai tro Ia t6ng th~ "m~u doi chung", "m~u d(;li di~n" cua t6ng th~ chung ti~m ~n, nen khong th~ tfnh dti<;1C ty I~ % co ca'u cua chung Ma chi dung ke't qua phan tfch du li~u thong ke m~U, du li~U khao sat phl.JC Vl) cho qua trinh danh gia, suy di~n thanh ban cha't, ho~c ki~m dinh cac tham so djnh muc kinh te'- ky thu~t
cua t6ng th~ chung ti~m ~n
Tom lai: t6ng th~ thong ke va ca.c don vi t6ng th~ khi da dt1<;1c hC;lch toan d~y du b~ng cac nghi~p vv ke' toan, nghi~p vv thong ke, nghi~p vv tac nghi~p thi d~u Ia nhung t6ng thg chung huu hC;ln boc lo (d6ng cha't ho~c khong d6ng cha't) Day Ia doi tt1<;1ng thong
ke dti<;1C h(;lch toan thea lu~t ke' toan, lu~t thong ke va cac lu~t dinh khac Du li~u thong ke tren cac don vi t6ng th~ Ia du li~u so ca'p, dti<;1C hinh thanh thong qua cac nghi~p Vl) di~u tra thong ke ban d~u Con du li~u thong ke tren cac t6ng th~ thong ke Ia cac du li~u thu ca'p Va du li~U phan tfch thong ke, dti<;1C hinh thanh thong qua h~ thong phtiong phap phan tfch thong ke Ngli<;1C l(;li, cac hi~n tli<;1ng so lon ne'u chua, ho~c khong thg, ho~c khong xac dinh dti<;1c phai hC;lch toan nhli the' nao, ho~c thie'u thai gian, khong gian d~ hC;lch toan, thi chung d~u Ia t6ng th~ vo hC;ln ti~m ~n khong quan ly dt1<;1c Quan ly cac t6ng th~ vo h(;ln ti~m ~n phai dung phliong phap di~u tra khong thliang xuyen va khong toan bo (thuang Ia di~u tra chon m~u) d~ tC;lo t6ng th~ m~u huu hC;ln boc lo
2 Tieu thuc th6ng ke
Tieu thuc thong ke Ia mot phC;lm tru phan anh mvc dfch, noi dung nghien cuu, phliong phap phan tfch, phliong phap lti<;1ng h6a (tfnh toan), each thuc h(;lch toan t6ng thg thong ke, d6ng thai con Ia co sCi dg phan anh ten goi, d~c di~m, tfnh cha't, lo9i hinh, ban cha't cua t6ng th~ thong ke trong di~u ki~n thai gian, khong gian xac dinh
Nhti v~y, muon quan ly va hC;lch toan t6ng th~ thong ke thi phai quan ly va h(;lch toan tren cac tieu thuc thong ke phu h<;1p voi tUng yeu c~u quan ly, ho~c mvc dfch phan tfch Hay n6i each khac, tieu thuc thong ke Ia co sCi d~ tie'p c~n h9ch toan quan ly t6ng th~ thong ke Mot khi da xac dinh dt1<;1c d~y du cac tieu thuc thong ke, chung to da xac dinh dt1<;1c d~y du v~ n9i dung quan ly, tfnh lich su t6n tC;li, yeu c~u, mvc tieu, doi tlic;1ng, cac phtiong thuc t6 chuc quan ly, qui trinh thl!c hi~n, thai h(;ln thljc hi~n, phliong phap h(;lch toan phan tfch, tien d~ bigu bang bao cao v.v
Co sCi d~ xac dinh tieu thuc thong ke baa g6m:
- Yeu c~u quan ly va mvc dfch phan tfch doi tt1<;1ng;
- Tfnh cha't va lo<).i hinh co ca'u cua doi tli<;1ng quan ly;
- Tfnh ljch su t6n tC;li (thai gian, khong gian) cua doi tli<;1ng quan ly;
- Qui trinh va co che' quan ly doi tli<;1ng;
- Moi quan h~ bi~n chung giCta cac t6ng th~ thong ke trong mot chinh th~ thong nha't
Trang 22p
•
th~, nhung ngu'<;lc I<:J.i, khong phai tat ca cac d~c di~m don vi t6ng th~ d~u du'<;ic goi Ia tieu thuc th6ng ke
bang bao cao th6ng ke (trong h6a don, chung tU, bang bao cao th6ng ke t6ng h<;lp, bang bao CclO phan tfch thcSng ke), ho~C dung d~ d~t tien d~ cho trl,IC tung Va trl,IC hoanh tren d6
di~n giai bi~u bang bao cao th6ng ke, phu'ong an ke' hoq.ch, dtj an phat tri~n
nhi~m, nghia Vl,l cua tUng chu th~ quan ly
li~u th6ng ke cua d6i tu'<;lng quan ly (t6ng th~ th6ng ke va don vi t6ng th~)
2.2 Phan lo~i tieu thuc thO"ng ke
a) Ndu theo tinh chit cua tieu thuc nghien cuu thi chia lam 2 loq.i:
-lieu thuc thu(}c tinh (tieu thuc dinh tfnh) Ia nhung tieu thuc phan anh da li~u dinh
Trang thtJc te' thu'C1ng goi Ia tieu chf, tieu chuJn
- lieu thuc sO" hi<Jng (tieu thuc dinh lu<;ing) Ia nhung tieu thuc phan anh da li~u dinh
khong d6ng chat (nhu' s6lu'<;lng ban cac loq.i hang h6a cua cua hang)
Trang 23Tren m<)t doi tliQng th1 2 tieu thuc nay luon duQc phan anh m<)t luc d6ng thai d€
Nhli: lo<.Ii hinh tai san co dinh (tieu thuc thu<)c tfnh) va gia tri tai san co dinh (tieu thuc so
trong ON; lo<.Ii hinh lao d<)ng va so lao d<)ng trong Cty; gioi tfnh lao d<)ng va so lao d<)ng
b) Nlu hi~ch toan va xac djnh tinh /jch sit cua t&'ng th~' thdng ke thi cac loiiii tren
se duqc chia lam 3 loi;~i sau day:
- lieu thuc thlfc th~ Ia nhung tieu thuc thu<)c tfnh, ho~c tieu thuc so luQng phan anh
th€) voi "Ho va ten", "ngay thang nam sinh", "noi sinh", "so to", "chu kf', "diem thi" d~u
Ho~c ne'u "Ho va ten", "noi sinh" d~u trung nhau th1 tieu thuc thl,l'c th€ con I<.Ii chi Ia
Thong thuong nhung tieu thuc khong phai Ia thl,fc th€ cua doi tli<Jng thi bi lo<.Ii bo ra ngoai t6ng th€ thong ke va khong dli<}c trinh bay trong bi€u bang thong ke
-lieu thuc thoi gian Ia nhung tieu thuc phan anh hoan canh, boi canh lich su, thai gian t6n t(.li cua t6ng th€ thong ke Trong d6, Cl) the chung bao g6m:
ky (tu~n, thang, quf, nam va nhi~u nam) Nhung tieu thuc nay chi phan anh y nghia ljch
gian giua 2 thai di€m lien tie'p trong ky nghien cuu Nhli d<) lon thai gian giua cac thai
dung lam cac bie'n so trong cac ham xu the' cua mo hinh dl,f bao thee thai gian
- lieu thuc khong gian: cung bao g6m tieu thuc thu<)c tinh v~ khong gian, d6 Ia nhung tieu thuc phan anh ten goi, dia chi, ph(.lm vi khong gian t6n t(.li cua doi tliQng; va
cuu
Ca 3 tieu thuc thl,l'c th€, thai gian, khong gian phai dLiQc phan anh m<)t luc d6ng thai
khong d6ng cha't) Ne'u thie'u m<)t trong 3 tieu thuc nay, chung to day Ia t6ng th€ vo h(}.n
ti~m ~n, phuc t<.Ip khong h(.lch toan dLiQc va khong the quan ly dli<}c chfnh xac
Trang 24c) N€u nghif~n cuu mifi quan h~ giua cac tieu thuc thifng ke thi chia lam 2 lo(;li:
tieu thuc nguyen nhan va tieu thuc ke't qua
lieu thuc nguyen nhan Ia nhung tieu thuc t•k dong anh hudng d€n tieu thuc khac bi
lu'c;1ng, thl se quy€t dinh slj bi€n d()ng v~ m<)t cha't ho<)c m<)t lu'c;1ng cua tieu thuc khac bi
thl tieu thuc bi phl,l thu()c goi Ia tieu thuc k€t qua
hi~n tu'<;tng KTXH goi Ia m6i quan h~ bi~n chung "nhan -qua" phu h<;tp voi tling di~u ki~n
bi€n d()ng Do d6 mu6n xac dinh du'<;tc nguyen nhan, k€t qua mot each chfnh xac va
du'QC ml)C tieu, mt,JC dfch dn pha'n da'u, dn phai d(.lt du'QC (xac dinh k€t qua), va moi tim
chuc quan ly
tim du cac nguyen nhan (khach quan - chu quan, chfnh - phl,l, co ban - thu y€u, v.v ) va
du<;tc k€t qua mong mu6n Trong thl,ic t€, tieu thuc k€t qua Ia cac mt,Jc dfch, mt,Jc tieu, k€
moi tru'ang xa h¢i, moi tru'ang lao d()ng, moi tru'ang ngo(.li giao, chfnh tri, quan slj v.v da dang vase tac d()ng anh hu'dng d€n k€t qua mong mu6n
nha't dinh
3 Chi tieu tho'ng ke
Trang 25chi tieu thong ke Ia ca sCi d~ luqng h6a qui mo cua tUng t6ng th~ thong ke trong di~u ki~n thai gian, khong gian xac dinh
Vi dv: So luqng ban hang h6a A trong nam 2009 Ia 120 tr.sp; doanh s6 ban cua ella hang trong qui IV Ia 950 tr.d; s6 sinh vien lop QTKD kh6a 2009 Ia 110 nguai, lc;Ji nhu~n
doanh nghi~p nam 2010 dc;tt 800 tr.d; v.v d~u Ia cac chi tieu th6ng ke
f)~c di~m cua chi tieu thO'ng ke:
- Chi tieu th6ng ke Ia cong Cl,J d~ lu(1ng h6a tieu thuc s6 luqng, (hc;tch toan s6 li~u
th6ng ke), Cl) th~ Ia luqng h6a qui mo cua t6ng th~ th6ng ke, lu(1ng h6a tinh qui lu~t bie'n d(>ng, luqng h6a m6i quan h~ bi~n chung giua cac t6ng th~ th6ng ke voi nhau Ke't qua luqng h6a cua chi tieu th6ng ke duqc bi~u hi~n thanh s6 I i~u th6ng ke
- M&i chi tieu th6ng ke c6 m(>t phuang phap tinh, m(>t phuang phap phan tkh, m(>t each thuc quan ly Cl) th~ Nhung trong m(>t h~ th6ng t6 chuc quan ly thl giua cac chi tieu th6ng ke c6 m6i quan h~ bi~n chung nhan qua voi nhau da tc;to nen m(>t h~ th6ng chi tieu th6ng ke, h~ th6ng phuang phap xu ly s61i~u thong ke va h~ th6ng cac phuang trlnh kinh te' trong tUng di~u ki~n lich su nha't dinh
- Ba't ky m(>t chi tieu th6ng ke nao cGng duQc ca'u tc;to bC1i 2 thanh phan ca ban:
+ Tieu thuc s6 luqng Ia cai 6n dinh, cai ph6 bie'n huang d~n thljc hi~n n(>i dung nghien cuu, phuang phap lu~n tinh toan, phuang phap lu~n phan tich, phuang thuc quan
ly t6ng th~ th6ng ke
+ So li~u th6ng ke Ia cai thljc th~ cua chi tieu th6ng ke nen duqc quan ly ch~t
che theo che' d(> bao cao th6ng ke dinh ky va cac lu~t dinh khac 56 li~u th6ng ke mang tinh ljch Slt, CO dan Vj tinh Cl,J th~ Va thuang xuyen bie'n d(>ng nen phai du(1c hc;tch toan thuang xuyen toan b(> qua trlnh bie'n d(>ng d~ l~p bao cao th6ng ke dinh ky, bao cao phan tich hoc;tt d(>ng kinh te' cua d6i tu(1ng
- H~ th6ng chi tieu th6ng ke luon phan anh thljc trc;tng khach quan v~ toan b(> slj bie'n d(>ng thljc te' cua d6i tuqng bi quan ly theo thai gian, khong gian Do d6 phai duqc quan ly ch~t che, toan di~n, day du, chinh XaC b~ng cac nghi~p Vl) hc;tch toan ke' toan, hc;tch toan tac nghi~p, hc;tch toan th6ng ke VI the' chi tieu th6ng ke luon mang tinh khach quan, trung thljc, chinh xac, toan di~n, t6ng hqp, phan tkh va c6 tinh phap ly cao n~m
trong h~ thong bi~u m~u h6a dan, chung tli, bang ke c~p nh~t du li~u, bi~u bang bao cao th6ng ke dinh ky, bao cao phan tich th6ng ke v.v
- H~ th6ng chi tieu th6ng ke Ia cong cv d~ tinh toan, xu ly, phan tich, truy~n dc;tt, lliu tru va bao quan h~ th6ng s61i~u th6ng ke d6i voi tUng t6ng th~ th6ng ke
Nhu v~y khi chua hc;tch toan bao cao th6ng ke thl goi Ia tieu thuc s6 luqng, nhung sau khi da hc;tch toan bao cao thanh s6 li~U th6ng ke Cl) th~, thl nhung tieu thuc s6 luQng d6 duc;1c goi Ia chi tieu th6ng ke H~ th6ng chi tieu th6ng ke Ia cong cv d~ nghien cU'u m~t lu<;1ng trong m6i quan h~ m~t thie't voi m~t cha't cua cac t6ng th~ th6ng ke Mc)t luqng cua tUng chi tieu th6ng ke trong m6i quan h~ nhan qua gilia cac chi tieu th6ng ke Ia ca sad~ tim tUng nguyen nhan (khach quan - chu quan, ca ban - thu ye'u ) da, dang va se tac d(>ng tac d(>ng anh huCing de'n ke't qua nghien cuu Ban cha't cua va'n d~ quan ly qui trlnh
xu ly thong tin th6ng ke Ia quan ly ch~t che h~ th6ng tieu thuc th6ng ke, chi tieu th6ng ke, s61i~u thong ke trong tUng thai gian, khong gian xac dinh
Trang 263.2 Phan lo~i chi tieu thong ke
a) Theo tinh chit cua chi tieu thdng ke thi chia lam 2 lo(;li:
a.1 Chi tieu s6 lu'gng dung d€ lli<;1ng h6a (hQch toan) cac tieu thuc so lu<;1ng co ban sau day:
gian xac djnh Nhli hQch toan cac khoan ml,IC chi phf trong t6ng chi phf san xuat kinh doanh, chi phf tieu th1,1 hang h6a, chi phf trung gian
nh~p sau thue (thu nh~p thu~n tuy), cac qui cua doanh nghi~p, t6ng san ph~m qu6c n()i,
day:
khac nhau trong tUng thai gian, khong gian xac djnh Trong thl,ic te Ia h.1<;1ng h6a chi tieu
hi~u qua kinh te (hi~u nang, hi~u suat), cu'ang d(), m¥ d() C1,1 th€ nhu' tfnh chi tieu nang
d()ng (SL8) trong tUng thai ky
Trang 27b) Theo phullng phap tinh thi cac lo~i chi tieu thong ke tren cluqc chia thanh 3
/o~i ca ban sau clay:
b.l Chi tieu tuy~t do'i Ia chi tieu s8 Iuong dung d~ Iuong h6a ye'u t6 san xua't kinh doanh, qua trlnh tfch ICiy va ket qua ho<;It dt)ng cua doi tu<;1ng trong tung thai gian, khong gian x<k dinh Cac chi tieu tuy~t doi thuang dt1<;1c h<;Ich tm1n trong giai do<;In t6ng h<;1p,
b.2 Chi tieu tu'ong do'i Ia nhung chi tieu thong ke dung d~ lu<;1ng h6a stJ bien d¢ng cua hi~n tu<;1ng qua thai gian, khong gian kh<k nhau Trong d6 bao g6m hai lo<;Ii: chi tieu
giam blnh quan, %co ca'u)
Co sod~ xac dinh chi tieu tllong doi Ia cac chi tieu tuy~t doi va chi tieu blnh quan
b.3 Chi tieu binh quan Ia chi tieu thong ke phan anh muc d¢ d<;Ii di~n, muc d¢ di~n
tuy~t doi trong tUng thai ky va khong gian nhat dinh Trong thl}c te cac chi tieu so lt1<;1ng binh quan thliang dl1<;1c goi don gian Ia chi tieu trung blnh Nhu san lli<;1ng thu ho<;Ich trung
v.v
nhat dinh Trong thljc te cac chi tieu cha't ll1<;1ng binh quan dl1<;1C goi don gian Ia chi tieu
tuy~t doi V1 v~y va'n d~ thl}c hi~n che d¢ bao cao thong ke dinh ky va luu tru bao quan
Vf dv: C6 cac phliong trlnh kinh te nhll sau:
Trang 28- - - - - -
San Iuong thu ho(.lch (SL TH) trung blnh b:Ing tfch giua nang suat thu ho9ch blnh
l<;1i nhu~n
Nhu v~y, c6 2 van d~ dn phai phan bi~t r6 rang:
- Cac chi tieu so lu'<;1ng (chi tieu tuy~t doi) ne'u dli<;1C h(.lch toan tnJc tie'p b:Ing each
Nhu' v~y giua "chi tieu trung blnh" va "chi tieu blnh quan" c6 Sl,l' khac nhau v~ ban
tuy~t doi, con "chi tieu blnh quan" phan anh muc d<? blnh quan cua chi tieu chat lu'Qng
Cac lo9i chi tieu thong ke nay du<;1c t6ng quat h6a trong bang sau day:
(B? ang 1)
-hoc;1t dong, cac loc;1i chi phf san xuat kinh doanh)
Trang 29Tom lai: H~ thong phuong phap phan tfch thong ke Ia co sd d~ nh~n thuc va hf.lch toan h~ thong tieu thuc thong ke, chi tieu thong ke, d6ng thoi chung con Ia cong Cl.J d~
tinh toan h~ thong so li~u thong ke H~ thong so li~u thong ke Ia ket qua ILJ(1ng h6a m~t
hiqng trong moi quan h~ m~t thiet voi m~t cha't giua cac chi tieu thong ke trong m()t chlnh th~ t6 chuc quan ly
Moi quan h~ bi~n chung giua da li~u thong ke, tieu thuc thong ke, chi tieu thong ke
va so li~u thong ke c6 mot y nghTa kinh te xa hoi nha't dinh, khi chung duqc phan anh thong qua don Vi tfnh Cl.J th~ Va t6n ti;li trong di~u ki~n thoi gian, khong gian xac dinh H<;tch toan moi quan h~ nay duqc th~ hi~n thong qua h~ thong thang do Cl.J th~ V~y thang
do trong quan ly thong ke Ia gi?
4 Thang do trong th6ng ke
Thang do trong thong ke Ia cac qui uoc v~ each thuc ghi ky hi~u d~ phan anh cac d~c di~m du li~u dinh tlnh, dinh luqng phu h<Jp voi tlnh cha't cua Wng tieu thuc thong ke trong t6ng th~ thong ke dang nghien cau
Phan lo~i thang do: tuy theo tfnh cha't tieu thuc nghien cuu va sl,l' bien thien cua doi tuqng quan ly rna phan chia thanh cac lof.li thang do co ban sau day: Thang do dinh danh; Thang do thu b~c; Thang do ty I~ (don vi tfnh); va Thang do khoang
Vi;lCh, rna mau, rna hrnh d~ phan anh d~c di~m du li~U dinh tfnh CUa cac don Vi t6ng th~ trong tieu thuc thu()c tfnh
Ma so: nhu so chung minh nhan dan; rna so thue; rna so gioi tfnh (nam 1, nu 0); rna ngf.lch Iuong; rna so seri sec, rna so h6a don, chung tu v.v
Ma chu: dung d~ dan ten nhan khi quan ly nganh ngh~; lof.li tfnh cha't nh6m duqc
I i~u d()c; tra lvc sach thu vi~n theo A, B, C
Ma so va rna chu c6 th~ di kern voi nhau nhu bang so xe may, oto, bang so nha d~ truy~n di;lt n()i dung cac thong tin quan ly xa h()i, c()ng d6ng
Ma mau: nhu den xanh, do, vang trong tin hi~u giao thong, mau tren ban d6 hanh chfnh, dia gioi
Ma hlnh: nhll cac lof.li bi~n bao giao thong (bi~n bao hlnh tam giac bao truoc tfnh cha't cac sl,J' nguy hi~m; bi~n bao hlnh tron bao cac hi~u l~nh cho nguoi di~u khi~n phuong ti~n giao thong phai thi hanh; con hlnh vuong, hlnh chu nh~t, hlnh mui ten bao trUOC CaC djnh huang dn thief cho nguoi di tren duong giao thong, cac V<;lCh Ve maU tra:ng tren m~t duong giao thong qui dinh each di v.v
Ma mau, rna hlnh va ma chu c6 th~ 16ng ghep di kern voi nhau d~ phan anh n()i dung cac thong tin trong quan ly Nha nuoc v~ lu~t giao thong duong b(), duong thuy v.v
Ma Vi;lch: bi~u hi~n tren tern dan san ph~m hang h6a duqc quan ly va luu chuy~n mua ban tren thi trllong Trong d6 phan anh cac thong tin v~ ten m~t hang, noi san xua't,
so hi~u dang ky, thoi dvng, ph~m ca'p, don gia ban v.v
Cac lof.li rna ky hi~u cua thang do dinh danh c6 th~ duqc bi~u hi~n d()c l~p, ho~c
duqc 16ng ghep vao nhau d~ phan anh d~y du n()i dung quan ly du li~u dinh tfnh trong Wng tieu thuc thu()c tfnh
Trang 30f)~c di~'m cua thang do djnh danh:
thuoc tfnh
chung kh6ng d6ng chat cua tieu thuc thu(>c tfnh
t6ng the khong d6ng chat trong tieu thuc thuoc tfnh
sai l~m v~ thang do dinh danh, nen c6 ngu'ai da c(>ng cac ma s6 cua thang do djnh danh
de tim s6 "hen", s6 "d~p" khi choi s6 d~ v.v Ho~c, n~u theo ma s6 gi8i tfnh "1" nam va
sinh vien nam va na trong 18p
(B? ang 2)
- Ma chu, ma vQ.ch trong thang do dinh danh thu'ang dung de dan nhan, dan tern,
s~p x~p cac don vj t6ng the thu(>c tfnh va nang cao hi~u qua quan ly tfnh chat, the loQi cua d6i tu'<;1ng
tieu thuc thu(>c tfnh
cac loQi giai thu'dng ; phan loQi chat lu'<;1ng san ph&m (thanh ph&m, phe ph&m, ho~c loQ.i
Trang 314.3 Thang do ty I~ (hay ddn vi tinh) Ia cac qui uoc each thuc ghi ky hi~u v~ rna
v~ chi~u dai, di~n tfch, dung tfch, th~ tfch, dung Iuong, so sl! v~t, sl! ki~n, gia tri ti~n, thC1i
d6ng v.v
EJ~c clie?m cua thang do ty /~:
hi~u duoc phuong phap tfnh toan, t6ng hop, phan tfch, each thuc quan ly va y nghia cua
SO li~U thong ke trong tUng hoan canh ljch SU Cl,l th~
UOC do llidng tren trl,IC tung va trung hoanh
Trang 32nhli qui mo doanh nghi~p "nho, vua, IC1n, rat IC1n" ho~c chat lli<Jng kim cliong dli<Jc phan loc;1i theo "A, B, C, D, E, F"
Ma mau nhli cac mau tren ban d6 dia ly tl,l' nhien cua tUng qu6c gia, the' gi&i Nhli
Ma hlnh nhli trong cac loc;1i ap phfch, quang cao c6 ve hlnh cac con heo IC1n - nho phan anh san lli<Jng thit nhi~u - ft, v.v
Thang do kholmg co nhilng d~c dM'm co ban nhli sau:
thuoc tfnh, nen khong dung d€ tfnh toan
kern theo thang do ti I~ (don vi tfnh) phu h<Jp v&i tfnh chat d6i tli<Jng bie'n thien, nen dli<Jc
th6ng ke
bang th6ng ke
Ct,~ th€, khi nghien cuu m6i quan h~ giua qui mo doanh nghi~p v&i s6 lao d(>ng trong
(B? ang so K 4)
Thang do khoang Tfnh trj s6 gil/a cua s6 S6 doanh nghi~p
Qui mo doanh nghi~p S61ao d()ng lao dong (nguoi) (T~n s6 xuat hi~n)
5 Bi~u bang, bi~u dB va dB thi tho'ng ke
bi~n chung giua cac t6ng th€ th6ng ke, chi tieu th6ng ke, s61i~u th6ng ke trong quan ly
- Trong bi€u bang, bi€u d6 va d6 thi th6ng ke luon phan anh d6ng thai cac phc;1m tru khoa hoc th6ng ke: T6ng th€ th6ng ke va don vi t6ng th€; tieu thuc thl,l'c th€, tieu thuc thai
Trang 33gian, khong gian; chi tieu th6ng ke; Thang do th6ng ke Cho nen d6i tu<;1ng du<;1c phan anh
- Bi€u bang, bi€u d6 va d6 thi th6ng ke Ia nhung hlnh thuc da d<,mg, phong phu vf= sl,l' muu ta, trlnh bay t6m tc1t n(>i dung quan ly, phudng phap tfnh, phudng phap phan tfch,
t6ng th€ thu(>c d6i tu<;1ng nghien cuu
- Bi€u d6 va d6 thi th6ng ke Ia phuong phap trl,l'c quan trlnh bay sl,l' bie'n thien vf= cac
quan ly
lo<)i d6 thi co ban nhu sau:
b~ng m(>t ham toan CCI ban (d<)ng d6 thj tuye'n tfnh va d6 thj phi tuye'n tfnh) nen thuong
"trdn" hdn
bi~n chung nhan qua giua cac day s6 li~u th6ng ke b~ng phudng phap khao sat thl,l'c
nghi~m, nen d6 thi c6 d<)ng gay khuc, ga'p khuc
sau:
+ Bi€u d6 hlnh tron phan anh CCI ca'u, ke't ca'u, tl trong, thi phan, tan sua't cua
thuc thu(>c tfnh vai nhau trong t6ng th€ chung khong d6ng chat
giai Trong d6 thuong dung ph6i h<;1p cac lo<)i thang do dinh danh, thang do khoang
Trang 34- Bi~u bang, bi~u d6 va d6 thi th6ng ke c6 th~ dLi(1c trlnh bay doc l~p tren Wng va'n
nien giam th6ng ke v.v phu h(1p vai tfnh cha't d6i tli(1ng nghien cuu
1 Khai ni~m va d~c di~m
(1) Nghi~p vv di~u tra th6ng ke ban d~u (hay giai doc;tn di~u tra th6ng ke ban d~u):
Ia nghi~p vv th6ng ke dung d~ thu th~p h~ th6ng da li~u sa ca'p phat sinh d~u tien tren
Wng dan vi t6ng th~ thu(>c d6i tli(1ng quan ly
(2) Nghi~p Vl,l t6ng h<;1p va phan t6 th6ng ke (hay giai doc;tn t6ng h<;1p phan t6 th6ng
li~u sa ca'p d~ hlnh thanh h~ th6ng da li~u thu ca'p tren Wng t6ng th~ th6ng ke va ILJQng h6a co ca'u cua chung
(3) Nghi~p vv xu ly thong tin th6ng ke (hay giai doc;tn phan tfch th6ng ke): Ia nghi~p
du li~u thu ca'p, hlnh thanh h~ th6ng du li~u phan tfch va dl,l' bao th6ng ke Tren co sd d6
Ba nghi~p Vl,l th6ng ke (hay 3 giai doc;tn) nay c6 m6i quan h~ bi~n chang vai nhau,
bie'n dong thl,l'c te' trong qui trlnh quan tri d6i tli<Jng dLi(1c minh bc;tch, cong khai 86ng thai
nghi~p Vl,l thu th~p, t6ng h(1p, phan tfch, xu ly de'n cac nghi~p Vl,l truy~n dqt bao cao, ILiu
da li~u th6ng ke vao s6 cai, ke' toan t6ng h<;1p, l~p bi~u bang bao cao th6ng ke djnh ky; xu
vi hqch toan d(>c l~p
Trang 352 Ban cha't cac nghi~p Vl} trong qui trinh quan ly th6ng ke
2.1 Nghi~p Vl} di~u tra th6ng ke ban d~u: Ia nghi~p vt,J th6ng ke duoc t6 chuc d~
theo doi, quan sat, thu th~p, ghi chep, c~p nh~t, tfnh toan, luu tra, bao quan da li~u so ca'p tren tUng don vi t6ng th~ theo thai gian, khong gian xac dinh
Cac d~c diim cua nghi~p Vl,l di~u tra th6ng ke ban d~u:
- Day Ia giai do<;1n d~u tien d~ hinh thanh ngu6n da li~u th6ng ke phat sinh d~u tien
W cac don vi t6ng th~ Ngu6n da li~u so ca'p nay luon mang tfnh khach quan, trung thl)'c,
t1 mi, chfnh xac, phong phu, da d<;1ng, phuc tC;lp va tfnh phap ly cao Chung du(1c phan anh trong h~ th6ng chung tU tac nghi~p, chung tU ke' toan chi tie't, s6 sach chi tie't, bang
ke, cac bang cau hoi thu th~p tu di~u tra th6ng ke ban d~u
- Da li~u di~u tra th6ng ke ban d~u Ia da li~u "tho", tuc Ia chua qua mot l~n xu ly nao Ai lam phat sinh da li~u so ca'p thi phai tl! h<;1ch toan, ghi chep lc:ti, ngay tC;li thai di~m va khong gian phat sinh ra nova no mang tfnh thu tl,IC h~mh chfnh quan ly
- Da li~u di~u tra th6ng ke ban d~u Ia ngu6n "nguyen li~u" d~u vao cua cac nghi~p vt,J giai do(;ln sau Nen n6 Ia h6 so g6c dn phai duoc ILiU tra, bao quan c~n th~n theo qui dinh Nguyen t~c huy h6 so th6ng ke ban d~u Ia phai tuy theo tfnh chat quan ly, muc do anh huang va chi thl)'c hi~n sau khi da t6ng hop du(1c da li~u thu ca'p theo lu~t dinh
- oa li~u di~u tra th6ng ke ban d~u luon bie'n dong theo qua trinh phat sinh, phat tri~n cua don vi t6ng th~ Nen phai duoc quan ly ch~t che va phai t6 chuc thl)'c hi~n thliong xuyen lien tl,IC theo yeu C~U quan ly bie'n dong CUa don Vi t6ng th~
2.1.1 Phan lo~i di~u tra th6ng ke ban d~u
2.1.1.1 Theo thili gian h~ch toan diJ li~u su cap thl phan chia thimh 2 lo~i nhu
sau:
- Di~u tra thuang xuyen;
- Di~u tra khong thuang xuyen
a E>i~u tra thuong xuyen (ho~c lien tt,Jc) Ia lo<;1i thu th~p da li~u so ca'p theo sat qua trinh bie'n dong va phat tri~n cua tUng don vi t6ng th~ thuoc doi tu<;Jng quan ly Nghi~p Vl,l hC;lch toan nay du(1c ap dt,~ng d6i voi cac hi~n tu<;Jng doi hoi phai quan ly toan di~n, d~y
du, ch~t che, chfnh xac, ho~c d6i voi cac hi~n tu(1ng d~c bi~t quan trong, ho~c hi~n tli<;Jng c6 bie'n dong lon anh huang de'n nhi~u doi tu(1ng khac oa li~u cua di~u tra thuang xuyen
Ia co sa d~ l~p bao cao t6ng ke't giai do<;1n, t6ng hop ke't qua ho<;1t dong cua doi tuong trong tUng thai ky Va khong gian Cl,l th~
Trong thl)'c te', di~u tra thuang xuyen du(1c thl)'c hi~n b~ng cac nghi~p Vl,l hC;lch toan ke' toan chi tie't, hc:tch toan h6a don chung tu, c~p nh~t da li~u lien tt,Jc, l~p bang kechi tie't, h(;lch toan tac nghi~p, hC;lch toan th6ng ke ban d~u v~ tinh hinh san xua't san ph~m, ca'p phat v~t tu, nguyen v~t li~u, bang theo doi tlnh hinh su dt,~ng thie't bi may m6c, chung
W thanh toan, di~m danh hoc sinh de'n lop hang ngay v.v
b E>i~u tra khong thu'ong xuyen (ho~c khong lien tt,~c) Ia lo<;1i thu th~p da li~u so ca'p khong theo sat qua trlnh bie'n dong va phat tri~n cua tUng don vi t6ng th~ thuoc d6i tu(1ng quan ly, rna chi thl)'c hi~n nghi~p vt,~ h<;1ch toan tC;li thai di~m khi hi~n tuong c6 bie'n dong, ho~c theo mot qui dinh Cl,l th~ Nghi~p Vl,l h(;lch toan nay du(1c ap dt,~ng d6i voi cac hi~n
Trang 36tlfQng khong doi hoi phai quan ly lien t1,1c, do bie'n d<)ng ch~m, bie'n d<)ng ft, ho~c khong
Du li~u so cap cua 2 lo<;1i di~u tra thuang xuyen va khong thuang xuyen Ia co sC1 d~u
vao d~ l~p h~ th6ng bao cao th6ng ke dinh ky theo lu~t dinh Trong d6 bao g6m: 2 lo<;1i co ban Ia bang bao cao ke't qua ho<;1t d<)ng kinh te' va cac lo<;1i bang bao cao can d6i
2.1.1.2 Theo ph;,Jm vi h;,Jch toan thl cck loCJ.i tren tiffp tLJC duqc chia lam 2/oCJ.i:
- 8i~u tra toan b<);
- f)i~u tra khong toan b<)
a Di~u tra toan b() Ia lo<;1i thu th~p du I i~u so cap tren tat ca cac don vi t6ng th~
di~m nhat dinh Ia lo<;1i di~u tra khong thuang xuyen toan b<) H~ th6ng du li~u th6ng ke cua di~u tra toan b<) thuang xuyen va khong thuang xuyen Ia co sC1 d~ l~p h~ th6ng bao
b Di~u tra khong toan b() Ia lo<;1i thu th~p du li~u so cap chi tie'n hanh tren mot s6,
th~m chf mot don vi t6ng th~ trong t6ng th~ chung phuc tC;lp (t6ng th~ chung huu h(;ln b<)c
f)i~u tra khong toan b<) dLtQc ap dl,lng d6i voi t6ng th~ chung phuc tC;lp khi kh6 quan
C6 3 lo<;1i di~u tra khong toan b<) co ban sau day:
- 8i~u tra chon m~u: Ia lo<;1i di~u tra duQc tie'n hanh tren cac don vi t6ng th~ khi
ki~m toan Cac ke't qua xu ly du li~u th6ng ke m~u n6i chung d~u Ia co sC1 khach quan d~
suy di~n, suy r<)ng thanh d~c di~m chung, ban chat chung cua t6ng th~ chung phuc tC;lp
(b~ng phliong phap lioc lliQng hay ki~m dinh)
Trang 37Ct,~ th~, nhu ki~m dinh thiet bi day truy~n san xuat h,J' d('>ng; danh gia chat luQng san ph~m nh~p kho; ki~m tra an toan thl,lc ph~m d6i voi sua, d~u an tren thi tn.Jang, hay trong sieu thi; ki~m toan vi~c h<)ch toan ke toan, bao cao tai chfnh trong ON
- Di~u tra trong di~m: Ia lo<)i di~u tra chi tien hanh tren m('>t s6 don vi t6ng th~ c6 vi trf quan trong, chiem ty I~ lon, c6 t~m quan trong lon, hay c6 muc anh huang lon trong t6ng th~ chung ti~m ~n VI the each chon don vi di~u tra mang tfnh chi dinh, chu quan, nen ket qua xu ly duli~u th6ng ke nay chi dung d~ nh~n dinh tlnh hinh trong quan ly, khong du(.1C dung lam CO sad~ suy r('>ng thanh d~c di~m ban chat cua t6ng th~ ti~m ~n Ct,~ th~, nhu di~u tra nang suat thu ho<)ch lua a d6ng b~ng song Cuu Long va Song H6ng (Ia 2 vl,la lua lon cua Vi~t nam), d~ nh~n dinh kha nang thu ho<)ch lua cua rieng tUng khu vl,lc chuyen canh tr6ng lua nuoc
- Di~u tra chuyen d~: Ia lo<)i di~u tra (hay khao sat) chi tien hanh tren m('>t s6 don vi t6ng th~, th~m chf m('>t don vi t6ng th~ trong t6ng th~ chung phuc t<)p theo m('>t noi dung
ke ho<)Ch Cl,l th~, phuong an khao sat CO chu dfch, ho~C theo m('>t d~ CUong chi tiet nhat dinh Do don vi di~u tra chuyen d~ mang tfnh chu quan, chi dinh h,J'a chon, nen ket qua
xu ly duli~u di~u tra chi dung d~ rut bai hoc kinh nghi~m, tim giai phap trong quan ly, khong nen dung d~ suy di~n thanh d~c di~m chung, ban chat chung cua d6i tuQng nghien cuu
Ct,~ th~, nhu ki~m tra l<)i 1 be) h6 so, thanh tra tieu cl,lc, giai quyet don thu khieu n<)i, thl,lc hi~n d~ tai NCKH tren du li~u khao sat thl,lc te, nghien cuu nhan t6 tfch cl,lc trong thl,lc ti~n
Trong thl,lc te, phan bi~t cac lo<)i di~u tra th6ng ke ban d~u nay con phai tuy thu('>c vao each thuc quan ly, tfnh chat cong vi~c Ct,~ th~ nhu sau:
- Neu quan ly lao d('>ng d~ tra Iuong theo cong nh~t th1 phai tien hanh cham cong hang ngay toan be) s6 lao d('>ng di lam (Ia lo<)i di~u tra thuang xuyen toan be)), nhung neu tra Iuong theo san ph~m th1 phai h<)ch toan d~y du sO' san ph~m lam ra cua m6i lao d('>ng (Ia lo<)i di~u tra thuang xuyen toan be) v~ san ph~m), con s6 lao d('>ng se duQc h<)ch toan theo dinh ky (luc nay Ia lo<)i di~u tra khong thliang xuyen va toan be) trong ON);
- Khi dn danh gia, ki~m dinh chat luQng day chuy~n san xuat th1 chi c~n chon ra m('>t s6 san ph~m lam "m~u", d~ ki~m tra l<)i, ki~m dinh cac dinh muc v~ trong luQng, tieu chu~n v.v th1 day Ia lo<)i di~u tra khong toan be) va khong thuang xuyen Tuy nhien neu d~ ki~m tra chat luQng san ph~m d~ nh~p kho (ho~c xuat ban) th1 phai tien hanh ki~m tra
d~y du, toan di~n v~ s6 luQng va chat luQng cua tung san ph~m, th1 day l<)i Ia lo<)i di~u tra thuang xuyen toan be);
- T6ng di~u tra dan s6 toan qu6c vao thai di~m 0 gia ngay 1/4/2009 Ia lo<)i di~u tra khong thuang xuyen va toan be), nhung neu t6ng di~u tra dan s6 a tp.HCM th1 cCing Ia lo<)i di~u tra khong thuang xuyen va toan be) a tp.HCM, d6ng thai l<)i Ia di~u tra khong toan be) khong thuang xuyen so voi toan qu6c;
- T6 chuc thi het mon l~n 1 cua lop Ia lo9i di~u tra khong thuang xuyen va toan be), t6 chuc thi l9i l~n 2, Ia lo9i di~u tra toan be) khong thuang xuyen d6i voi SV bi thi l9i, d6ng thai Ia di~u tra khong toan be) khong thuang xuyen cua SV ca lop v.v
Trang 382.1.2 D~c di~m cua cac lo~i di~u tra tho'ng ke:
- E)i~u tra toan b(> thu'C1ng di kern voi di~u tra thu'C1ng xuyen, ho~c di~u tra khong
di~n, d~y du khach quan
- 8i~u tra khong toan b(> thl thu'C1ng di kern voi di~u tra khong thu'C1ng xuyen, nen c6
cua di~u tra khong toan b(> thl chua ch~c Ia v~y, c6 th€ b~ng, th~m chi c6 khi con lon
hi~n di~u tra toan b(> 8oi voi hi~n tu'c;1ng ti~m ~n thl muc d(> sai so khach quan cua t6ng th€ m~u b~ng bao nhieu, d€ c6 th€ cha'p nh~n duoc Ia m(>t va'n d~ khoa hoc cua "xac sua't
lu~t djnh khac trong hq.ch toan (tuc Ia phai tien hanh di~u tra toan b(> thuC1ng xuyen va
nghi~p Vl,l d~u tien Ia phai nghiem tuc thl,l'c hi~n tot di~u tra toan b(> thu'C1ng xuyen va toan
Trang 39+ f)i~u tra khong toan b<), thuong ap dl)ng doi vdi t6ng th~ chung ti~m gn, kh6 quan ly ch~t che Nhu quan ly nha nude v~ ho;;tt d<)ng san xua't kinh doanh dich Vl) cua cac thanh ph~n kinh te' gia dlnh, kinh te' tu nhan, cac hi~n tuqng khong do Nha nude tn,Jc tie'p quan ly, cac hi~n tliqng KTXH (J t~m vi mo Song trong n<)i b<) tUng doi tliqng nay (t~m vi mo), thl bao gio cac chu th~ cung phai tl! giac tuan thu thl,ic hi~n di~u tra toan b<) thliong xuyen va di~u tra toan b¢ khong thliong xuyen d~ quan ly ch~t che moi ho;;tt d<)ng n<)i b<) cua ban than don vi mlnh Vi the' khach quan da nay sinh va t6n t;;ti 2 h~ thong du li~u thong ke so ca'p, th~m trf ca du li~u thu ca'p tliong ung vdi tUng nghi~p Vl) di~u tra cua m<)t don vi h;;tch toan d<)c l~p Do d6 sl,i thong nha't n9i dung giua 2 lo~i di~u tra toan b9
va khong toan b¢ luon Ia va'n d~ phuc t~p, nh;;ty cam trong quan ly cac hi~n tliqng KTXH, quan ly tUng don vi h~ch toan d9c l~p cua n~n kinh te' m6i quoc gia, dia phuong, linh vl,ic, m6i chu th~ quan ly
8ay Ia nghi~p v1,1 thong ke duqc t6 chuc d~ h~ thong h6a, ki~m tra h6a, t6ng hqp du
I i~u so ca'p trong qua trlnh nh~n thuc m~t cha't, m~t luqng cua t6ng th~ thong ke va ph an chia qui mo tUng t6ng th~ thong ke thanh cac lo~i hlnh c6 tfnh cha't khac nhau, qui mo t6ng th~ b9 ph~n khac nhau T6ng hqp va ph an t6 thong ke Ia 2 m~t cua m<)t va'n d~ quan
ly hi~n tliqng so ldn va co ca'u (t6ng th~ thong ke va don vi t6ng th~) Cac phliong phap
lu~n va ky nang t6ng hqp, phan t6 thong ke duqc trlnh bay chi tie't trong chuang II
8ay Ia nghi~p VlJ cuoi cung trong qui trinh quan tri hi~n tliqng KTXH b~ng h~ thong phuong phap phan tfch thong ke, d~ nh~n thuc ban cha't, tfnh qui lu~t bie'n dong doi tliqng qua thai gian, khong gian va luqng h6a moi quan h~ bi~n chung nhan qua giua cac
hi~n tliqng KTXH d€ tim nguyen nhan, tim bi~n phap giai quye't, ph1,1c v1,1 cho cong tac quan ly doi tliqng tU trong qua khu de'n hi~n t;;ti va tie'n tai tliong lai Ban cha't cua nghi~p
v1,1 xu ly thong tin thong ke Ia luqng h6a h~ thong ch 1 tieu thong ke b~ng phuong trlnh kinh te', ham xu the', phuong trlnh tliong quan Tu d6 hlnh thanh cac phliong thuc quan ly,
co che' giam sat, ki€m tra moi ho~t d9ng mang tfnh khoa hoc, kha thi va kha d1,1ng trong m<)t h~ thong t6 chuc quan ly Nhung va'n d~ khoa hoc cua nghi~p v1,1 xu ly thong tin thong ke duqc th€ hi~n tll chuang Ill
3 H~ th6ng phuong phap phan tlch th6ng ke
H~ th6ng phuong phap phan tich th6ng ke Ia h~ thong tli duy v~ phuong phap lu~n
XU ly thong tin thong ke Va huang d~n phliong thuc t6 chuc thl,ic hi~n CaC nghi~p Vl,l thong
ke phu hqp vdi tUng giai do;;tn trong qui trlnh quan ly thong ke
Do d6, h~ thong phliong phap phan tfch thong ke luon phan anh each thuc quan ly,
ky nang tfnh toan, phuong phap lu~n phan tfch, nguyen t~c xu ly thong tin thong ke tren cac moi quan h~ bi~n chung giua cac tieu thuc thong ke, chi tieu thong ke, soli~u thong ke trong tUng di~u ki~n lich su nha't dinh M6i phuong phap phan tfch thong ke chi tliong thfch vdi tUng giai do;;tn trong qui trlnh quan ly va phu hqp vdi tUng tfnh cha't du li~u thong
ke trong di~u ki~n I ich su Cl) th~ cua doi tliqng bi quan ly Vi the' trong h;;tch toan thong ke thl chung da trCJ thanh h~ thong cong Cl), phuong ti~n d~ xu ly m~t ILiqng trong moi quan h~ m~t thie't voi m~t cha't giua cac t6ng th€ thong ke cua m9t chinh th€ thong nha't
Trang 40Trang h~ th6ng phuong phap phan tfch th6ng ke, baa g6m:
"d(>ng"
- Phuong phap phan tfch sv bien d()ng day s6 thai gian va dtJ baa thong ke: thtJc
hi~n cac nghi~p Vl) XU ly phan tfch tfnh qui lu~t bien d(>ng hi~n tu<;lng qua thai gian khcic
tim nguyen nhan tac d()ng anh huang den Slj bien d()ng chung cua d6i tu<;lng bj quan ly
I¢, ha~c trang t6ng th~ chung ti~m tin
qua khong gian khac nhau
bi~n chung giua cac da li~u thong ke trong cac giai da<;in t6ng h<;lp, phan t6, phan tfch va
tu<;lng chung ti~m &n
qui trlnh xu ly thong tin th6ng ke