Giải pháp phát triển thị trường chứng khoán việt nam và thúc đẩy hoạt động của trung tâm giao dịch chứng khoán TP HCM

85 1.5/ Hqat dqng cua h~ th6ng giao djch t~i san 87 CHUONGill GIAI PHAP PHA T TRIEN THI TRUONG CHUNG KHOAN VIETNAM... 51 Hoan thien va phat tri~n hoat dong cua Trung tam giao dich chung

_

-•

-BQGIAODVCVADAOT~O TRu'<'JNG 1>~1 HQC KINH TE

-oOo -flE TAl NGHIEN CUU KHOA HQC CAP Cd sO

GIAI PHAP PHA T TRIEN

TIEP TRONG NEN KINH TE TID TRUONG

11 Qua trlnh giao hru v6n trong xa hoi

2/ Phu'dng thti'c huv dong v6n

31 Thi tntong chung kh6an ( TTCK )

4/ Cac th~mh phftn tham gia TICK

4.11 Nha ph~t hanh

4.2/ Nha dftu tu'

4.3/ Cac t6 chti'c kinh doanh tren TICK

51 Cac t6 chti'c c6 lien guan de'n TTCK

6/ Chti'c nang vai tro cua TTCK

7/ Cac hanh vi tieu cue c6 th~ phat sinh trong hoat dong cua TTCK

7 II E>ftu cd chti'ng kh6an , lung dqan thj tntong

7.2/Ban kh6ng

7.3/ Mua ban n<?i gian

7.4/ Thong tin sai st! th~t

II- H \.NG HOA CmJ'NG KHOAN 15

2.2/ Trach nhi~m va quy~n 1<;1i ctia c6 dong c6 c6 phie'u thttong 22

3.4/ Cac lqai c6 phie'u ttu dai theo lu~t doanh nghi~p Vi~t Nam 29

21 Mo hinh t6 chuc

2.11 H<?i d6ng quiin tri

2.2/ Cac ~ chuc nang

3/ Nguven tAc hoat dong

3.11Nguyen t~c trung gian

3.2/ Nguyen t~c qnh tranh

3.3/ Nguyen t~c cong khai

- 4/ Thanh vien So giao dich chung kh6an

4.11 Tieu chuan d€ trd thanh thanh vien

4.2/ Quy~n h~n va trach ·nhi~m cua thanh vien

51 Niem ye't chung kh6an

5.11 Nhung thu~n lqi cua vi~c niem ye't chung kh6an

5.2/ Nhung ba't lqi cua chung kh6an niem ye't

5.3/ Cac tieu chuan niem ye't

11 Thi tntong tnii phie'u

1.11 Tie'n trinh phat tri~n thi tntong trai phie'u Vi~t Nam

1.2/ Nh~n xet va danh gia thj tntong trai phie'u Vi~t Nam

2/ Tbi tntong c6 phie'u va qua trinh c6 ph~n h6a cac DNNN

' " A ?

IIIITINH HINH BOAT DONG CUA TTGDCK TP.HCl\tl 69

11 Nhii'ng thanh tfch dat dude cua Trung tam giao dich chung kh6an TP.HCM

1.3/ Hqat dqng cua cac cong ty niem ye't 79

1.4/ Hqat dqng cua cac cong ty chung kh6an 85 1.5/ Hqat dqng cua h~ th6ng giao djch t~i san 87

CHUONGill

GIAI PHAP PHA T TRIEN THI TRUONG CHUNG KHOAN VIETNAM

~ ' ' ? A

1-N~n kinh te' 6n dinh tao di~u kien cho moi tntong dftu tu' 91

51 Hoan thien va phat tri~n hoat dong cua Trung tam giao dich chung kh6an

113

5.1/ Tang cung chung kh6an cho thj tru'ong giao dich 113

5.3/ Nang cao nang ltfc hqat d<)ng cua cac djnh che' tai chfnh trung gian 119 5.4/ Thanh l~p san giao djch cho nhii'ng chung kh6an khong du tieu chuffn

5.5/ Md r<)ng TTCK cho nha dftu tu' nude ngoai tham gia 122 5.6/ Nang cao cha't luqng thong tin tren TTCK 123 5.7/ Trung tam giao dich chung kh6an Ha N<?i 126

127

K K ~ ~ '

TiNH CAP THIET CUA DE TAl

Vi?c h'tnh thanh va phdt triln thj tntiJng chung kh6an ( ITCK ) la bu6'c phdt triln tt{t ytu crla kinh tt thi tntifng Vi?t Nam voi n€n kinh tt vQ.n hanh theo cd cht thi tnJiJng , wJi rdt nhi€u nJ lrfc di rut ngifn khoan each tren con duang hqi nhQ.p wJi n€n kinh tt tht gidi , ciing doi hoi phdi c6 TICK dllam cciu ndi giaa mqt ben za cdc nha d&u tu bao g6m cdc t6 chuc kinh tt- xa hqi va dong ddo dan chung c6 ti€n nhan rJi, vdi ben kia la cac doanh nghi?p cdn vdn kinh doanh va=Nha mtcJc ccin ti€n, di thoa man cac nhu cciu chung crla n€n kinh tt- xii hqi 1

Trong qua trznh hinh thanh va phdt triln TICK iJ nude ta, phdi h6an thi?n dcin khung phdp ly v€ chring kh6an, tc;w mqi di€u ki?n dl tang cung cciu chring kh6an va tang cuang hQat dqng cua cdc djnh cht tai chinh trung gian, d6ng thai phdi bang mqi each ngan ngua nhang m(it tieu qtc c6 thl xdy ra

EJ€ tid nay d€ cQ.p dtn mqt sd gidi phap di phdt triin TICK Vi?t Nam ciing nhu thuc ddy hQat dqng crla Trung tam giao djch chang kh6an TP.HCM

Vdi kY vqng TTCK Vi?t Nam mau chong thl;lc hi?n duqc vai tro tfch clfc crla n6 ddi vdi n€n kinh tt, la cong c~ ddn vdn quan trQng nhdt di thl;lc hi?n m~c

tieu cong nghi?p hod, hi?n dfli hod ddt nude

t

-Ml)C TIEU NGmEN CUU

Pluln tfch thf:(c tn;zng ITCK Vi~t Nam thai gian qua wJi cdc dqt phat hanh trai phie'u va c~udng trznh cd pluin h6a cac doanh nghi~p Nha nuac, ciing nhu phan tfch hqat dqng cua Trung tam giao djch chung kh6an TP.HCM sau mqt niim hqat dQng lJanh gia duqc nhilng thahh tfch va t6n tr;zi ciing nhLl nhilng thwJ.n lqi va kh6 khiin trong qua trznh hqat dqng va phat tri!n cud ITCK Vi~t Nam

FJl til d6 d~ sudt mqt s6 gidi phap giai quye't nhilng kh6 khiin vutJng mite trong qua trinh cd phdn h6a, phat tri!n thj truiJng trai phie'u , hoan thi~n ddn

thj truilng sd cdp cung nhu thuc dtiy hqat dqng cila Trung tam giao djch chung

-kh6an TP.HCM

PHUONG PHAP NGIDEN CUU

FJl thf:(c hi~n mf:l.c tieu cua d~ tai, phuang phap chung duqc srl df!.ng mang tfnh chdt xuyen su6t va chi dq.o la phudng phap duy vt;It bi~n chung, xem xet va giai quye't cdc vdn d~ c6 lien quan trong mqi lien h~ phd bie'n, trong trr;zng thai vt;In dqng va phdt tri!n , c6 tfnh chdt h? thong trong nhrlng ke't qua , nhrlng mijt tfch cf:(c dii dr;zt duqc FJ6ng thai ciing giin vi~c nghien cuu wJi hoan cdnh va di~u ki~n Cf:l thl dl vi~c danh gia mang tfnh khach quan thf:(c te'

Ngoai ra d~ tai con sit df!.ng cdc phudng phap khac nhu phufJng phap phan tfch tdng hqp, phLldng phap so sanh, phLldng phap thay the', phuang phdp can d6i, phudng phap thong ke

LY LU~N TONG QUAN YE THl TRUONG CHUNG KHOAN

I- THI TRUONG CHUNG KHQAN - KENH HUY DONG VON TRUC TIEP TRONG NEN KINH TE TUJ TRUONG

1/ Qua trlnh giao htu vo' n tro ng xu hoi :

Trong xa hQi cua n~n kinh te' hang h6a , luon luon t6n t~i 2 nh6m dO'i tu'qng dO'i l~p nhau :,nh6m ngu'oi c6 v6n ti~n t~ t~m thoi nhan r6i va nh6m ngu'oi c6

nhu cftu sti' d~ng v6n Lam sao de' nguoi c6 v6n g~p duqc ngu'oi cfrn v6n, d6 la qua trlnh giao lu'U v6n Qua trlnh ~: iao lu'U v6n nay khong phai hie nao,,noi nao cling du'qc khuye'n khich phat triJ'n lam n~n tang cho vi~c k.ich thich tang tntdng cua mQt qu6c gia Chinh Cl f che' kinh te' da quye't djnh de'n vi~c h~n che' hay khuye'n khich vi~c giao lu'U v6u trong xa h{?i

21 Phu'o'ng thuc huv dong vo'n:

Trong n~n kinh te' thi tru'ong , c(j 2 phu'ong thuc huy d{?ng v6n Ia : huy d{?ng gian tie'p va huy dQng tlVC tie'p

• Phridng thuc huy d<}ng vo'n gian tie'p : phu'ong thuc nay duqc thJ!c

hi~n thong qua cac djnh che' tai chinh trung gian Bdi v~y, sJ! xua't

lu'U v6n Ngan hang lam vai tro trung gian giii'a nguoi c6 v6n va ngu'oi cftn v6n b~ng each huy <lt)ng ti~n gti'i r6i cho vay Ngan hang cung cac

•

t6 cbuc tin d~ng khac da lam cho qua trlnh giao htu v6n dt.tqc phat

tri~n nhanh ch6ng Nhu'ng vdi t6c dq phat tri~n cda n~n kinh te' thi trt.tong , phu'dng thuc buy dqng v6n gian tie'p thong qua ngan hang b<?c

.19 nhi~u h~n che' v~ di~u ki~n , thu ~c, thoi h~n, h~n mile tin d~ng va hdn the' m1a Ia st{ ddn di~u trong phu'dng thuc dftu tu' va buy dqng v6n

chung nh~n chd quy~n v~ cac khoan v6n dt.tqc sd' d~ng g~n li~n vdi nhung d~c quy~n rna ngu'oi mua n6 dt.tqc th~ ht.tdng

' 3/ Thi tru'ang chung khoan·(TTCK l TTCK Ia thu~t ngu dung d~ chi cd che' cda hQat dqng giao djch mua ban chung kh6an dai h~n nhu' cac lQai trai phie'u , c6 phie'u va cac cong c~ dftn sua't

+ Can eli vao tinh cha't phat hanh hay lt.tu hanh chung khoan rna TTCK c6 th~

dt.tqc chia lam 2 ca'p:

- Thi trilling Sd ca'p: con gQi Ia thj tru'ong phat hanh, dung d~ chi ho~t dqng phat hanh chung khoan ra thj trt.tong cda cac doanh nghi~p, cong ty c6 phftn hay nha nude

Thj tru'ong sd ca'p Ia thj trt.tong t~o v6n cho ddn vj phat hanh Vai tro cda thj trt.tong sd ca'p Ia t~o ra hang h6a cho thj trt.tong giao djch va lam tang v6n dftu

tu' cho n~n kinh te'

Vi~c phat h~mh chung khoan ra th! tnrong c6 the du'<;Jc cong khai ban qua Sd giao d!ch chung khoan hay ban rieng

Thong thuong vi~c phat hanh chung khoan du'<;lc thtrc hi~n qua cac t6 chuc ta.i chinh trung gian nhu' ngan hang thu'ong m~i hay cong ty chung khoan, cong ty

tai chinh

Thj tnilJng thu cilp: con g<;>i 13 th! tnrong htu hanh, la thi tru'ong thay d6i quyen sd huu chung khoan cho nhung c6 phieu trai phieu da phat hanh va dang lu'U thong tren thj tru'ong Vi~c mua ban chung khoan tren thj tru'ong thu cap

hoan toan khong lam tang ngu6n vO'n cho cac chu the phat hanh ra n6, m~c dil

vi~c giao djch chung khoan tren thi tru'ong nay ra"t soi d()ng va phong phu, c6

the' c6 m<?t khO'i lu'c;fng vO'n kh6ng 16 hang ngay du'<;lc mua ban tren thi tru'ong nay

Tuy v~y, vi~c mua di ban l~i cac c6 phieu tren thi tru'ong hlnh thanh gia ,thi tru'ong cua c6 phieu, la m<?t yeu tO' quan trqng khi danh gia doanh nghi~p va n6

ciing Ia co sd de' h]ph thanh nen gia ca c6 phieu ban ra thi tru'ong so ca"p d lfrn phat hanh sau

-1\tlo'i lien h~ giua thi tru'O'ng sd ca'p va thi tru'O'ng thti' ca'p:

Thi tru'ong so ca"p Ia co sd, la tien de cho str hlnh thanh va phat trie'n cua thi tru'ong thu cap vl d6 13 noi cung cap hang h6a chung khoan lu'U thong tren thi tru'ong thu cap Khong c6 thi tru'ong so cap thl khong the' c6 str xua't hi~n cua thi tru'ong thu ca"p Th! tru'ong thu cap 13 m<?t lo~i thi tnrong d~c bi~t, n6 khong the'

ra doi chung nao vftn chua c6 m<?t thi tnrong so ca"p r<?ng rai, viTng ch~c vdi nhieu lo~i chung khoan da d~ng, phong phu, ha"p dftn nhieu nha dfru tu' va cong chung de'n bo van ra de' dfru tu' vao chung khoan

:

Ngrrqc l~i, thi tntong thu ca'p de'n lrr<;1t n6 la d<?ng h!c, la di~u ki~n cho slf phat tric3'n cda thi tntong scJ ca'p, vi m<?t khi chung khoan da du'<;1c phat hanh ra tren

thi tntong, ne'u khong c6 m<?t thi tntong thu ca'p de lrru hanh, mua ban, trao d6i

t~o ra tinh· "th~nh khoan cho chung khoa~ thi th~t kh6 c6 the thuye't ph~c nha dfru t1.t bo ti~n ra mua chung khoan

Chinh vi~c mua ban giao dich chung khoan tren lihi tntong thu ca'p lam lrru d<?ng hoa v6n dftu tu', cac nha dfru t1.t co the chuyen til chung khoan thanh ti~n­

m~t, chuyen til lo~i chung khoan nay sang chung khoan khac, chuyen til linh

- Vlfc dftu tit nay sang llnh vrfc dftu t1.t khac m<?t each d~ dang

Chinh kha nang thanh khoan cao cda chung khoan rna tfnh cha't nang dQng cda thi tntong thu ca'p da ha'p dfin cac nha dfru t1.t bo ti~nra mua chung khoan

Di~u nay chfnh la di~u ki~n co ban de cac nha phat hanh chung khoan co the ban drr<;1c chung khmin tren thi tru'ong scJ ca'p va huy d<?ng duqc nhung s6 v6n

IOn theo nhu cftu

+Can ell' vao vi~c t6 chuc cac ho~t d<?ng giao d!ch t~p trung t~i m<?t di~ diem

nha't dinh hay khong c6 di~ diem t~p trung, ngrroi ta chia thi tru'ong chung khoan ra lam 2 lo~i th! tntong:

•!• Thj trliong chll'ng khmin t4p trung: SO' giao djch chll'ng khmin

T~i So giao d!ch chung khoan, cac giao d!ch duqc t~p trung t~i mqt dia diem; cac l~nh duqc chuyen tdi san giao d!ch va tham gia vao qua trinh ghep l~nh de._ hinh thanh nen phien giao d!ch Chi co cac lQai chung khoan dd tieu chuin niem ye't mdi drr<;1c giao d!ch t~i day

•!• Thj trliong chll'ng khmin khong t4p trung- Thi truO'ng OTC

(Over The Counter Market)

Thi tntong cht.i'ng kh6an OTC Ht thj tntong phi t~p trung cling voi thj tntong

t~p trung ( Trung tam giao djch cht.i'ng kh6an- Sd giao djch cht.i'ng kh6an ) t~o

nen m<?t TTCK ho~m chinh Thi tntong OTC la m<?t thj tntong c6 t6 chU'c ( khong phai Ia thi tntong chq dep nhu nhi~u nguoi lam t11dng) danh cho nhung cht.i'ng kh6an khong niem ye't tren Trung tam giao djah chU'ng kh6an

Thj tntong OTC khong c6 dja di~m giao djch chinh tht.i'c, thay vao d6 cac nha moi gioi ( cong ty cht.i'ng kh6an) ke't noi cac giao djch qua m~ng may tinh di~n

r<?ng giua cac cong ty cht.i'ng kh6an va trung tam quan ly h~ thong Ngu'oi dau

t1t thong qua moi gioi d~ tht!c hi~n giao djch ciia minh, khong trao d6i tntc tie'p voi nhau M<?t nha dau t1t khi giao djch tren thj tntong OTC phai gii'i l~nh ciia mlnh toi cac cong ty chung kh6an ( nha moi gioi ) Nguoi moi gioi se tim kie'm gia ca, khoi lu'qng ciia cht.i'ng kh6an theo yeu C~U ciia cac khach hang tren 'CaC thong bao ciia h~ thong giao djch du'qc ke't noi giua cac cong ty ho~c lien l~c

voi cac ngu'oi moi gioi khac d~ xac djnh v~ nhu cau cht.i'ng kh6an rna minh dang giao djch Cd che' xac l~p gia tren thj tntong nay Ia thu'dng lu'<;Jng giua ben mua va ben ban, chU' khong phai Ia khop I~nh nhu' So giao djch (1 day cong ty chU'ng kh6an dong m<?t trong hai vai tro la nguoi moi gioi hudng boa ' '

hong ( agent ) hay la nguoi kinh doanh , duqc g<;>i la nhung nha t~o l~p thj tntong ( market maker) trt!c tie'p mua, ban cac chung khoan voi ngu'oi dau t1t

hudng chenh I~ch gia Du d bat ky vi tri nao nha moi gioi cfing phai thong bao voi nguoi dau t1t v~ vj the' hi~n t~i cua minh H<;>at dqng cua thj tntong OTC chju St! quan ly , giam sat ciia UBCKNN va hi~p hqi nht1ng nha kinh doanh chung kh6an ; tuan theo phap lu~t v~ cht.i'ng kh6an va TTCK noi chung, lu~t thi tntong OTC va cac qui djnh do hi~p h<?i d~ ra

4/ Cac thanh·ph§n tham gia TICK:

Cac t6 chti'c va ca nhan tham gia TICK c6 th~ duqc chia thanh 3 nh6m sau : nha phat h~nh, nha dau tU' va cac t6 chti'c c6 lien qmin de'n chti'ng kh6an

4.11 ~na phat hanh

Nha phat hanh Ia cac t6 chti'c tht;c hit$n1my d<?ng vo'n thong qua TICK Nha phat hanh la nguoi cung ca'p cac chti'ng kh6an- hang h6a cua TTCK

- Chinh phu va chinh quy~n d!a phuong Ia nha phat hanh cac trai phie'u Chinh phil va trai phie'u dja phU'ong

- Cong ty Ia nha phat hanh cac c6 phie'u va trai phie'u c6ng ty

- Cac t6 chti'c tai chinh Ia nha phat hanh cac cong c~ tai chinh nhu cac trai phie'u' chti'ng chi th~ hudng ph~c ~ cho hqat d<?ng cua h<;>

4.2/ ~lfia dftu tu'

Nha dau tU' Ia nhung nguoi tht;c st; mua va ban chti'ng kh6an tren TICK Nha dau nt c6 th€' duqc chia thanh 2 lqai : nha dfru tU' ca nhan va nha dau tU' c6 t6 chti'c

Cdc nha dtiu Ill cti nhan :

NJ:m dau tU' ca nhan Ia nhung nguoi c6 v6n nhan r6i t~m thoi, tham gia mua ban tren TTCK voi m~c dich tim kie'm lqi nhu~n Tuy nhien, trong dau nt thi lqi nhu~n l~i luon g~n voi nli ro , lqi nhu~n ci'lng cao thi nli ro cang Ion va nguqc l~L Chinh vi v~y cac nha dau tU' ca nhan luon phai lt;a chqn cac hinh thti'c dau tu' phu hqp voi kha nang ciing nhll' mti'c d<? cha'p nh~n nli ro cua minh ,

Cdc nha dd.u tll co td chuc :

Nha dftu nt c6 t6 chuc , hay con gQi la cac d!nh che' dftu nt, thttong xuyen mua ban chung kh6an vdi sfilttqng ldn tren thi trttong Cac t6 chuc nay thttong

c6 cac b<? pb~ chuc nang bao g6m nhi~u chuyen gia c6 kinh nghi~m de

nghien cll'u thi tntong va d~a ra c~c quye"t dinh dftu tu' M<?t sfi nha dftu tu'

chuyen nghic$p chinh tren TTCK la cac cong ty dftu nt, cac cong ty bao hiem, cac quy Iuong httu va cac quy bao hiem xa h<?i khac Bftu tu' thong qua cac t6 chuc dftu nt c6 ttu diem n6i b~t la c6 the da d~ng h6a danh m~c dftu tu' va cac quye't d!nh dftu tu' dttqc thtrc hi~n bdi cac chuyen gia c6 kinh nghi~m

-M<?t b<? ph~n quan trQng ctia cac t6 chuc dftu ttt Ia cac cong ty tai chinh Cac cong ty tai chinh dttqc phep kinh doanh chung kh6an, c6 the sti' d~ng ngu6n vfin ctia minh de dfru tu' vao chung kh6an nh~m m~c dich thu lqi

Ben c~nh d6, cac cong ty chung kh6an, cac ngan hang thttong m~i cling co the trd thanh nha dfiu nt chuyen nghi~p khi hQ mua chung kh6an cho chinh minh

4.3/ Cac t6 chuc kinh doanh tren TTCK

Cong ty chung khoan

Cong ty chung khoan Ia nhung cong ty hQat dqng trong linh Vt1c chung kh6an

, c6 the dam nh~n m<?t ho~c nhi~u trong s6 cac nghi~p ~ chinh la bao lanh phat hanh , moi gidi, tt;t doanh, quan ly quy dftu nt va nt va"n dftu ttt chung kh6an

Be c6 the thtrc hi~n m6i nghi~p ~ cac cong ty chung kh6an phai dam bao dttqc m<?t sfi vfin nha"t dinh va phai dttqc phep ctia co quan c6 thim quy~n

Ngan hang thlidng mq.i

T~i m9t s6 mtdc, cac ngan hang thuong m~i c6 th~ sii' d~ng vein tt;t c6 d~ tang

va da d~ng h6a lqi nhu~n thong qua dftu tu' vao cac chung kh6an Tuy nhien cac ngan hang chi duqc dfru tu' vao ehung kh6an trong nhii'ng gidi h~n nha't dinh d~ bao v~ ·ligan hang tntdc nhii'ng bie'n d9ng eda gia ehung kh6an M9t sci

nude eho phep ngan hang thuong m~i l~p eong ty con d9e l~p d~ kinh doanh

!

ehung kh6an va thtfc hi~n nghi~p ~ bao Hinh phat h~nh

-51 Cae t6 chuc co lien quan de'n TICK :

Co quan nay c6 th~ c6 nhii'ng ten gQi khac nhau, my tll'ng nude N6 du<Je thanh l~p d~ thtfc hi~n chue nang quan ly Nha nudc d6i vdi TTCK

T~i Vi~t Nam, lJy ban chung kh6an Nha nudc ciing da duqc thanh l~p theo Ngh! d!nh s6 75 /CP ngay 28/1111996 cua Chinh phd Uy ban ehung kh6an Nha nude la m9t co quan thu9e Chinh phd thtfc hi~n chue nang quan ly Nha

nude djeh ~ TTCK d Vi~t Nam

Sll giao dich chung klzoan

So giao djeh chung kh6an thtfe hic$n v~n hanh thi tru'ong thong qua b9 may t6 ehti'e bao g6m nhi~u bQ ph~n khae nhau ph~c ~ eae hqat d9ng tren Sd giao djeh Ngoai ra Sd giao djeh efing ban hanh nhii'ng qui djnh di~u ehinh eac hqat d9ng giao djeh ehti'ng kh6an tren Sd, phil hqp vdi eae qui djnh eda lu~t phap va

Uy ban ehung kh6an

Hi?p lzqi ctic nlza kinlz doanlz clzung klzoan

Hic$p h9i eae nha kinh doanh chung kh6an la t6 ehue eda eae eteka m9t sci

~

thanh vien khac hQat d9ng trong nganh chti'ng kh6an , du<Je thanh l~p vdi m~c

dich bao v<$ lqi ich cho cac cong ty thanh vien n6i rieng va cho toan nganh chung kh6an n6i chung

Hi<$.P h<?i cac nha kinh doanh chung kh6an thuong la t6 chuc tl! quan, tht[c hi<$n m<?t s"'6 chuc nang chinh nhu' sau:

+ Khuye'n khfch hqat dqng d~u tu' va kinh doanh chung kh6an

+Ban hanh va tht[c hi<$n cac qui lAc t1! di~u hanh tren cd sd cac qui djnh phap

lu~t v~ chung kh6an

+ Bi~u tra va giai quye't cac iranh cha"p giii'a cac thanh vien

+ Tieu chuffn h6a cac nguyen ufc va thong 1<$ trong nganh chung kh6an

+ Hqp tac voi Chinh phd va cac cd quan khac d~ giai quye't cac vffn d~ c6 tac d<)ng de'n hqat dqng kinh doanh chung kh6an

Tlf chuc lztu kj va tlzanh toan bu trii chung khoan

La t6 chuc nh~n h.ru giii' cac chung kh6an va tie'n hanh cac nghi<$p v~ thanh

to an bu t:rU cho cac giao djch chung kh6an

61 Chuc nang , vai tro ciia TTCK :

Huy dljng vffn dOu tli cho nin kinh t(

Khi cac nha dftu tu' mua chung kh6an do cac cong ty phat hanh hqat dqng, sci

ti~n nhan r6i cda hQ du'QC du'a VaO hqat dQng san XUftt kinh doanh Va qua do gop phftn md rqng san xua"t xa h<?i B:\ng each h6 trq cac hqat d<)ng dftu tu' cda _ cong ty , TICK da c6 nhii'ng tac d<?ng quan trqng d6i voi st[ phat tri~n cda n~n

kinh te' qu6c dan Thong qua TTCK, Chinh phd va Chinh quy~n d cac dja phu'dng ciing huy dqng du'qc cac ngudn vein cho m~c dich sd' d~ng va dftu tu'

phat tri~n h~ cing kinh te', ph~c ~ cho cac nhu cftu chung cda xa h<?i

Cung clip moi trzillng ddu trt cho cong chung

TICK cung ca'p cho cong chung m<?t moi tntong dftu tu' Ianh m'!-nh voi cac cd

h<?i l\fa ch<?n phong phd Cac lqai chung kh6an tren thj tntong ra't khac nhau v~

tinh cha't, th?1fh~n va d<? nli ro , cho phep cac nha d~u tu' c6 th~ l!fa chqn cho

lqai hang h6a phu hqp voi kha nang , m~c tieu va sd thic~ ciia mlnh Chinh vi

Tf!o tinh thanh khoan cho ctic chung khoan

1\Th?1 co TTCK cac nha d~u tu' c6 th~ chuy~n d6i cac chung kh6an hQ sd huu thanh ti~n m~t ho~c cac lQai chung kh6an khac khi hQ muo'n Kha nang thanh khoan ( kha nang chuy~n d6i thanh ti~n m~t) Ia m<?t trong nhung d~c tinh ha'p dfrn ciia chung kh6an do'i voi ngttoi d~u nt TTCK hQat dqng cang nang d<?ng

-va c6 hi<$u qua thl cang c6 kha n~ng nang cao tinh thanh khoan ciia cac chung kh6an giao d!ch tren thi trttong

FJtinh giti hf}at dqng ciia doanh nghi?p

Thong qua gia chung kh6an , hQat dqng ciia cac doanh nghi~p dttqc phan anh m<?t each t6ng hqp va chinh xac, giup cho vi~c danh gia va so sanh hQat d(>ng

ciia cac doanh nghi~p dttqc nhanh chong va thu~n ti~n, tU' d6 cfing t~o ra m(>t moi tnt?1ng c~nh tranh lanh m~nh nh~m nang cao hi~u qua sii' d~ng vo'n, kich thich ap d~ng cong ngh<$ moi, cai tie'n san phim

Tf!O moi tnillng giup Chinh phil thlfc hi?n ctic chinh stich kinh t( vi mo

Cac chi bao ciia thj tntong chung kh6an phan anh d(>ng thai ciia n~n kinh te' m<?t each nh~y cam va chinh xac Gia cac chung kh6an tang len cho tha'y dftu

nt dang md r<?ng, n~n kinh te' tang tntdng; va ngttqc l~i gia chung kh6an giam

se cho tha'y cac da'u hi<$u tieu ct!c ciia n~n kinh te' Vl the', TTCK dttqc gqi Ia

7/ Cac h~mh vi tieu cue co thi phat sinh trong hoat dong cua TTCK

Tac d<?ng cda TICK d6i vdi n~n kinh te' du'<;Jc vi nhu' con dao 2 lu'Bi M<?t m;Jt n6 c6 vai tro vo cling quan trqng va thie't ye'u cho s-g phat tri~n cda n~n kinh

te' :Nl;Jt khac, ne'u khong du'<;Jc v~n hanh dung theo qui lu~t va khong c6 sv giam sat ch;Jt che cda lu~t phap , vi m~c dich l<Ji nhu~n nhii'ng ke dftu cd ~ung

dqan thi tntong siln sang dung nhii'ng thd dqan gian d6i , ph~m phap d~ gay nen nhii'ng tac h~i tieu c-gc tren TTCK TICK cang phat tri~n nhii'ng hanh vi tieu Cl!C l~i cang tinh viva xao tra hdn Du'di day la m<?t s6 nhii'ng hanh vi tieu c11c kha ph6 bie'n tren cac TTCK:

7.11 Dftu cd chung khoan, liing dQan thi trliO'ng

Tren TTCK, cac nha dftu tu' c6 quy~n ngang b~ng nhau trong vi~c ll!a chQn thai cd mua va ban chung kh6an nh~m dem l~i l<;Ji ich cho ban than hQ HQat dQng dftu tu' lam tang doanh s6 giao djch thi tru'ong 'tang tinh thanh khoan cda chung kh6an Nhung ne'u nhii'ng nha dftu tu' ca'u ke't vdi nhau d~ mua ho;Jc ban chll'ng kh6an vdi s6lu'<Jng ldn gay nen cung hay cftu gia t~o, lam gia c6 phie'u tang hay giam dQt bie'n, lUng dqan thi tru'ong , thi day l~i Ia m<?t hanh vi tieu c11c cftn phai ngan.ca'm

•

7.2/ Ban kho'ng

Ban kho'ng la thu~t ngu dung dti chi cac nha dftu ttt ban chung kh6an rna hQ chua c6 qu.y~n sd hliu · Trong thlfc te', vi~c ban kho'ng dem li;ii lqi nhu~n ra't cao cho cac nha d~u nt ne'u hQ tien d6an dung xu huang crla thi tntong Nhung day

la m(>t hanh vi lung dqan thi tntong ne'u n6 du'qc thlf~ hi<$n boi slf diu ke't

~

ciia nhi€u ngu'oi , mua ban kho'ng vdi sdlu'qng ldn (i;lo ra cung cfru gia (i;lo

v~ chung kh6an gay khung hoang thi tntong tac hi;ii xau de'n nc3n kinh te' Ban khong duqc ca ngqi d cac TICK phat tri€n, nhu'ng ddi vdi mtdc ta va cac nude trong khu vlf.c hanh vi ban kho'ng hoan toan bi nghiem ca'm

7.3/ l\llua ban nQi gian

Mua ban n(>i gian Ia hanh vi ciia nhung ke lqi d~ng quyc3n hanh hay slf 1tU

tien trong vi~c nam giu cac thong tin n(>i b(> cua m(>t cong ty c6 phat Q.anh chung kh6an ra thi tru'ong d~ co' tlnh mua vao hay ban ra c6 phie'u ciia cong ty

c6 phfrn c6 bao gia tren thi tru'ong Sau khi thong tin nay duqc cong bo r()ng

dii cong khai ra cong chung se c6 slf thay d6i Ion v~ gia ca c6 phie'u , day Ia

thoi co to't cho nhii'ng ke mua ban n(>i gian kie'm duq~ lqi nhu~n ra't Ion , nhung n6 da vi phi;im nghiem tr<;mg nguyen tac cong bi\ng vc3 cong khai thong tin cho mqi nha dau nt tren TICK , phuong hi;ii de'n cac nha dau tu' khac tren thj

tntong Bay ciing la m(>t hanh vi tieu clfc b! ca'm tren TTCK

7.4/ Thong tin sai srf th4 t

Day Ia m(>t hanh vi thie'u di;io due nhi\m m~c dich lam cho gia c6 phie'u crla cong ty khac s~t giam ho~c ghi c6 phie'u cua cong ty mlnh duqc tang cao do

-vi~c phao tin d6n tha't thi~t tren thi tntong Nguoi phao tin d6n tha't thi~t c6

th€' duqc hudng l<;Ji do vjec mua voi gia tha'p c6 phie'u ciia cong ty khac ' sau

d6 cho khi thong tin duqc kiem chung se ban ra vdi gia cao hon Thong tin sai Sq' th~t d~c bi~t du'qc phat tan qua m~ng Internet, d~ dang danh lira cac nha dftu tu' M~t khac, m<?t hlnh thuc thong tin sai sf! th~t m1a la gian l~n trong niem ye"t nhAm lua-dao cac nha dftu tu' de huy dqng du'qc v6n qua vi~c ban chung kh6an ra thj tntong Tftt ca nh}fng hanh vi thie'u d;;to due nay d~u bj nghiem ca'm trong cac lu~t chung kh6an cac qu6c gia phai bj ~d' ly thich dang

1-Trai phie'u (bonds)

·1.11 Khai niem - Dac die'm :

* Trai phie'u Ia m<?t hqp d6ng nq dai h;;tn duqc ky ke't giua chd the phat hanh

( chinh phd hay doanh-nghi~p) va nguoi cho vay, dam biio m<?t sq' chi tra lq~

ni'c dinh ky va hoan l;;ti v6n g6c cho nguoi cfim trai phie'u d thoi diim dao h~n Tren gia'y chung nh~n nq nay c6 ghi m~nh gia ciia trai phie'u va ty sua't Hii trai phie'u

• i\'l~nh gia ( par-value ) Ia s6 ti~n ghi tren tO trai phie'u con gqi la gia trj danh nghia M~nh gia d;;ti di~n cho s6 ti~n duqc tra t;;ti thoi diem dao h;;tn ( maturity - date ) con gqi la v6n g6c

• Ty sua't H'ii trai phie'u ( coupon interest rate ) Ia muc Hii du'qc a'n djnh tra hanh nam cho nguoi chd trai phie'u

* B~c diem trai phie'u

- La lqai chung kh6an nq c6 ky h;;tn

•

- Btt<;1c hudng Hii c6 djnh va tY sua't Iai tnii phie'u khong cao nhu'ng khong ph~

thu<)c vao ke't qua san xua't kinh doanh

- ft n1i ro Trong tntong hqp tnii phie'u la cong tnii thl hfiu nhu khong c6 ye'u t6

* Can ell' viw hinh thue phat hanh:

Trai phie'u c6 2 lo~i : trai phie'u vo danh va trai phie'u ky danh:

• Trai phie'u vo danh : Ia lo~i khong ghi ten nguoi chii sd h hii'u tren trai pQ.ie'u

va do d6 khong lu'U tn1 ten trai chu trong s6 sach cua cong ty phat hanh Tren m6i to trai phie'u c6 cac o gqi Ia coupon, d~i di~n cho s6 ti~n Hii duqc trii dinh ky Be'n ky h~n trai chu chi vi~c cAt roi m<?t o gdi de'n cd quan phat hanh hay d~i ly ciia n6 d€ nh~n Hii

• Trai phi!u Jcy danh: Ia lo~i trai phie'u c6 ghi ten trai chu tren to phie'u ciing

nhu' trong s6 sach ciia cong ty phat hanh

* Can ell' vao ehii th~ phat hanh : trai phie'u c6 th€ duqc phat hanh bdi 1

trong cac t6 chuc sau :

• Trai philu chinh phu : Chinh phu phat hfmh trai phie'u vdi qui mo toan qu6c

de thlfc hi~n cac chinh sach tai chinh qu6c gia cua ngan sach nha nu'dc Chinh phii trung u'dng rna d~i di~n laB<? tai chinh phat hanh cac lo~i chii'ng khoan nhu' cong trai phie'u, trai phie'u kho b~c trai phie'u chinh phii ·

16

• Trcii phieu do chfnh quygn dif:l phucmg phcit himh nh~m m~c dich tlli trq b6 sung cho nhung khoan chi ngan sach thie'u h~t t~i di~ phu'ong

Vi~c phat hanh trai phie'u chinh phd ciing duqc slf h6 trq cda cac t6 chuc tai chinh trung gian nhu' ngan hang , cong ty chung kh6an ho~c cong ty tai chinh Cac t6 chuc nay thuong nh~n Iani d~i Iy hudng phi hoa h6ng ho~c diu gia bao Hinh Cong trai quo'c gia nhit Ia trai phie'u kho b~c <fuqc dam bao b~ng uy tin

cda chinh phd nen muc dQ nli ro Ia thip nhit, do d6 Uii suit cda chung khoan nay thu'ong thip hon chung khoan cong:ty

• Trcii phieu doanh nghifp : Cac doanh nghi~p thu()c cac thanh phan kinh te' ne'u day dd cac di~u ki~n theo Iu~t dj~ va duqc phep cda Uy ban chung khoan nha nu'oc, duqc phep phat hanh trai phie'u de huy d()ng vo'n voi m~c dich tai trq dai h<;tn cho cac nhu cftu tang vo'n cda doanh nghi~p

*Can cu vao IQ'i tuc trai phie'u

Cac Io<;ti trai phie'u cong ty thong thu'ong nhit duqc phat hanh r()ng rai va

chie'm da so' Ia cac Io~i trai phie'u thuong voi d~c diem khac nhau d hlnh thuc tra Iai

• Trai philu co /iii suift lfn d!nh ( level coupon bond) : phan Ion va ph6 bie'n

nhit Ia Io~i trai phie'u voi Iai suit 6n djnh du'qc tra theo djnh ky Thuong

djnh ky Ia ml"a nam ho~c m()t nam VO"n go'c ctia trai phie'u b~ng voi b~ng voi m~nh gia trai phie'u duqc tra m()t Ian khi dao h~n Thong thuong tY suit

6n djnh, nhung nhung nam gan day, de kh~c ph~_c nhu'qc diem cda Io~i trai phie'u c6 Iai suit co' djnh va chi~u theo thi hie'u khach hang, ngu'oi ta phat hanh vai Io<;ti trai phie'u kha<fvmJ'Y;·~t~~Hfti.tr4i~pb.i!u th a n6i ho~c khong c6

- · } '-""·': L_·i i.:";\; 1 ·;';~;-~·r::,./1./_'-?i~

la1 , .r-.,,t~rv, , · , , • , · · -

~ '\ ,_~·y-·.t:~"~)" -~-~~-: ;~~ r~;:;: ~

• Trdi phitu chitt khau ( zero coupon bond ) : h1 lo~i tnii phie'u khong tra Hii

hang nam nhttng dttqc ban voi gia tha'p hon mt$nh gia ( gqi la chie't kha'u)

va khi dao h~n dttqc nh~n l~i v6n g6c b~ng mt$nh gia ciia trai phie'u

• Trdi phitu·lai suat thd ndi ( floating rate bond) : la lo~i trai phie'u rna Hii

sua't ciia trai phie'u bie'n d<?ng ~oi sv thay d6i ciia Hii sua't chung tren thi tntong va do d6, gay nen sv 6n dinh tttong d6i ciia gia trai phie'u tren thi tntong va tY sua't Hii trai phie'u bie'n d6i cling chic3u va tttong dttong voi Hii

sua't thi trttong Thong thttong, tY sua't lai trai phie'u dttqc a'n diflh tUng 6 thang m<?t, sau d6 l~i dttqc dic3u chinh vao 6 thang ke' tie'p can cu vao tY sua't lai tren thi trttong Ch&ng h~n m<?t s6 cong ty la'y can cu ciia lai sua't ng3:n

h~n lam can cu dic3u chinh lai sua't M<?t s6 khac l~i dic3u chinh hoi cao hon lai sua't hit$n hanh ciia trai phie'u chinh phii

* :VIqt sff lo~i trai phie'u d~c tru'ng :

Trang qua trlnh phat tri~n TTCK o cac nttoc, trai phie'u c6 ra't nhic3u lo~i voi nhung d~c di~m khac nhau chi o m<?t phttong dit$n nao d6, thich hqp voi tUng hoan ciinh c~ th~ cda m6i nttoc, m6i c6ng ty va chic3u theo thi hie'u khach hang nha dftu ttt Nhttng n6i chung ciing xe'p vao nhung lo~i d~c trttng sau:

• Trdi phitu co tht chdp ( montgage bonds): Ia lo~i trai phie'u dttqc dam bao b~ng tai san cong ty' c6 th~ Ia tai san co' dinh ho~c chung khoan c6ng ty Ciing c6 trttong hqp cong ty phat hanh chung khoan dttoi sv bao lanh ciia m<?t cong ty khac c6 uy tin va danh tie'ng thttong la cac t~p doan tai chinh

• Trdi phitu khong tlzt chdp ( debentuse ) : cac cong ty n6i tie'ng ba c6 uy tin lau doi thttong khong cftn phai phat hanh trai phie'u c6 the' cha'p vi chinh the' Ittc ciia hq tren thttong trttong da la m<?t dam bao cho trai phie'u do hq phat

,

hanh a MY cac cong ty da quae gia nd'i tie'ng nhu' cong ty IBM thttong phat

h.~nh lo~i trai phie'u nay

• Trai phiiu co thi chuyin difi (convertible bond) : Ia lo~i trai phie'u c6 thti chuytin ddt thanh c6 phie'u thttong voi gia ca da du'<JC fin dinh tru'oc Lo~i

trai phie'u nay lai sua't trai phie'u thttong tha'p han trai phie'u thttong Nhttng

sau thue')

1.3/ Cac nhan to' anh hu'O'ng gia trai phieu

N6i chung, gia thi trttong cua ba't eli lo~i chung khoan nao cfing ph~ thu<?c vao cung va cftu, vi the' khi muan bie't di~u gi quye't dinh gia trai phie'u , chung

ta chi cfrn tim hitiu nhan to' nao dung sau cung va cftu

aJ Kha nang tai chinh ciia ngu'O'i cung ca'p trai phie'u

Cung ca'p trai phie'u la m<?t chuc nang cua ngttoi di vay nhilm giai quye't va'n d~

van Do d6 nha dfru ttt ra't quan tam de'n kha nang thanh toan lai va van g6c

cua ngttoi cung ca'p tnii phie'u

Ne'u co nhung bie'n d<?ng bfrt lqi v~ kha nang tfli chinh ciia chii th6 phat hanh, thll?p tt1c gia trai phie'u do se tl].t giam tren thj tntong chung khoan M~c du lai suit trai phie'u co ve hua h~n nhung dQ rui ro ham chua l~i cao hdn

b/ Thoi giari dao h~n

MQt Wii phie'u co thoi h~n dao h~n ding g~n thl gia cua no dmg tang tren thj

tru'ong bdi vl dQ rui ro cang thfrp Vi dt] 1 trai phie'u se du'qc thanh toan theo dung m~nh gia vao cu6i nam thu 10 k6 ill' ngay phat hanh, ne'u khong co bie'n d<?ng xiu v~ kha nang tai cl).inh cua ddn vj phat hanh va lai suit thj tntong blnh

6n, thl gia trai phie'u k6 ill' nam thu 5 trd di se co khuynh huang cang cao so voi gia cac nam dO~u tien Tren ~l]'c te' nguoi ta gQi hi~n tll'qng nay Ia "keo gia toi thoi h~n "

c/ Dl,l' kie'n v~ l~m phat

Ne'u l~m phat co dJ! kie'n tang thl cic chung khoan co lai suit c6 djnh tra th~o

lai phieu chi duqc thanh toan theo danh nghia, va nhu v~y se kern hip dftn hdn cac tai san khac co kha nang lo~i t.rU ye'u t6I~m phat Dftn den ke't qua Ia gia thj tntong ciia cac chung khoan co liii suat c6 djnh bj giam va di~u nay ciing bu<?c phai tang lai cho cac chung khoan do, ph~n liii tang nay se d~n bu cho tbi~t h~i cua nhung ngll'oi giu trai phie'u trong tu'dng lai bj anh hu'dng ciia l~m phat

Sq' v?n d<?ng ciia gia trai phie'u voi cic thoi h~n khac nhau se ve nen m<?t phac thao v~ thj tru'ong trai phie'u va kha nang di€n bie'n cua l~m ph"aL

dJ Bie'n dqng Iai sml't thj tru'ong

Lai suit thi tntong la m<?t ye'u t6 cJ!c ky quan trQng trong vi~c djnh gia cua cac· chung khoan co lai sua't c6 d!nh Ne'u lai su:lt bift d~u tang thllqi tile d6i voi

cac trai phie'u dang t6n t~i ch~c ch~n thay ddi Trong tntong h<Jp nay, v6n se chay vao thi tntong nao hua hyn l<Ji nhu.~n cao hdn Nhtt v~y gia cda trai phie'u

co l<Ji ttfc c6 dinh se giani Nhln d khia c~nh khac, ne'u gia trai phie'u giam do

ngttoi ta dv doan l~m phat tang, thi vi~c tang Hii suat ( chinh vi~c nay lam giam gia trai phie'u) co th~ dtt<Jc coi Ut,dau hi~u cda Chinh phd quye't dinh dfty lui

l~m phat- ·

Anh httdng tieu ct;tc cda vi~c tang Hii suat dtt<Jc dc3n bu bdi tac d<?ng tich eve CUa tri~n VQng l~m phat du'QC cai thi~n

e/ Thay d6'i ty ghi ho1 dmii

Ye'u to' nay chi anh httdng de'n lo~i trai phie'u duqc trao ddi bting d6ng ngo~i t~

I

Vi d~ d6ng dollar My co gia tri tang cao hdn so voi d6ng bang Anh thi se lam tang gia tri cda lo~i trai phie'u duqc thanh toan bing dollar My

2- C6 phie'u thu'ang ( Common stocks )

2.11 Khai ni~m -D~c diim :

c6 phie'u Ia giay xac nh~n sv gop von cda cd dong cao cong ty cd phan 'qua

do cling xac nh~n quyc3n sd h11u m<?t phan von cda cong ty

C6 dong n~m giu c6 phie'u thttong la m<?t trong nhii'ng nguoi chd doanh

nghi~p nen la ngu'oi trt;(c tie'p th~ hu'dng ke't qua san xuat kinh doanh cling nhu' Hinh chiu m<;>i nii ro trong kinh doanh , do d6 c6 phie'u thtiong c6 nhii'ng d~c

di~m sau:

•

- Rui ro nhi~u : d~c di~m nay g~n li~n vdi nii ro trong kinh doanh ciia doanh

nghi~p

- L<;1i nhu~n cao : khi doanh nghi<$p lam an phat d~t c6 dong ciing du'qc hu'dng

- Gia ca bie'n dqng : gia c6 phie'11 bie'n dqng ra't nhanh nh~y d~c bi<$t la tren thi tru'C1ng tha ca'p, do nhi~u nhan to' nhung nhan tei co bitn nha't la c6 tt1c ciia doanh nghi<$p va gia tri thi tru'C1ng cua cong ty

2.2/ Trach nhit~m va guv~n Idi cua c6 dong co c6 phie'u thu'ong

a! Tnich nhi~m : C6 dong nAm giu c6 phie'u thu'C1ng ciia cong ty c6 ph~n d~i chung ( public company) chiu trach nhi<$n hU'u h?n theo ph~n vein gop ciia minh tren 2 m~t : Thu nha't, ph~n vein gop xem nhu' gop vi'nh vic3n khong du'<;1c rut vein l~i Luc

c~n la'y l~i v6n, hQ co th~ chuy~n nhu'<;1ng quy~n sd hii'u c6 ph~n tren thi tru'C1ng b~ng each ban c6 phie'u cho mqt nha d~u tu' khac

Thli' hai, trach nhi<$m cua c6 dong deii vdi vi<$c lam an thua 16 hay tinh tr~ng pha san cda cong ty chi gidi h~n trong ph~n vein gop tren c6 phie'u Ne'u cong ty lam an khong hi<$u qua xem nhu' hQ ma't ph~n vein da du<;1c bora d~ n:iua c6 phie'u

La m<?t trong nht1ng nguoi chu cong ty, nht1ng c6 dong c6 nht1ng quy~n lqi nhu' sau:

+ Quy~n co thu n~4p': c6 dong thu'ong duqc hu'dng phftn lqi nhu~n ntong ung vdi s6 c6 phi6u sd ht1u gQi Ut c6 tU'c ( dividend) til' ket qua c6 Hii cda hoc;tt d()ng san xua't kinh doanh cda cong ty ·, Khac vdi trai chu, vit$c cong ty khong c6 kha nang tra c6 tll'c cho c6 dong, c6 dong khong c6 quy~n dua ban Hinh dc;to cda cong ty ra tru'dc phap lu~t Nhung dfiu sao vit$c ma't kha nang chi tra c6 tll'c ciing anh hudn~ Ion den gia tri c6 phieu cong ty tren thi tru'ong

+ Quy~n dlfqc chia tai san thanh ly : trong tru'ong hqp rui ro, cong ty hi giai th~, c6 dong ciing duqc chia phfrn nht1ng gia tri tai san khi thanh ly, nhung la ngu'oi cu6i cung du'<JC hu'dng gia tq tai san con lc;ti khi thanh ly

+ Quy~n b~u cd: c6 dong tht!c hi~n quy~n bfru eli hqi d6ng quan tri qua phieu bfru ntong ung vdi s6 v6n g6p

H<?i d6ng quan tri se lt!a chQn Ban di~u hanh cong ty va nhu' the c6 dong se tham gia vao vit$c di~u hanh cong ty m<?t each gian tiep

+ Quy~n phat biiu : trong cac bu6i hQp Bc;ti h<?i c6 dong, c6 dong duqc quy~n phat bi~u v~ cac m~t hoc;tt d()ng cua cong ty, gia tri cda cac phat bi~u nay ciing ntong ung vdi phfrn v6n gop

2.3/ Cac loai eli phie'u thu'O"ng

• Phfrn Ion c6 phieu cda cac cong ty c6 phfrn la c6 phieu thuong vdi nht1ng

thu'CJng khac, VOi nht1ng d~c di~m rieng tU St! khac bi~t lien quan de'n quy~n bftu eli hay quy~n du'<Jc hudng c6 tll'c

+ etf philu thlillng lotJi "A" : Ia lo~i c6 phie'u phat hanh ra

· c6ng chung va duqc hudng c6 tU'c nhung kh6ng c6 quyen bftu

cii' Do d6 lo~i nay c6 gia hoi tha'p hdn lo~i c6 phie'u thuong duqc bo phie'u

+ elf phi(u tlilillng lof!i "B " : thuong duqc gqi Ia c6 phie'u sang l~p vien ( founders ' shares) , c6 quyen bftti ell', nhung chi duqc hudng c6 tUc khi kha

nang sinh lqi cda cong ty da de'n m<?t giai do~n tang trudng nha't dinh

+ elf phi(u thlillng co gqp lai ( accumulating ordinary shares )

nguoi cftm lo~i c6 phie'u nay se kh6ng nh~n c6 tll'c b~ng tien m~t rna se duqc

nh~n c6 tU'c b~ng m<?t s6 c6 phie'u- c6 gia tri tu'ong duong- moi phat hanh rna kh6ng phai g6p them v6n

• Ngoai ra my theo d~c di~m ho~t dqng ciia cong ty rna con c6 nhfi'ng lo~i

c6 phie'u thuong khac :

+elf phi(u "thlif/ng hf!ng" (Blue chip stocks) :day la lo~i c6 phie'u h~ng cao ciia cac cong ty Ion c6 lich sii' phat tri~n lau doi, vfi'ng m~nh ve kha nang sinh lqi va tra c6 tU'c Cac c6 phie'u thuong ciia cac cong ty c6 m<?t ijch sii' tai chfnh t6t, 6n dinh va phat tri~n Ia lo~i c6 phie'u c6 gia tri cao tren thi tru'ong

+ elf phi(u tiing tntlJng ( Growth stocks) : c6 phie'u nay du'qc phat hanh bdi c6ng ty dang tren da tang trudng nhanh Cong ty nay quan tam de'n vi<$c dftu tu'

cho md rqng san xua't , nghien cll'u che' t~o san phffm moi, n6 thu'ong gifi' l~i

hftu he't tien loi d€' danh vao vi<$c dftu t11 Do d6 tra c6 tti'c thuong chi m<?t phftn nho ho~c khong c6

+elf phie'u thu nhqp ( Income stocks) : day la c6 phie'u rna c6 tll'c thuong duqc

tra cao bon muc trung binh tren thi tru'ong Lo~i c6 phie'u nay duqc nhfi'ng

ngttoi hu'U tri ho?c ldn.tu6i vl kha nang nh~n thu nh~p hi~n ~i cao hdn trung blnh H~u he't cac cong ty cong cqng phat hanh lo~i nay

ctia n6 dao d<}ng theo chu ky kinh te' Khi di~u ki~n kinh te' phat tri~n 6n dinh, cong ty c6 thu nh~p kha, tich liiy,nhi~u gia c6 phie'u cfin~ tang cao tren thi tntong

Ngttqc l~i, khi kinh te' g?p kh6 khan, vi~c kinh doanh cua cong ty ciing giam sut va gia c6 phie'u ciing giam Cac nganh cong nghi~p mang tinh chu ky g6m

-nganh ky ngh~ thep, xi mang, thie't bj may va d<}ng cd

nhung mua nha't djnh trong nam ( nghi he, d~u nam h<;>c, I~ giang sinh, nam mdi ) anh httdng de'n thu nh~p ctia c6 phie'u ciing tang cao chi theo mua kinh doanh

2.4/ ~nan to' anh hu'dng ghi c6 phie'u:

* Ne'u nhln vao khia c~nh v~t cha't ctia doanh nghi~p chiing h~n nhtt may moe thie't bi nha xttdng, c6 th~ dung ph~n nao khi n6i gia cua c6 phie'u b~ng t6ng gia tri rong (net asset= asset- debt) cua tai san doanh nghi~p chia cho s6 c6

ph~n

Nhttng v€ m~t ho~t dqng kinh doanh ctia doanh nghi~p 'gia tri tai san thu~n

chua dud~ do lttong gia tri cua c6 phie'u N6i m<}t each c6 cd sd hdn, ye'u t6

quan tr<;>ng nha't Ia s6Iqi nhu~n kie'm dttqc tren vi~c d~u nt ti~n t~ trong mqt

nam, va day chinh Ia sua't chia IOi ( divident rate) ctia c6 phie'u

va nhtt the', cau hoi bao nhieu l<Ji nhu?n kie'm du<Jc tren c6 phie'u? se trd nen m<?t ye'u t6 quan trQng hang dftu trong m6i quan h~ cung cftu Bay chinh la ye'u

t6 co ban dilng sau vi~c hlnh thanh nen gia c6 phie'u Co ban, gia c6 phie'u chinh bilng "pb.ftn chia loi tren c6 phie'u chia cho Hii sua"t

* Tu quan diim gia c6 phftn du~c xac dinh ~i diim can do'i giii'a cung va cftu, vi~c thay d6i co ca"u can do'i nay sinh ra vi~c di~u chmh gia c6 phie'u cho thfch h<Jp voi SJ! can do'i moi va CU nhtt the' tie'p di~n : can do'i- ma"t can do'i - di~u

chlnh va can d6i

C6 nhi~u each di phan tkh nguyen nhan gay ra sJ! dao d<}ng ciia gia c6 phie'u

_ 0 day chung ta chia ra lam cac nh6m nhan to':

- Nhan t6kinh te'

~ Nhan t6 phi kinh te'

- Nhan to' thj tru'ong

• ~ltiYng nhan t6kinh te'

+ M<?t co sd cho vi~c xac d!nh gia c6 phie'u la phan Hii chia cho c6 phftn, va phftn Hii chia nay chju anh httdng tft!c tie'p va m~nh me ca kha nang sinh loi ciia doanh nghi~p (enterprise's earning power) Khi cong ty da phat triin v~

ca qui mo va kha nang sinh l<Ji thi c6 phie'u cua cong ty l~i cang c6 gia trerr thj tru'ong

+ E>e'n lu'<Jt kha nang sinh l<Ji nay b! anh httdng to Ion bdi khuynh httong thay d6i ciia n~n kinh te' Cac xu httong phat triin nganh ngh~ , sJ! xua"t hi~n ciia

cac linh vJ!c cong ngh~ moi hay chie'n ltt<Jc phat triin kinh te' ciia chinh phii cfing gay ra sJ! thay d6i vj tri ciia cac cong ty tren thj trttong

26

Tren phu'dng di~n nay, nhan to' cd ban nha't gay ra Slf dao d<)ng cua gia c6 pbie'u n~m trong slf thay d6i muc thu nh~p cua doanh nghi~p

Muc thu nh~p nay cung vdi Hii sua't thi trttong va xu httdng kinh doanh, gop phftn ~0 nen nhung nhan to'kinh te' anh httdng gia c6 phie'u

• Nhii'ng nhan to' phi kinh te' '

Ngoai ra cac thay d6i vc5 dic5u ki~n van hoa vi dt:t nhtt slf tie'n bq vc5 khoa hQc

ky thu~t cfing anh httdng de'n gia c6 phie'u

• l'.nii'ng nhan to' thj truO'ng

Nhung nhan to' thi tru'ong hay nhan to' nqi t~i cua thi tru'ong bao g6m Slf bie'n dqng thi trttong va m6i quan h~ cung- cftu, du'qc coi nhu' la nh6m nhan t6 thu

ba anh httdng gia chung khoan Tinh tr~ng kha quan hay khung hoang cua thi tru'ong tai chinh cfing gay nen tam ly mu6m mua vao hay ban ra cua cac nha dftu tu'' t~o ra Slf mat can d6i ve quan h~ cung cftu chung khoan B6 Ia con chua k~ de'n ye'u t6 dftu cd tren TICK gay nen nhung cdn dqt bie'n vc5 gia ca

N6i t6m l~i, slf bie'n d<)ng gia c6 phie'u chiu anh httdng bdi stt pha trqn nhic5u nhan t6 khac nhau, trong d6 nhan t6 cd ban ~P trung nha't Ia kha nang sinh lqi CUa doanh nghi~p Va tri~n VQng phat tri~n

3- C6 phie'u ttu diii (Preferred stocks)

3.11 Khai niem

-ho~c Bari ki~m soat cong ty , nhttng l~i dttqc ttu tien ehia c6 tii'c tntoc c6 dong thu'ong, u'U tien du'QC tra nQ tru'OC c6 dong thu'ong khi thanh ly tai san trong tntong hqp cong ty bi pha san

3.2/ Dac diim

a/ Dij.c diim gio'ng trai phie'u:

• c6 tile cua c6 phie'u u'U dai: khac voi c6 phie'u thttong, c6 tii'c phi! thu<?c vao ke't qua san XUfft kinh doanh , c6 tUC cua c6 phie'u u'U dai du'QC ffn djnh theo m<?t tY 1~ co dinh tren m~nh gia

Tuy theo lo~i c6 phie'u ttu dai rna c6 ni'c nay se dttqc tinh g<?p hay khong tinh g<]p lai d cac nam cong ty lam an khong c6 lai d~ tra lai hay khong tra du Hii Nhttng trong hie vi~c ma't kha nang tni nq cho trai chti c6 th~ dfrn de'n tlnh

tr~ng pha san cua m<?t cong ty thl vi~c ma't kha nang chi tra c6 ni'c cho c6

phie'u ttu dai vai nam l~i dttqc xti' ly theo ki~u dan xe'p n<?i b<] Tuy theo lo~i c6 phie'u ttu dai rna cong ty c6 nhung kha nang ling xti' thich hqp: c6 th~ chuyin c6 dong nay sang c6 dong thttong ho~c gia tang quy~n h~n ctia c6 dong nii:m giu c6 phie'u u'U dai nhu' quy~n du'QC tham gia b~u ell' H<?i d6ng quan tri moi b/ Dij.c diim gi6ng cd phie'u :

i

• Von gop vinh vi~n: nguoi mua c6 phie'u u'U dai duqc xem Ia c6 dong ciia cong ty do do phftn vO'n gop qua vit%c mua c6 phie'u Ia mua vinh vi~n khong duqc hoan trii Nhung khi cftn ti~n hQ co th~ dem ban tren TICK d~ lfry l~i

von gop·b~ng gia ban tren thi tru'ong Gia ban nay tily thuqc vao mt%nh gia c6 phie'u , cy sufrt c6 tti'c va gi~ tri thi tntong ciia cong ty t~i thai di~m ban

3.3/ Phan loai:

Voi cac d~c di~m chung tren, duqc da d~ng hoa biing cac d~c di~m rieng, c6 phie'u u'U dai duqc phan thanh nhi€u lo~i :

* elf philu liu dai tich luj :

Ciing la mqt lo~i c6 phieu u'U dai hudng c6 tti'c theo lai sua"t co d!nh, nhung trong tntopg hqp cong ty lam an khong co liii d~ tra c6 nrc ho~c tra khong dii

!iii c6 phftn thi phfrn con thieu nam nay se duqc tich luy sang nam sau hay vai nam sau khi cong ty co du lqi nhu~n d~ trii Ne'u nq c6 tti'c tich luy liii den hie

cong ty co Iai se danh ra phftn liii u'U tien tra cho c6 phieu u'U dai tru'oc khi tnl cho c6 dong thuong

* elf philu liu dai khong tich luj :

Khac voi c6 phie'u u'U dai tich luy d ch6 lai c6 phftn thie'u se duqc bo qua va chi tra dii c6 tti'c khi cong ty lam an co lai

* elf philu liu dai co chia phdn :

c6 dong ciia lo~i c6 phieu nay ngoai phfrn c6 tti'c duqc chia co d!nh, khi cong

ty lam an co lai nhi~u, se duqc hudng them m<?t phftn lqi tti'c ph~ trqi theo ty It% qui d!nh

*elf philu liu dai co thi chuyin dlfi thanh elf philu thllllng:

Lo~i c6 phie'u nay theo qui dinh c6 thcf chuycfn d6i thanh c6 phie'u thu'ong

thea m<?t ty I~ da a'n d!nh tntoc

Ngttoi cftm lo~i c6 phie'u u'U dai nay se thvc hi~n vi~c chuy~n dcSi khi ghi th!

-tntong ctia c6-phie'u thttong tang ghi

* Cd phi(u llu diii co thl chuqc iq,i:

Mqt s6 cong ty trong tinh tr~ng khffn ca'p cftn m<?t s6 vo'n Ion trong m<?t thoi gian ngifn nen phat hanh Io~i c6 phie'u U'U dai voi muc Iai sua't cao d~ thu hut nha dftu ttt Nhttng Io~i c6 phi~u u'U dai nay theo qui d!nh c6 th~ dttqc chu<?c I~i b<Ji cong ty sau m<?t thoi h~n a'n d!nh, khi tinh hinh tai chinh cong ty da kha hdn Khi chu<?c l~i cong ty se phai tra m<?t khoan ti~n thttdng nha't djnh theo.m<?t t:Y

I~ tren m~nh gia c6 phie'u cho chti sd hii'u

3.4/ Cac loai ca phie'u u'u dai theo Iuat doanh nghiep VietNam:

C6ng ty c6 phftn c6 th~ c6 c6 phftn u'U dai Ngttoi sd hii'u c6 phftn U'U dai gqi

Ia c6 dong u'U dai

c6 phftn u'U dai gdm cac Io~i sau day :

- c6 phftn u'U dai bi~u quye't

- c6 phftn u'U dai c6 tUc

- c6 phftn u'U dai hoan l~i

* ca phan u'u dai bilu quye't va quy~n ciia c6 dong u'u dai bilu quye't:

• C6 phftn u'U dai bi~u quye't Ia c6 phftn c6 so' phie'u bi~u quye't nhi~u hdn so

voi c6 phftn ph6 thong s6 phie'u bi~u quye't ctia m<?t c6 phftn u'U dai bi~u quye't do Bi~u I~ cong ty qui d!nh

• c6 dong sd hii'u c6 phfrn 11U dai bi~u quyet c6 quyen:

- Bi~u quyet ve cac vffn de thu9c thffm quyen cda E>c;ti h9i d6ng c6 dong vdi

s6 phieu bie'u quyet theo qui dinh

- Cac quyen· khac ·nlitt c6 dong ph6 thong nhttng khong dttqc chuye'n nhttqng c6 phfrn d6 cho ngttoi khac

* c6 phan Uu dai c6 tti'c va quy~n ciia c6 dong Uu dai c6 tti'c:

• C6 phftn 11U dai c6 tU'c Ia c6 phfrn dttqc tra c6 tll'c vdi muc cao hdn so vdi muc c6 tll'c cda c6 phftn ph6 thong ho~c muc 6n dinh hang nam c6 tll'c dttqc chia hang nam g6m c6 tll'c c6 dinh va c6 tll'c thttong C6 tll'c c6 dinh khong phl] thu9c vao ket qua kinh doanh cda cong ty Muc c6 tU'c c6 dinh

Cl] th~ va phttdng thuc xac dinh c6 tll'c thttong dttqc ghi tren c6 phieu cda c6 phfrn 11U dai c6 tll'c

• c6 dong sd hii'u c6 phftn 11U dai c6 tll'c c6 quyen:

- ~ll~n c6 tll'c vdi muc theo qui djnh

- Khi cong ty giai the', dttqc nh~n lc;ti m9t phftn t~d san con lc;ti tttdng ung vdi sri c6 phftn gop v6n vao cong ty , sau khi cong ty da thanh toan het cho chd nq va c6 phftn ttu dai hoan lc;ti

- Cac quyen khac nhtt c6 dong ph6 thong, ngoc;ti trit khong c6 quyen bi~u quyet , khong c6 quyen dt! hQp E>c;ti h9i d6ng c6 dong , khong c6 quy~n d~ cti' ngttoi vao H9i d6ng quan tri va Ban ki~m soat

* c6 phan Uu dai hoan l~i va quy~n ciia c6 dong Uu dai hoan l~i 0

• C6 phftn u'U daihoan lq.i Ia c6 ph:in se dl.l'<;fc c6ng ty hoan lq.i v6n gop ba't cti' khi nao theo yeu cfru CUa ngl.l'oi sd hii'u ho~C theo cac di~U ki~n dU'QC ghi tq.i c6 phie'u cua c6 phftn u'U dai hoan lq.i

• c6 dong sd hii'u c6 phftn u'U dai hoan lq.i c6 cac quy~n khac nhU' c6 dong ph6 thong nhl.l'ng lq.i khong c6 quy~n bi~u quye't khong c6 quy~n dt! hqp Bq.i hQi d6ng c6 dong , khong c6 quy~n d~ ell' ngl.l'oi vao IiQi a6ng quan trj va Ban

ki~m soat

4- Cac c6ng cu tai chfnh c6 ngudn g6c chung khoan

4.11 HQ'p ddng tu'o'ng lai ( future contracts )

H<;1p d6ng tl.l'ong lai Ia h<;1p d6ng mua ban chti'ng khoan ma tq.i ngay giao dich d6i ben thoa thu~n v~ s611.1'<;1ng va gia cii, nhung vi~c thanh toan va giao hang

se di~n ra d mQt ngay trong tl.l'ong lai

Khac voi TICK mua ban giao ngay ( spot market) , thi trU'ong tl.l'ong lai la loq.i thi trU'ong rna d d6 vi~c buon ban xay ra kh6ng phai d6i voi ban than hang hoa hay chti'ng khoan rna la cac c6ng cq dlin xuftt ( derivatives ) tit hang hoa

hay chll'ng khoan

Bay la loq.i thi trl.l'ong danh cho cac h<;1p d6ng mua ban hang hoa hay chll'ng khoan se dl.l'<;fc tht!c hi~n trong tl.l'ong lai Trong h<;1p d6ng nay cac dic~u khoan dtt<;1c cam ke't tht!c hi~n giii'a 2 ben nhtt ngay giao hang hay tra ti~n gia ca hang hoa s6Iu<;1ng, chit ltt<;1ng va cac qui dinh cq th~ khac theo dung nguyen tac giao dich Gia ca thoa thu~n giii'a ngl.l'oi mua va ngl.l'oi ban chti'ng khoan ciing dl.l'<;fc da"u gia cong khai trong phong giao d!ch h<;1p d6ng tl.l'ong lai c6 t6 chti'c

Cac h<;tp d6ng ntong lai c6 th~ duqc tht!c hi~n thong qua cam ke't giao hang tra ti6n hay qua thanh toan bu trit Vi~c thanh toan bu trit h<;tp d6ng ntong lai xay ra ph6 bie'n han nho phttong thuc bu dAp don gian, b~ng each mua l~i sau khi ban hay ban l~i sau khi mua cung m9t s6luqng hang trong cung m9t thoi gian giao hang M~c dich ciia ~a dftu nt tren thi tru'ong nay Ia tlm kie'm l<;ti

nhu~n chenh l~ch giua gia mua va gia ban chung khoan vao nhung thoi diim thich h<;tp trong ntong lai

Loq.i thi tru'ong nay phat tri~n m~nh o My, Anh, Nh~t, Phap

Phong thuong m~i Chicago la m9t di~n hinh, n6 di~u hanh thi tru'ong ntong lai

v~ hang hoa tit nam 1860 va hi~n dang chao ban m9t lo~t cac hqp d6ng dinh

ky ( ntong lai) v~ cac cong c~ tai chinh, hay So giao dich cong c~ dfrn xua't Luan Bon (London derivatives exchange) ra doi thang 7/1990 Ia st! phat tri~n

va ke't h<;tp ciia So giao dich tai chinh qu6c te' ky h~n Luan Bon (London

International Financial Future Exchange- LIFFE) vdi Thi tru'ong lt!a ch<;>n (London Traded Options Market- LTOM) Thong thu'ong trong tht!c te' ho~t

d9ng ciia thi tru'ong ntong lai thuong duqc ke't h<;tp vdi thi tru'ong ltra ch<;>n boi vi

ca 2 lo~i thi tru'ong nay khai thac d~c di~m chii ye'u ciia chung khoan va hang boa d6 Ia st! thay d6i gia ca linh ho~t ciia chung Khi m9t nha dftu nt tlm kie'm m9t kha nang dftu nt thi m9t trong nhung di~m chinh quan tam la m9t lo~t cac

ho~t d9ng thay d6i khong thuong xuyen v~ gia ti~m nang rna h<;> hy v<;>ng se chie'm duqc ttu the' trong st! v~n d9ng ciia gia hang hoa hay chung khoan Thi trtl'ong ntong lai va thi trtl'ong ltra ch<;>n cho phep nha dftu nt chuy€'n tr~ng

thai riii ro ciia chung khmin cho m9t nha dfru ttl' khac muon chfrp nh~n riii ro Chinh d cac thi tru'ong nay da xua't hi~n cac nha dftu nt c6 chuyen mon xua't s~c

trong vi~c phan tich thi tru'ong d~ ch<;>n lfry thoi co t6t nha't cho vi~c dftu nt bdi

vl chung nang cao khii nang cda nha dfiu tu' trong vi~c phan xet th! tru'ong v~

Co 3 d~ng giao djch quy~n chQn theo qui ttoc do la :

- Quy~n chQn ban ( put options)

- Quy~n chQn kep ( two-way options , put and call options)

* Quy~n chQn mua cho phep c6 dong mua c6 phftn trong thoi gian c6 diflh, theo gia thoii thu~n trttoc ( gia striking ) Cac quy~n chQn mua do v~y se dang quan tam d6i voi nhii'ng nha dfiu ttt nao tin dng gia c6 phftn se tang trong thoi gian hi~u lt1c cda quy~n nhi~m y

* Quy~n chQn ban, ngttqc l~i, cho phep c6 dong ban c6 phftn theo gia qui dinh tru'oc trong thoi h~n xac djnh Quy~n nay dttqc th\1C hic$n khi gia c6 phie'u xuO'ng tha'p Ngttoi mua quyen chQn se phai trii cho nguoi ban quy~n chqn mqt

khoan ti~n cttqc dttqc xem nhtt tr! gia quy~n chQn

* Quy~n chQn kep bao g6m cii 2 chieu bie'n dqng va cho phep c6 dong mua hay ban c6 phfin tiiy theo huong chuy~n dqng gia c6 phie'u tren thi trttong Tuy nhien d~ duqc httdng quy~n nay, c6 dong se phiii tra phi t6n ga'p doi quy~n

chqn mua hay ban