Các giải pháp căn bản để phát huy tính hữu ích của hệ thống kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm đối với công tác quản trị ở các doanh nghiệp việt nam

Ke toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham la khau phuc tc,1p nhat trong toan b¢ cong tac ke toan d doanh san phclm lien quan den hau het cac yeu to dau vao va dau ra trong qua

Nguoi thuc hien:

Khoa Ke Toan - Ki~m Toan

i

-Phc'i'm Trong Doanh Nghi~p

1.1 Sl,f can thiet cua cac thong tin ve chi phi san xuat va gia thanh san pham cua cac doanh

nghi~p trong co che th! tr11ong 5

1.2 N(Ji dung to chuc ke toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham trong,doanh nghi$p 7

1 2 1 Ph • I h h • an Oql c 1 p 1 san xua va g1a ··t th h • an san p am h •• 7

1.2.2 Ooi tUQng hqCh loan chi phi san xuat va doi tUQng tinh gia thanh 13

1.2.3 Phuong phap hqch toan cac yeu 16 chi phi ~ 14

1.2.4 Phuong phap hqch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham 18

1.2.5 Trinh til hqch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham 23

Ch11dng 2 Danh Gia Thlfc Tr~ng H~ Thifng K!!' Toan Chi Phi San Xucft va Tinh Gia Thanh San Phcfm Dang fJtfQ'c Thlfc Hi~n a Cac Doanh Nghi~p Vi~! Nam 2.1 Nhilng h~n che va khiem khuyet trong vi~c hqch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham a cac cloanh nghi~p Vi$t Nam 28

2.1.1 Nhilng h~n che ve m~t nh?n thuc 28

2.1.2 Nhilng h~n che ve m~t t6 chuc thl,fc hi~n 29

2.2 Nhling n(Ji dung can dlfc;JC hoan thi~n 38

Chuang a cac Giai Phcip Hoan Thi~n H~ Thong Ke Toan Chi Phi San Xuill Va Tinh Gia Thanh San Phifm Di Nang Cao Tinh Hii'u fch Cua ~16 Cho Cong Tac Ouan Tria Doanh Nghi~p Vi~! Nam 3.1 Phan dinh Si,l khac bi~t gilia ke loan tai chinh va kif toar quan trj 40

3.1.1 Ve m~c dich 40

3.1.2 Ve nguyen tac 40

3.1.3 Ve d~c diem cua thOng tin : 41

3.1.4 Ve kY hqn l?p bao cao 41

3.2 Hoan thi~n m(Jt s6 n(Ji dung lien quan den ly lu?n quan diem ve chi phi san xuat va gia thanh san pham 41

3.2.1 Hoan thi~n ly lu?n ve chi phi san xuat va phan lo~i chi phi san xuat 42

3.2.2 Hoan thi~n quan die'm ve ban chat cua gia thanh san pham 43

I 3.2.3 Hoan thi~n quan die'm ve doi tlf(Jng h~ch toan chi phi san xtiat va doi tlf(Jng linh gia thanh 44 3.3 Hoan lhi~n phuang phcip h<;~ch toan chi phi san xuat 45

I 3.4 Hoan lhi~n phuang phap tinh gia thanh san pham 46

3.5 Hoan thi~n phuang phap danh gia san pham da dang 49

I 3.6 Hoan thi~n ve tai khoan su dvng 50

3.7 Hoan thi~n quan diem ve chung tll, so ke loan va baa cao ke' toan thea yeu cau thu th?p xu ly 1 va cung cap thong tin cua ke toan tar chinh va ke toan quan tri 53

3.8 Hoan thi~n phuang phap h~ch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham thea h~ thong I ke khai thtfang xuye n 55

I 3.8.1 Ooi voi nguyen li~u v?t li~u va c6ng cv dvng cv 55

3.8.2 Ooi voi san pham dang che tqo va thanh pham cho ban 58

I 3.9 ~€~ ~~i~~n~h~~~ :.~~: ~~.~-~ ~~~~ ~~~.:.·~·~-~~.~ ~.~~.~~ ~~~.~ ~:~ :~.~.~.~ ~~~.:.~~~-~~~~ ~.~ ~~.~~.~76

I 3.9.1 06i v(Ji nguyen li~u v?t li~u va cOng cv dvng cu 77

392£) h·'mdanchet "'th"'hh·' I 3: 10.· ~o~a~ ~~i~: p~uang pghap h~~~ ~~an ak~oln ~h~~i·h~i·~~ ~'i~ ~-hi~ h·a·~~ ;;~~·~ ~~·~·~~ii:::::: ~~

I

I

I

I

Gia thanh san phclm voi cac chuc nang von c6 da trd

· thanh chi tieu kinh te c6 y nghia quan tn;mg trong quan ly hi~u

qua va chert lu'gng san xuat kinh doanh cua doanh nghi~p C6

th~ n6i n1ng gia thanh san phclm la tam guong phan chieu

to an b¢ cac bi~n ph a p kinh te - to chuc - kY thu? t rna doanh

doanh

Ke toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham la khau phuc tc,1p nhat trong toan b¢ cong tac ke toan d doanh

san phclm lien quan den hau het cac yeu to dau vao va dau ra trong qua trinh san xuat kinh doanh Do vc}y vi~c dam bao ke toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san phclm chinh xac, k!p thai, phu hgp voi d~c dic~m hinh thanh va phat sinh chi phi

d doanh nghi~p la yeu cau c6 tinh chat :XLiyen suot trong toan b<) qua trinh th1Jc hanh ke toan C5 doanh nghi~p H~ thong ke toan doanh nghi~p ve co ban da giai quyet du'gc nhung doi hoi buc xiic cua nen kinh te th! tru'ong Cac quan di~m cai each va nguyen tac thiet ke h~ thong ke toan da du'gc kh~ng djnh la ditng dan va phu hqp voi xu hu'ong phat tri~n ct"la nen kinh te

toan doanh nghi~p nay van chu'a c6 slj phan bi~t m¢t each khoa hqc cac 109-i thong tin cung cap cho ben ngoai rna chu yeu la cac cd quan quan ly cua Nha nu'oc d~ phl,IC Vl,l yeu cau quan ly vi m6 voi cac lo9-i thong tin cung cap cho b¢ m.ay quan

ly ben trong doanh nghi~p d~ lam co sd cho cac quyet djnh quail ly N6i each khac la· ·chua phan bi~t m¢t each ro rang giua ke toan tai chinh voi ke toan quan tr! rna trqng tam Ia ke toan chi phi Mclit khac nhung quy dinh ve phu'dng phap h9-ch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san phclm trong dieu

ki~n doanh nghi~p h9-ch toan hang ton kho thea phu'ong phap

ke khai thtWng xuyen ho?c thea phu'ong phap ki~m ke d!nh k y

cling con c6 nhung di~m chtfa du'c;Jc r6 rang va hc;Jp ly, ca ve ke toan t6ng hc;Jp cung nhu' ke toan chi tiet

dang tiep t\lc nghien cuu d~ hoan thi~n va doi m<% h~ thong ke toan doanh nghi~p voi 2 b¢ ph~n hc;Jp thanh la ke toan tai chinh va ke toan quan tr! theo hu'ong phu hc;Jp voi kinh nghi~m

va thong I~ ph6 bien du'c;Jc quoc te thua nh~n nham nang cao chat lu'c;Jng cua cong tac ke toan a cac doanh nghi~p nhat Ia cac doanh nghi~p san XUat - ndi tSJ.O ra gia tq san pham moi cho xa h<?i

Voi mong muon gop phan vao c6ng CUQC cai each h~ thong

ke toan doanh nghi~p Vi~t Nam dc)c bi~t la doi voi cac doanh

nghi~p san xuat chung t6i ch9n de tai nghien cuu "Cac giai phap can ban d~ phat huy tinh huu ich cua h~ thong ke toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham doi voi cong tac quan tq a cac doanh nghi~p Vi~t Nam'_'

1.1 Sl;i c:1n thi~t cua cac thong tin v~ chi phi san xua't va ghi thanh san phftm cua cac doanh nghi~p trong cd che' thl tru'ong

Trang ha?t d()ng san xuc1t kinh daanh, cac daanh nghi~p muon t6n t?i lau dai Va phat trign ben vung thi deu phai tim m9i bi~n

phap dg san xw1t san phclm vai so luqng nhieu nhat, chat luqng caa nhat, chi phi thap nhat nhllm tang cuO'ng daanh lqi, tang tich luy

va tai san xuat rna r()ng £)§ thtjc hi~n myc tieu nay cac nha quan

ly daanh nghi~p phai hi§u th~t r6 nang ly'c cua ban than daanh

nghi~p va ncim bcit duqc nhu d.u cua th! tn10'ng trang tung giai da?n khac nhau dg xay dy'ng ke ha?Ch san X~at kinh daanh thea huang slt dyng het nang ly'c san xuat cua daanh nghi~p, dap ung toi da yeu c<iu cua th! truO'ng ve san pham, quan ly ch?t che va slt dyng c6

hi~u qua cac laq.i tai san, v~t tu va von bllng tien cua daanh nghi~p

g6p ph<in h?ch taan chinh xac chi phi san xuat, quan ly tot gia thanh san phclm va tinh ket qua kinh daanh m()t each dung d<ln

Ha? t d()ng quan tri daanh nghi~p thtfc chat I a qua trlnh chwfn

bi va ra cac quyet dinh quan tri tren ca sa cac thong tin c<in thiet a

ben trang va ben ngaai daanh nghi~p Cac thong tin kinh te ben ngoai daanh nghi~p tuc la thong tin ve th! truO'ng nhu muc cung c<iu, gia ca c6 th§ c6 duqc tu vi~c thu th~p cac thong tin duqc cong b~ ha?c thong qua cong tac nghien cuu thi truO'ng Cac thong tin ben trong doanh nghi~p haan toan do doanh nghi~p ttj t6 chuc thu

th~p, Xlt ly, luu tru cling nhtl dua vaa Slt dyng nhu thong tin ve tlnh hlnh san xuat san pham trong n9i b9 doanh nghi~p (muc haa phi tu li~u san xuat, hao phi lao d()ng; chi phi c6 d!nh; chi phi bien c16i ) tlnh hlnh tieu thy san phclm tren cac k~nh phan ph6i, thong tin ve tlnh hlnh bien d()ng tai san

Hc;tch toan ke toan n6i chung va hc;tch toan chi phi san xw1t tinh gia thanh san phcfm n6i rieng, v6'i hai chuc nang chinh la phan anh

va giam doc tat ca hoc;tt d(>ng kinh te tai chinh cua doanh nghi~p,

hoan toan c6 kha nang cung cap cac thong tin c:in thiet phyc vy cho yeu Clll:l quan ly v§ nhi§u m~it khac nhau cua Hinh dc;to doanh nghi~p, giup cho b9 may quan ly doanh nghi~p c6 th§} giam doc lien tyc ca tn16'c, trong va sau cac qua trlnh san xuat kinh doanh cua doanh nghi~p T6m lc;ti, cac thong tin c:in thiet phyc vy cho ho~ t d9ng quan tri doanh nghi~p c6 th§ thu th~p tu nhi§u nguon khac nhau nht.tng trong d6 cac thong tin ben trong doanh nghi~p do b9 ph~n ke toan cung cap dong vai tro rat quan tr9ng v~ khong th§ thieu dugc nhat la cac thong tin v§ chi phi san xuat va gia thanh san phcfm

Tru6'c day khi n§n kinh te nu6'c ta con hoc;tt d9ng thea ca che ke ho~ch h6a t~p trung, cac doanh nghi~p thy'c chat chi la m9t cap thtfc hi~n ke hoc;tch, b9 may quan ly doanh nghi~p c6 nhi~m v1:1 chi huy doanh nghi~p thtfc hi~n ke hoc;tch nha nt16'c giao nhat la phai hoan thanh chi tieu v§ gia tri t6ng san lugng Vl v~y nhu c:iu thong tin kinh te a cap doanh nghi~p luc d6 chu yeu chi la thong tin hu6'ng ngo~i tuc la cung cap cac thong tin kinh te theo yeu cau cua cap tren d§ cac ca quan nay ra cac quyet dinh kinh te c:in thiet V6'i

d~c di§m nay, du ke toan c6 cung cap kip thai cac thong tin v§ tinh hlnh ho~t d9ng san xuat kinh doanh cua doanh nghi~p thi nhin chung so li~u d6 cling chi dung lc;ti a muc d9 tinh va thuang dinh ky

3 thang, 6 thang, 1 nam nhung so li~u d6 m6'i dugc xem xet nhula nhung tai li~u tham khao cho vi~c l~p ke hoc;tch cua ky sau, con ket qua lai, 16 khong anh huang den Sy' ton tc;ti cua doanh nghi~p, d<in den tinh trc;tng nhi§u doanh nghi~p khong coi tr9ng c6ng tac h~ch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh v6'i y nghia la nguon cung cap thong tin c:in thiet lam ca sa cho cac quyet dinh kinh doanh Trong ca che kinh te m6'i cac doanh nghi~p n6i chung khong phan bi~t theo cac thanh ph:in kinh te d§u phai ty' quyet dinh "so

ph~n" cua minh, phai ty' lo lay von, ty' tlm hi§u nhu c:iu thi truang,

tv can doi giua d:iu vao va d:iu ra cua cac hoc;tt d(>ng san xuat kinh doanh, ty' tim thi truang tieu thy san ph£m d§ bao dam kinh doanh c6 lai va phat trien b§n vung thl nhu c:iu v§ thong tin ben trong

7

doanh nghi~p do ke toan cung cap khong th§ thieu duqc trong tat ca

cac quyet dinh qwin tri doanh nghi~p la di§u tat yeu 0 cac m.toc c6 n§n kinh te thi tru0ng ph at trien nhu My, Phap phong ke to an cua doanh nghi~p san xuat c6 m9t b9 ph?n ke toan chi phi rieng hay con g9i Ia ke toan quan tri v6'i nhung d~c di§m khac v6'i b9 ph?n ke toan tai chinh - B9 ph?n ke toan chi phi c6

nhi~m vy cung cap cac thong tin ke toan cho b9 may quan trj doanh

nghi~p slt dyng d§ l?p ke ho~ch, di§u khien va ki§m tra cac ho~t

d<)ng cua doanh nghi~p rna khong dugc cong bora ben ngoai, vi neu cac doi thu c~nh tranh c6 trong tay nhung so li~u v§ chi phi san xuat kinh doanh, v§ hi~u qua ho~t d<)ng cua doanh nghi~p cling nhti tung b<} ph?n trong doanh nghi~p thl h9 c6 th§ c6 nhurig bi~n phap can tr<3' ho~t d<)ng san xuat kinh doanh cua doanh nghi~p

1.2 Nc}i dung t6 chuc ke' toan chi phi san xufit va tinh gia thanh san phftm trong doanh nghi~p

1.2.1.1 Phan IO?i chi phf san xuat

Phan lo~i chi phi san xuat Ia phuong phap can cu vao cac tieu thuc khac nhau d§ phan chia chi phi san xuat thanh nhi§u lo?-i khac nhau v6'i nhung d~c tinh rieng d§ phyc vy cho yeu cciu quan ly doanh nghi~p, quan ly chi phi san xuat va gia thanh san phclm dti6'i nhi§u m~it khac nhau Phan lo~i chi phi san xuat la m9t yeu cciu tat yeu khach quan nh~m hieu r6 n9i dung, d?c di§m, cong dyng va vai tro cua tung lo~i chi phi phat sinh trong qua trinh ho?-t d<)ng cua doanh nghi~p va anh huang cua n6 den ket qua san xuc1t kinh doanh cua thO'i ky

Stf phan lo~i chi phi san xuat luon luon phy thu<?c vao hinh thuc

va myc tieu cua h~ thong thong tin trong n9i b9 doanh nghi~p va phai dam bao cac yeu cciu sau:

- Bap ling kip thO'i, dciy du nhung thong tin ccin thie't ·trong cong tcic quan ly chi phi san xu:it, quan ly gia thanh, tinh toan hi~u

qua cua cac phtiang an kinh doanh

- Thu?n lqi cho cong tac h~ch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san phclm

- ft hao phi lao d(?ng khi tinh cac lo~ti chi phi san xuat

C6 nhi§u each phan loSJ.i chi phi san xuat nh~m quan ly chi phi san xu:1t theo nhi§u m~ t khac nhau Sau day la nhung each phan loSJ.i ph5 bien:

(1) Phan lo~i chi phi san xuat theo n9i dung kinh te cua chi phi

J

Theo each phan loSJ.i nay nguai ta dy'a vao n9i dung kinh te cua chi phi phat sinh d§ phan chia chi phi san xuat thanh cac yeu to

k~ac nhau, bao g6m:

- Chi phi nguyen li~u, v?t li~u

- Chi phi nhan cong

- Chi phi khau hao tai san co d!nh

- Chi phi d!ch vy mua ngoai

- Chi phi khac b~ng ti§n Bay la each phan lo~i ma nhung chi phi nao c6 cung n9i dung kinh te thl duqc xep vao m9t yeu to kho:ng ke chi phi d6 phat sinh

d d!a diem nao, dung vao n11;1C dfch gl trong kinh doanh va chi la m9t each sAp xep l~i 8 yeu to chi phi ph5 bien i1 nuac ta trong thai gian trt16'c nam 1996 Moi quan h~ giua each phan chia thanh 8 yeu

to v6'i 5 yeu to chi phi c6 th§ trlnh bay nhu sau:

Chi phi khcic bang tien

Cach phan lo~i chi phi theo n9i dung kinh te cua chi phi la m9t bu6'c chi tiet h6a ba yeu to ca ban cua qua trlnh lao d9ng san xw1t

ro muc; chi phi v§ lao d9ng v~t h6a va lao d9ng song trong toan b9 chi phi san xuat cua doanh nghi~p Bieu nay c<ln thie't cho vi~c xac dinh tr9ng di§m quan ly va can d6i giua ke' hoq.ch gia thanh v6'i cac ke' hoq.ch khac

(2) Phan loq.i chi phi san xuat theo cac khoan myc cau tq.o gia thanh san _ph~m

Theo quy dinh hi~n nay, chi phi san xuat cua doanh nghi~p se duqc chia thanh nam khoan myc cau tq.o gia thanh san ph~m v6'i nhung tinh chat va cong dyng khac nhau la: chi phi nguyen v?t

chi phi ban hang va chi phi quan ly doanh nghi~p Trong d6:

- Chi phi nguyen v?t li~u try'c tiep

- Chi phi nhan cong try'c tiep

- Chi phi san xuat chung

Bay la each phan loq.i chi phi ket hqp theo n9i dung kinh te va theo cong dyng cua chi phi giup cho vi~c quan ly chi phi san xuat duqc ch~t che han va tinh gia thanh san pha'm m9t each chinh xac (3) Phan loq.i chi phi san xw1t theo Sy' thay doi cua chi phi v6'i muc d9 hoq.t d9ng san xuat kinh doanh

Theo each phan loq.i nay, chi phi san xuat cua doanh nghi~p

duqc chia thanh ba loq.i: chi phi kha bien, chi phi bat bien va chi phi h6n hgp

Day la each phan loq.i chi phi san xuat pho bien & cac nu6'c c6 n§n kinh te v~n d9ng theo co che th! truang, nhAm quan tr! chi phi

theo cac muc d9 khac nhau cua khoi luqng san xuat cua doanh

nghi~p, cung cap thong tin d.n thiet cha cac quyet dinh kinh daanh

va t~a Cef Sd cha vi~c tinh ket qua thea phu'Cfng phap chi phi toan bQ, chi phi bien doi ha~c x~ng duang hqp ly thuang sl! d1;1ng trang ke taan quan tri d nude ta, each phan la~i chi phi nay cling da duqc d~ c~p rclt nhi~u Ci cac tai li~u giang d~y v~ ke taan nhung trang thtjc te ha~t d9ng h~u nhu cac daanh nghi~p chua c9 stj ling d1.:1ng m9t each c6 hi~u qua each thuc quan ly chi phi nay Theo chung toi trang thai gian t6'i nha nuac c~n phai c6 bi~n phap khuyen khich c~c daanh nghi~p phai to chile h~ch taan va baa caa chi phf thea each ph an la~i nay

( 4) Phan la~i chi phi san xuat thea vai tro va cong d1;1ng cua chi phi

Theo each phan la~i nay chi phf san xuat cua daanh nghi~p duqc chia thanh hai la~i: chi phi ca ban va chi phi chung Day cling la m9t trang nhung each phan la~i chi phf thea quan di§m truy~n

tho'ng (J nt10c ta, nh~m chi r6 vai tro va cong d1;lng cua tung la~i chi phf d§ tu d6 daanh nghi~p xay dtjng phu'Cfng huang phan dau h~

thap chi phi rieng doi v0i tung la~i

(5) Phan la~i chi phf thea cac chuc nang ha~t d9ng

Thea each phan la~i nay taan b(> chi phi san xuat kinh daanh chi ra trang m(>t thai ky nhat dinh se duqc chia thanh cac diem chi phf sau:

- Di§m chi phi v~t tu

- Di§m chi phi san xuat

- Di~m chi phf ban hang

- Di§m chi phf quan tri

- Cac di§m chi phi chung

Cach phan la~i nay c6 nhi~u tac d1;1ng khac nhau nhu~ la ca sCi

dg ke ha~ch h6a chi phi kinh daanh, ki§m tra tinh kinh te va dinh hu6'ng cac quyet dinh; phan bo chi phi kinh daanh cha cac doi tuqng chiu chi phi cling nht1 danh gia san ph&m d(J dang va ban thanh phcfm, kigm tra tlnh hinh thtjc hi~n ke ha~ch chi tieu cua tung diem chi phi va t~a di§u ki~n thu<%n lqi cha vi~c tinh gia thai?-h san

I I

pham theo phuong phap tinh b5 sung hay tinh theo muc d9 hoq.t d(>ng (con g9i la phuong phap ABC) thuO'ng dung trong ke' toan quan tr!

(6) Phan loq.i chi phi theo hJ.nh thuc tinh chi phi vao ke't qua san xw1t kinh doanh

Theo each phan loq.i nay chi phi san xm1t cua xf nghi~p dugc chia thanh 2 loq.i: chi phi tnjc tie'p va chi phi gian tiep

Cach phan lol?-i chi phi nay c6 y nghia to len trong vi~c t5 chuc tc%p hqp chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham ngoai ra con tl?-O Cef siJ cho vi$c danh gia tinh hqp ly cua cac chi phi san xuat gop

pp.~n quan ly ch~ t che chi phi San xuat va gia thanh Sal) pham (7) M(>t so each phan lol?-i chi phi kha·c

Ngoai sau each phan loq.i chi phi chu ye'u a tren trong di§u ki~n

can thiet, ngueti ta con xem xet chi phi san xuat du6'i nhung g6c d9 khac nhau d~ hi~u r5 han v§ chi phi san xuat, v§ hol?-t d(>ng san xwl't san pham, v§ tinh ke't qua san xuat kinh doanh

- Ne'u xem xet chi phi trong qua trJ.rih m6 ta cac hol?-t d(>ng san xwl't san pham thi chi phi duqc phan thanh chi phi ban dau va chi phi chuy~n d5i

- _Ne'u can cu thea hJ.nh thuc t?p hqp chi phi thJ se c6 chi phi tinh he't trong ky va chi phi phan bo theo th(fi gian

· - Ne'u xem xet chi phi du6'i g6c d9 tham quy§n ra quye't d!nh th1 chi phi duqc chia thanh: chi phi ki~m soat duqc va chi phi khong ki§m so at dug c

M~t khac, khi tinh ke't qua san xuat kinh doanh hay llfa ch9n cac phtiong an kinh doanh khac nhau, ngueti ta con d§ y den cac khai ni~m chi phi khac nhti chi phi Co' hQi, chi phi an, chi phi hgp

ly va chi phi kh6ng hgp ly

T6m lq.i c6 nhi§u each -thuc phan lo~i chi phi, m6i c~ch phan lol?-i chi phi d§u c6 y nghia va tac dyng rieng doi v6'i van d§ qwln ly chi phi san xuat kinh doanh trong doanh nghi~p nhung d6ng theti lq.i c6 moi quan h~ me% t thiet v6'i nhau, c6 tac dyng bo sung ·cho n.hau nhlim vao myc dich chung la quan ly tot chi phi san xuat va

gia thanh san pham Trang d6 nhung each phan lo9-i chi phi thea n<)i dung kinh te, thea cac khoan ill':!C cau tq_o gia thanh san ph.:im; thea hinh thuc tinh chi phi vao ket qua san xuat kinh doanh chu yeu duqc dung de phyc vy cho cong tac hq.ch toan ke toan thea che d<? quy dinh nhAm xac dinh gia tri cua hang ton kho la san pham dang che tq.o va thanh pham Nhung each phan loq.i clj.i phi theo Sy' thay d6i cua chi phi v6'i muc d<) hoq.t d<)ng san xuat kinh doanh; Thea cac chuc nang hoq.t d<)ng va vi~c tinh toan, xac dinh cac chi phi san xua't san pham thea tieu chuan dinh muc c6 san cl).u yeu duqc dung d§ phl;lC vy cho yeu C~U quan ly chi phi san xua't kinh doanh trong n<)i b<) doanh nghi~p va cung cap thong tin can thiet cho qua trinh ra quyet dinh cua b9 may quan ly doan4 nghi~p, d6 chinh la nhung each phan loq.i chi phi chu yeu cua ke toan quan tri

1.2.1.2 Cac loc;1i gia thanh san pham

Can cu vao CC1 sa so li~u d§ tinh gia thanh thi gia thanh san pham chia tharih cac loq.i: gia thanh ke hoq.ch; gia thanh djnh muc

va gia thanh th y'c te

san xua't cua ky ke hOSJ.Ch tren CC1 sa gia thanh thy'C te cua nam tru6'c va cac djnh muc ky thu~t tien tien cua tung nganh N6 bao gam tat ca nhung chi phi gcin li§n v6'i qua trlnh san xua't va tieu thy san pham thea m<)t danh myc thong nhat cho tung nganh san xua't tren CC1 sa djnh ffiUC hao phi lao d<)ng va hao phi v~t cha't ke hoSJ.Ch va gia ca ke hoq.ch Gia thanh ke hOSJ.Ch la can cu d§ danh gia tinh hlnh thy'c hi~n ke hoq.ch gia thanh san pham, ke hOSJ.Ch hSJ gia thanh san pham

bcit dau san xua't nhu'ng khac v6'i gia thanh ke hOSJ.Ch duqc xay dy'ng tren ccJ sa cac djnh muc blnh quan tien tien khong bien d6i trong

ky ke hOSJ.Ch, gia thanh djnh muc duqc xay dy'ng tren Cd sa :CaC djnh muc hi~n hanh cho tung giai doSJ.n nha't djnh cua ky ke ho~ch

(thang, quy) Vi~c thiet l~p gia thanh djnh muc c6 Y nghia to l6'n doi v6'i vi~c }anh dSJ.O nghi~p vy san xuat kinh doanh Vl no cho phep xac djnh kjp thai nhung chenh }~ch SO v6'i djnh muc, tren CC1 sa· d6 tim ra bi~n phap kjp thai pha'n dau hq gia thanh

13

- Gid thanh thz,tc te: la gia thanh duqc xac dinh vao cuoi thai ky kinh doanh N 6 cling bao gom to an b9 chi phi g<ln v6'i qua trinh san xuat va tieu thy san pham nhung du'Q'C l~p ra tren ca SCJ qui mo va gia ca thy'c te cua cac chi phi theo danh myc cac khoan myc quy djnh thong nhat cho tung nganh

Gia thanh thyc te c6 y nghia to l6'n ve hai m? t:

• La ca sCi d§ giai quyet cac moi quan h~ kinh te tai chinh giua Nha nt16'c, doanh nghi~p va nguO'i lao d()ng trong vi~c phan phoi lqi nhu<%n

• La ca sCi d§ tinh cac chi tieu khac ve gia thanh nhtt gia thanh ke hoq.ch cua ky kinh doanh tiep theo

1.2.2 Doi tz.tr;tng hg.ch toan chi phi san xuei.t va doi tz.tqng tinh gia than h

Theo quan di§m truy§n thong thl doi tuqng hq.ch toan chi phi la m()t phq.m vi gi6'i hq.n nhat djnh rna cac chi phi c6 cung tinh chat se duqc t~p hqp vao nhlim phyc vy cho vi~c ki§m tra, phan tich chi phi

va gia thanh san pham Gi6'i hq.n t~ p hqp chi phi c6 the la nai ph at sinh chi phi nhti phan xtt&ng san xuat; giai doq.n c6ng ngh~ ho?c c6 the la doi tuqng chju chi phi nhtt san pham, nh6m san pham, chi tiet san pham tuy thu()c vao loq.i hlnh san xuat dan chiec hay san xuat hang loq.t; tinh chat san xuat va quy trlnh c6ng ngh~ san xwit san pham: san xuat gian dan hay phuc tq.p, quy trlnh che bien lien tyc hay song song; d?c diem t6 chuc san xuat c6 phan xuang hay kh6ng c6 phan xu&ng; yeu c<iu, trlnh d9 quan ly cua doanh nghi~p

Vi~c xac djnh doi tuqng hq.ch toan chi phi thy'c chat la xac djnh nai gay ra chi phi va doi tuqng chju chi phi

Doi tuqng tinh gia thanh la nhung san pham, ban thanh pham, c6ng vi~c ho?c lao v1;1 hoan thanh doi hoi phai xac djnh gia thanh dan vj

Doi tuqng hq.ch toan chi phi va doi tuqng tinh gia thanh c6 n<)i dung khac nhau nhting c6 moi quan h~ m~ t thiet v6'i nhau va trong m<)t vai trttO'ng hqp c6 the thong nhat v6'i nhau, nhtt doanh ng4i~p chi san xuat m()t loq.i san pham duy nhat (J m()t phan xu&ng san xuat hay chi san xuat theo cac dan d?t hang cua khach hang

1.2.3 Phtidng phap h(f.ch toan cac y~u to chi phi

1 2.3.1 86i voi chi phf nguyen li$u, v$t li$u:

Yeu to chi phi nguyen li$u, vc%t li$u n6i chung bao g6m nguyen

v~t li$u chinh, v~t li$u phy, nhien li$u Chi phi ve nguyen li$u, v~t li~u phcit sinh trong ky thuO'ng phy thu(>c vao hai yeu to: So luqng nguyen li~u, v~t li$u hao phi va don gia cua v~t li$u Heu dung De

t~nh so luqng nguyen li~u, v~t li~u hao phi khoa h9c qwin tr! doanh nghi$p da chi ra ba phuong phap sau day:.·

+ Phztang pluip 1: T~p hqp luqng nguyen li~u, v~t li~u hao phi theo chung tu

Phuong phap nay con g9i la phuong phap ghi chep lien tyc la phuong phap chinh xac nhat de theo doi luqng nguyen li~u, v~t li~u s& dyng thong qua cacchung til xuat kho phan anh d~y du cac thong tin c~n thiet nhu: ngay thang xuat v~t tu, lo?i v~t tu, luqng

v~t tu, diem s& dyng v~t tu va doi tuqng s& dyng v~t tu Tren Co' sa nay so luqng til'ng lo<;J.i v~t tu xuat dung se duqc t~p hqp chung, t~p

hqp theo dia diem va t~p hqp theo doi tuqng s& dyng

+ Phztang phcip 2: Tinh theo muc chenh l$ch

Phuong phap nay con g9i la phuong phap kiem ke, khong theo doi qua trlnh xuat nguyen li$u, v~t li$u va vl the cling khong can den cac chung til theo doi xuat v~t tu So luqng v~t tu tieu dung duqc xac d!nh vao CUOi ky ke toan tren Co' sa can doi cac SO li~u

kiem ke thtjc te (J cuoi ky va d~u ky ket hqp v6'i cac chung til nh~p

v~t tu trong ky theo cong thuc:

NVLTDi = NVLDki + NVLNi- NVLCki Trong d6:

NVLTDi La so luqng tieu dung lo?i nguyen v~t li~u i theo don v! tinh thich hqp (tan, kg, lit )

NVLDki La so luqng nguyen v~t li~u i c6 (J d~u ky theo 'cung dan v! tinh a tren

NVLNi La so luqng nguyen v~t li~u i tang trong ky theo cling m(>t don v! tinh a tren

+ Phuong pluip 3: Tinh nguqc

Nguyen t~c tinh la xuat phat tu luqng san ph~m _da (ho~c se) san xuat ra d§ tinh nguqc l<;J.i so v~ t tu" moi lo<;J.i cftn slt d':lng thea cac tieu chu~n d!nh muc c6 sAn va thea quy trinh nguqc tu v~t mang chi phi den di§m chi phi va cuoi cung la chi phi thea lo<;J.i, thea cong thuc:

NVLTDi = SPj NVLDMi Trang d6:

NVLTDi La so luqng tieu dung lo<;J.i nguyen v~t li~u i tinh theo dan vi thich hqp (tan, kg, lit )

SPj la so luqng san ph~m thu j duqc san xuat c6 Stf tham gia cua lo<;J.i nguyen v~t li~u i

NVLDMi la luqng tieu hao nguyen v~t li~u i thea dinh muc va theo dan vi tinh thich hqp de san xuat 1 dan vi san ph~m cua san ph§:m tht1 j

Phuang phap nay cCmg c6 nhung t.tu nhuqc di§m giong nhu phtJO'ng phap tinh thea mltc chenh l~ch va nhu v~y chi rna thich hqp v6'i cac doanh nghi~p CO CO' cau san xuat dan gian

Trang ba phuang phap nay thl phuang phap h<;J.ch toan: theo cac chung tu xuat v~t tu' la phu"O'ng phap truy§n thong da duqc slt d':lng

tu nlt }au trong vi~c h<;J.Ch toan chi phi san xuat Va tfnh gia thanh san ph~m a cac doanh nghi~p Vi~t Nam tu tru6'c den nay Phu~ng phap tinh thea mltc chenh l~ch chinh la each tinh luqng nguyen v~t

I •

li~u da sl'r dyng trong ky trong di§u ki~n doanh nghi~p h9-ch toan hang t6n kho theo pht10ng phap kiem ke d!nh ky, phuang phap h9-ch toan, m6'i duqc dua vao trong che d<? ke toan doanh nghi~p tu d<iu nam 1996 den nay Pht10ng phap tinh nguqc thi chi duqc dung

trong cong tac quan tr! kinh doanh ho?c l?p ke ho~ch gia thanh san ph<lm hay ke ho~ch tai chinh rna khong dung trong ke toan vi khong phu hqp v6'i nhung quy d!nh cua che d<? ke toan doanh

nghi~p

Khi da c6 so li~u v§ so luqng tung lo~i nguyen v?t li~u hao phi,

vi~c xac dinh chi phi nguyen li~u; v?t li~u duqc tinh theo cong thuc:

I CPNVLi = NVLTDi 0 GBGi I

Trong d6:

CPNVLi la chi phi cua lo~i nguyen v? t li~u i NVLTDi la so luqng nguyen v?t Ii~u i da sl'r dyng GBGi la gia tri danh gia cho 1 d0n vi nguyen v?t li~u i

V§ ly lu?n c6 the c6 nhi§u phuang phap danh gia gia tr! nguyen v<%t li~u hao phi khac nhau nhti danh gia theo gia mua vao; danh gia theo gia mua l~i; danh gia theo gia ngay xuat v?t ttl (gia c<%p nh?t); danh gia theo gia tieu chu<ln Trong do vi~c danh gia theo gia mua l~i hay gia bu dii p tuc la muc gia dam bao bu dii p gia tr! nguyen v?t li~u da hao phi xet tren phuang di~n v<%t chat, duqc cac nha quan tr! chi phi kinh doanh trong doanh nghi~p quan tam han

Con ke toan tai chinh thi phai danh gia theo nguyen tiic gia phi,

v6'i cac phtiO'ng phap tinh khac nhau nhti: nh?p trt16'c xuat trt16'c; nh?p sau xuat trt16'c; binh quan gia quy§n hay thtjc te dich danh

1.2.3.2 86i voi chi phi ve nhEm c6ng

B9 ph?n chu yeu nhat cua chi phi v§ nhan cong la ti§n luang ph<H tra cho can b9 cong nhan vien H9-ch toan chi phi ve tien luO'ng hoan toan can eli vao bang lu0ng cua doanh nghi~p :Tuy theo dieu ki~n cy the tra ltidng theo thO'i gian hay lu'dng san ph<lm rna c6 cac phu'dng phap h~ch toan Cl;l the khac nhau tren Cd Sd cac chung

tu ke toan nhu: Bang cham cong, phieu xac nh?n san ph<lm ho?c cong vi~c hoan thanh, phieu bao lam' them giO', hqp d6ng giao

-BQ ph~n thu hai cua chi phi ve nhan cong la cap khoan trich thea luang duqc tinh vao chi phi san xwft Thea quy djnh hi~n nay cac khoan trich thea luang duqc tinh vao chi phi la kinh phi cong doan, baa hiem xa h<)i va baa hiem y te Muc trich la 19% tren tien lu<1ng cap b~c phai tra cho cong nhan vien Bay la m9t khoan chi hoan toan phl;l thu<)c vao tlnh hlnh lao d<)ng trong doanh nghi~p; b<)

phi tien luang phai tra cho ngub'i lao d<)ng thl b<) ph~·n d6 c6 phat sinh them chi phi ve cac khoan duqc trich thea ltiong

N goai ra cling c6 cac chi phi khac c6 lien quan try'c tiep ho?c gian tiep den vi~c sti' dt;1ng lao d<)ng nhu chi phi cho nha an, chi phi cho vi~c dao t?o, boi du6'ng nghe nghi~p cho cong nhan vien nht.tng

vai ke toan tai chinh thl nhung chi phi I}ay duqc tinh vao yeu to chi phi khac b~ng tien tren CO' sa CclC Chung tu CO lien quan, rna khong tinh vao chi phi nhan cong

1.2.3.3 86i voi chi phf khau hao tai san c6 dinh

Chi phi khau hao tai san co d!nh duqc xac d!nh tren CO' Sd

nguyen gia tai san co d!nh duqc tinh khau hao va ti 1~ khau hao tai san CO dinh da dang ky vai CO' quan tai chinh try'c tiep quan ly Hang thang vi~c tinh chi phi khau hao tai san co djnh duqc thtjc hi~n tren "bang tinh va phan b6 khau hao tai san co d!nh" thea cac dia diem slt dl;lng thea cong thuc

Muc khau hao tai MCJ'c khau hao tai so khau so khau hao san co djnh phai

trfch a thang nay

= san co djnh da trich a thang tnrac

+ hao tang trong thang

giam trong thang

Trang d6 so khau hao tang, g1am doi vai thang nay chinh Ia muc khau hao hang thang, cua nhung doi tuqng tai san co dinh da tang len hay da giam xuong a thang truac

r-·-·-·M· .,_:: ·;··~ ~~"-< :~,~

'll· _ _ - J)jj

~-Do'i v6'i cac nha quan tr! doanh nghi~p, vi~c tinh khau hao tai san co' d!nh phai huang den yeu d.u duy trl tai san v§ hi~n v~t tuc

la tinh khau hao tai san co' d!nh theo gia phai mua l<ili Con ke toan tai chinh thi tinh khau hao theo gia ban dau hay da11h gia l<ili theo quyet dinh cua nha nt16'c

1.2.3.4 8oi VOi chi phf djch Vl) mua ngoai Va Chi p

1 hf khac bang tien

Chi phi d!ch vy mua ngoai va chi phi khac b~ng ti§n la cac khoan Slt dyng nhftng d!ch VI;! do ben ngoai cung Cap ho?c phyc VI;! nht1 chi phi thue chuyen chct, ti§n di~n, di~n tho'ili; chi phi dich v~;~ ttl van kinh te, lu~t phap Cac chi phi nay duqc h<ilch toan tren Cef

sO' cac chung tu thanh toan v6'i cac dan vi cung cap dich v~

1.2.4 Phtidng phap hc;z.ch tocin chi phi san xucit va tinh gia thanh scin phcim

1.2.4.1 Phuong phap hc;tch toan chi phi san xuat

Phuang ph a p h<ilch to an chi phi san xuat la phuang ph a p th§

tuqng h<ilch toan chi phi da xac d!nh tru6'c nh~m dap ung yeu cau thong tin, ki§m tra chi phi va tinh gia thanh san pham

Theo quan di§m truy§n thong thi c6 7 phu'ang phap h<ilch toan chi phi san xuat khac nhau gAn vai nhung ph<ilm vi giai h<iln khac nhau cua do'i tuqng hCil-ch toan chi phi

- HCitch toan chi phi theo chi tiet

- HCitch toan chi phi theo san pham

- HCitch toan chi phi theo nh6m san pham

- HCitch toan chi phi theo dan d?t hang

- HCitch toan chi phi theo giai do'il-n cong ngh~

- HCitch to an chi phi theo to an b9 day chuy~n san xua't

- HCitch toan chi phi theo dinh muc

N9i dung v·a d?c di€m cua nhung phuang phap nay nhu sau:

(1) HCitch toan chi phi theo chi tiet san pham

B?c di~m cua phuang phap h:;tch toan chi phi theo cac chi tiet cua san pham la chi phi san xuat phat sinh trong qua trinh che

19

bien san pham dugc q.p hgp va phan lo~i thea tung chi tiet ri€mg

bi~t d§ phu hgp voi tinh chat cua quy trlnh c6ng ngh~ va dap ling yeu c<lu quan ly Phuang phap nay lam cho khoi luqng c6ng vi~c

h~ch toan tang len gap b<)i va vi~c t~p hgp, phan lo?i chi phi cung phuc t?P hem cho nen n6 chi thich hgp d nhli'ng doanh nghi~p

chuyen m6n h6a san xuat cao, san xuat it mcitt hang ?a mcitt hang kh6ng phuc t~p Him Khi ap dyng phllO'ng phap h?ch toan thea chi tiet thi gia thanh san pham dugc tinh bAng each c<)ng t6ng so chi phi cua cac chi tiet cau thanh san pham

(2) Phuang phap h?ch toan chi phi thea san pham

Thea phuang phap nay, chi phi san xuat phat sinh dugc t~p hgp

va phan lo?i thea tung thu san phclm rieng bi~t, khong phy thu<)c vao tinh chat phuc t?p cua san phclm va quy trlnh cong ngh~ san xwit

Neu qua trinh che bien san pham phai qua nhi~u phan xuc1ng khac nhau thl cac chi phi duqc t~p hqp thea tung phan Xu'dng trong d6 cac chi phi try'c tiep dugc phan lo?i thea tung san pham con cac chi phi phyc vy, quan ly san xuat dugc phan b6 cho tung san phclm thea m<)t tieu thuc hgp ly nao d6

(3) H~ch toan chi phi thea nh6m san pham

Bciic di§m cua phuang phap h~ch toan chi phi thea nh6m san phclm la cac chi phi san xuat dugc t~p hgp va phan lo?i thea nh6m san pham cung lo?i va khoi lugng hao phi lao d<)ng giong nhau Khi

ap dyng phuang phap nay thl gia thanh san pham co th§ tinh bAng pht1<1ng phap lien hgp, tuc la sti dyng d6ng thb'i m<)t so phu<1ng phap tinh nhu: Tinh try'c tiep; tinh thea t1 l~ hay h~ so

Bciic diem cua phu<1ng phap h~ch toan chi phi theo d<1n dciit hang

la cac chi phi san xuat dugc t~p hgp va phan lo?i thea tung dO'n dcitt hang rieng bi~t E>O'n dciit hang c6 the la b<) ph~n ; san pham hay lo?t san pham khi dO'n dgt hang hoan thanh thi t6ng so cac chi phi t~p hgp thea dO'n d?t hang d6 la gia thanh thy'c te cua san phclm tinh trong d<1n d?t hang Phu<1ng phap nay dugc ap dyng r¢ng rai d cac xi nghi~p san xuat dO'n chiec ho~c hang lo~t nho nhti: xi

nghi~p cO' khi che t~o may moe; xi nghi~p stia chli'a

(5) H~ch toan chi phi theo giai do~n cong ngh~

Theo pht.to'ng phap nay, chi phi san xuat phat sinh duqc t~p hqp

va phan lo~i theo tung giai do~n cong ngh~, trong tung giai do~n

cong ngh~ chi phi san xuat duqc phan tich theo tung lo~i san ph~m

ho~c ban thanh ph~m Phuang phap nay duqc ap dl}ng ?J nhung xi_ nghi~p rna toan b9 cong ngh~ san xwit duqc chia ra lam nhi~u giai

1 do~n c6ng ngh~ va nguyen v~t li~u chinh duqc che bien m<?t each lien tl}c tu giai do~n dau den giai do~n cuo'i theo m<?t trl.nh ttJ nhat dinh

(6) H~ch toan chi phi theo toan b9 day chuy~n san xwl't

Phuang phap nay duqc ap dl}ng trong truang hgp, day chuy~n

san xw1t gian dan ho?c day chuy~n san xw1t phuc t~ p c6 chia ra

nhi~u giai do~n c6ng ngh~ nht.tng vi~c t~p hqp chi phi theo tung giai do~n c6ng ngh~ kh6ng c6 kha nang thtJc hi~n duqc ho?c so' li~u thu

quan h~ m~t thiet vdi nhau, rat kh6 xac d!nh chinh xac chi phi theo tung giai do~n Phuang pha p h~ch toar: chi phi theo to an b9 day chuy§n c6ng ngh~ tuy giam nh~ kho'i luqng c6ng vi~c h~ch toan nhung chi d~ t hi~u qua trong truang hgp tang cuang dung muc c6ng tac kiem tra cac chi phi phat sinh ?J cac giai do~n c6ng ngh~, d?c

bi~t la ?J giai do~n c6 chi phi che bien cao

(7) Phuang phap h~ch toan chi phi theo dinh muc

Theo phuang phap nay, trudc het phai can cu vao cac djnh muc tieu hao nguyen li~u, v~t li~u, lao d<)ng tnjc tiep va cac dtJ toan v~

chi phi phtfC Vlf San XWlt va quan ly de tinh tru'dC gia thanh dinh muc cua san ph~m Tat ca cac chi phi san xuat thtJc te phat sinh dugc t~ p hgp va phan lo~i theo tung do'i tuqng h~ch to an chi phi nhti giai do~n c6ng ngh~; san ph~m; nh6m san ph~m d6ng thai

l~ch dp thay d6i d!nh muc va chenh l~ch so v6'i d!nh muc Trong d6 cac khoan chenh l~ch so vai d!nh muc dugc phan tich m9t each thuang xuyen de d~ ra bi~n phap xu ly k!p thai nh~m giam chi phi san xuat h~ tha'p gia thanh san ph~m

H~ch toa_n chi phi theo d!nh muc thi gia thanh thtJc te cua san pham se dugc tinh b~ng each lay gia thanh d!nh muc c9ng (ho?c

1.2.4.2 Phuong phap tfnh gia thanh san pham

ca ly lu~n va thvc tien deu da kh&ng d!nh co nhieu phvang phap tinh gia thanh don vi_ san phclm khac nhau Vi~c lVa ch9n phuong phap tinh ph1;1 thu9c vao nhieu nhan to khac.: nhau nhv: So loq.i san phclm rna doanh nghi~p san xwl't va la doi tvqng tinh gia thanh; so linh vvc chuc nang va so bu6'c che tq.o c~n t~p hqp rieng bi~t trong tinh toan, vi~c xay dvng va hoan thi~n chi phi theo di§m; hinh thuc va each thuc t~p hgp cac chi phi san xw1t

Theo quan di§m truyen thong thl c6 7 phuong phap tinh gia thanh san phclm khac nhau gcln v6'i cac phuong phap hq.ch toan chi phi san xw1t va doi tuqng tinh gia thanh khac nhau:

- Phuong phap tinh trtJc tiep

- Phuong phap tong c9ng chi phi

- Phuong ph a p loq.i tru chi phi

- Phuong ph a p h~ so

- Phuong phap ti l~

- Phuong phap lien hqp

- Phuong ph a p djnh muc N9i dung chu yeu cua nhung phuong phap nay nhu sau:

(1) Phuong phap trtjc tiep (hay con g9i la gian dan) Phuang phap nay thich hqp v6'i cac doanh nghi~p thu9c loq.i hinh san xuat gian dan, m?t hang san xuat it, khoi luqng san xuat nhieu, chu ky san xuat ngcln, khong c6 ho~c c6 it san phcfm d0 dang

va muc san phcfm d0 dang d6ng deu giua cac thang Trang truO"ng hqp nay, gi6'i hq.n t~p hqp chi phi cling la doi tuqng tinh gia thanh, cho nen b~ng each trvc tiep lay tong so chi phi san xuat san phcfm t?p hqp duqc chia cho so luqng san phcfm lam ra thi se t!nh duqc gia th~nh san xuat thvc te cua don vi san phcfm

(2) Phuang phap tong c9ng chi phi Phuang phap nay tuong tV nhu phuong phap trvc tiep Di'§m khac bi~t CO" ban cua phuong phap tBng CQng chi phi la do san ph<:fm

.I

CO cf{u tStO phuc q.p, qua trlnh che t~o san pham phai trai qua nhi§u

bQ ph~n san xuc1t; nhi§u phan xttang san XWlt hay nhi§u giai doSln cong ngh~, chi phi san xw1t dttqc t~p hqp thea cac chi tiet, b9 ph~n

cua san pham hay t~p hqp thea cac giai do~n cong ngh~, b9 ph~n

san xua't, cho nen gia thanh san xua't cua san pham cuoi cung la t6ng so cac chi phi cua cac chi tiet, b9 ph~n san pham phat sinh (J

tung giai do~n cong ngh~ ho~c b9 ph~n san xua't J

(3) Phuang phap loSti tru chi phi Phttang pha p nay duqc a p d~;mg trong truO'ng hqp c6 th§ thu duqc ca san pham chinh va san pham phy trong cung m9t qua trinh san xua't Gia thanh cua san pham chinh dttqc tinh b~ng each la'y t6ng gia thanh san phclm chinh va phy tru di gia tr! cua san phdm phi} Trang d6 gia tr! cua san pham phi} c6 th§ tinh thea nguyen li~u ban dciu, gia ke ho~ch ho~c thea gia ban ·sau khi tru di Iqi

(4) Phuang phap h~ so Phttang phap nay duqc ap dyng trong truO'ng hqp cung m<?t thu nguyen v~t li~u dua vao san xua't va m9t' luqng lao d<?ng hao phi gay

ra cung m9t luc nhling thu duqc nhieu lo~i san pham khac nhat1

Vi~c xac d!nh gia thanh cua tung lo~i san pham m9t phai thong qua phuang phap h~ so Trang d6 h~ so c6 th§ xac d!nh cho tung khoan ml}c, m9t so khoan myc hay cho toan b9 cac khoan myc

(5) Phuang phap ti I~

Phuang phap nay duqc ap dyng trong truO'ng hqp doanh nghi~p

san xua't nhung san pham bao g6m nhieu chung lo~i va quy each khac nhau, neu h~ch toan chi phi san xua't va tinh gia thanh tnfc tiep cho tung chung loSti va quy each thi cong vi~c ra't kh6 thtfc hi~n E>§ dan gian nguO'i ta c6 th~ h~ch toan chi phi thea nh6m san pham cung lo~i, sau khi tinh gia thanh cua tung nh6m san phdm cung lo~i thi pharr b6 gia thanh cho tung chung lo~i va quy each cua mfii nh6m san pham dy'a thea m<?t ti I~ pharr b6 thich hqp nao d6 nhu' phan b6 ti ~~ v6'i gia thanh d!nh muc hay gia thanh ke ho~ch

ho~c v6'i luqng nguyen v?t li~u hao phi hay v6'i tr9ng luqng cua san

hA?

p am

(6) Phuang phap lien hqp

23

Phuong phap nay duqc ap d':lng trong cac doanh nghi~p c6 c1~c

di§m t6 chuc san xw1t, quy tr1nh cong ngh~ va tinh cha't san phgm lam ra n1t phuc t?p, doi hoi phai sU' dyng dong thai nhi§u phuong phap tinh gia thanh khac nhau gQi la phuong phap lien hqp

(7) Phuong phap dinh muc

Theo phuong phap nay tru6'c het phai can cu vao :cac djnh muc

va dy' toan chi phi d§ tinh tru6'c gia thanh c1jnh muc cua san pham Ta't ca cac chi phi thy'c te phat sinh duqc t~p hqp va phan lo9-i theo tung giai do?n cong ngh~, tung san pham ho~c nh6m san pham (doi tuqng h9-ch toan chi phi) dong thai v6'i vi~c phan tich chi phi d6 ra: chi phi theo djnh muc, chenh l~ch do thay d6i djnh muc va chenh

l~ch so v6'i djnh muc Tren Cd sa d6 gia thanh thy'c t§ cua don vj san pham duqc xac djnh b~ng each la'y gia thanh djnh muc c<)ng ho?c tru cac chenh l~ch do thay d6i djnh muc va chenh l~ch so v6'i djnh muc

1.2.5 Trinh ttj hc;z.ch tocin chi phi san xuat va tinh gici

thanh san pham

H9-ch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham la trQng tam cua toan b<) cong tac h?ch toan ke toan trong cac doanh

nghi~p san xuat va la m<)t qua tr1nh tuang doi phuc t?P lien quan den nhi§u bQ ph~n khac nhau, qua trlnh nay thuang dUQ'C chia thanh bon giai do?n cong vi~c c6 moi quan h~ m~ t thiet v6'i nhau hay con g9i la bon bu6'c sau day:

Bu'oc 1: T?p.hqp cac yeu to chi phi dau vao theo nhung yeu cau quan ly khac nhau nhu: n<)i dung kinh te cua chi phi, nai phat sinh chi phi, cong dyng cua chi phi, doi tuqng chju chi phi va theo nhung tinh chat khac cua chi phi nhu: chi phi tra tru6'c, chi phi phai tra cong vi~c nay duqc tien hanh m<)t each lien tyc theo qua trlnh phat sinh cac nghi~p vy kinh te nh~m tang cuang cong tac quan ly chi phi san xwl't va trach nhi~m cua cac b<) ph~n chuc nang :

Trong qua tr!nh h9-ch toan, cac chi phi try'c tiep lien quan den doi tuqng chju chi phi nao thl se duqc t~p hqp try'c tiep cho doi tuqng chju chi phi d6 tren CO' sa cac chung tu ke toan CO lien quan Tn.tang hqp chi phf phat sinh lien quan den nhieu doi ~uqng chju

chi phi khac nhau rna qua trlnh ghi chep ban dau khong the tach rieng ra duqc thl ke toan phai llfa ch9n tieu thL!c phan b6 phu hqp

de ph an b6 chi phi ph at sinh cho cac doi tuqng c6 lien quan trong d6:

- Chi phi nguyen li~u va v~t li~u ch:nh thucmg phan bo theo dinh mltc tieu hao, thea h~ so ho~c theo tr9ng luqng cu,a san pham

- Chi phi v~t li~u phy va nhien li~u thuang phan b6 theo d!nh muc tieu hao, theo ti 1~ nguyen li~u, v~ t li~u chinh

- Tien luang chinh cua cong nhan san xwl't thuang phan bo theo gia cong d!nh mL!c hay tien luang dinh mL!c

- Tien luang ph1:1 cua cong nhan san xwl't duqc phan b6 theo ti

I~ tien luang chinh

Buoc 2: Tinh toan phan b6 chi phi c6 lien quan den nhieu ky khac nhau cho ky nay' ph an bo chi phi san xwrt ph':! va cac chi phi gian tiep cho cac doi tuqng ch!u chi phi c6 lien quan de ph1:1c v1:1 cho yeu c~u tinh gia tri cua thanh pham Nhu v~y, cac chi phi c:in phan b6' a bu6'c nay bao g6m: chi phi tra tru6'c; chi phi phai tra; chi phi san xwit ph':! va chi phi gian tiep

- Boi v6'i chi phi tra tru6'c va chi phi phai tra: Can cL! de phan

bo hai lo~i chi phi nay la tinh chat, mac d<? tung lo~i chi phi va ke

ho~ch phan b6 chi phi cua doanh nghi~p

- Boi v6'i chi phi san xuat phy: Can Clt phan bo la khoi luqng San pham, dich V':l da ph1:1c V':l cho cac doi tuqng San XUat chinh Va gia thanh dan vj cua san pham, d!ch vy san xuat ph1:1 Tuy thu(>c VaO dieu ki~n Cl:l the CUa cac doanh nghi~p, vi~C tinh toan phan bo lao V':l san XWlt ph1:1 CO the tien hanh theo m(>t trong ba phuang phap phan phoi trlfc tiep, phuang phap phan phoi theo gia ke ho~ch m<?t I:in, phuang phap d~i so

Boi vai chi phi gian tiep: din Clt phan b6' thuang dung la: gia

cong hay tien luang chinh cua cong nhan san xuat; So gia ~ay ho~t d<)ng hay chi phi nguyen v~t li~u chinh

Buoc 3: T6ng hqp chi phi san xuat, xac d!nh gia tr! san pham d(J dang, tinh ra gia tri cua thanh pham

Qua hai bu6'c tren, chi phi san xuat try'c tiep va gian tiep da duqc U~.p hqp thea tung doi tuqng B§ tinh duqc gia thanh san xuat thtjc te cua nhung san ph<lm haan thanh trong ky thi d.n phai ki§m ke va xac d!nh gia tr! cua san ph<lm d& dang cuoi ky C6 ba phucmg phap danh gia san ph~m dO' dang

(1) Phu'dng phap u'oc lu'gng tu'dng du'dng

- Chi phi nguyen v~t li$u chinh duqc phan b6 d~u cho cac san phcfm da che t~w kh6ng phan bi$t da hoan thanh hay chua haan thanh

- Cac chi phi che bien khac thi phan b6 thea so luqng san ph~m

haan thanh tuang duang ho?c theo tieu hao thtjc te

(2) Danh gia san phcim dO' dang theo nguyen v~t li~u chinh

Theo phuang phap nay thi gia tr! cua nhung san pham dO' dang cuoi ky chi tinh theo m<)t lo(;li chi phi duy nhat la chi phi nguyen v~t li$u chinh con cac chi phi che bien khac thi tinh het cho san ph~m hoan thanh rna kh6ng tinh cho san phcfm dO' dang Phuong phap nay chi thich hqp doi v6'i nhung san ph~m rna chi phi V~ nguyen V~t li$u chinh chiem tuy$t d<;li b<) ph~n trong CO' cau gia thanh san phclm

(3) Phudng phap 50% chi phi che bien

Phuong phap nay cling chinh la phuang phap u6'c luqng tuang duO'ng chi khac m<)t di~u la muc d<) hoan thanh cua nhung san phcfm dO' dang cuoi ky duqc quy dinh <1 cung m<)t muc d9 nhu nhau

la bAng 50% so v6'i san phcfm da hoan thanh

xac dinh ket qua kinh doanh

Gia thanh toan b9 cua san ph<lm da ban trong ky baa g6m : 'gia

tri thtjc te cua thanh ph~m da ban, chi phi kinh doanh tinh cho san

H~ thong ke toan doanh nghi~p ban hanh theo QD 1141 TC/QD/CDKT sau nhieu hin siia d6i, b6 sung de hu6'ng d§'n phu hqp v6'i tlnh hlnh ho?t d9ng cua cac doanh nghi~p Vi~t Nam va da

doanh nghi~p da phat huy tac dyng tich Cy'C doi v6'i cong tac qucin

ly, dieu hanh doanh nghi~p, da cung cap duqc nhieu thong tin huu fch, quan tr9ng cho nhieu doi tuqng khac nhau Rieng h~ thong ke quan gia thanh san pham va tinh gia th$.nh san pham da c6 nhung

l1u diem nhu

- Ke toan doanh nghi~p duqc chu d9ng lga ch9n cac phuang phap tinh gia hang ton kho va phuang phap h<;lch toan hang ton kho lam cho cong tac hC;lch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham d cac doanh nghi~p tri!J nen linh hOC;lt han, tC;lO dieu ki~n thu~n lqi cho vi~c t6 chuc hC;lch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham m9t each phu hqp v6'i d?c diem va yeu c§.u quan ly cua m6i doanh nghi~p

diem m6'i c6 nhieu tac dyng tich ctfc nhu sau:

• Giup cho vi~c d!nh gia cac lo?i thanh pham, san pham di!J dang phu hqp han v6'i chuan my'c quae te ve ke' toan hang ton kho, the hi~n dung gia tr! tai san hang ton kho tren bang can doi ke toan va gia von h~ng ban tren bao cao ket qua kinh doanh Bieu nay cling c6 anh hui!Jng dang ke de'n vi~c thvc hi~n nguyen tcic th~n tr9ng cua ke toan

• Giup cho ID9i ngu0i tha'y r6 anh hu&ng cua tung lo~i chi phi doi v6'i san xua't kinh doanh tu d6 c6 ca sO' quan ly chi phi huu

ph£%n san xua't, kinh doanh vao chi tieu lgi nhu£%n cua doanh

nghi~p

• Thu<%n lgi han trong qua trinh h~ch toan chi plfi san xua't va

- Qua trinh h~ch toan chi phi san xua't dap ung dugc yeu cftu quan ly chi phi san xua't ve nhieu m~t khac nhau nhu: n9i dung kinh te' cua chi phi, cong dyng cua chi phi, nai pha t sinh chi phi va doi tugng chiu chi phi t~o dieu ki~n thu~n lgi cho vi~c tong hgp chi phi san xua't theo ye'u t6 va t~o ca sO' cho vi~c h~ch _toan chi phi theo cac chile nang san xua't, quan tri, ban hang hay h~ch toan chi phi theo cac trung tam (di~m) chi phi nh~m cung cap thong tin thich hgp cho ben ngoai va ben trong doanh nghi~p

Tuy nhien vi~c h~ch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san phclm theo h~ tho'ng ke toan doanh nghi~p van con vl16'ng kha nhieu h~n che, khiem khuyet lam anh hu&ng den to chuc vi~c thu th£%p, xlt ly, cung cap thong tin cling nhli cha't lugng cua thong tin dugc cung ca'p, d~c bi~t la cung ca'p cho nhu cftu quan tri chi phi cua ban than doanh nghi~p

2.1 Nhii'ng h~n che va khiem khuyet trong vi~c h~ch toan chi phi san xufft va tinh gia thanh san ph~m d cac

doanh nghi~p Vi~t Nam

M~c du che d9 ke toan doanh nghi~p da c6 tu tu&ng m6'i chu&n

bi cho rna hinh h~ch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san phclm theo yeu cftu cua ke toan tai chinh va ke toan quan tri nhu'ng c6 th@ n6i hi~n nay' cong tac h~ch toan chi phi san xua't va tinh gia thanh san ph&m (J cac doanh nghi~p chi dap ung dugc yeu cftu cua

ke toa!l tai chinh rna chua dap ung dugc yeu cftu cua ke toan quan tri, chua c6 tac d~;~ng thie't thvc trong vi~c ki@m soat chi phi san xua't tru6'c va trong khi thvc hi~n cac ho~t d9ng san xuat kinh doanh cling nhu ho~ch dinh ve chi phi san xuat va gia thanh san phclm trong tuang lai Bieu nay dugc chung minh qua cac diem ~au day:

i

,

29

- Hau het cac daanh nghi~p san xwl't Vi~t nam chi t6 chuc h~ch

taan chi phi san xwl't va tinh gia thanh san pham theo cung m9t h~

th6ng gia B6 la gia phi l!ch sii hay con g9i la gia thtfc te rna khong c6 ha~c c6 ra't it daanh nghi~p t6 chuc hSJ.ch taan chi phi san xwl't

va tinh gia thanh san phclm thea gia phi hi~n t~i hay theo gia phi dinh tnt6'c, cha nen ke taan khong th§ CO S\f SO sanh phan tich Va -danh gia nhung khaan chenh l~ch giua h~ th6ng k~ taan chi phi

san xua_'t theo gia phi l!ch Slt v6'i h~ th<J'ng ke taan chi phi san xua t thea gia phi hi~n t~i hay gia ph~ dtf taan d~n den tinh tr~ng "hoan taan trung thtfc cua thong tin ke taan khi dung trang llQi bQ quan ly kinh daanh cua daanh nghi~p cling nhu khi bao cao cha nha nu6'c

ha~c cac cd quan c6 tham quyen'·

- Nhung each phan la~i chi phi thuang dung trong ke toan quan tr! cua My va Phap nhu: Bien phi, d!nh phi va chi phi han hqp; chi phi ki§m saat duqc va khong ki§m saat duqc; phan lo~i chi phi thea CaC trung tam phan tich chua duQ'C cac doanh nghi~p quan tam

gia thanh san pham, nhat la cac chi phi gian tiep deu duqc tinh th1ing vaa gia thanh san pham rna khong he CO Stf phan bi~t la dau

la bien phi dau la d!nh phi C<)ng v6'i m<)t phudng phap tinh gia thanh mang tinh "cung nh~c" da lam cha ke taan khong th§ cung ca'p kip thai cac thong tin can thiet ph~c v~ cho yeu cau quan ly trang n<)i b9 daanh nghi~p

- Cac tai khoan trung gian lam nhi~m Vl;l t?p hqp va phan tich chi phi san xua't, g6m cac tai khaan 621, 622, 627, 641, 642 thtfc chat cling chi phan anh cac khoan m~c chi phi cau thanh gia thanh toan b<) CUa san pham theo gia phi thvc te rna chua CO Stf phan tich chi phi can thiet theo yeu cau cua ke taan quan tr! Thtfc te da c6 nhung doanh nghi~p khong sl't d~;mg cac tai khaan 621, 622, 627 nhu Cong ty di~n til' Binh Hoa khong Slt d~;Ing tai khoan 621 doi v6'i ha~t d<)ng san xuat chinh, Cong ty d~t Thanh Cong khong st;i d~ng tai khaan 621, 622 d6i v6'i ho~t d<)ng san xuat phl:l···

2.1.2 Nhilng han ch~ vi! mat ta chile thtic hien

Xet rieng khia c~nh v?n d~ng che d9 ke taan theo quy dinh cua Nha nu6'c vao CO:t:lg tac h~ch taan chi phi san xuat va tinh gia

-

thanh san phtlm a cac doanh nghi~p c6 th§ nh~n tha'y m9t so hSJ.n che sau day:

- Hciu het cac doanh nghi~p san xua't deu dang ky phuong phap h9-ch toan hang t6n kho la ke khai thuang xuyen nhung qua c6ng tac nghien cuu thvc te, chung t6i tha'y moi doanh nghi~p 19-i c6 nhCi'ng each thuc v~n d~;mg khac nhau va c6 nhieu truO'hg hqp kh6ng bao dam yeu d.u cua phtiong phap ke khai thuang xuyen la gia tr!

v~ t tu, hang h6a t6n khe tren s6 ke tean c6 th§ duqc xac d!nh ?J ba't

ky thai di§m nao treng ky ke toan" c1;1 th§ nhu sau:

(a) Doi vei hang t6n kho la nguyen li~u, v~t li~u va c6ng Cl;l dl;lng Cl;l: M9t so deanh nghi~p thvc hi~n dung thee _yeu c<lu cua phuong phap ke khai thu(Jng xuyen nhu:

• C6ng ty Di~n Til' Binh Hoa: Tinh gia thJ!c.te cac le9-i nguyen

li~u, v~t li~u xua't dung hang ngay thee phuong phap "Nh~p

truec - Xua't truec"

• Cong ty Bae bi xua't kh<lu: Tinh gia thlfc te cac lo9-i nguyen li~u, v~t li~u xua't dung cho cac ho~~ d9ng san xua't kinh doanh ngay t9-i th(Ji diem xua't dung theo phuong phap "binh qwin gia quyen lien hean" Nong truO'ng ca phe Brae: Tinh gia thlfc te cac le9-i nguyen li~u, v~ t li~u xua't dung hang ngay thea ph liang

phap "Nh?p trt16"c- xua't truec"

• Co Sd Sang T~e: Tinh gia thtjc te cac le~i nguyen li~u, v~t li~u

xua't dung hang ngay thea phuong phap "Thtfc te dich danh"

• Cong ty Xay dtjng va d!ch vy nha Qu~n 8: Tinh gia thtjc te cac lo~i nguyen v~t li~u xua't dung ngay t~i thai di§m xua't thea phuong phap thtfc te dich danh

D~c diem ke toan a cac doanh nghi~p nay la vi~c tinh gia thtfc te' cua cac lo~i nguyen v~t li~u xua't dung cho cac ho<:;l.t d9ng san xua't kinh doanh trong ky duqc xac d!nh ngay t~i thO'i diem xua't hay vao luc cuoi ngay rna kh6ng phai dqi den cuoi thang theo each lam truyen th6ng cua nhung nam tru'dc, khi chua c6 quyet d!nh so 1141TC/QB/CBKT cua B9 Tai chinh

Tuy nhien hi~n nay van con nhieu doanh nghi~p san xua't · cua Vi~t Nam chi tinh gia thtfc te cua cac lo~i nguyen v~t li~u xua't

va nhu v~y thl ro rang la cac tai khoan nguyen v<% t li~u, c6ng cy dyng cy kh6ng th§ phan anh so hi~n co va tinh hinh bien d(>ng tang, giam cua nguyen v~t li~u va cong cy dyng cy dugc Vi~c xac d~nh gia tri cua v<%t tu, hang hoa t6n kho tren s6 ke toan khong

phai la "co th§ tinh dugc (J bat ky thai di~m nao trong ky ke toan"

ph£lm

Vi~c quy d~nh t~p hgp cac chi phi san xuat a cac; phan xuang

san xuat vao ben Ng cac tai khoan 621 "chi phi nguyen v~t li~u trtfc tie'p"; 622 "chi phi nhan c6ng trtfc tiep"; 627" "chi phi san xuat chung" r6i cuoi ky m6'i ket chuy§n vao ben Ng TK 154 "chi phi san x·uat kinh doanh da dang" 1am cho TK 154 chi dugc ghi chep vao luc

dang che t:;to tren tai khoan 154 Neu muon biet gia tri cua nhli'ng

san ph£fm dang che t:;to trong qua trlnh san xuat la bao nhieu thi chi co th~ t6ng c9ng so phat sinh a ben Ng cua ba tai khoan 621,

622, 627 Nhung di§u nay cling khong th§ thtfc hi~n dugc doi v6'i nhli'ng doanh nghi~p chi tinh gia thtfc te nguyen li~u, v~t li~u xuat dung m9t lcin luc cuoi thang, ngoai ra vi~c h:;tch toan chi phi nhan cong; chi phi khau hao tai san co d.!nh hi~n nay cling chi ghi m9t lcin luc cuoi thang Trong dieu ki~n do, cac tai khoan: 621 "chi phi nguyen v~ t li~u trtfc tiep" 622 "chi phi nhan cong trtfc tiep" 6271

"chi phi nhan vien phan xuang" 6272 "chi phi v~t li~u" 6273 "chi phi dyng cy san xuat" 6274 "chi phi khau hao tai san co djnh" chi

dugc ghi vao luc cuoi thang Va nhu v~y chi co tai khoan 6277 "chi

phi dich vy mua ngoai" va TK 6278 "chi phi khac b.§.ng ti§n" la c6

th~ ghi chep hang ngay

Tai khoan 154 "chi phi san xuat kinh doanh da dang" chi dugc ghi m9t lcin luc cuoi thang cho nen trong ky neu c6 san ph~m hoan thanh nh~p kho hay chuy~n di ban cho khach hang thl chua c6 gia

thvc te d~ ghi s6 K§ ca san ph~m hoan thanh nh~p kho truac' r6i

sau d6 xua't ban cling khong c6 gia de g ti s6, nhu v?y vi~c quan ly thanh ph:fm t6n kho chi c6 the thy'c hi~: v~ m~ t hi~n v? t Be kh<ic ph1;1c nhugc diem nay, m9t s6 doanh ng ·i~p da sl't d1;1ng gia thanh d!nh muc de h~ch toan tlnh hlnh nh?p, ·:u:ft, t6n kho thanh phclm hang ngay, den cu6i quy hay cu6i nam tl di~u chinh l~i nhu: Cong

ty bao bl xua't kh:fu· Cach lam nay cho I u~p ke khai }thuang xuyen gia trj san phclm ch(J ban Va da ban nhu'I ~ gia trj CUa hang t6n kho

la san ph:im dang che t~o thl chua dugc k khai thuang xuyen

dang" phan anh chi phi san xua't cua l ! c phan xu'ang san xua't khong phan bi~t theo cac chuc nang san :ua't chinh, san xua't ph~;I

va gia thanh san xua't thy'c te cac lo~i S: l phlfm hay· lao Vl;l hoan thanh cua cac phan xu'ang san xua't chin san xua't ph~;I d~u phai tinh theo ba khoan m1:1c chi phi: chi phi ;uyen v?t li~u try'c tiep; chi phi nhan cong trtjc tiep va chi phi t n xua't chung la khong dung v6'i nguyen t<ic phan lo~i chi phi thee :ac chuc nang ho~ t dqng

da trlnh bay a ffii;IC 1.2.1.1 va phu'ang pha h~ch toan chi phi theo dan vj san XU<lt da trlnh bay a 1.2.4.1 dan ien Stj Vt16'ng mcic trong

vi~c ghi nh?n muc phan b6 ]an nhau giua ( :c phan xu'ang san xu:ft ph1;1, phan b6 lao Vl;l san XUat ph1;1 cho Sa XWlt chfnh, gay ra Stj ch6ng cheo v~ m~t so li~u giua tai khmin · 21 "chi phi nguyen v?t

li~u try'c tiep" tai khoan 627 "chi phi san Xl Ct chung" v6'i tai khoan

154 "chi phi san xuat kinh doanh dO' dang" ·a pha v(J moi quan h~

giua tai khoan t6ng hgp v6'i cac tai khoan cl tiet cua cac tai khoan

154, 621, 627

M9t s6 doanh nghi~p da nh?n thay dien h~n che nay va da c6 sy' linh ho~t trong cong tac ke toan nhAm h<ic phyc nhuqc diem nay nhti sau:

• Cong ty d~t Thanh Cong:

Chi phi san xuat cua cac phan xuang ~ 1n xuat phy: duqc t<%p hqp chung vao tai khoan 627 c6 chi tie theo cac phan xvang san xuat phy nhu' di~n; Slta chua rna ~ hong Slt dyng cac tai khoan 621, 622, 627 va 154 cua san xua: phy Cu6i thang tinh gia thanh san phclm, lao vy san xuat pl l:l va tien hanh phan

• Cong ty nucrc giai khat quae te IBC

T~i nha may Hoc Mon, c6 hai ph;' n Xu'dng san xuat ph~;I Ia

n(>i b9 nha may, khong tieu thy san >helm ra ngoai

Boi vcri phan xt.tO'ng di~n, cong ty hong t6 chlic h~ch toan

rieng chi phi san xuat cua phan ) (dng nay rna h~ch toan chung vao chi phi cua nha may

Boi vcri phan Xu'dng san xuat C02 \ C02 la nguyen v~t li~u

chinh d§ san xuat san phclm cho ner cong ty c6 t6 chuc h~ch

toan chi phi san xuat va tinh gia tr, nh san phclm cua phan xt.tO'ng nay nhung chi h~ch to an thea :;ia thanh ke ho~ch (chi

bao gom chi phi nguyen li~u cho san uat C02 thea dinh muc tieu hao da xay dtfng) Cac khoan cl phi khac ph1;1c vy cho

vi~c san xuat C02 thl tinh vao chi phi ~an xuat cua nha may M?t khac tai khoan 154 "chi phi san Xu :t kinh doanh dO' dang" con dt.tqc dung d§ t~p hqp chi phi va tinh gi< thtfc te cua v~t li~u ty' che va v~t li~u thue ngoai che bien, vcri nhC .1g quan h~ doi ling tai khoan nht.t:

+ Nq TK 154 C6 TK 152, 334, 338, 111

+ Nq TK 154 C6 TK 152, 331, 111

+ Nq TK 152, 153

Co TK 154

Bi~u nay da lam cho tai khoan 154 bi "qua tai" va vi~c ghi chep

vao tai khoan 154, coi nht.t Ia, khong c6 m(>t Lguyen tAc nha't dinh Th~m chi, vi~c trlnh bay so dt.t chung cua tai khoan 154 tren bang can doi ke toan, c6 th§ d~n den nhung dan : gia sai lam, trong

tn10ng hqp s6 du cua tai khoan 154 lifm quan den nhi§u ho:;tt d<)ng khac nhau

- Hciu bet cac doanh nghi~p san XU<lt cua Vi~t Nam d§u t~p hqp chi phi san xua't chung theo tung phan xu·ang hay b9 ph?n san xwit Cu6i ky chi phi san xua't chung cua phan xuO'ng, b9 ph~n san xuat nao se duqc phan b6 cho nhung san pham, d!ch vy rna~ phan xuO'ng, b9 ph~n d6 c6 tham gia san xuat theo m<)t tieu thuc phan b6 dy'a tren m<)t s6 htqng nao d6 c6 thg la ti§n luang cong nhan san xuat hay chi phi nhan cong try'c tiep ho~c so gia may ch:;ty dg san xuat san pham Cach phan b6 nay ro rang 1~ dan gian, de lam nht1ng thieu chinh xac vi chua thg hi~n duqc mo·i lien h~ "nhan qua" giua chi phi chi ra vai d6i tuqng ch!u chi phi M9t so doanh nghi~p da nh?n thay digm h:;tn che nay va da CO Sy" linh ho:;t t trong cong tac

ke toan nh~m kh~c phyc nhuqc diem nay n ~1t1 sau:

• Cong ty Bi$n tll' Binh Hoa thu<)c B9 c.ing nghi$p

Chi phi san xuat chung duqc chia th2nh hai ph~n dtfa tren ca

sO' quan h$ vai cac d6i tuqng phai chiu chi phi: ph~n chi phi phat sinh lien quan den tung d6i tll'qng cy the, c6 the theo doi duqc, se duqc tinh try'c tiep cho cac dt)i tuqng c6 lien quan va

ph~n chi phi san xuat chung c6 lien quan den nhi§u d6i tt.tqng ch!u chi phi khac nhau, ph~n nay duqc phan b6 cho cac d6i tuqng c6 lien quan theo doanh thu

• Ca sO' Sang T:;to

Chi phi san xuat chung duqc phan b6 vao luc cu6i thang cho cac dan d~t hang c6 san xuat trong th<-ing tren ca sa muc d9 hoan thanh thy'c te ket hqp vai gia ban cua cac dan d~ t hang Ngoai nhung h:;tn che mang tinh chat chung cua cac doanh nghi$p san xuat Vi$t Nam hi$n nay da neu tren, ca bi$t con c6 nhung h:;tn che khac nht1: v?n dyng khong c1ung cac pht.tang phap danh gia san pham da dang (T6 chuc danh gia san pharri d<1 dang theo chi phf nguyen v?t li$u chfnh c6 tfnh den gia thO'i diem); v~n

dyng khong dung cac tai khoan ke' toan dung de t?p hqp chi phi san xua't va tinh gia thanh san pham '(Ho:;tt d<)ng san xuat kinh doanh chinh cua m9t doanh nghi~p duqc t6 chuc thanh hai b9 ph?n

khac nhau vai hai lo:;ti san pham khac nhau Cong tac hSJ.ch toan chi

35

phi san xuat va tinh gia thanh san ph~m cua b9 ph~n nay duqc t6 chuc gi6ng nhu doanh nghi~p hStch toan hang t6n kho theo phuong phap ke khai thucmg xuyen con b9 ph~n kia thl hStch toan giong nhu trtiO'ng hqp doanh nghi~p hStch toan hEmg t6n kho theo phtiong phap ki~m ke d!nh ky); Th~m chi c6 doanh nghi~p san xuat nhung h'oan toan khong slt dl}ng cac tai khoan 621, 622, 627, 631, 154 nhti doanh nghi~p tu nhan Thanh Hai

doanh nghi$p

Bi~m qua b6n b9 ph~n Co' ban cua che d9 ke taan daanh nghi~p: H~ th6ng Uti khaan ke taan, h~ th6ng baa caa tai cJ:linh d!nh ky, che d9 chung tu ke taan va che d9 so ke taan c6 th~ nh~n thay nhung khiem khuyet sau day:

- Nhung quy d!nh cua che d9 ke taan daanh nghi~p, ph~n l6'n chi lien quart den c6ng tac ke toan tai chinh nhllm dam baa tinh th6ng nhat CUa thong tin ke taan phyc VI.} cha yeu C~U quan ly va

ki~m tra cua Nha nu6'c Doi v6'i ke taa.r: quan tri nhung van de nay dugc giai quyet nhu the nao thl trong che d9 ke toan chua c6 hu6'ng dan Cl} th~ N6i each khac la chua c6 Slf phan bi~t m9t each r6 rang giua ke taan tai chinh va ke toan quan tr!, nhat la trang cong tac hq.ch taan chi phi san xuat va tinh gia thanh san phcfm cua cac daanh nghi~p, dau la n9i dung cua ke taan tEti chinh, dau la n9i dung cua ke taan quan tri, phtiong phap va ket qua tinh toan cua hai b9 ph~n ke taan nay gi6ng nhau, khac nhau nhu the naa B§ giai quyet van de nay c~n phai nghien cuu ky cang ke taan tai chinh, ke taan quan tri Ci cac nu6'c c6 n§n kinh te pha t tri§n tu d6

phan djnh mQt each khaa h9c n<)i dung CUa ke taan tai chfnh va ke taan quan tri tu chung tu, phan laSti chi phi, phuong phap hStch toan

chi phi, phuong phap tinh gia thanh san ph~m va baa caa ket qua san xuat kinh daanh

- Che d9 ke taan daanh nghi~p hi~n nay chua c6 sv hu6'ng dan Cl} th~ v§ each thuc hq_ch taan khoan thi~t hq_i v§ san ph§:m hong dan den stf kh6 khan trang c6ng tac giang dS~.Y cling nhu trang cong tac thlfC te CJ CaC daanh nghi~p Vl san ph§:m hong pha t sinh t'rang qua trlnh san xuat la dieu kh6 tranh khoi d6i v6'i daanh nghi~p san

xua't Thea h~ thong tai khoan ke toan thi "gia tri san pham hong khong slta chua duqc" neu c6 se duqc ghi d ben c6 cua tai khoan 154

"chi phi san xua't kinh doanh dd dang" con nhung n9i dung khac c6 lien quan nhti phe li~u thu hoi tu san pham hong khong slta duqc, chi phi slta chua nhung san pham hong c6 th§ SL(a duqc, thi~t h~i thtfc te v~ san pham hong phit sinh trong ky thi giai ~uyet nhu the nao chua duqc quy d!nh ro Thtfc te c6 doanh nghi~p h~ch toan thi~t

h~i v~ san pham hong khong stia duqc khac v6'i quy dinh Cl;l th§ la ghi:

C6 TK 621, 622, 627 Thay vi ghi C6 TK 154 nhu huang dan

TruO'ng hqp doanh nghi~p h~ch toan hang ton kho thea phucmg phap ki§m ke dinh ky thi vi~c tinh tr! gia xua't dung trong

ky cua hang ton kho la nguyen li~u, v~t li~u thea cong thuc: Tri gia hang xua't = T6ng tri gia hang nh~p + chenh l~ch tri gia ton kho d<lu ky va cuoi ky Day chinh la phuong phap tinh thea muc chenh

l~ch da trinh bay a m~c 12.3.1 D?c di§m cua phuong phap nay la k_hong thea doi qua trinh xua't v~t tu va vi the cling khong can dung den cac chung tu thea doi xua't v~t tu, d?c diem nay chua duqc d~ c~p trong che d9 ke toan M?t khac, neu cha'p nh~n la khong can dung den cac chung tu thea doi xua't v~t ttl thl phuong phap ke toan chi tiet v~t ttl se nhti the nao, n9i dung cua ba phuong phap ke toan chi tiet v~t tula the song song, s6 doi chieu luan chuy§n va So du, trong trt10'ng hqp nay c6 con thich hqp hay khong N6i each khac la slf khac nhau giua hai phuong phap h~ch toan hang ton kho: Ke khai thtiO'ng xuyen va ki§m ke d!nh ky v~ phtiong di~n cac tai khoan Slt d1;1ng da duqc che d(> ke toan giai quyet m(>t each Cl;l th§ r6 rang, phu hqp v6'i thong 1~ cac nt16'c nht.tng v~ phuong di~n chung

tu, thu t1;1c ke toan Va phuO'ng phap ke toan chi tiet thi chua c6 Slf

p~·u1n bi~t r6 rang Di~u nay da gay kh6 khan ra't l6'n trong qua trinh nghien cuu, giang d'il-Y va ling dyng phuong phap ki§m ke djnh

ky d§ hCil-Ch toan hang ton kho cua cac doanh nghi~p

37

Trong cac Uti li~u giang d~y v§ ke toan, gia tri v<%tt tu xw1t dung trong ky, dinh khoan nhu the nao cling c6 nhi§u quan diem khac nhau

C6 quan diem cho ring phai ghi:

Nq TK 621

C6 TK 611 Trong khi d6 che d<? ke toan hu6'ng dan:

Tri gia thlfc te nguyen li~u, v<%tt li~u, cong Cl.f, dl}ng Cl} xuat sli dl}ng cho qua trinh san xuat kinh doanh trong ky' ghi:

Nq TK 621

C6 TK 611 Tri gia thlfc te nguyen li~u, v<%tt li~u, cong Cl} dl}ng Cl} thieu hl}t, mat mat, din cu vao bien ban xac dinh thieu hl}t, mat mat va xU' ly, ghi:

Nq TK 138, 111, 334

C6 TK 611 Nhu v<%ty quan diem nao dung? Van de nay se dugc giai quyet Ci

ml}C 3.9

- D6i v6'i che d<? ke toan doanh nghi~p vua va nho, vi~c quy dinh cau t~O gia thanh san xuat san pham bao g6m tam khoan ml}C chi phi cua che d<? ke toan doanh nghi~p vua va nho (nguyen v? t

li~u dung trong san xuat, nhien li~u, dqng life dung trong san xuat, tien luang va cac khoan trich theo luang cua cong nhan san xuat, khau hao tai san CO d!nh dung trong san Xuat, cong Cl}, dl}ng Cl} dung trong san xua't, chi phi djch vy mua ngoai, chi phi khac, chi phi quan ly kinh doanh) c6 the n6i la lam cho cong tac h~ch toan

ke toan chi phi san xua't va tinh gia thanh san pham quay trCJ ve cac che d<? ke toan tru6'c nam 1995 v6'i quy dinh cau t~o gia thanh

1-I •

san phclm baa g6m mu'ai hai khaan m~:~c chi phi hay mu'O'i khaan myc chi phi Va nhu v?y la khong phu hgp v6'i yeu c§.u cai each h$ thong ke taan daanh nghi$p Vi$t Nam

M9t di~m bat hgp ly khac trang h$ thong ke taan daanh nghi$p vua va nho la vi$c g(>p hai n(>i dung "chi phi ban hang" va "chi phi quan ly daanh nghi$p" vaa m(>t tai khaan la tai khaan ,.642, "chi -phi quan ly kinh daanh" nhung trang qua tdnh hStch taan lSti phai chi tiet thea tung n9i dung "Chi phi ban hang" va "chi phi quan ly"

Boi v6'i h$ th6ng ke' taan daanh nghi$p xay liip, slf thay d6i v§ cac khaan m~:~c cau tSta gia thanh san phclm xay lclp cung v6'i n(>i dung cua cac khaan m~:~c chi phi nhu' chi phi nhan cong tnfc tie'p; chi phi slt dl;lng may thi cong; chi phi san xuat chung, thea chung toi cling lam cha cong tac hStch taan chi phi san xuat va tinh gia thanh san phclm xay Hip quay tr0 v§ cac che d9 ke taan tru6'c nam 1995 v6'i quy dinh cau tSta gia thanh san phclm xay Hip baa g6m cac khaan myc chi phi: chi phi v?t li$u tryc tiep; chi phi nhan cong tryc tie'p; chi phi Slt dl;lng Xe may thi cong; chi phi tryc tie'p khac Va chi phi gian tiep hay con g9i la chi phi chung Va nhu v?y cung khong phu hgp v6'i yeu cau cai each h$ thong ke taan daanh nghi$p Vi$t Nam vi thea thong 1$ ke' taan ph6 bie'n cua cac nu6'c, gia thanh san pham xay Hip cling dugc tinh thea ba khaan m~:~c chi phi la nguyen v?t li$u tryc tiep, nhan cong tryc tiep va chi phi san xuat chung T6m lSti, nhung quy dinh c6 lien quan den cong tac hStch taan chi phi san xuat va tinh gia thanh san phclm ap d~:~ng cha cac daanh nghi$p vua va nho hay ap d~:~ng cha cac daanh nghi$p xay Hip c6 nhieu diem khong phu hgp v6'i yeu cau cai each h$ thong ke' taan daanh nghi$p Vi$t Nam, khong c6 tac d<)ng tich eye de'n sy phat trien cua h$ thong ke taan Vi$t Nam thea xu huang hoa nh?p v6'i ke' taan hi$n dSti tren the gi6'i Han nua, neu t6n tSti cung m(>t luc nhieu quy dinh khac nhau v§ cac khaan m~:~c cau tSta gia thanh san phclm; cac tai khaan ke taan dugc dung de t?p hgp chi phi san xuat, tinh gia thanh san phclm va phuang phap hStch taan ke' taan cac nghi$p V\1 kinh te phat sinh thl se tSta nen nhi§u tr0 ngq.i trang qua trlnh giang dSty, hQC tc%p, nghien CUU va ling d~:~ng h$ thong ke' taan daanh nghi$p trang thyc te

39

Tr€m ca sCi nhung h~n che va khiem khuyet trong cong tac h~ch

toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san ph~m (J cac doanh

nghi~p san xuat Vi~t Nam da trlnh bay (J ill!fC 2.1, de c6 the v~n

d!fng m9t each c6 hi~u qua che d9 ke toan moi trong thyc te kinh doanh c<in phai hoan thi~n nhung n9i dung sau:

- Phan dinh r6 rang SJ! khac bi~t giua ke toan tai, chinh va ke

va ke toan quan tri

- Roan thi~n phuang phap h~ch toan chi phi san xuat va pht1C1ng phap tinh gia thanh san pham cua theo yeu cua ke toan tai chinh va ke toan quan tri

-Roan thi~n phuang phap danh gia san pham da dang

- Roan thi~n phuang phap h~ch toan chi phi san xuat kinh doanh phy trq

- Roan thi~n quan diem v~ chung tu, h~ thong so ke toan va h~

thong bao cao de cung cap thong tin cho ke toan tai chinh va ke toan quan tr!

- Roan thi~n phuang phap hq.ch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham, trong trtJO'ng hqp doanh nghi~p h~ch toan hang t6n kho theo phuang phap ke khai thuO'ng xuyen

- Roan thi~n phuang phap h~ch toan chi phi san xuat va tinh gia thanh san pham, trong trtJO'ng hqp doanh nghi~p h~ch toan hang t6n kho theo phuang phap kiem ke d!nh ky

- Roan thi~n phuang phap h~ch toan cac khoan thi~t hai v~

san pham hong trong san xuat

3.1 Phan d~nh slj khac bi~t giua ke' toan tili chinh va ke' toan quan tr~

Qua nghien cuu cac tai li~u ke toan cua lY1y, cua Phap, tai li~u

giang dq.y cua dy' an EURO T A.P VI~T va m<)t so bai viet v§ sy' khac nhau giua ke toan tai chinh va ke toan quan tri, chung toi rut

ra cac ket lu~n v§ Sy' khac bi~t CC1 ban giua ke toan tai chinh v6'i ke toan quan tri nhu sau:

Myc dich cua ke toan tai chinh la l~p cac bao cao tai chinh d§ cung cap thong tin v§ tinh hinh hoq.t d<)ng san xuat kinh doanh va tinh trq.ng tai chinh cua doanh nghi~p cho cac doi tuqng sti dyng a·

ben ngoai doanh nghi~p nhu: cac CC1 quan quan ly cua Nha nl16'c, ngan hang, c6 dong, cac nha dau tu va nhung ngucri c6 quan h~ kinh doanh v6'i doanh nghi~P-

Myc dich cua ke toan quan tri la myc dich d§ ra b0i nhung ngucri sti dyng ben trong doanh nghi~p nh§.m thy'c hi~n chuc nang quan ly cua minh nhu l~p ke hoq.ch theo cac phi1C1ng an hanh d<)ng c6 th§ va dy' doan ket qua cua cac phu'C1ng an d6 d§ so sanh ly'a ch9n, phan tich cac khoan chenh l~ch giua thy'c te phat sinh so v6'i

so tinh tru6'c d§ ki§m soat, quan ly chi phi theo dy' kien va cung cap thong tin can thiet lam CC1 Set cho vi~c ra quyet dinh quan ly

Ke toan tai chinh mang tinh chat b<lt bu<)c doi v6'i ta't ca c~c

doanh nghi~p va phai tuan thu cac chu~n my'c, quy d!nh cy th§ do