Mối quan hệ giữa cái riêng với cái chung và vận dụng trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---BÀI TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC Đề tài: MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁI RIÊNG VỚI CÁI CHUNG VÀ VẬN DỤNG VÀO QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở NƯỚC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

-BÀI TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC

Đề tài:

MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁI RIÊNG VỚI CÁI CHUNG VÀ VẬN DỤNG VÀO QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

GVHD: TS Bùi Văn Mưa Lớp: TC02-K26

Nhóm 9:

Hồ Thị Kim Yến (Nhóm trưởng) Bùi Hoàng Long

Vũ Viết Minh

TP.HCM, Tháng 1, năm 2017

Họ và tên Nhiệm vụ

Hồ Thị Kim Yến – 7701261278A

(Nhóm trưởng)

Tổng hợp, chỉnh sửa file word

Phần I: Cái riêng với cái chung dưới cái nhìn của triết học Mác Xít Kết Luận Bùi Hoàng Long – 7701260764A Phần II: Phát triển kinh tế thị trường ở

Việt Nam trên cơ sở nguyên lý về cái chung với cái riêng

Vũ Viết Minh – 7701260797A Phần II: Phát triển kinh tế thị trường ở

Việt Nam trên cơ sở nguyên lý về cái chung với cái riêng

MỞ ĐẦU

Ngày nay hầu hết các quốc gia trên thế giới đều nhận thấy rằng, đường lối phát triển kinh tế là yếu tố hàng đầu quyết định đến sự thành bại trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của một đất nước Riêng đối với Việt Nam đã có bước khởi đầu tốt đẹp trong quá trình phát triển mới Nhưng để đạt được tốc độ tăng trưởng cao và liên tục trong thời gian tới còn rất nhiều khó khăn, đặc biệt là vấn đề phát triển thị trường , vì Việt Nam đang trong quá trình chuyển biến từ nền kinh tế

tự nhiên sang nền kinh tế thị trường hoạt động theo quy luật khách quan của nó

Phát triển kinh tế thị trường, đây là một quá trình hết sức khó khăn và phức tạp, nền kinh tế Việt Nam đòi hỏi sự học tập, tiếp thu kinh nghiệm của nhân loại trên cơ sở cân nhắc, chọn lựa cho phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện của Việt Nam Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu triết học Mác- Lênin, vận dụng phương pháp tư duy biện chứng trong nhìn nhận thế giới đang vận động và phát triển là một vấn đề có ý nghĩa sâu sắc; đặc biệt là phạm trù triết học cái chung và cái riêng có vai trò là kim chỉ nam cho mọi hoạt động nhận thức về kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay

Đứng trên góc độ triết học luận giải phạm trù cái chung và cái riêng để nhận thức và cải tạo hiện thực trong quá trình xây dựng kinh tế thị trường ở nước

ta hiện nay là một nội dung có ý nghĩa rất lớn góp phần thúc đẩy sự phát triển đất nước bền vững Với ý nghĩa đó, nhóm đã quyết định nghiên cứu tiếp cận nội

dung "Mối quan hệ giữa cái riêng với cái chung và vận dụng trong quá trình

xây dựng nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay" làm tiểu luận của mình.

PHẦN I CÁI RIÊNG VỚI CÁI CHUNG DƯỚI CÁI NHÌN

CỦA TRIẾT HỌC MÁC XÍT 1.1 Các khái niệm

Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta thường tiếp xúc với một số sự vật hiện tượng quá trình khác nhau.Mỗi sự vật hiện tượng đó được gọi là một cái riêng ,đồng thời chúng ta cũng thấy giữa chúng lại có mặt giống nhau tức là tồn tại cái chung giữa chúng

Cái riêng là phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật, một hiện tượng, một quá trình riêng lẻ nhất định trong thế giới khách quan

Mặt khác, giữa những cái riêng có thể chuyển hóa qua lại với nhau, chứng tỏ giữa chúng có một số đặc điểm chung nào đó Những đặc điểm chung đó được triết học khái quát thành khái niệm cái chung

Cái chung là một phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt, những thuộc

tính chung không những có ở một kết cấu vật chất nhất định ,mà còn được lặp lại trong nhiều sự vật hiện tượng hay quá trình riêng lẻ khác, những mối liên hệ giống nhau, hay lặp lại ở nhiều cái riêng

Cái chung thường chứa đựng ở trong nó tính qui luật, sự lặp lại Ví dụ như qui luật cung- cầu, qui luật giá trị thặng dư là những đặc điểm chung mà mọi nền kinh tế thị trường bắt buộc phải tuân theo

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa cái riêng với cái chung

Trong lịch sử triết học, mối liên hệ giữa cái riêng và cái chung được quan niệm khác nhau Phái duy thực đồng nhất thượng đế với cái chung và cho rằng chỉ

có cái chung mới tồn tại độc lập khách quan và là nguồn sản sinh ra cái riêng Đối lập lại chủ nghĩa duy thực, các nhà triết học duy danh như P Abơla (1079 - 1142), Đumxcot (1265- 1308) cho rằng chỉ những sự vật, hiện tượng tồn tại riêng biệt với những chất lượng riêng của chúng mới là có thực còn khái niệm cái chung chỉ là sản phẩm của tư duy của con người Thấy được và khắc phục hạn chế của hai quan niệm trên, triết học duy vật biện chứng cho rằng cái chung và cái riêng có mối liên

hệ biện chứng mật thiết với nhau, chúng là hai mặt đối lặp tồn tại trong bản thân một sự vật, hiện tượng bất kỳ và tồn tại một cách khách quan

Mối quan hệ biện chứng giữa cái chung và cái riêng:

+ Cái chung tồn tại bên trong cái riêng, thông qua cái riêng mà biểu hiện sự tồn tại Không có cái chung tồn tại độc lập bên ngoài cái riêng Phép biện chứng

của cái chung và cái riêng nói trên chỉ có thể thấy rõ trong vấn đề lợi ích kinh tế Trong nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta hiện nay, lợi ích kinh tế phải được thể hiện qua từng thành phần kinh tế với những hình thức sở hữu khác nhau, đối lập nhau Vì vậy, phải làm thế nào để vừa đảm bảo lợi ích chung của toàn dân, vừa không rơi vào tình trạng triệt tiêu mọi lợi ích chính đáng của từng công dân

+ Cái riêng chỉ tồn tại trong mối liên hệ với cái chung Nghĩa là không có cái

riêng nào tồn tại tuyệt đối độc lập, bất kỳ cái riêng nào cũng đều liên hệ với cái riêng và liên hệ biện chứng vơi cái chung Cái chung xét cho cùng là: Sản phẩm được rút ra từ sự khái quát hóa những phẩm chất của những cái riêng cùng loại Ví

dụ như: Khi khảo sát hiện tượng khủng hoảng kinh tế trong một nước nhất định, chúng ta có thể thấy được những đường nét riêng như: Những hoàn cảnh địa lý đặc thù, tình trạng kinh tế của nước đó khi bắt đầu khủng hoảng, các quan hệ xã hội chính trị khác nhau Đây là những yếu tố riêng biệt Song đằng sau tất cả những cái riêng biệt đó là những cái chung mang tính quy luật của hiện tượng khủng hoảng kinh tế như: tính chu kỳ, hiện tượng thất nghiệp

+ Cái chung là bộ phận,nhưng sâu sắc hơn cái riêng, còn cái riêng là toàn

bộ nhưng phong phú hơn cái chung Cái riêng phong phú hơn cái chung vì ngoài

đặc điểm chung, cái riêng còn có cái đơn nhất Cái chung sâu sắc hơn cái riêng vì cái riêng phản ánh những thuộc tính, những mối liên hệ ổn định, tất nhiên, lặp lại ở nhiều cái riêng cùng loại Do vậy cái chung là cái gắn liền với bản chất, quy định phương hướng tồn tại và phát triển của cái chung

Cái chung chỉ giữ phần bản chất, hình thành nên chiều sâu của sự vật, còn cái riêng là cái toàn bộ vì nó là một thực thể sống động Trong mỗi cái riêng luôn tồn tại đồng thời cả cái chung và cái đơn nhất Nhờ thế, giữa những cái riêng vừa có

sự tách biệt, vừa có thể tác động qua lại với nhau, chuyển hóa lẫn nhau Sự "va chạm" giữa những cái riêng vừa làm cho các sự vật xích lại gần nhau bởi cái chung, vừa làm cho sự vật tách xa nhau bởi cái đơn nhất Cũng nhờ sự tương tác này giữa những cái riêng mà cái chung có thể được phát hiện Về điểm này, Lênin nói: " Cái riêng chỉ có thể tồn tại trong mối liên hệ dẫn tới cái chung"

+ Cái đơn nhất và cái chung có thể chuyển hóa cho nhau Đây là chuyển hóa

của các mặt đối lập trong một sự vật Sự chuyển hóa này phản ánh quá trình vận động đa dạng của các kết cấu vật chất trong thế giới

Quá trình chuyển hóa cái đơn nhất thành cái chung thể hiện quá trình phát triển biện chứng của sự vật Ngược lại sự chuyển hóa cái chung thành cái đơn nhất chỉ ra sự thoái bộ của một sự vật, hiện tượng trong quá trình tồn tại của chúng

Trên cơ sở nguyên lý về mối liên hệ giữa cái riêng và cái chung, ta đã đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam một cách thích hợp,

cố gắng theo kip tốc độ tăng trưởng của các nước trên thế giới, tăng cường cơ sở vật chất cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

PHẦN II PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM TRÊN CƠ SỞ

NGUYÊN LÝ VỀ CÁI CHUNG VÀ CÁI RIÊNG 2.1 Khái niệm kinh tế thị trường

Theo David Begg, thị trường "là sự biểu hiện thu gọn của quá trình mà thông qua đó các quyết định của các gia đình về tiêu dùng các mặt hàng nào, các quyết định của các công ty về sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và cái quyết định của người công nhân về việc làm bao lâu, cho ai đều được dung hòa bằng sự điều chỉnh giá cả" Ta cũng có thể định nghĩa thị trường là nơi diễn ra hoạt động mua bán hàng hóa, nơi cung gặp cầu

Kinh tế thị trường là một hệ thống tự điều chỉnh nền kinh tế, bảo đảm có năng suất, chất lượng và hiệu quả cao; dư thừa và phong phú hàng hoá; dịch vụ được mở rộng và coi như hàng hoá thị trường; năng động, luôn luôn đổi

mới mặt hàng, công nghệ và thị trường Đó là một nền kinh tế hoạt động theo cơ chế thị trường, với những đặc trưng cơ bản như: phát triển kinh tế hàng hoá, mở rộng thị trường, tự do kinh doanh, tự do thương mại, tự định giá cả, đa dạng hoá sở hữu, phân phối do quan hệ cung- cầu

2.2 Cái chung và cái riêng nhìn dưới vấn đề kinh tế Việt Nam và kinh

tế thế giới.

Xét về mối quan hệ kinh tế đối ngoại ta thấy nền kinh tế nước ta đang hòa nhập với nền kinh tế thị trường thế giới, sự giao lưu về hàng hoá, dịch vụ và đầu

tư trực tiếp của nước ngoài làm cho sự vận động của nền kinh tế nước ta gần gũi hơn với nền kinh tế thị trường thế giới Tương quan giá cả của các loại hàng hoá trong nước gần gũi hơn với tương quan giá cả hàng hoá quốc tế Thị trường trong nước gắn liền với thị trương thế giới Nền Kinh tế Việt Nam là một bộ phận của nền kinh tế thế giới Chính điều này tạo nên một chỉnh thể hoàn chỉnh của nền kinh tế thế giới

Xu hướng chung phát triển kinh tế của thế giới là sự phát triển kinh tế của mỗi nước không thể tách rời sự phát triển và hoà nhập quốc tế, sự cạnh tranh giữa các quốc gia đã thay đổi hẳn về chất, không còn là dân số đông, vũ khí nhiều, quân đội mạnh mà là tiềm lực kinh tế Mục đích của các chính sách, của các quốc gia là tạo được nhiều của cải vật chất trong quốc gia của mình, là tốc độ

phát triển kinh tế cao, đời sống nhân dân được cải thiện, thất nghiệp thấp Tiềm lực kinh tế đã trở thành thước đo chủ yếu, vai trò và sức mạnh của mỗi dân tộc,

là công cụ chủ yếu để bảo vệ uy tín và duy trì sức mạnh của các đảng cầm quyền

Nhận diện được cái chung và cái riêng nhìn dưới vấn đề kinh tế Việt Nam

và kinh tế thế giới từ đó tà thấy được tầm quan trọng của việc phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam Với tư cách là một bộ phận của nền kinh tế thế giới thì việc tiếp thu những đặc trưng cơ bản những nét chung trong tổng thể đó để hoàn thiện nền kinh tế Việt Nam là tất yếu Tuy nhiên ta không được phép chỉ tiếp thu một cách hình thức mà phải tiếp thu có chọn lọc cho phù hợp với điều kiện đất nước Phải giữ được nhưng nét đặc trưng riêng tức là phải bảo tồn cái đơn nhất của kinh tế Việt Nam từ đó còn phải xây dựng một nền kinh tế thị trường mới về chất, thể hiện sự phát triển

2.3 Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay và một số giải pháp.

Trước hết, nền kinh tế nước ta là nền kinh tế thị trường, nên nó tuân theo mọi quy luật của kinh tế thị trường: quy luật cung- cầu, quy luật giá trị thặng dư, quy luật lưu thông tiền tệ

Nền kinh tế thị trường nước ta hiện nay cũng tuân theo xu hướng chung phát triển kinh tế thế giới là sự phát triển kinh tế của mỗi nước không thể tách rời sự phát triển và hoà nhập quốc tế, tiến tới hoà nhập thành một thị trường chung trên toàn thế giới Tương quan giá cả của các loại hàng hoá trong nước cũng ngày càng gần gũi hơn với tương quan giá cả hàng hoá quốc tế

Nếu trong chủ nghĩa tư bản hiện đại, kinh tế thị trường đặt dưới sự quản lý của nhà nước tư sản độc quyền vì lợi ích của giai cấp tư sản, thì trong nền kinh tế thị trường nằm dưới sự quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa nhằm phục vụ lợi ích của nhân dân, góp phần thực hiện mục tiêu giải phóng con người, và vì con người

Để thực hiện mục tiêu đó, phải tìm kiếm nhiều giải pháp, không giản đơn chỉ xem xét quan hệ sở hữu mà là giải quyết đồng bộ từ vấn đề sở hữu, quản lý, phân phối; tìm động lực cho sự phát triển trên cơ sở xây dựng vật chất- kỹ thuật cho xã hội mới, là quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, biến nước ta từ một nước nông nghiệp lạc hậu thành một nước có nền kinh tế phát triển Đường lối phát triển đó đã

được Đảng ta chỉ rõ: Xây dựng kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa; luôn giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong quả trình đổi mới, kết hợp với sự kiên định về mục tiêu, nguyên tắc và linh hoạt trong giải pháp

Chúng ta không coi kinh tế thị trường là mục tiêu mà chỉ là một công cụ, giải pháp, phương tiện để phát triển lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế phục vụ lợi ích của đa số nhân dân lao động, nhằm mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh Cùng với việc sử dụng động lực của kinh tế thị trường, ngay từ đầu, Đảng ta chủ trương phát triển lực lượng sản xuất phải đi đôi với xây dựng quan

hệ sản xuất, đặc biệt là những yếu kém về quản lý và phân phối, xây dựng quan hệ con người với con người, một xã hội giàu tình thương và lòng nhân ái; tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với xoá đói giảm nghèo, làm cho thị trường mang tính nhân văn hơn

Trong quá trình phát triển, kinh tế nhà nước được chọn lọc, sắp xếp lại, khẳng định hợp lý phạm vi cần nắm giữ, nắm lấy những mạch máu chủ yếu làm đội quân chủ lực trong xây dựng và điều tiết kinh tế, làm nòng cốt hướng dẫn các thành phần kinh tế khác hoạt động đúng hướng

Xuất phát điểm của nền kinh tế nước ta là một nền sản xuất nhỏ, lạc hậu, trong đó nông nghiệp chiếm vai trò chủ chốt (chiếm 75% dân số) nhưng lại tồn tại phương thức sản xuất với trình độ thấp "con trâu đi trước cái cày theo sau" Ngoài

ra, nước ta mới chỉ bước vào xây dựng kinh tế thị trường trong vài năm gần đây nên chưa có nhiều kinh nghiệm quản lý Do vậy mà ta cần có thời gian làm quen, học hỏi kinh nghiệm của nước ngoài trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là quản lý và phát triển kinh tế

Thị trường nước ta vẫn còn nhỏ hẹp, sơ khai, còn những rối loạn và nhiều yếu tố tự phát Ngoài ra thị trường ở nước ta vẫn chưa đầy đủ, nhiều hình thức thị trường còn thiếu hoặc mới chỉ ở dạng manh nha như thị trường tiền tệ, thị trường vốn, thị trường sức lao động , nên chưa thể thực sự hoà nhập với thị trường thế giới

Quan tâm đến các vấn đề chính sách xã hội, bù đắp những tổn thất cho những người, gia đình có công với cách mạng, thành lập những làng tình thương giúp đỡ nhiều người không nơi nương tựa , kiểm soát, giảm thiểu những mặt tiêu

cực so kinh tế thị trường gây ra; đó là những biện pháp giảm khuyết tật xã hội của kinh tế thị trường mà nhà nước ta đã thực hiện Nhờ đó, nhà nước không còn là "kẻ gác cổng trung thành cho sở hữu tư nhân" mà đã trở thành một lực lượng quan trọng trong việc điều tiết xã hội, khống chế khuyết tật xã hội

Kinh tế thị trường nước ta hiện nay được đánh giá là chậm so với thế giới hàng thế kỷ Muốn đuổi kịp tốc độ phát triển, cơ sở vật chất của các nước phát triển trên thế giới ta không thể đi tuần tự từ kinh tế thị trường tự do sang kinh tế thị trường hiện đại như là hướng phát triển kinh tế thị trường chung của toàn thế giới

mà phải chọn cách "đi tắt" sang kinh tế thị trường hiện đại Nhưng muốn "đi tắt" được như vậy đòi hỏi ta phải chấp nhận những thách thức rất gay gắt, và sự nỗ lực ghê gớm Ta "đón đầu", áp dụng những tiến bộ mới của khoa học kỹ thuật nhân loại vào sản xuất, đẩy mạnh năng suất lao động cả về số lượng và chất lượng Điều này đòi hỏi ta phải đào tạo được "lớp người mới", quen thuộc với khoa học kỹ thuật, không cảm thấy lạ lẫm với những máy móc hiện đại, đòi hỏi người lao động phải có trình độ cao Để đáp ứng yêu cầu đó, ta phải đẩy mạnh phát triển khoa học, giáo dục đào tạo, cũng như có những chính sách phát hiện, nuôi dưỡng và giữ gìn nhân tài, tránh hiện tượng chảy máu chất xám

Nước ta có vị trí vô cùng thuận lợi, đồng thời lại có nhiều danh lam thắng cảnh đẹp được thế giới công nhận Do đó, điều kiện để phát triển giao thông vận tải và du lịch là rất lớn Và một yêu cầu nữa cho công cuộc phát triển kinh tế ở nước ta: phải đẩy mạnh phát triển du lịch sao cho tương xứng với tiềm năng của mình, tích cực thu ngoại

tệ từ ngành du lịch để phát triển chính bản thân ngành cùng nhiều ngành nghề khác trong nền kinh tế

Hiện nay, sự quản lý bằng pháp luật của ta vẫn còn nhiều sơ hở, tạo điều kiện cho tội phạm kinh tế phát triển Do đó yêu cầu đặt ra là phải thiết lập luật pháp chặt chẽ, dần đưa con người tới hành động tự giác tuân theo pháp luật, sông văn minh,

có văn hóa, và tạo một môi trường cạnh tranh công bằng, lạnh mạnh, có trật tự cho các chủ thể kinh doanh Nền kinh tế có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và có sự quản lý của nhà nước sao cho vừa đảm bảo phát triển kinh tế vừa đảm bảo phát triển xã hội và con người, giảm thiểu những khuyết tật xã hội mà kinh tế thị trường mang lại