Bộ luật Hàng hải Việt Nam Căn cứ vào Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 đã được sửa đổi, bổ sung theo Nghị quyết số 512001QH10 ngày 25 tháng 12 năm 2001 của Quốc hội khoá X, kỳ họp thứ 10; Bộ luật này quy định về hàng hải. Chương I Những quy định chung Điều 1. Phạm vi điều chỉnh 1. Bộ luật này quy định về hoạt động hàng hải, bao gồm các quy định về tàu biển, thuyền bộ, cảng biển, luồng hàng hải, vận tải biển, an toàn hàng hải, an ninh hàng hải, phòng ngừa ô nhiễm môi trường và các hoạt động khác liên quan đến việc sử dụng tàu biển vào mục đích kinh tế, văn hoá, xã hội, thể thao, công vụ và nghiên cứu khoa học. Hi vọng tài liệu sẽ cung cấp kiến thức cho các bạn.
Trang 1TỔN THẤT CHUNG VÀ TỔN THẤT RIÊNG
(GENERAL/PARTICULAR AVERAGE)
I Tổn thất chung:
Tổn thất chung là những thiệt hại sẩy ra do những chi phí hoặc hy sinh đặc biệt được tiến hành một cách hữu
ý và hợp lý nhằm mục đích cứu tàu, hàng hoá và cước phí trong một hành trình chung trên biển khỏi sự nguy hiểm chung đối với chúng
Quy tắc A của York-Antwerp (1974 & 1950): Tổn thất chung là hậu quả trực tiếp của hành động tổn thất chung (hành động gây ra tổn thất chung)
Khi nào có hành động tổn thất chung? “Có hành động tổn thất chung khi và chỉ khi nào có một sự hy sinh hay chi phí bất thường nào đó, do việc làm có chủ ý và hợp lý vì an toàn chung nhằm mục đích bảo vệ tài sản trong một cuộc hành trình trên biển khỏi bị nguy hiểm” Như vậy khi xác định tổn thất chung phải căn cứ vào các yếu tố sau đây:
1. Các đặc trưng của tổn thất chung:
- Phải có một sự hy sinh hay chi phí bất thường (extraordinary) (nghĩa là nếu trong hành trình diễn biến bình thường thì không có hành động tổn thất chung)
- Việc làm có chủ ý và hợp lý vì an toàn chung, nghĩa là hành động có lựa chọn trước, tìm những biện pháp tốt nhất, đỡ tốn kém nhất thì mới được thừa nhận là hợp lý
Ví dụ: Tàu gặp thời tiết xấu, nên tàu có nguy cơ đâm vào đá ngầm, do đó thuyền trưởng có ý định đưa tàu vào cạn Hoặc tàu mắc cạn thì chọn phương pháp đưa tàu
ra cạn (khi áp dụng nhiều phương pháp, chỉ chấp nhận một phương pháp hợp lý)
- Mục đích của hành động là bảo vệ tài sản chung trong cuộc hành trình chung trên biển khỏi bị nguy hiểm, nghĩa là cứu toàn bộ tài sản bị đe doạ (tàu và hàng)
- Nguy cơ xẩy ra phải có thật trong thực tế (peril must be real) Nguy cơ đó có thể dẫn đến tổn thất toàn bộ và trực tiếp đe doạ các quyền lợi chung
2. Các dạng tổn thất chung:
Tổn thất chung có thể có các dạng sau đây:
2.1 Hy sinh tổn thất chung: Đó là sự hy sinh một phần tài
sản để cứu những tài sản còn lại
2.1.1 Hư hỏng cho tàu hay hàng hoá do tàu bị mắc cạn cố
ý, tàu bị nước chảy vào do phải chữa cháy, do vứt hàng khi gặp bão
2.1.2 Thiệt hại về máy móc, nồi hơi do hành động cứu cạn
trong hoàn cảnh hiểm nghèo
Trang 22.1.3 Vật liệu, đồ dùng dự trữ của tàu đốt làm nhiên
liệu…
2.2 Chí phí tổn thất chung: là những chi phí liên quan đến ahd
tổn thất chung, bao gồm:
2.2.1 Tiền công cứu hộ: (Theo quy định của luật mới
1974-chỉ cứu được riêng hàng hoá thì không công nhận) 2.2.2 Chi phí làm nhẹ tàu khi cứu cạn và khi tổn thất xẩy ra 2.2.3 Chi phí tại cảng lánh nạn
2.2.4 Chi phí duy trì thuyền viên và các chi phí trong việc đua
tàu vào tại cảng lánh nạn: các chi phí về an toàn chung (tiền lương, chi phí duy trì thay thế, nhiên liệu tiêu thụ…) Nếu tàu đã sẵn sàng mà chủ tàu cố ý kéo dài thêm một số ngày để kiếm lơì thì chi phí những ngày đó không được tính vào tổn thất chung
2.2.5 Chi phí cho tàu sửa chữa tạm thời: Mục đích là làm cho
tàu nhanh chóng hành trình, nhưng chủ tàu phải chứng minh là vì an toàn chung
2.2.6 Tiền bồi thường hàng hoá bị hư hại, mất mát do hy
sinh
3. Các bước giải quyết tổn thất chung:
3.1 Những việc cần làm của Thuyền trưởng: Báo cáo cho
chủ tàu các thông tin :
- Chi tiết về những việc cần làm để cứu tài sản chung, tàu tự cứu hay cứu hộ, các việc cần làm để tàu có thể đến bến an toàn
- Toàn bộ khoảng thời gian và chi phí dự đoán tại cảng lánh nạn
- Mức độ và nguyên nhân tổn thất đối với tàu, những sửa chữa cần thiết tạm thời hay phải lên đà, hay phải dỡ hàng
- Khối lượng ước tính, trị giá và nguyên nhân của số hàng hoá bị dỡ
- Cần tuân theo những yêu cầu của giám định viên về tàu và hàng về những hành động cần thiết
- Số liệu hàng hoá trên tàu vào thời ìểm xẩy ra sự cố
- Số liệu về tổn thất đối với hàng hoá
- Trường hợp tàu từ bỏ hành trìnnh (do sửa chữa tàu) thì phương tiện để gữi tiếp hàng hoặc khả năng bán hàng tại cảng lánh nạn như thế nào
- Chi phí ước tính đã chi hoặc sẽ phải chi như chi phí cứu hộ (nếu có) cảng phhí, phí dỡ hàng, chuyển tải…
3.2 Về phía chủ tàu:
- Chỉ định giám định viên: Khi có tổn thất chung, chủ tàu phải thông báo ngay cho người bảo hiểm tàu để nhân sự chỉ dẫn của họ đồng thời phải thông báo cho chủ hàng biết Chủ tàu chỉ định giám định viên để
Trang 3giám định sự cố Giám định tàu thì thường bảo hiểm chỉ định, còn giám định hàng thì tàu (đại diện) chỉ định
- Ký kết hợp đồng cứu hộ
- Có trách nhiệm chăm sóc hàng hoá: Chủ tàu có trách nhiệm chăm sóc hàng hoá với tư cách là người thay mặt các quyền lợi chung và có quyền quyết định trong các việc: chuyển tải, dỡ hàng, tái xếp hàng, tái chế…
- Tuyên bố tổn thất chung: Nếu như có hành động tổn thất chung thì sẽ có tổn thất chung, dù là tổn thất chung đó có được tuyên bố hay không, trong thực hành, tuyên bố tổn thất chung không có nghĩa gì hơn ngoài quyết định của chủ tàu nhằm buộc các bên liên quan tới hàng hoá nộp bảo lãnh tổn thất chung Đó là biện pháp phòng ngừa , đặc biệt là khi tổn thất chung xẩy ra sát nút với thơì điểm giao hàng tại cảng đích phải tuyên bố trước khi giao hànng và trước khi tuyên bố chủ tàu phải xác định được rằng việc tuyên bố tổn thất chung là hợp lý
- Yêu cầu bảo lãnh tổn thất chung: Việc đòi bảo lãnh tổn thất chung do chủ tàu quyết định Tuỳ từng trường hợp cụ thể mà có những yêu cầu bảo lãnh khác nhau Hình thức bảo lãnh:
o Người nhận hàng ký giấy bảo lãnh tổn thất chung theo mẫu Lloyd’s trước khi nhận hàng nếu chi phí tổn thất không lớn
o Chủ hànng ký cược tổn thất chung (GA deposit) vào ngân hàng có tín nhiệm (Đối với tổn thất lớn)
- Chuẩn bị những chứng từ cho tính toán tổn thất chung: Chủ tàu thu thập các giấy tờ sau đây gửi cho chuyên gia phân bổ tổn thất chung, bao gồm:
o Kháng nghị hàng hải, trích sao nhật ký boong, máy
o Hợp đồng thuê tàu, lược khai hàng hoá và B/L
o Chứng từ về trị giá của tàu, bảo hiểm đơn về thân, máy tàu
o Hoá đơn thu cước
o Biên bản giám định tàu và hàng hoá, giám định phí và các chi phí liên quan
o Hoá đơn sửa chữa tổn thất tàu
o Các biên lai thu cảng phí, đại lý phí, mua dầu, lương…
o Chi phí xếp dỡ hàng làm nổi lại tàu hoặc xê dịch hàng hoá
o Các chi phí ở cảng lánh nạn
Trang 4o Hợp đồng cứu hộ và chi phí
o Bảo đảm tổn thất chung
o Hoá đơn mua hàng, phí bảo hiểm hàng và các khiếu nại về hàng hoá
o Chi phí thuê chuyên gia
4. Tính toán tổn thất chung:
Tính toán tổn thất chung thường bao gồm các bước sau đây:
Bước 1:
Xác định giá trị tổn thất chung (A): Bao gồm giá trị tài
sản và chi phí hy sinh do hành động tổn thất chung và tổn thất riêng
Bước 2:
Xác định giá trị chịu phân bổ tổn thất (B): Đó chính là
giá trị tài sản có trên tàu của tất cả các quyền lợi trước khi có tổn thất chung Những tài sản bị mất mát, hư hại thuộc tổn thất riêng xẩy ra trước tổn thất chung sẽ không tính vào giá trị phân bổ, nhưng nếu tổn thất riêng xẩy ra sau tổn thất chung thì vẫn tính Giá trị chịu phân bổ = Giá trị con tàu, hàng hoá (trước tổn thất chung)
+ Chi phí tổn thất chung
- Giá trị tổn thất riêng trước tổn thất chung
Hoặc: (Cho một chuyến nào đó)
Giá trị chịu phân bổ = Giá trị của tàu và hàng hoá khi về bến
+ Giá trị tài sản đã hy sinh và chi phí tổn thất chung
+ Giá trị tổn thất riêng xẩy ra sau tổn thất chung
Bước 3:
Tính tỷ lệ phân bổ tổn thất chung (C):
Tỷ lệ phân bổ tổn thất chung = A/Bx 100
Bước 4:
Tính số tiền đóng góp tổn thất chung của các bên (D):
Số tiền đóng góp tổn thất chung = Giá trị chịu phân bổ tổn thất chung của từng quyền lợi x Tỷ lệ phân bổ tổn thất chung
Số tiền đóng góp tổn thất chung = B x C
Bước 5:
Tính kết quả cân bằng thanh toán
Số tiền thu về hay phải bỏ ra sau khi đóng góp tổn thất chung = Số tiền đóng góp tổn thất chung - Giá trị tài sản hay chi phí tự bỏ ra trong tổn thất chung
Ví dụ:
Trang 5Một tàu chuyên chở 10.000 tấn hàng trị giá 1.379.310 USD, theo thoả thuận cước vận chuyển là 250.000USD Khi gặp sự cố mắc cạn cố ý do thời tiết xấu, thuyền trưởng đã tuyên bố tổn thất chung Hãy tính toán phân bổ tổn thất chung số tiền mà các bên đóng góp Giá trị tàu là 1.756.000USD
_ Phía tàu : Tổn thất thân tàu : 105.000 USD
Sửa chữa : 55.000 USD Tàu lai : 2.000 USD Hoa tiêu : 700 USD
- Phía hàng: Tổn thất : 67.000 USD
Chi phí bốc xếp : 15.000 USD Chi phí chuyển tải : 12.000 USD
- Cước: Tổn thất : 12.500 USD
Tính:
Bước 1: Giá trị tổn thất chung
1 Tàu: 105.000 + 55.000 + 2.000 + 700 = 162.700 USD
2 Hàng: 67.000 + 15.000 + 12.000 = 94.000 USD
3 Cước: 12.500 USD
A = 269.200 USD Bước 2: Giá trị chịu phân bổ tổn thất chung:
1 Tàu: 162.700 + 1.756.000 = 1.918.700 USD
2 Hàng: 94.000 + 1.379.310 = 1.473.310 USD
3 Cước: 250.000 + 12.500 = 262.500 USD
B = 3.654.510 USD Bước 3: Tỷ lệ phân bổ tổn thất chung:
Tỷ lệ phân bổ tổn thất chung = == 7,366%
Bước 4: Đóng góp tổn thất chung:
1 Tàu: 1.918.700 x 7,366 = 141.331.442 USD
2 Hàng: 1.473.310 x 7,366 = 108.524.146 USD
3 Cước: 262.500 x 7,366 = 19.335.750 USD
Tổng =269.191.238 USD Bước 5: cân bằng thanh toán
Tổn thất Đóng góp Thu Đóng góp
1 Tàu: 162.700 USD 141.331.442 USD 21.368.558 USD
-2 Hàng: 94.000 USD108.524.146 USD 14.524.146
3 Cước 12.500 USD19.335.75 USD 6.835.75 Nếu tàu chịu cước thì:
1 Tàu: 175.200 USD 160.667.192 USD 14.532.808 USD
2.Hàng 94.00 USD 108.524.146 USD 14.352.808 (Một ví dụ khác: Một tàu bị mắc cạn, trong khi ra cạn tàu bị hư hỏng 15.000 USD, hàng phải vứt xuống biển trị giá 30.000USD Cước mất 10.000USD Giá trị tàu sau khi ra cạn
Trang 6185.000USD Giá trị hàng 120.000 USD Cước còn 40.000USD Tính phhần đóng góp của mỗi bên Trả lời: Tàu đóng góp 12.500 USD, Hàng nhận 9.375 USD, cước nhận 3.125 USD).
5 Ý nghĩa của tổn thất chung:
Những chi phí, hy sinh tổn thất chung là những chi phí hy sinh vì quyền lợi chung của tất cả các bên, và những khoản chi phí này thường có giá trị rất lớn Vì vậy nếu để một bên phải gánh chịu là điều vô lý, không công bằng Người vận chuyển đặc biệt quan tâm đến sự phân chia tổn thất chung, vì trong phần lớn các vụ xẩy ra tổn thất chung thì chi phí, hy sinh tổn thất chung là của người vận chuyển
Các tai nạn đòi hỏi sự cần thiết cứu tàu và hàng thường làm cho tàu hư hỏng nặng nề và làm mất giá trị của tàu dù tàu đã sửa chữa Trong các trường hợp đó các chi phí tổn thất chung được sử dụng với mục đích cứu hàng hơn là cứu tàu Do đó nếu không đem phân chia chi phí hy sinh tổn thất chung này thì không hợp lý, dẫn đến chủ tàu, người vận chuyển chỉ lo bảo vệ quyền lợi của mình, thì chủ hàng sẽ có nguy cơ thiệt hại lớn hơn Vì vậy tổn thất chung là quyền lợi của hai bên
II Tổn thất riêng:
Tất cả những chi phí và thiệt hại gây ra cho tàu, hàng hoá, cước phí mà thiếu một trong những dấu hiệu đặc trưng của tổn thất chung thì đều được xem là tổn thất riêng Tổn thất riêng thì không được mang phân bổ cho tàu, hàng, cước phí mà tổn thất gây ra cho ai thì bên đó chịu
Ví dụ:
- Hàng hoá bị vứt xuống biển do không đảm bảo đúng quy cách vận chuyển bằng đường biển
- Hàng hoá, trang bị của tàu, tàu bị lửa làm cháy
- Những thiệt hại do máy làm việc quá tải khi tàu đang
ở trạng thái nổi
- Những chi phí và thiệt hại cho tàu và hàng hoá do phải kéo dài chuyến đi vì tàu không có hàng, vì thời tiết xấu phải làm hàng chậm