Đề tài “Vai trò của người phụ nữ trong gia đình đô thị hiện nay ” một mặt đưa ra những công việc mà người phụ nữ phải làm trong giađình và tham gia hoạt động xã hội, mặt khác thông qua đ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN
Ngành : 100210
Giáo viên hướng dẫn : Th.S Lê Phú Sinh viên thực hiện : Bùi thị Hồng Vân
Hà Nội, 11 - 2002
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Gia đình là sự phản ánh đời sống tinh thần của xã hội trong đó cácthành viên cùng lao động, học tập, yêu thương, bình đẳng và dân chủ,quan tâm, chăm sóc nhau cùng tiến bộ Chính vì vậy, nhiệm vụ củangười phụ nữ rất nặng nề với vị trí và vai trò đặc biệt của mình trong gia
đình Đề tài “Vai trò của người phụ nữ trong gia đình đô thị hiện nay ”
một mặt đưa ra những công việc mà người phụ nữ phải làm trong giađình và tham gia hoạt động xã hội, mặt khác thông qua đó để thấy đượcnhững vất vả mà họ phải gánh chịu
Trong thời gian nghiên cứu, đề tài không thể tránh khỏi nhữngthiếu sót nên tôi rất mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của thầy cô giáo
và các bạn đồng nghiệp
Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của thầy giáo Lê Văn Phú.Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa và các bạn bè đãgiúp tôi hoàn thành khoá luận
Xin chân thành cảm ơn
1
Trang 34 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 9
1- Người phụ nữ vẫn giữ vai trò chính trong việc nội
trợ, chăm sóc con cái
21
2- Người phụ nữ đã có thể tham gia bàn bạc, quyết
định các việc chi tiêu trong gia đình cùng ngườichồng
31
3- Người phụ nữ ngày càng có xu hướng tích cực
tham gia các hoạt động bên ngoài xã hội để nângcao vai trò của mình
Trang 4PHẦN I - MỞ ĐẦU1- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Gia đình là một tế bào của xã hội Một gia đình hạnh phúc, ấm no
sẽ là nền tảng tốt cho sự phát triển của toàn xã hội Có thể nói trong giađình thì người phụ nữ luôn có một vai trò quan trọng Từ việc nội trợ,chăm lo giáo dục con cái… tất cả đều cần đến bàn tay của người phụ
nữ Ngày xưa vai trò của người phụ nữ chỉ là nội trợ, nuôi dạy con cái
mà không tham gia vào các hoạt động xã hội bởi đã có người chồng là
“trụ cột gia đình” lo Còn ngày nay khi mà đất nước trong thời kỳ côngnghiệp hoá và hiện đại hoá thì họ đã được khuyến khích tham gia vàocác lĩnh vực của đời sống xã hội Người phụ nữ ngày nay không chỉ lonội trợ, giáo dục con cái mà còn lao động sản xuất, có mặt trong cáchoạt động xã hội Chính vì vậy mà vai trò của người phụ nữ ngày càngđược nâng cao cả ở trong gia đình và bên ngoài xã hội Họ không chỉtham gia các hoạt động của xã hội để ngày càng trở nên bình đẳng vớinam giới không ngừng nâng cao vị thế xã hội của mình
Trong thời kỳ đất nước chiến tranh có biết bao cô gái thanh niênxung phong đã hi sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, và còn biết bao người vợmất chồng, những bà mẹ mất con… Nhắc lại quá khứ để chúng ta thấyrằng người phụ nữ có vai trò quan trọng trong đời sống như thế đó Họsẵn sàng hy sinh tuổi trẻ, chịu đựng nỗi đau mất chồng, mất con vì tự
do của dân tộc Việt Nam Chính vì vậy mà phụ nữ Việt Nam đã đượcChủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá rất cao : “Non sông gấm vóc Việt Nam,
do phụ nữ, trẻ cũng như già, ra sức dệt thêu mà thêm tốt đẹp rực rỡ”(1)
và “nhân dân ta rất biết ơn các bà mẹ ở cả hai miền Nam - Bắc đã hysinh đẻ và nuôi dạy những thế hệ anh hùng của nước ta”(2) Trong khángchiến chống Mỹ, Người đã phong tặng phụ nữ Việt Nam tám chữ vàng
“Phụ nữ Việt Nam dũng cảm, đảmđang, chống Mỹ, cứu nước” Tuyên(1) (2) (3) Gia đình và người phụ nữ.
3
Trang 5ngôn độc lập mở ra một kỷ nguyên mới cho toàn dân tộc Việt Nam, chophụ nữ Việt Nam Sự nghiệp giải phóng phụ nữ đã bước sang một trongmới với đầy triển vọng và thành tựu “Lực lượng phụ nữ là một lựclượng rất trọng yếu Nếu quảng đại quần chúng phụ nữ không tham giavào những cuộc đấu tranh cách mạng thì cách mạng không thể thắng lợiđược” Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam được chính thức thành lập ngày
20 tháng 10 năm 1946, nối tiếp sự nghiệp củả các hội phụ nữ tiền thânvới nhiều tên gọi thích hợp của từng thời kỳ kể từ năm 1930
Tiếp bước quá khứ, phụ nữ ngày nay đang từng bước thể hiện vaitrò của mình trong các lĩnh vực của đời sống Nữ công nhân viên chứcnhà nước là lực lượng nòng cốt của phong trào phụ nữ Việt Nam Họ cómặt ở mọi ngành, trên mọi lĩnh vực kinh tế, khoa học kỹ thuật, văn hoá
xã hội, chiếm 47%(3) lao động trong khu vực Nhà nước, chiếm 51,5%(3)
lao động trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh Các ngành lao động
nữ chiếm số đông như giáo dục, y tế, thương mại, công nghiệp nhẹ… tỉ
lệ là khoảng 60 - 70%(3) Một số lĩnh vực mới phát triển như du lịch,dịch vụ, tài chính, ngân hàng… lao động nữ trên 50%(3) Trongcác hoạtđộng nghiên cứu khoa học, ngoại giao, quản lý Nhà nước, tỉ lệ nữ cũng
có chiều hướng tăng lên, chiếm khoảng 30%(3) Phụ nữ nông dân chiếmkhoảng 70% lao động nữ cả nước, là lực lượng có vai trò đặc biệt quantrọng trong sản xuất nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới Đa số đãtiếp cận và thích nghi với cơ chế mới, biết ứng dụng khoa học kĩ thuật,công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp và thực hiện chuyển dịch cơcấu kinh tế ở nông thôn Những năm gần đây, một số nữ nông dân đãtrở thành nhà doanh nghiệp trong khu vực sản xuất nông nghiệp ở nôngthộ Họ là những người đi đầu của phong trào nữ nông dân trong việcCông nghiệp hoá - Hiện đại hoá nông nghiệp và xây dựng nông thônmới
Trang 6Đội ngũ trí thức tuy số lượng chữ lớn nhưng có vai trò rất quantrọng và đang phát triển về số lượng Tính đến cuối năm 1996 trong độingũ nữ khoa học đã có 237 người được phong Giáo sự, Phó giáo sư, 28tiến sĩ và 1026 PTS Có 3 tập thể và 19 cá nhân dược nhận giải thưởngKovalevskaia Trong đội ngũ sáng tạo văn hoá nghệ thuật, có một lựclượng nhà văn, nhà thơ, nhà báo, hoạ sĩ, nhạc sĩ, diễn viên các loại hìnhnghệ thuật… Nhiều tác phẩm của nữ được giải thưởng, nhiều nữ nghệ sĩđạt danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân, Nghệ sĩ ưu tú
Đặc biệt là trong các ngành dệt, may mặc thì phụ nữ làm chủdoanh nghiệp chiếm tới 80%(3) đã đóng góp đáng kểvào việc tạo ra hàngchục ngàn chỗ làm việc cho phụ nữ, tạo ra những sản phẩm có chấtlượng, đứng vững trên thị trường đang cạnh tranh gay gắt Nhiều phụ
nữ đã đảm nhiệm những chức vụ quan trọng trong các cơ quan lãnh đạoĐảng và Nhà nước Số nữ Đại biểu Quốc hội khoá X (1997) chiếm tỉ lệ30,13%(3) Tất cả những điều này cho thấy rằng Đảng và Nhà nước ta đãkhuyến khích phụ nữ, có những chính sách để nâng cao vai trò củangười phụ nữ khi họ tham gia vào mọi hoạt động của xã hội
Đề tài “Vai trò của người phụ nữ trong gia đình đô thị hiện
nay” nhằm tìm hiểu vị trí, vài trò của người phụ nữ trong các công việc
gia đình hay các hoạt động bên ngoài xã hội, để từ đó có những biệnpháp, có những chính sách phù hợp cho người phụ nữ phát huy đượcphẩm chất, tài năng của mình, góp phần xây dựng gia đình hạnh phúc,
xã hội bình đẳng văn minh
Tác giả hy vọng đề tài này sẽ kịp thời đáp ứng nhu cầu nhận thức
về vai trò người phụ nữ trong sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đạihoá đất nước
2- Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN
2.1- Ý nghĩa lý luận.
5
Trang 7“Vai trò của người phụ nữ trong gia đình đô thị hiện nay” là mộttrong những vấn đề quan trọng của toàn xã hội Người phụ nữ luônđược ví như là “hậu phương vững chắc” cho người chồng, còn nhữngđứa con thì không thể thiếu được bàn tay chăm sóc của người mẹ.Trước đây quan niệm “trọng nam khinh nữ” đã kìm hãm vai trò củangười phụ nữ Họ luôn luôn phải chịu thiệt thòi về nhiều mặt trong cuộcsống Nhà nào cũng phải cố đẻ cho bằng được một cậu con trai màtrước hết là để “Nối dõi tông đường”, sau là để trở thành trụ cột kinh tếtrong gia đình Chính vì quan niệm ấy mà người phụ nữ trước đây chỉquanh quẩn với công việc bếp núc, hầu hạ chồng con Đất nước bướcvào thời kỳ đổi mới, tầm quan trọng của người phụ nữ trong gia đìnhcũng dần dần thay đổi Họ vừa có thể làm tốt công việc nhà lại vừatham gia được các hoạt động bên ngoài xã hội.
Đề tài “Vai trò của người phụ nữ trong giađình đô thị hiện nay”nhằm trình bày một phương thức tiếp cận dựa trên cơ sở triển khai, vậndụng các khái niệm vai trò, gia đình, giới để góp phần làm sáng tỏ việcnghiên cứu vai trò của họ trong bối cảnh xã hội đang có sự chuyển đổi
từ nền kinh tế quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường nhiều thànhphần, định hướng xã hội chủ nghĩa
2.2- Ý nghĩa thực tiễn.
Cùng với sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước thìvai trò của người phụ nữ trong gia đình cũng có những chuyển biến rõrệt Nếu như trước đây người phụ nữ chỉ có biết nội trợ, nuôi dạy concái, hầu hạ chồng thì ngày nay phụ nữ đã tích cực tham gia vào các hoạtđộng của xã hội Nghiên cứu “Vai trò của người phụ nữ trong gia đình
đô thị hiện nay” nhằm góp phần hiểu rõ thực trạng, vị trí, vai trò của họtrong quá trình biến đổi xã hội Cũng từ đó đề tài đưa ra những chínhsách phù hợp nhằm nâng cao vai trò và vị trí của người phụ nữ tronggia đình và ngoài xã hội
Trang 83 MUC TIÊU NGHIÊN CỨU
-Tìm hiểu vai trò của người phụ nữ trong gia đình với những côngviệc cụ thể như nội trợ, chi tiêu, chăm sóc chồng con
-Tìm hiểu sự phân công giữa vợ và chồng trong các công việcchung của gia đình
-Sự tham gia của người phụ nữ vào các hoạt động xã hội để nângcao vị trí, vai trò của mình
4 ĐỐI TƯỢNG, KHÁCH THỂ, PHẠM VI NGHIÊN CỨU
4.1- Đối tượng nghiên cứu.
Vai trò của người phụ nữ trong gia đình đô thị hiện nay
5 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
-Người phụ nữ vẫn giữ vai trò chính trong các công việc nội trợ,chăm sóc con cái
-Người phụ nữ đã có thể tham gia bàn bạc và quyết định việc chitiêu trong gia đình cùng người chồng
-Phụ nữ ngày càng có xu hướng tích cực tham gia các hoạt động
xã hội để nâng cao vai trò của mình
6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
6.1- Phương pháp luận.
6.1.1- Lý thuyết về xã hội hoá.
7
Trang 9Các nhà khoa học đều thống nhất tại một điệm : Xã hội hoá là mộtquá trình, có nghĩa là xã hội hoá có bắt đầu, có diễn biến và có kết thúc.
Nhà xã hội học người Mĩ Neil Smelser đã viết : “Xã hội hoá làquá trình mà trong đó cá nhân học cách thức hành động tương ứng vớivai trò của mình”
Còn Fichter (nhà xã hội học người Mĩ) lại cho rằng : “Xã hội hoá
là một quá trình tương tác giữa người này với người khác, kết quả làmột sự chấp nhận những khuôn mẫu hành động và thích nghi với nhữngkhuôn mẫu hành động đó”
Nhà khoa học người Nga G Andreeva cho rằng : “Xã hội hoá làquá trình hai mặt Một mặt cá nhân tiếp nhận kinh nghiệm xã hội bằngcách thâm nhập vào môi trường xã hội, vào hệ thống các quan hệ xãhội Mặt khác cá nhân tái sản xuất một cách chủ động hệ thống các mốiquan hệ xã hội thông qua chính việc họ tham gia vào các hoạt động xãhội và thâm nhập vào các mối quan hệ xã hội”
Ở đây, trong đề tài này người phụ nữ hoà nhập trong các môitrường xã hội hoá Họ không những hoàn thiện mình mà còn góp phầnxây dựng các chuẩn mực, giá trị trong gia đình và ngoài xã hội
6.1.2- Quan điểm về giới.
Quan điểm giới khẳng định và đánh giá cao vai trò của người phụ
nữ Quan điểm này cho rằng để đạt đến bình đẳng nam nữ cần thay đổi
cơ chế phân công lao động hiện đang quá nhấn mạnh đến mức khác biệt
về giống giữa phụ nữ và nam giới
Vào những năm 1970 người ta đã tìm cách đưa các vấn đề của phụ
nữ vào các chính sách phát triển nhưng nhìn chung, các nhà nghiên cứucũng như các nhà làm chính sách đã không thấy hết được vai trò kinh tế
to lớn của phụ nữ Nhà kinh tế người Đan Mạch là Ester Boserup vớicuốn “Vai trò của người phụ nữ trong phát triển kinh tế” (1970) được
Trang 10coi là người đầu tiên đặt lại vấn đề về cách nhìn nhận vai trò của ngườiphụ nữ Điểm hạn chế của cách tiếp cận này là coi phụ nữ như mộtnhóm đặc thù và những giải pháp được đưa ra cũng là những giải phápđặc thù.
Trong đề tài này quan điểm tiếp cận giới đòi hỏi việc thu nhập cácchỉ số, chỉ báo về mặt định lượng và định tính của nam nữ, cùng với sốliệu tình hình chung hai giới Từ đó sẽ có căn cứ khoa học để phân tích,
so sánh, đánh giá cụ thể, chính xác tình hình nam nữ, chỉ rõ nguyênnhân của thực trạng, phương hướng và biện pháp cụ thể để tạo ra sựtiến bộ cho hai người trong quá trình phát triển của một quốc gia, một
xã hội
6.1.3- Quá trình đô thị hoá
Các nhà khoa học thuộc nhiều bộ môn đã nghiên cứu quá trình đôthị hoá và đưa ra không ít định nghĩa cùng với những đánh giá về quy
mô, tầm quan trọng và dự báo tương lại của quá trình này Trong số đó
có một định nghĩa về quá trình đô thị hoá khá phổ biến và đã từng đượcbiết đến trong một thời gian dài Cơ sở của nó là cách tiếp cận nhânkhẩu học và địa lý kinh tế Theo định nghĩa này, quá trình đô thị hoáchính là “sự di cư từ nông thôn vào thành thị, là sự tập trung ngày càngnhiều dân cư sống trong những vùng lãnh thổ địa lý hạn chế được gọi làcác đô thị” Đó cũng là quá trình gia tăng tỉ lệ dân cư đô thị trong tổng
số dân của một quốc gia Dấu hiệu này nhiều khi được xem là dấu hiệuduy nhất để đánh giá trình độ đô thị hoá của một quốc gia hay một khuvực Để bổ sung, còn có thêm các chỉ báo về số lượng, kiểu loại, quy
mô của mạng lưới các đô thị hiện có
Trong đề tài “Vai trò của người phụ nữ trong gia đình đô thị hiệnnay” thì các gia đình được phỏng vấn đa số là gia đình hạt nhân Điềunày phù hợp với xu thế mới khi mà các gia đình tự có xu hướng tách rờigia đình cha mẹ đẻ tạo lập một cuộc sống riêng Đó chính là những biến
9
Trang 11đổi về chất lượng trong đời sống đô thị và quá trình đô thị hoá Và nhưvậy cùng với quá trình đô thị hoá này thì vai trò của người phụ nữ tronggia đình cũng dần dần biến đổi cho phù hợp với công cuộc đổi mới củađất nước.
Chính họ sẽ là những người phụ nữ hiện đại “Giỏi việc nước, đảmviệc nhà”, tự nâng cao vai trò, vị trí của mình không chỉ trong gia dình
mà cả ngoài xã hội
6.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể.
Phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi : Triển khai nghiên cứu
100 hộ gia đình ngẫu nhiên thuộc quận Hai Bà Trưng, Hà Nội nhằm thuthập thông tin theo yêu cầu và mục đích của cuộc nghiên cứu
Phương pháp phỏng vấn sâu : Tiến hành phỏng vấn 5 người phụ
nữ để tìm hiểu sâu hơn về những vấn đề, khía cạnh mà ta thấy cần thiếttrong cuộc nghiên cứu
Phương pháp quan sát : Kết hợp với các phương pháp khác, trongquá trình nghiên cứu tại địa phương ta có thể quan sát được thái độ, cửchỉ, lời nói, hành động của các khách thể mà ta thấy cần thiết cho cuộcnghiên cứu này
Phương pháp phân tích tài liệu : Dựa vào các tạp chí, những bàibáo, khoá luận, số liệu… để giúp cho ta phân tích, đánh giá được vaitrò của người phụ nữ trong gia đình đô thị hiện nay
7 CÁC KHÁI NIỆM
7.1- Khái niệm về vai trò
Theo ý nghĩa chung nhất thì “Vai trò là một tập hợp các mongđợi, các quyền và những nghĩa vụ được gán cho một địa vị cụ thể màđịa vị là một sự xác định vị trí xã hội trong mộ cơ cấu xã hội”
Trang 12Nhà xã hội học người Mĩ là Broom cho rẳng “Vai trò là cái mà cánhân phải làm” tức là nó xác định các hành vi của con người được xem
là phù hợp hay không phù hợp với một địa vị mà người ta chiếm giữ
Có hai loại vai trò là vai trò hình thức và vai trò cá nhân Vai tròhình thức là vai trò xã hội do quyền lực của vị thế xã hội tạo ra Môhình hành vi của vị thế chỉ giới hạn ở phạm vi quyền lực của vị thế đó
Vai trò cá nhân là vai trò xã hội do uy tín cá nhân tạo ra Uy tín
cá nhân phụ thuộc vào năng lực hành vi xã hội của mỗi cá nhân nó chứađựng những tri thức, kỹ năng lao động, đạo đức, tình cảm, sự đoàn kếtthương yêu lẫn nhau
7.2- Khái niệm về gia đình.
Anguste Comte (nhà Xã hội học người Pháp) coi gia đình là mộtnhóm xã hội cơ bản và quan trọng nhất mang tính lịch sử trong quátrình tiến triển của xã hội
Karl Marx (nhà xã hội học người Đức) cho rằng gia đình là mốiliên hệ, thông qua đó và nhờ đó mà thực hiện việc tái sản xuất conngười và cơ cấu của việc tái sản xuất con người
Hai nhà xã hội học người Mĩ là Burgess và Locke cho rằng “Giađình là một nhóm người đoàn kết với nhau bằng những mối liên hệ hônnhân, huyết thống hoặc nhận con nuôi tạo thành một hộ đơn giản tácđộng lẫn nhau trong vai trò tương ứng của họ, là người chồng, người
mẹ, người vợ, anh em và chị em tạo ra một nền văn hoá chung”
Tác giả người Liên Xô Khar chep lại nói “Gia đình là một hệthống cụ thể lịch sử của các quan hệ qua lại giữa vợ chòng, cha mẹ, concái, là một nhóm xã hội nhỏ mà các thành viên gắn bó với nhau bởi cácquan hệ anh em thân thuộc, bởi cộng đồng sinh hoạt, trách nhiệm, đạođức và sự cần thiết xã hội của nó được ấn định bởi nhu cầu của xã hộitrong việc tái tạo dân số về tinh thần và sức khoẻ”
11
Trang 13Một số nhà khoa học nghiên cứu về gia đình ở Việt Nam chorằng : “Gia đình là một thiết chế xã hội (xét trên quan điểm có sự thừanhận, phê chuẩn của xã hội đối với các quan hệ hôn nhân gia đình)đồng thời cũng là một nhóm nhỏ xã hội, có sự tổ chức nhất định về mặtlịch sử, các thành viên của nhóm gia đình liên hệ với nhau bởi tráchnhiệm qua lại về đạo đức.
Gia đình : Là khái niệm được sử dụng để chỉ một nhóm xã hộihoàn thành trên cơ sở các quan hệ hôn nhân (quan hệ tính giao vào quan
hệ tình cảm) và quan hệ huyết thống nảy sinh từ quan hệ hôn nhân đó(cha mẹ, con cái, ông bà, họ hàng nội ngoại) Gia đình có thể hiểu nhưmột đơn vị xã hội vi mô, nó chịu sự chi phối của xã hội song có tính ổnđinh, độc lập tương đối Nó có quy luật phát triển riêng với tư cách làmột thiết chế xã hội đặc thù Những thành viên gia đình được gắn bóvới nhau về trách nhiệm và quyền lợi kinh tế, văn hoá, tình cảm mộtcách hợp pháp, được nhà nước thừa nhận và bảo vệ
Các khái niệm về gia đình rất đa dạng, dưới góc độ xã hội học giađình có thể được hiểu như sau : Gia đình là một cộng đồng được thiếtchế hoá và hình thành trên cơ sở hôn nhân, trách nhiệm pháp luật vàđạo đức giữa vợ chòng con cái và các thành viên ruột thịt cùng chungsống với nhau trong khoảng thời gian không hạn định
7.3 Khái niệm đô thị.
Đô thị là một điểm dân cư hiện đại, là nơi tập trung những dân cư
có những hoạt động phi nông nghiệp (chiếm 80%), thực hiện các chứcnăng sản xuất công nghiệp, giao thông vận tải, dịch vụ, là nơi tập trungchức năng quản lý hành chính của một địa phương Đó còn là trung tâmchính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học của một vùng lĩnh thổ nhất định
Trang 148 KHUNG LÝ THUYẾT
13
Biến đổi tình hình kinh tế - chính trị - xã hội
Vai trò của người phụ nữ
con cái
Nội trợ
Trang 15PHẦN II - NỘI DUNG
I VÀI NÉT VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
Hà Nội là thủ đô của cả nước, với vị trí là trung tâm văn hoá,chính trị xã hội Hà Nội là nơi tập trung các cơ quan đầu não của Trungương Đảng, Nhà nước, các đoàn thể xã hội, các đại sứ quán của trên
150 nước, các tổ chức quốc tế…
Hiện nay Hà Nội có 7 quận nội thành : Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng,
Ba Đình, Đống Đa, Thanh Xuân, Tây Hồ, Cầu Giấy; có 4 huyện ngoạithành : Gia Lâm, Thanh Trì, Đông Anh, Sóc Sơn chia thành các quậntrung tâm, các quận ven và thị trấn trung tâm huyện Mật độ dân sốtrung bình toàn tp là 2835 người/km2
*Nguồn lao động : Mật độ số dân thành thị ở Hà Nội đứng thứ haisau thành phố Hồ Chí Minh Số dân thành thị chiếm gần 60% dân sốtoàn thành phó Lực lượng cán bộ khoa học kỹ thuật lớn mạnh nhấtnước, nơi đây tập trung các cơ quan khoa học đầu ngành với trên 200viện khoa học, gần 600 trung tâm nghiên cứu và thực nghiệm quốc gia,
có 26 trường đại học và 5 trường cao đẳng với trên 8000 cán bộ giảngdạy nghiên cứu, mỗi năm đào tạo cho đất nước khoảng gần một vạn cán
bộ có trình độ đại học
*Kinh tế : Trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế từ kinh tế tậptrung bao cấp sang nền kinh tế thị trường Hà Nội có tốc độ tăng trưởngkinh tế liên tục và đều đặn trong thời kỳ từ năm 1991 đến nay Trongnhững năm gần đây, Hà Nội được ưu tiên và tập trung đầu tư trên tất cảmọi lĩnh vực cả chiều rộng lẫn chiều sâu Với chính sách đô thị hoá, mởrộng Hà Nội gắn với sự phát triển công nghiệp mở mang các ngành dịch
vụ, xây dựng các cơ sở hạ tầng
Sự tăng trưởng kinh tế Hà Nội trong những năm gần đây đạt ởmức độ cao so với cả nước Thời kỳ 1991 - 1996 GDP tăng bình quân
Trang 1611,7%, GDP bình quân đầu người là 680 USD/năm Giá trị sản lượngcông nghiệp tăng 14,2% năm Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướngtích cực, tỷ trọng công nghiệp tăng lên 32%, nông nghiệp còn 5,1% vàdịch vụ thương mại du lịch tăng 6,9%.
Quận Hai Bà Trưng là một trong những quận tập trung nhiềungười di cư từ nông thôn ra thành phố Diện tích của Quận là 12,8km2,dân số 306,2 nghìn người, mật độ 23921 người/km2.Hiện nay quận cónhiều công trình mới xây dựng đã và đang hình thành trên trục đườngGiải phóng (quốc lộ 1) Một “làng” đại học phía Nam thành phố đã hìnhthành bên cạnh Bộ Giáo dục và đào tạo như các trường Đại học BáchKhoa, Đại học Xây dựng, Đại học Kinh tế quốc dân…
II NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Lịch sử dân tộc Việt Nam ghi nhận từ thời xa xưa, vai trò của giớiphụ nữ Việt Nam trong trách nhiệm công dân và trách nhiệm người mẹnhư một hình tượng ghi đậm dấu ấn được lưu truyền từ thế hệ này sangthế hệ khác, một hình tượng thiêng liêng, hình tượng được tôn thờ.Trong chiến tranh rất nhiều phụ nữ đã tham gia chiến đấu, hy sinh tuổitrẻ và sức lực vì sự độc lập của dân tộc Khó có thể kể hết những vất
vả, gian khổ mà họ phải chịu trong bom lửa đạn, thậm chí những vếtthương còn hằn trên người họ khi trái gió trở trời Sự hy sinh của ngườiphụ nữ là vô cùng to lớn Chẳng thế mà đã có rất nhiều bà mẹ Việt Namđược phong tặng danh hiệu “Bà mẹ Việt Nam anh hùng” vì những đónggóp cho Tổ quốc
Ngày nay phụ nữ chiếm 58%(4) dân số và trên 50%(4) lao động củađất nước Trên diễn đàn chính trị như Quốc hội số đại biểu nữ chiếm26,22% Trong nhiều ngành như nông nghiệp, giáo dục, y tế, côngnghiệp nhẹ, tài chính… phụ nữ cũng luôn chiếm ưu thế từ 50%(4) đến75%(4) Đội ngũ trí thức và lao động kỹ thuật nữ ngày càng tăng lên, họ
15
Trang 17đang có mặt ở nhiều vị trí chính trị, kinh tế trọng yếu của đất nước Đây
là một bước tiến đáng kể về bình đẳng giới, về tạo quyền năng cho phụ
nữ trong xã hội Phụ nữ đã thực sự đóng góp sức mình vào công cuộcxây dựng và phát triển đất nước
Trong gia đình vai trò của người phụ nữ lại càng quan trọng hơnbao giờ hết Phần lớn nhận thức xã hội đều ý thức được vị trí quantrọng của người phụ nữ trong gia đình với thiên chức của người vợ,người mẹ, người quản lý nuôi dưỡng xã hội nhỏ bé nhưng quan trọngbậc nhất là gia đình, điều hoà sự hoà nhập của gia đình mình với cộngđồng xã hội Cho dù hiện nay người phụ nữ có thể đảm đương nhiềutrọng trách ngoài xã hội, có thể điều hành nàh máy, công ty lớn haylãnh đạo những tổ chức xã hội chính trị, có trình độ học vấn cao nhưtiến sĩ, thạc sĩ, đảm đưởng cả trách nhiệm làm kinh tế cho gia đình thì
họ vẫn cần biết tề gia nội trợ, biết nuôi dạy con cái chăm ngoan, biết locho chồng, lo cho sức khoẻ của mình, chăm chút nhan sắc để làm đẹpcho chồng con, cho xã hội Có thể thấy vai trò của người phụ nữ trongmỗi gia đình là vô cùng quan trọng và cần thiết Họ đang ngày càngkhẳng định vị trí của mình trong xã hội và vai trò làm vợ, làm mẹ củamình trong gia đình
Qua khảo sát các hộ gia đình ngẫu nhiên ở tại quận Hai Bà Trưng,
Hà Nội về “Vai trò của người phụ nữ trong gia đình đô thị hiện nay”chúng tôi thu được những kết quả như sau :
1 Người phụ nữ vẫn giữ vai trò chính trong việc nội trợ, chăm
sóc con cái.
Công việc gia đình được đề cập ở đây là một số công việc căn bảncủa mỗi gia đình nhằm hướng vào nuôi dưỡng và chăm sóc các thànhviên trong gia đình Công việc này thường được thực hiện chủ yếutrong phạm vi gia đình và thường do người phụ nữ hoặc những ngườikhông giữ vai trò quan trọng đóng góp kinh tế cho gia đình thực hiện
Trang 18Từ xưa đến nay người ta vẫn thường gọi các việc nội trợ gia đình lànhững việc vặt Mặc dù được đánh giá thấp nhưng qua khảo sát đờisống của các hộ gia đình ta thấy vai trò của công việc gia đình là vôcùng quan trọng và đó là một khối lượng lớn các công việc, tiêu tốnnhiều thời gian và sức lực của người thực hiện.
Bảng 1 - Người giữ vai trò nội trợ chính trong gia đình
Người nội trợ chính Số người Tỷ lệ %
số 70,0% cho ta thấy người phụ nữ luôn có bổn phận phải chăm lo chogia đình, hầu hạ chồng con từ cái ăn, cái mặc Việc nội trợ của ngườiphụ nữ tưởng chừng như đơn giản nhưng thực ra là mất rất nhiều côngsức Nào là mua bán thực phẩm, nấu ăn, giặt giũ, dọn dẹp nhà cửa… đãchiếm một lượng thời gian đáng kể Muốn cho chồng, con được ngonmiệng thì người vợ phải biết được chồng hay con mình thích ăn món ănnào nhất và quan trọng hơn cả là người vợ phải biết nấu ăn ngon thìmới làm cho bữa cơm hấp dẫn Hay như muốn cho chồng, cho con luônluôn được mạnh khoẻ thì nhà cửa lúc nào cũng phải ngăn nắp, gọn
17
Trang 19gàng, sạch sẽ Các công việc này tưởng là không có gì quan trọngnhưng thực ra lại rất cần thiết cho mỗi người phụ nữ trong mỗi giađình Chính vì vậy mà hầu như gia đình nào người nội trợ chính luôn làngười vợ.
2% là con số người chồng giữ vai trò nội trợ chính trong gia đình
Có thể thấy răng tỉ lệ này là quá khiêm tốn Sở dĩ người chồng khôngquan tâm tới việc nội trợ đó là vì họ nghĩ rằng công việc này là củangười vợ, còn vai trò chính của họ là gánh vác kinh tế Từ xưa ngườiđàn ông luôn được coi là trụ cột trong gia đình nên họ chỉ lo kiếm tiềnnuôi vợ con và việc nội trợ thì đã có bàn tay người phụ nữ Vì lẽ đó màtrong 100 người phụ nữ thì đã có tới 83 người trả lời rằng người chồng
là trụ cột kinh tế trong gia đình Qua đây ta có thể thấy quan niệmngười chông lo kinh tế, người vợ lo chăm sóc gia đình và nội trợ làquan niệm có trong xã hội truyền thống nhưng vẫn còn hiển hiện trongcuộc sống ngày nay
Số người trả lời cả hai vợ chồng đều giữ vai trò nội trợ trong giađình là 15% Con số này không phải là lớn nhưng thực sự là một điềuđáng quan tâm trong mỗi gia đình hiện nay Sự nghiệp đất nước đangtừng ngày tác động tới mỗi gia đình, người đàn ông trong mỗi gia đìnhcũng đã chia sẻ, gánh vác việc nội trợ cho người vợ để người vợ ngoàiviệc nội trợ có thêm thời gian hoạt động xã hội Có thể thấy rằng đa sốcác cặp vợ chồng trẻ hiện nay luôn giúp đỡ lẫn nhau trong việc nội trợ.Qua phỏng vấn sâu, chị Quỳnh (25 tuổi, nhân viên văn phòng) cho
biết : “Hai vợ chồng đều đi làm cơ quan nên khi nào chi về muộn thì
đã có anh ấy làm giúp một số việc như đi chợ, dọn dẹp nhà cửa Tuy là việc nhỏ nhưng chị cảm thấy rất vui, thoải mái khi anh ấy cũng biết gánh vác cùng vợ việc nhà Chị cho rằng đây chính là sự bình đẳng trong gia đình”.
Trang 20Còn lại là 13% người khác giư vai trò giúp việc nội trợ trong giađình Người khác ở đây ta có thể hiểu là ông hay bà, hoặc là con cái,hoặc là người giúp việc Nếu là trong gia đình ba thế hệ (gồm có ông
bà, cha mẹ, con cái) thì chuyện người bà hay con cái làm nội trợ khi bố
mẹ đi làm là phổ biến bởi người già ít khi chịu ngồi yên Còn con cáingoài giờ học cũng có thể giúp bà nấu nướng, quét dọn Nều là gia đìnhkhá giả thì thuê người làm để họ đỡ đần việc nhà khi mà cả hai vợchồng đều không có thời gian cho chợ búa cơm nước Hiện nay việcthuê người giúp việc là rất phổ biến trong các gia đình Người giúp việcchủ yếu từ nông thôn nên quan hệ giữa chủ và người làm cũng có nhiềubất cập Chính vì vậy mà công việc nội trợ dù thế nào đi chăng nữa vẫnrất cần bàn tay của người phụ nữ
Việc nội trợ trong mỗi gia đình là khác nhau nhưng nhìn chungcông việc tưởng như đơn giản này lại chiếm khá nhiều thời gian, đặcbiệt là đối với các gia đình khó khăn về kinh tế Bảng số liệu dưới đâycho thấy
19
Trang 21Biểu 2 - Thời gian làm nội trợ trong ngày của người phụ nữ.
Như vậy thời gian làm nội trợ từ 0 - 2 tiếng tỉ lệ là 53%, trên 2 - 4tiếng là 41%, còn trên 4 - 6 tiếng là 6% 53% phụ nữ cho rằng từ 0 - 2tiếng vừa đủ để làm nội trợ, đủ để có một bữa cơm ngon Nhưng quađiều tra nghiên cứu cho thấy trường hợp này chỉ xảy ra đối với các giađình có điều kiện kinh tế Họ có thể mua sắmđầy đủ các dụng cụ giađình như máy giặt, nồi cơm điện, máy hút bụi,… Chính vì vậy nhữngngười phụ nữ trong những gia đình này cảm thấy đỡ vất vả trong côngviệc nội trợ Còn với những gia đình khó khăn hơn thì công việc nội trợchiếm thời gian khá nhiều, trên 4 - 6 tiếng, và có 6% người vợ phải làmviệc vất vả từ chợ búa, cơm nước, giặt giũ, dọn dẹp nhà cửa… Đây làmột tỉ lệ nhỏ nhưng không vì thế mà không đáng quan tâm bởi lẽ phảilàm việc nhiều thì người phụ nữ càng ít có cơ hội tham gia lao động sảnxuất, vui chơi giải trí… Và như thế họ chỉ suốt ngày quanh quẩn vớibếp núc, dọn dẹp mà thiếu đi sự hoà nhập với cuộc sống bên ngoài xãhội Chính vì vậy họ sẽ phải phụ thuộc rất nhiều vào người chồng,không có tiếng nói riêng của chính mình
Số người ~%
100người
~100%
50 75
Trang 22Có 41% cho rằng thời gian làm nội trợ trong ngày là trên 2 - 4tiếng Đây là tỉ lệ không cao nhưng cũng không nhỏ nên có thể coi đó làthời gian phù hợp để làm các công việc nhà Đó cũng là thời gian đủcho mỗi người phụ nữ vừa đảm đương công việc xã hội, vừa lo toan đếnviệc nàh Họ biết dung hoà giữa việc cơ quan với công việc gia đình đểđảm bảo cho mỗi thành viên trong tổ ấm của mình luôn cảm thấy thoảimái.
Tuy công việc nội trợ luôn gắn với vai trò người phụ nữ nhưngtrong gia đình hiện nay, người chồng đã biết giúp đỡ người vợ nhữngcông việc vặt để cho người vợ cảm thấy được sẻ chia
Bảng 3 - Người chồng có giúp đỡ vợ trong việc nội trợ
đỡ vợ Đây có thể coi là một nỗi buồn cho những người vợ không baogiờ nhận được sự chia sẻ của người chồng trong công việc nội trợ Vànhư vậy vốn vất vả người phụ nữ sẽ càng vất vả hơn khi phải vừa locông việc ngoài xã hội, vừa lo công việc gia đình mà không có sự trợgiúp của người chồng Tuy nhiên với tỉ lệ 23% người chồng thườngxuyên giúp đỡ vợ con trong việc nội trợ là con số đáng quan tâm Đâythực sự là những người đàn ông biết chia sẻ với người vợ công việc giađình Việc người chồng thường xuyên giúp đỡ vợ làm nội trợ nằm trong
đa số các gia đỉnh trẻ hiện nay Các gia đình này nhận thức được đã làmột gia đình thì hai vợ chồng nên chia sẻ với nhau mọi công việc,
21
Trang 23không phân biệt việc này của phụ nữ, việc kia của nam giới Có nhưvậy trong gia đình mới có sự bình đẳng giữa vợ và chồng Còn lại 49%
số người chồng thỉnh thoảng giúp đỡ vợ việc nội trợ Số người này cầnđược tiếp tục động viên, khuyến khích Dẫu sao việc người chồng thỉnhthoảng giúp đỡ vợ việc nội trợ cũng sẽ là nguồn động viên người vợ.Trong điều kiện đất nước đang từng ngày đổi mới như hiện nay thì việcngười chồng giúp đỡ vợ nội trợ trong gia đình là điều rất cần đượckhuyến khích và cần được phát huy, góp phần xây dựng sự bình đẳngtrong đời sống gia đình
Bên cạnh việc giữ vai trò nội trợ chính trong gia đình thì người vợcòn phải lo chăm sóc con cái, dạy dỗ chúng
Bảng 4 - Việc chăm sóc, dạy dỗ con cái trong gia đình
Người
tham gia
Chăm sóc con cái (ănuống, sinh hoạt, vuichơi giải trí)
Dạy dỗ con cái (dạy họccho con, họp phụ huynh
Nhìn vào bảng số liệu này ta thấy việc chăm sóc con cái (bao gồm
ăn uống, sinh hoạt, vui chơi giải trí) do người vợ đảm nhiệm chiếm tỉ lệ
là 61%, người chồng là 6%, cả hai vợ chồng cùng chăm sóc con là 32%
và chỉ có 1% tỉ lệ dành cho người khác Rõ ràng là người phụ nữ cũng
có vai trò to lớn trong việc chăm sóc con cái (với 61%) và người chồngchỉ có 6% Điều này cũng thật dễ hiểu bởi người mẹ bao giờ cũng luôngần gũi, quan tâm, lo lắng cho đứa con, theo dõi từng bước trưởngthành của chúng Thiên chức của người phụ nữ là làm vợ, làm mẹ nên
họ hiểu được bổn phận của mình trong gia đình Không những lo cho