Tác động của Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến giảm nghèo giai đoạn 2010 – 2012 và các khuyến nghị chính sách ở Việt Nam giai đoạn hiện nay (LA tiến sĩ)

Tác động của Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến giảm nghèo giai đoạn 2010 – 2012 và các khuyến nghị chính sách ở Việt Nam giai đoạn hiện nay (LA tiến sĩ)Tác động của Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến giảm nghèo giai đoạn 2010 – 2012 và các khuyến nghị chính sách ở Việt Nam giai đoạn hiện nay (LA tiến sĩ)Tác động của Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến giảm nghèo giai đoạn 2010 – 2012 và các khuyến nghị chính sách ở Việt Nam giai đoạn hiện nay (LA tiến sĩ)Tác động của Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến giảm nghèo giai đoạn 2010 – 2012 và các khuyến nghị chính sách ở Việt Nam giai đoạn hiện nay (LA tiến sĩ)Tác động của Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến giảm nghèo giai đoạn 2010 – 2012 và các khuyến nghị chính sách ở Việt Nam giai đoạn hiện nay (LA tiến sĩ)Tác động của Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến giảm nghèo giai đoạn 2010 – 2012 và các khuyến nghị chính sách ở Việt Nam giai đoạn hiện nay (LA tiến sĩ)Tác động của Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến giảm nghèo giai đoạn 2010 – 2012 và các khuyến nghị chính sách ở Việt Nam giai đoạn hiện nay (LA tiến sĩ)Tác động của Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến giảm nghèo giai đoạn 2010 – 2012 và các khuyến nghị chính sách ở Việt Nam giai đoạn hiện nay (LA tiến sĩ)Tác động của Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến giảm nghèo giai đoạn 2010 – 2012 và các khuyến nghị chính sách ở Việt Nam giai đoạn hiện nay (LA tiến sĩ)Tác động của Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến giảm nghèo giai đoạn 2010 – 2012 và các khuyến nghị chính sách ở Việt Nam giai đoạn hiện nay (LA tiến sĩ)

Các k t qu nêu trong Lu n án là trung th c và ch a t ng đ c ai công b trong

b t k công trình nào khác

Tác gi

Nguy n Duy t

L I CAM OAN

DANH M C T VI T T T

CH NG 1 T NG QUAN NGHIÊN C U 1

1.1 Tính c p thi t nghiên c u 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 3

1.2.1 M c tiêu chung 3

1.2.2 M c tiêu c th : 3

1.2.3 Câu h i nghiên c u 4

1.3 Ph m vi và gi i h n c a nghiên c u 4

1.4 Ph ng pháp nghiên c u 5

1.5 T ng quan tình hình nghiên c u v tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo 6

1.5.1 Các nghiên c u ngoài n c 6

1.5.2 Các nghiên c u trong n c 11

1.6 K t c u c a Lu n án 14

CH NG 2 C S LÝ THUY T V TÁC NG C A FDI T I GI M NGHÈO 15

2.1 T ng quan v v n đ u t tr c ti p n c ngoài và vai trò c a v n đ u t tr c ti p n c ngoài t i các n c đang phát tri n 15

2.1.1 Khái ni m v n đ u t tr c ti p n c ngoài 15

2.1.2 Phân lo i v n đ u t tr c ti p n c ngoài 18

2.1.3 Vai trò c a v n đ u t tr c ti p n c ngoài đ i v i các qu c gia đang phát tri n 21

2.1.4 Chính sách đ i v i v n đ u t n c ngoài t i các qu c gia 25

2.1.5 Các chính sách nh m t ng c ng m i liên k t gi a FDI v n n kinh t c a n c ti p nh n v n 31

2.2 Lý thuy t c b n v nghèo và gi m nghèo 32

2.2.1 Các cách ti p c n v nghèo 32

2.2.2 Nguyên nhân gây ra nghèo 35

2.2.3 o l ng và phân tích nghèo 38

2.2.5 Các bi n pháp gi m nghèo 48

2.3 Lý thuy t c b n v tác đ ng c a v n đ u t tr c ti p n c ngoài đ n gi m nghèo 51 2.3.1 Tác đ ng tr c ti p c a FDI t i gi m nghèo 52

2.3.2 Tác đ ng gián ti p c a FDI t i gi m nghèo 53

2.4 Mô hình đánh giá tác đ ng c a đ u t tr c ti p n c ngoài đ n gi m nghèo 58

2.4.1 Các nghiên c u th c nghi m v đánh giá tác đ ng c a FDI đ n gi m nghèo 58

2.4.2 Xây d ng mô hình đánh giá tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo 61

CH NG 3 NGHIÊN C U TH C TR NG TÁC NG C A U T TR C TI P N C NGOÀI T I GI M NGHÈO T I VI T NAM 68

3.1 T ng quan v v n đ u t tr c ti p n c ngoài t i Vi t Nam 68

3.1.1 K t qu thu hút v n đ u t n c ngoài t i Vi t Nam 68

3.1.2 Th c tr ng chính sách v n đ u t tr c ti p n c ngoài t i Vi t Nam 75

3.1.3 Tác đ ng c a v n đ u t n c ngoài t i n n kinh t Vi t Nam 77

3.2 Phân tích th c tr ng gi m nghèo t i Vi t Nam 81

3.2.1 K t qu gi m nghèo chung c a n n kinh t 81

3.2.2 Phân tích th c tr ng gi m nghèo c a lao đ ng trong các ngành kinh t t i Vi t nam 88

3.3 Phân tích đ nh l ng tác đ ng c a FDI đ n gi m nghèo t i Vi t nam 113

3.3.1 Mô hình đánh giá tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo 113

3.3.2 Th o lu n k t qu rút ra t mô hình 116

CH NG 4 CÁC K T LU N VÀ KHUY N NGH CHÍNH SÁCH 128

4.1 Các k t lu n t phân tích th c tr ng và nguyên nhân 128

4.2 M c tiêu gi m nghèo c a VN trong t ng lai và đ nh h ng chính sách 132

4.2.1 M c tiêu 132

4.2.2 i t ng, ph m vi 132

4.2.3 nh h ng chính sách 133

4.3 xu t gi i pháp chính sách nh m t ng c ng tác đ ng c a V n đ u t tr c ti p n c ngoài t i gi m nghèo 136

tr c ti p n c ngoài t i gi m nghèo 136 4.3.2 Các khuy n ngh chính sách nh m t ng c ng tác đ ng gián ti p c a v n đ u t

tr c ti p n c ngoài t i gi m nghèo 140 4.3.3 Các khuy n ngh chính sách chung nh m c i thi n môi tr ng đ u t , thu hút

v n đ u t n c ngoài đi đôi v i gi m nghèo 146 4.4 Các h n ch và h ng nghiên c u ti p theo 149 TÀI LI U THAM KH O 150

B ng 2.1 Các chính sách tác đ ng t i v n đ u t tr c ti p n c ngoài 25

B ng 2.2: Các nhân t nh h ng t i tình tr ng nghèo c a lao đ ng 67

B ng 3.1: u t tr c ti p n c ngoài đ c c p phép th i k 1988 – 2015 68

B ng 3.2: u t tr c ti p n c ngoài t i Vi t Nam theo đ i tác 70

B ng 3.3: u t tr c ti p n c ngoài t i Vi t Nam theo vùng 72

B ng 3.4 u t tr c ti p n c ngoài t i Vi t Nam theo ngành 73

B ng 3.5 u t tr c ti p n c ngoài t i Vi t Nam theo hình th c đ u t 74

B ng 3.6 C c u đ u t Vi t Nam giai đo n 2004 - 2015 77

B ng 3.7 S l ng lao đ ng t i các doanh nghi p 2004 - 2015 79

B ng 3.8: T l nghèo v thu nh p theo chu n qu c gia (%) 81

B ng 3.9: Ch s kho ng cách nghèo theo chi tiêu (%) 84

B ng 3.10: H s GINI theo chi tiêu 85

B ng 3.11: H s GINI theo thu nh p 85

B ng 3.12: Ti p c n các đi u ki n s ng c b n 87

Bang 3.13: Ty lê lao đông ngheo trong cac nganh công nghiêp 2008-2014 (%) 92

Bang 3.14: C câu va t ng tr ng cac nganh, 2004-2015 (%) 93

Bang 3.15: Ty lê lao đông ngheo trong nhom nganh dich vu 94

B ng 3.16: Lao đ ng nghèo phân theo vùng kinh t trong ngành nông lâm nghi p và th y s n (%) 96

Bang 3.17: Ty lê ngheo trong cac nganh phân theo thanh thi va nông thôn (%) 99

B ng 3.18: T ng s n ph m trong n c theo giá th c t phân theo thành ph n kinh t giai đo n 2005 - 2015 (%) 101

B ng 3.19: T l nghèo trong các ngành công nghi p, nông nghi p, d ch v phân theo thành ph n kinh t (%) 103

Bang 3.20: Ty lê ngheo trong cac nganh phân theo loai hınh doanh nghiêp (%) 103

Bang 3.21: Ty lê ngheo trong cac nganh công nghi p và d ch v phân theo thanh phân kinh tê (%) 103

Bang 3.22: Ty lê lao đông ngheo trong cac nganh công nghiêp phân theo gi i tınh (%) 109

phân theo gi i tınh, 2008-2014 (%) 110

Bang 3.24: Ty lê lao đông ngheo phân theo trınh đô hoc vân (%) 111

Bang 3.25: Ty lê ngheo trong nganh nông lâm thuy san phân theo 111

trınh đô giao duc (%) 111

Bang 3.26: Ty lê ngheo trong nhom nganh công nghiêp va dich vu phân theo trınh đô giao duc (%) 112

Bang 3.27: Các bi n đ i di n cho các đ c đi m nhân kh u h c c a mô hình 113

Bang 3.28: Các nhóm bi n gi đ i di n cho vùng kinh t c a mô hình 114

Bang 3.29: Các bi n FDI đ i di n cho v n đ u t tr c ti p n c ngoài FDIc a mô hình II 115

B ng 3.30: K t qu mô hình (I) đánh giá tác đ ng FDI đ n gi m nghèo 117

B ng 3.31: K t qu mô mình (II) đánh giá tác đ ng FDI đ n gi m nghèo 124

Hình 2.1: T ng tr ng và gi m nghèo 54

S đ 1.1: M i quan h gi a fdi và gi m nghèo theo nghiên c u c a Mold 11

S đ 2.1: C ch FDI tác đ ng tr c ti p t i gi m nghèo c a Tambunan (2002) 52

S đ 2.2: C ch khác c a FDI tác đ ng tr c ti p t i gi m nghèo 55

S đ 2.3: C ch tác đ ng lan t a c a FDI t i gi m nghèo c a Tambunan (2002) 57

Bi u đ 3.1: Ty lê lao đ ng ngheo trong khu v c nông nghiêp, công nghiêp va dich vu (%) 89

Biêu đô 3.2: Ty lê lao đông ngheo trong cac nganh nông, lâm, nghiêp và Th y s n 90

Biêu đô 3.3: Ty lê ngheo trong các ngành phân theo khu v c 95

Bi u đ 3.4 : Ty lê lao đông ngheo trong cac nganh công nghiêp va dich vu theo vung kinh tê (%) 98

Bi u đ 3.5: Ty lê ngheo trong cac nganh theo vùng (%) 99

Bi u đ 3.6: c câu lao đông theo thanh phân kinh tê 102

Bi u đ 3.7: Thu nh p ti n công theo gi c a nam và n khu v c làm công n l ng, 2010-2014 (ngàn đ ng) 106

Bi u đ 3.8: T l nghèo trong các ngành nông nghi p, công nghi p, d ch v phân theo gi i tính (%) 106

Bi u đ 3.9: Ty lê ngheo trong nganh nông lâm thuy san phân theo gi i tınh (%) 108

Bi u đ 3.10: T ng tr ng s d ng lao đ ng 2012 - 2014 119

Ch cái vi t t t C m t đ y đ

Ch ng 1 T NG QUAN NGHIÊN C U

1.1 Tính c p thi t nghiên c u

Trong 25 n m qua, Vi t Nam đã đ t đ c nh ng thành t u gi m nghèo h t

s c n t ng Ngân hàng Th gi i và Liên hi p qu c đánh giá Vi t Nam là m t trong s nh ng qu c gia gi m nghèo nhanh và hi u qu nh t trên th gi i T l nghèo c a Vi t Nam gi m nhanh chóng t 58,1% n m 1993 xu ng ch còn kho ng 7% n m 20151 Tuy nhiên, k t n m 2004, t c đ gi m nghèo c a Vi t Nam đang

ch m l i H n n a, nh ng ng i nghèo nh t th ng là nh ng ng i đã không th thoát nghèo trong nh ng n m v a qua, đ c coi là nh ng ng i nghèo kinh niên và

r t khó thoát kh i nghèo đói n u không có nh ng tr giúp đ c bi t Bên c nh đó,

nh h ng c a kh ng ho ng tài chính th gi i và l m phát cao trong nh ng n m

2008, 2011 làm cho thu nh p th c c a m t s nhóm dân c b gi m sút, nh t là

nh ng ng i nghèo và c n nghèo N u không có nh ng gi i pháp quy t li t thì quá trình gi m nghèo t i Vi t Nam s g p không th đ t đ c các thành t u ngo n m c

nh trong quá kh và Vi t Nam có th không hoàn thành đ c M c tiêu phát tri n

V khía c nh lý thuy t, ph n đông các nhà kinh t cho r ng FDI có th tác

đ ng tích c c t i quá trình gi m nghèo thông qua t ng tr ng kinh t cao h n, thu

nh p cao h n cho ng i dân (trong đó có ng i nghèo), t o vi c làm nhi u h n (cho

c ng i nghèo) H n n a, nhi u nhà kinh t tin r ng tác đ ng c a FDI t i xóa đói

gi m nghèo không ch thông qua vi c tuy n d ng lao đ ng tr c ti p là ng i nghèo

mà còn t o ra c h i gián ti p cho nh ng ng i nghèo thông qua vi c thu hút thêm

1 Theo T ng c c Th ng kê (TCTK 2015)

lao đ ng trong các ngành cung c p đ u vào cho các doanh nghi p FDI ho c l u thông, bán l s n ph m c a các doanh nghi p này

Tuy nhiên, trong th i gian g n đây, c ng đã có nh ng l p lu n trái chi u v

v n đ này M t s nhà kinh t cho r ng t ng tr ng kinh t (đ c tr giúp b i FDI) không t t y u d n t i gi m nghèo đói Th m chí t ng tr ng có th khi n cho nghèo đói tr m tr ng thêm n u đi kèm v i t ng tr ng là tình tr ng b t bình đ ng gia t ng trong xã h i Nh ng nhà kinh t này c ng cho r ng, FDI th ng t p trung vào khu

v c thành th , nh ng khu v c thu n l i v kinh t trong khi b qua nh ng khu v c nông thôn, trung du và mi n núi, là n i có t l nghèo cao khi n, cho đóng góp c a FDI v i quá trình gi m nghèo khá h n ch Thêm vào đó, h c ng cho r ng các doanh nghi p FDI th ng tuy n d ng các lao đ ng có k n ng và đã qua đào t o, trong khi ng i nghèo th ng thi u k n ng và không đ c đào t o khi n cho nh ng ng i nghèo không đ c h ng l i ích do ngu n v n FDI mang l i Nh ng l p lu n trái chi u này càng cho th y c n nh ng nghiên c u làm rõ vai trò c a FDI v i gi m nghèo, đóng góp cho vi c xây d ng chi n l c thu hút FDI m i c a Vi t Nam

Trong th i gian g n đây, đã có nh ng nghiên c u th c nghi m nh m ki m

ch ng vai trò c a FDI t i gi m nghèo

trong n c, có hai nghiên c u n i b t xem xét tác đ ng c a FDI t i quá trình gi m nghèo g m Nguy n Th Ph ng Hoa (2002) và Tr n Tr ng Hùng (2006)

M c dù đã có nhi u đóng góp nh ng nhìn chung c hai nghiên c u đ u t p trung nhi u vào xây d ng mô hình đánh giá tác đ ng c a FDI tác đ ng t i t ng tr ng kinh t , và qua t ng tr ng t i gi m nghèo mà ch a lu n gi i đ c nh ng c ch tác

đ ng khác c a FDI t i gi m nghèo c ng nh ch a phát tri n đ c mô hình đánh giá toàn di n h n tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo

ngoài n c, có các công trình nghiên c u tiêu bi u nh c a Klein và các

c ng s (2001), Tambunan (2002), Calvo và Hernvàez (2006) Nhìn chung, các nghiên c u m i ch d ng vi c đánh giá tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo gián ti p thông qua t ng tr ng kinh t ho c t o vi c làm tr c ti p t i doanh nghi p FDI mà

ch a có nh ng nghiên c u sâu h n v tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo thông qua

các c ch khác Thêm vào đó, m c dù tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo thông qua

t o vi c làm tr c ti p là quan tr ng thì các nghiên c u c ng ch a làm rõ đ c FDI vào nh ng ngành nào, trong nh ng đi u ki n nào s giúp nâng cao thu nh p t lao

đ ng c a ng i lao đ ng, đ c bi t là ng i nghèo? V m t ph ng pháp, ph n đông các nghiên c u mang tính đ nh l ng phát tri n các mô hình đánh giá tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo gi a các qu c gia (c p đ qu c gia) Ch a nhi u nghiên c u đánh giá v tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo trong m t qu c gia (c p đ vi mô)

c bi t ch a h có m t mô hình đánh giá tác đ ng c tr c ti p và gián ti p c a FDI

t i gi m nghèo

Trong th c t , t i Vi t Nam trong nh ng n m qua, nh ng đóng góp c a FDI

t i n n kinh t n c ta m i ch d ng vi c cung c p ngu n v n đ u t cho n n kinh t Vai trò c a FDI đ i v i phát tri n b n v ng c a đ t n c v n còn ch a đáp

ng đ c k v ng c bi t, vai trò c a FDI đ i v i nâng cao thu nh p và m c s ng

c a ng i dân (nh t là ng i nghèo), tham gia vào quá trình gi m nghèo nh m đ t

đ c m c tiêu thiên niên k v n còn gây tranh cãi

Vì v y, tác gi đ xu t Lu n án “Tác đ ng c a v n u t tr c ti p n c ngoài (FDI) đ n gi m nghèo t i Vi t Nam” s góp ph n đánh giá tác đ ng c a FDI

đ i v i nâng cao thu nh p cho ng i lao đ ng Vi t Nam nói chung và cho ng i nghèo nói riêng T đó góp ra nh ng khuy n ngh chính sách cho vi c xây d ng chi n l c thu hút FDI trong giai đo n s p t i, đ c bi t là thu hút nh ng ngu n v n FDI có tác đ ng tích c c t i t ng thu nh p t lao đ ng c a ng i lao đ ng nói chung và cho ng i lao đ ng nghèo nói riêng

1.2 M c tiêu nghiên c u

1.2.1 M c tiêu chung

Lu n án tìm hi u tác đ ng c a v n FDI t i gi m nghèo trong giai đo n

2010 – 2014 t đó đ ra nh ng khuy n ngh chính sách giúp t ng c ng h n n a vai trò c a FDI t i gi m nghèo trong giai đo n t i

1.2.2 M c tiêu c th :

 Lu n án nh m h th ng hóa các lý thuy t v FDI, nghèo và gi m nghèo

 Lu n án xem xét các lý thuy t v tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo

 Phát tri n lý thuy t v chính sách c a n c ti p nh n v n nh m t ng c ng vai trò c a FDI t i gi m nghèo

 Xây d ng đ c mô hình đánh giá tác đ ng lan t a c a FDI t i gi m nghèo

Vi t Nam

 Xem xét t l nghèo c a lao đ ng trong các ngành kinh t t i Vi t Nam

 Xác đ nh th c t tác đ ng tr c ti p và gián ti p c a FDI t i gi m nghèo t i

Vi t Nam

 Xây d ng các gi i pháp nh m thúc đ y tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo t i

Vi t Nam

1.2.3 Câu h i nghiên c u

Lu n án đ c ti n hành nh m làm rõ các câu h i nghiên c u sau:

(1) FDI có tác đ ng tích c c đ n k t qu gi m nghèo t i Vi t Nam hay không? (2) Mô hình nào đo l ng tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo t i Vi t Nam? (3) FDI đ u t vào nh ng ngành khác nhau s có tác đ ng t i k t qu gi m nghèo khác nhau nh th nào?

1.3 Ph m vi và gi i h n c a nghiên c u

V n i dung:

Lu n án nghiên c u tác đ ng c a v n đ u t tr c ti p n c ngoài FDI t i

gi m nghèo do t ng thu nh p t lao đ ng c a ng i nghèo

Lu n án không xem xét tác đ ng gián ti p v công ngh , k n ng qu n lý, thu nh p t tài s n, đ t đai c a FDI mà ch xem xét tác đ ng tr c ti p và gián

ti p t i vi c t o vi c làm và qua đó nâng cao thu nh p t lao đ ng cho ng i nghèo và qua đó giúp gi m nghèo

Hi n nay có nhi u cách phân chia các ngành kinh t Lu n án không s d ng cách phân chia các ngành kinh t c a T ng c c Th ng kê (TCTK), b ng cân đ i liên ngành (th ng g i là b ng đ u vào – đ u ra (d i đây g i t t là b ng IO (Input-Output)), hay các cách phân chia khác mà s d ng cách phân chia ngành riêng b ng cách so sánh và k t h p các ngành gi a hai b s li u i u tra Doanh nghi p và

i u tra M c s ng h gia đình Vi t Nam (VHLSS) (c 2 đi u tra đ u do TCTK ti n hành) Trong m t s ph n, Lu n án có th h p nh t m t s ngành trong cách phân chia nêu trên đ t o thành b ng phân ngành có ít ngành h n mà v n đ m b o s

d ng h p lý các s li u

Lu n án s d ng chu n nghèo do Chính ph ban hành cho giai đo n

2006 – 2010 và 2011–2015 đ phân tích s li u Các chu n nghèo khác không

V i nh ng s li u ph c t p, Lu n án c g ng s d ng nh ng d li u c p nh t nh t thay vì s li u n m 2015 i u này có th d n t i s không nh t quán trong hình th c trình bày Tuy nhiên, đi u nay s cho phép Lu n án theo sát nh t tình hình th c t

V không gian: Lu n án l a ch n không gian nghiên c u trên toàn lãnh th

Vi t Nam ch không t p trung vào m t đ a ph ng hay m t ngành c th Lu n án

c ng không đánh giá tác đ ng gi m nghèo gi a Vi t Nam và các qu c gia khác

V th i gian:

Lu n án nghiên c u tình tr ng nghèo trong giai đo n 2010 - 2014, t đó đ ra các khuy n ngh chính sách cho giai đo n ti p theo

1.4 Ph ng pháp nghiên c u

Tr c h t, do có s khác bi t trong các phân ngành gi a các s li u th ng kê

c a Vi t Nam, Lu n án s đ i chi u các ngành kinh t s d ng trong b s li u i u

tra doanh nghi p và s li u VHLSS các n m 2010, 2012 và 2014, t đó đ xu t phân ngành phù h p v i 2 ngu n s li u trên và v i m c tiêu nghiên c u c a

Lu n án

B c ti p theo, Lu n án xác đ nh t l ng i nghèo làm vi c trong các ngành th c hi n b c này, Lu n án ch n ra các h nghèo trong b s li u VHLSS Ti p đó, tác gi s tách nh ng ng i lao đ ng trong các h nghèo này và

t ng h p thông tin v h Ti p theo, Lu n án phân tích, th ng kê v hi n tr ng c a lao đ ng nghèo theo ngành, vùng, và các đ c đi m khác T nh ng th ng kê này,

Lu n án xác đ nh đ c s l ng ng i nghèo trong t ng ngành, t đó phân lo i các ngành d a trên t l ng i nghèo lao đ ng trong các ngành/nhóm ngành đó

Sau đó, Lu n án s d ng ph ng pháp mô hình hóa, h i quy kinh t l ng đ đánh giá tác đ ng tr c ti p và lan t a c a FDI t i gi m nghèo Mô hình đ c s

d ng là mô hình Probit v i m t s bi n s gi i thích d i d ng log Theo đó, bi n

ph thu c là bi n tình tr ng nghèo c a cá nhân ng i lao đ ng Bi n đ c l p bao

g m các nhóm đ c đi m cá nhân và đ c đi m h , các bi n vùng, các bi n FDI vào các ngành S li u v các bi n FDI đ c tính toán và t ng h p t s li u i u tra Doanh nghi p các n m t ng ng

1.5 T ng quan tình hình nghiên c u v tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo

1.5.1 Các nghiên c u ngoài n c

Hi n đã có m t s nghiên c u v quá trình gi m nghèo và vai trò c a FDI v i

t ng tr ng kinh t và qua đó là gián ti p t o c h i c i thi n thu nh p cho ng i nghèo

đánh giá m c đ nghèo qua th i gian, Appleton và các c ng s (1999)

đã s d ng các th c đo khác nhau đ đánh giá m c thay đ i v nghèo t i Uganda trong giai đo n 1992 – 1997 Bên c nh vi c đánh giá nghèo t i Uganda theo các khía c nh th ng th y nh t l nghèo theo khu v c, theo thành th - nông thôn, t l nghèo theo gi i tính, đi m n i b t nh t là Appleton và các c ng

s đã phân tích thay đ i trong t l nghèo qua theo ngành lao đ ng c a ch h Trong nghiên c u này, các tác gi đã chia các ngành trong n n kinh t mà ch h lao đ ng thành 12 ngành nh sau:

 Tr ng cây nông nghi p

đ i trong toàn qu c đ c phân nh thành nh ng hi u ng n i ngành (thay đ i tình

tr ng đói nghèo trong n i b m t ngành), hi u ng liên ngành (thay đ i t l dân s

gi a các ngành), và hi u ng t ng tác (t ng quan gi a nh ng thành t u đ t đ c trong ngành và s chuy n d ch c c u dân s Tuy nhiên vi c phân tích này ch y u mang tính ch t th ng kê và vi c phân chia các ngành ch y u phù h p v i các n c

có trình đ phát tri n th p

Klein và các c ng s (2001) l p lu n r ng, ngu n v n FDI là chìa khóa quan

tr ng đ i v i t ng tr ng kinh t t i các qu c gia đang phát tri n, trong khi t ng

tr ng kinh t là kênh quan tr ng nh t đ gi m nghèo Các nhà nghiên c u cho r ng FDI là cách th c quan tr ng đ chuy n giao tri th c, k n ng, kinh nghi m qu n lý

t các n c có trình đ phát tri n cao h n sang các n c có trình đ phát tri n th p

h n trong khi nh ng đi u này c u thành tr ng y u cho t ng tr ng và phát tri n kinh t t i các qu c gia đang phát tri n thông qua vi c t ng n ng su t lao đ ng Các tác gi c ng đ ng ý v i nhi u nhà kinh t khác r ng trong khu t ng tr ng là nhân

t quan tr ng tác đ ng t i gi m nghèo thì FDI chính là đ ng c quan tr ng cho t ng

tr ng Bên c nh đó, FDI còn tác đ ng tích c c t i quá trình gi m nghèo thông qua các c ch sau: (i) th nh t, FDI đóng góp các ngu n thu cho ngân sách nhà n c,

t đó chính ph s có thêm ngu n l c đ tr giúp cho các ch ng trình an sinh xã

h i Các doanh nghi p FDI c ng th ng h tr các ch ng trình xã h i, các d án

an sinh xã h i t i các đ a ph ng n i h ho t đ ng nh cung c p n c s ch, c s

h t ng; (ii) th 2, ngu n v n đ u t FDI vào khu v c t nhân th ng d n t i yêu

c u ch t l ng qu n lý công t t h n và ch t l ng qu n lý công t t h n đ n l t mình s giúp cho quá trình tr giúp c a chính ph dành cho ng i nghèo hi u qu

h n; (iii) ngu n v n FDI c ng th ng giúp nâng cao đi u ki n lao đ ng và môi

tr ng lao đ ng qua đó giúp nh ng ng i lao đ ng (g m ch y u là công nhân có thu nh p th p) trong xã h i nâng cao ch t l ng s ng; (iv) FDI có th giúp gi m b t các cú s c b t l i mà ng i nghèo ph i gánh ch u khi x y ra các cu c kh ng ho ng tài chính (nh cu c kh ng ho ng tài chính n m 1997 t i châu Á Ông và các c ng

s c ng ch ra r ng, đi u ki n ti n đ đ FDI giúp gi m nghèo là các doanh nghi p FDI ph i đ c ho t đ ng trong m t môi tr ng kinh doanh bình đ ng, không có s

b o h dành riêng cho các doanh nghi p trong n c hay doanh nghi p n c ngoài nào c

Vì v y Klein và các c ng s k t lu n r ng trong ng n h n, FDI là m t trong nh ng công c quan tr ng nh t trong cu c chi n ch ng đói nghèo Tuy nhiên, nghiên c u c a Klein và các c ng s ch a ch ra đ c trong m t quãng

th i gian dài h n, FDI có th c s đóng vai trò quan tr ng đ i v i quá trình gi m nghèo hay không? Nh ng chính sách nào có th t ng c ng vai trò c a FDI v i quá trình gi m nghèo?

Bende-Nabende (1998) s d ng các d li u t 5 n c ông Nam Á, và tìm

th y m t liên k t tích c c tr c ti p gi a FDI và t ng tr ng kinh t Nghiên c u cho

th y t i Indonesia, Malaysia và Philippines FDI có tác đ ng tích c c t i t ng

tr ng, trong khi đó đ i v i Singapore và Thái Lan l i có tác đ ng tiêu c c H n

n a, k t qu cho th y FDI kích thích t ng tr ng kinh t các n c ASEAN-5 ch

y u thông qua ngu n v n con ng i và vi c làm

T ng t nh v y, nghiên c u c a UNCTAD (1999) cho th y FDI có c tác

đ ng tích c c và tiêu c c đ n t ng tr ng kinh t trong các đi u ki n khác nhau Dollar và Kraay (2000) thì cho r ng, T ng tr ng kinh t là c n thi t

đ i v i quá trình gi m nghèo Nghiên c u c ng cho th y t ng tr ng có xu h ng nâng thu nh p c a nghèo t ng ng v i t ng tr ng chung Vì FDI đ c xem nh m t

ph ng ti n quan tr ng đ t o ra t ng tr ng, do đó s có vai trò l n đ gi m nghèo Tuy nhiên, nghiên c u c a Borenzstein, De Gregoria và Lee (1998) cho th y

đ khai thác đ y đ l i ích c a FDI v i gi m nghèo c n chú tr ng đ u t vào giáo

d c, c s h t ng c ng nh t o s c nh tranh bình đ ng trong n c (Bromstrom và Kokko, 1996)

Tambunan (2002) thì t p trung phân tích các c ch nào FDI có th tác đ ng

t i quá trình gi m nghèo Sau khi t ng k t v m t lý thuy t, Tambunan gi đ nh

r ng có ba c ch chính đ FDI tác đ ng t i quá trình gi m nghèo: (i) FDI t p trung vào nh ng ngành s n xu t s d ng nhi u lao đ ng ph c v xu t kh u (là kênh quan

tr ng nh t); (ii) Tác đ ng c a FDI thông qua chuy n giao công ngh , k n ng kinh doanh, ki n th c cho các doanh nghi p đ a ph ng; (iii) Ngu n thu thu t các doanh nghi p FDI s giúp t ng thêm ngân sách cho các d án, các ch ng trình

gi m nghèo c a chính ph Sau khi s d ng s li u c a Indonesia, Tambunan k t

lu n c ch th nh t ch ng minh vai trò quan tr ng c a FDI đ i v i quá trình gi m nghèo trong khi không có b ng ch ng th c t cho th y c ch th 2 và th 3 giúp lan t a tác đ ng c a FDI đ n quá trình gi m nghèo M c dù ch ra đ c c ch thông qua đó FDI tác đ ng t i quá trình gi m nghèo, nghiên c u c a Tambunan

c ng ch a ch ra đ c FDI vào nh ng ngành c th s có tác đ ng khác nhau nh

th nào t i gi m nghèo và nh ng chính sách nào có th t ng c ng vai trò c a FDI

v i quá trình gi m nghèo

Calvo và Hernvàez (2006), s d ng s li u trong nh ng n m 1990 c a 15

n c M La Tinh (bao g m c Mehico) thì cho r ng FDI s tác đ ng t i quá trình

gi m nghèo không ch qua kênh gián ti p (thông qua thúc đ y t ng tr ng) mà còn

c tr c ti p (nh t o vi c làm) S d ng s li u c a 20 qu c gia châu M la tinh, các tác gi đã ch ra r ng, thi u h t v n đ u t trong n n kinh t là m t nhân t quan

tr ng tác đ ng t i nghèo đói và qua đó, FDI có th giúp gi m đói nghèo Tuy nhiên, các tác gi c ng ch ra r ng, FDI ch giúp gi m nghèo trong m t s tr ng h p và không có tác d ng trong m t s tr ng h p khác Các tác gi c ng cho th y, các chính sách thu hút FDI vào qu c gia chung chung s không giúp gì cho quá trình

gi m nghèo mà c n nh ng chính sách đ c thù khác Tuy nhiên, nghiên c u này không cho th y nh ng đi u ki n chung mà qua đó FDI không giúp gi m nghèo mà

ch t p trung vào nh ng đ c đi m riêng có c a khu v c M La tinh nh làm phát cao, t giá h i đoái bi n đ ng Nghiên c u c ng ch a ch rõ đ c nh ng lo i chính sách nào s giúp FDI giúp gi m nghèo có hi u qu

Mirza và các c ng s đã có m t nghiên c u k l ng v tác đ ng c a khu

v c hóa, v n FDI t i nghèo đói trong tr ng h p các n c ASEAN Nghiên c u s

d ng s li u FDI vào các ngành đi n và đi n t , d t may t i 42 qu c gia đang phát tri n (trong đó có 5 n c ASEAN: Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan) Nghiên c u đã xây d ng đ c mô hình h i quy đ đánh giá tác đ ng c a FDI v i t ng tr ng và nghèo đói Mô hình đ c xây d ng đ ph n ánh tác đ ng

c a FDI t i nghèo đói qua 2 kênh: kênh gián ti p (tác đ ng t i thu nh p c a ng i nghèo thông qua t ng tr ng kinh t ) và kênh tr c ti p (thông qua các bi n s không ph i là t ng tr ng) K t qu c a nghiên c u cho th y t ng tr ng kinh t cao giúp gi m nghèo đói m c dù ch đóng góp 40% cho quá trình gi m nghèo t i các n c này m c dù t l này có th cao h n trong t ng lai Nghiên c u c ng cho

th y FDI giúp t o vi c làm và t ng c ng v n con ng i qua đóng góp t i 60% t

l gi m nghèo t i các qu c gia này Tuy nhiên, nghiên c u ch a ch ra đ c thu hút FDI vào nh ng ngành nào s giúp t o nhi u vi c làm h n, qua đó giúp gi m nghèo đói nhanh h n

Mold (2004) m t m t th a nh n vai trò c a FDI đ i v i t ng tr ng kinh t

nh ng cho r ng vai trò c a FDI đ i v i gi m nghèo th c ch t r t ph c t p và có nhi u m t Ông c ng cho r ng t ng tr ng t b n thân nó không đ m b o giúp xóa

b nghèo đói S d ng s li u c a 60 qu c gia đang phát tri n, Mold cho r ng m i quan h FDI và gi m nghèo là có nh ng y u K t qu đ c th hi n nh sau, v i

ch s R2 ch đ t 0,149

S đ 1.1: M i quan h gi a FDI và gi m nghèo theo nghiên c u c a Mold

Ngu n: Mold, (2004), FDI và Poverty Reduction: A Critical Reappraisal of The Arguments 1.5.2 Các nghiên c u trong n c

T i Vi t Nam, các nghiên c u v vai trò c a FDI v i gi m nghèo v n còn khá h n ch v s l ng nghiên c u

Nguy n Th Ph ng Hoa (2002), ch ra hai c ch mà FDI tác đ ng t i quá trình gi m nghèo là thông qua c ch tr c ti p và gián ti p Tác gi ch ra r ng trong

ng n h n FDI tác đ ng t i t ng tr ng và qua đó tác đ ng t i gi m nghèo Nghiên

c u c ng cho r ng FDI vào các ngành s d ng công ngh cao c ng nh các ngành

s d ng nhi u lao đ ng s giúp thúc đ y quá trình gi m nghèo Tác gi c ng cho

r ng, vi c đ y nhanh vi c gi i ngân FDI c ng giúp đ y nhanh quá trình gi m nghèo

Vì v y tác gi đã tìm ra các nhân t gi i thích các nhân t nào giúp đ y nhanh quá trình thu hút và gi i ngân v n FDI các t nh và nh ng chính sách đ tác đ ng t i

nh ng nhân t này M c dù đã ch ra đ c nhóm các ngành mà FDI tác đ ng m nh

m nh t t i quá trình gi m nghèo c ng nh ch ra các c ch tr c ti p và gián ti p

mà FDI tác đ ng t i nghèo đói, tuy nhiên, nghiên c u không th y đ c r ng, b n thân t ng tr ng không đ m b o cho quá trình gi m nghèo di n ra; b n thân vi c

đ y nhanh quá trình gi i ngân FDI trong m t s ngành th m chí còn làm tình tr ng nghèo đói tr m tr ng thêm Các g i ý chính sách quá t p trung t i thu hút và gi i ngân FDI mà ch a làm rõ đ c nh ng g i ý chính sách đ ngu n FDI ch y vào n n kinh t s giúp gi m nghèo đói

Tr n Tr ng Hùng (2006) ch ra v m t lý thuy t, FDI tác đ ng t i quá trình

gi m nghèo thông qua hai c ch chính: c ch tr c ti p và c ch gián ti p FDI

tr c ti p tác đ ng t i quá trình gi m nghèo thông qua vi c t o thêm vi c làm và ngu n thu thu t các doanh nghi p FDI giúp t ng c ng cho h th ng An sinh xã

h i FDI c ng gián ti p tác đ ng t i quá trình gi m nghèo khi là nhân t quan tr ng

nh t tác đ ng t i t ng tr ng Vì v y, nghiên c u đã s d ng hai mô hình kinh t

l ng đ xem xét tác đ ng c a ngu n v n FDI v i quá trình gi m nghèo S d ng

s li u th c p t B K ho ch đ u t , nghiên c u đã ch ra tác đ ng tích c c c a FDI t i gi m nghèo và vì v y, tác gi cho r ng c n t ng c ng thu hút FDI đ đ y nhanh quá trình gi m nghèo Tuy nhiên, nghiên c u ch a ch ra đ c FDI vào

nh ng ngành nào, trong nh ng đi u ki n chính sách nào s giúp đ y nhanh nh t quá trình gi m nghèo

Cù Chí L i (2006), có nghiên c u v tác đ ng c a h i nh p kinh t t i vi c làm và gi m nghèo t i Vi t Nam Trong nghiên c u này, tác gi xem xét tác đ ng c a ngo i th ng và FDI t i vi c làm và gi m nghèo t i Vi t Nam Tác gi , s d ng s

li u c a b Lao đ ng, Th ng binh và xã h i n m 2003, ch ra r ng m c dù s l ng lao đ ng làm vi c tr c ti p trong các doanh nghi p FDI v n còn ít nh ng t c đ t ng

vi c làm t i các vùng nh ng b ng sông H ng (trung bình 15% m i n m trong giai

đo n 1996-2002) và khu v c ông Nam B (trung bình 23% m i n m trong cùng giai đo n) là r t đáng ghi nh n Them vào đó, 60% lao đ ng làm vi c cho các doanh nghi p FDI là lao đ ng không có k n ng Tác gi c ng s d ng s li u thu nh p t

b đi u tra m c s ng h dân c 2004 và s li u FDI c a t ng c c th ng kê (GSO) đ tính toán m i quan h gi a t l nghèo và FDI bình quân đ u ng i c p t nh/thành

ph và k t lu n r ng, FDI là kênh quan tr ng đ i v i gi m nghèo Nghiên c u c a Cù Chí L i, m c dù h t s c công phu nh ng ph ng pháp s d ng ch y u mang tính

ch t th ng kê mô t Khi xem xét m i quan h gi a FDI và gi m nghèo ch y u ch

k t h p 2 s li u (t l nghèo và FDI bình quân đ u ng i c p t nh/thành ph ) đ so sánh, t đó đ a ra k t lu n Vai trò c a FDI đ i v i t o vi c làm c ng ch th ng kê

đ c nh ng vi c làm tr c ti p t i các doanh nghi p FDI Thêm vào đó, s li u s

d ng v vi c làm ch t i n m 2003 và thu nh p t i 2004

Ph m Lan H ng và các c ng s (2010) có nghiên c u r t công phu v tác

đ ng c a FDI t i t o vi c làm và n ng su t lao đ ng Nghiên c u ch ra r ng, FDI

m c dù s l ng vi c làm do các doanh nghi p FDI t o ra v n còn khiêm t n (vào

n m 2007, FDI t o ra h n 1,5 tri u vi c làm) nh ng có m t xu h ng gia t ng k trong vòng 15 n m qua (10% - 15% m i n m) Các ngành t o ra nhi u vi c làm

nh t là các ngành công nghi p và xây d ng H n th n a, FDI còn t o ra m t m ng

l i s n xu t qua đó gián ti p t o ra nhi u vi c làm, đ c bi t trong các ngành công nghi p h tr (th ng s d ng nhi u lao đ ng trong quá trình s n xu t) Các doanh nghi p FDI c ng giúp đào t o nâng cao ch t l ng ngu n nhân l c c a Vi t Nam Các tác gi c ng xây d ng mô hình xem xét tác đ ng c a FDI t i t o vi c làm thông qua xây d ng 2 mô hình kinh t l ng, s d ng s li u t các cu c đi u tra doanh nghi p và đi u tra lao đ ng c a t ng c c th ng kê (giai đo n 2000 – 2007) c ng nh

b ng IO c a Vi t Nam (n m 2005) T đó, các tác gi đã tìm ra các k t lu n r t đáng chú ý: (i) các doanh nghi p FDI giúp t ng n ng su t lao đ ng; (ii) Trong khi FDI có vai trò tích c c trong vi c t ng n ng su t lao đ ng trong các ngành có liên

k t sau (for-ward linkage) thì FDI l i có tác đ ng tiêu c c đ i v i các ngành có liên

k t tr c (back-ward linkage) do s y u kém c a các ngành công nghi p h tr trong n c khi n cho các doanh nghi p FDI ph i th ng xuyên nh p kh u các nguyên v t li u đ u vào t n c ngoài Nghiên c u c ng ch ra các k t qu khác

nh tác đ ng tích c c c a t s lao đ ng có k n ng/lao đ ng không có k n ng t i

n ng su t lao đ ng v.v ây là m t nghiên c u r t công phu và r t có giá tr M c

dù không tr c ti p nêu lên tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo nh ng ph ng pháp

lu n c a nghiên c u này có th đ c s d ng tham kh o trong vi c xây d ng

ph ng pháp nghiên c u tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo

Sau khi t ng quan các nghiên c u có liên quan, ta có th th y, các nghiên c u

m i ch d ng vi c đánh giá tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo gián ti p thông qua

t ng tr ng kinh t ho c t o vi c làm tr c ti p t i doanh nghi p FDI mà ch a có

nh ng nghiên c u sâu h n v tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo thông qua các c

ch khác Thêm vào đó, m c dù tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo thông qua t o vi c

làm tr c ti p là quan tr ng thì các nghiên c u c ng ch a làm rõ đ c FDI vào

nh ng ngành nào s giúp nâng cao thu nh p t lao đ ng c a ng i lao đ ng qua đó giúp gi m nghèo Vì v y, vi c th c hi n các nghiên c u v các khía c nh này là h t

s c c n thi t

1.6 K t c u c a Lu n án

Lu n án, ngoài Ch ng 1, t ng quan v v n đ nghiên c u, ph n còn l i đ c trình bày thành 3 ch ng:

Ch ng 2: C s lý thuy t v FDI và tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo

Ch ng 3: Phân tích tác đ ng c a FDI t i gi m nghèo t i Vi t nam

Ch ng 4: Các k t lu n và khuy n ngh chính sách

Ch ng 2 C S LÝ THUY T V TÁC NG C A FDI T I

GI M NGHÈO

2.1 T ng quan v v n đ u t tr c ti p n c ngoài và vai trò c a v n đ u t

tr c ti p n c ngoài t i các n c đang phát tri n

2.1.1 Khái ni m v n đ u t tr c ti p n c ngoài

u t tr c ti p n c ngoài (Foreign Direct Investment – FDI) là m t hình

th c c a đ u t qu c t hay đ u t n c ngoài (Foreign Investment) FDI là m t trong ba dòng v n t nhân qu c t ch y u bao g m: u t tr c ti p n c ngoài (FDI), đ u t gián ti p (Foreign Portfolio Investment (FPI )) và v n vay th ng m i (Bank lending) S ra đ i và phát tri n c a đ u t tr c ti p n c ngoài là k t qu t t

y u c a quá trình qu c t hóa và phân công lao đ ng qu c t

Hiên nay cung co nhiêu quan niêm khac nhau vê FDI cung nh xac đinh đâu

la cac doanh nghiêp FDI

Theo T ch c Th ng m i th gi i – WTO (1996), “ u t tr c ti p n c ngoài x y ra khi m t nhà đ u t t m t n c (n c ch đ u t ) có đ c m t tài s n

m t n c khác (n c thu hút đ u t ) cùng v i quy n qu n lý tài s n đó”

WTO cung chia vôn FDI thanh 3 loai:

 V n ch s h u: là giá tr kho n đ u t c a các MNC vào c phi u c a doanh nghi p n c ngoài V n ch s h u này ph i chi m t i thi u 10% c ph n

ph thông ho c c ph n có quy n bi u quy t trong m t doanh nghi p (th ng đ c coi là m t ng ng cho vi c ki m soát tài s n) Hình th c này bao g m c hai hình

th c Sáp nh p và mua l i (M&A) và đ u t t o ra các c s m i (Greenfield investment)

 Thu nh p tái đ u t : đây là ph n l i nhu n c a các MNC trong các liên doanh mà không chia c t c hay n p v MNC Nh v y l i nhu n gi l i đ c gi

đ nh là tái đ u t vào các liên doanh Hình th c này chi m đ n 60% ngu n FDI ra

n c ngoài t các qu c gia nh Hoa K và V ng qu c Anh

 V n khác: liên quan đ n vay v n ng n h n, dài h n và cho vay c a các

qu gi a các MNC và liên doanh

Theo IMF (1993), FDI là m t kho n đ u t qu c t c a m t th c th th ng trú (entity resident) t i m t qu c gia vào doanh nghi p t i m t qu c gia khác v i

m c tiêu là thi t l p l i ích lâu dài và n m quy n qu n lý th c s doanh nghi p Thu t ng l i ích lâu dài hàm ý r ng t n t i m i quan h lâu dài gi a nhà đ u t

tr c ti p và doanh nghi p c ng nh m c đ nh h ng đáng k c a nhà đ u t lên các quy t đ nh qu n lý c a doanh nghi p IMF c ng cho r ng kho n đ u t có giá

tr t 10% c ph n c a doanh nghi p nh n đ u t tr lên có th đ c phân lo i là

v n FDI Lúc này các doanh nghi p ti p nh n v n đ c g i là các doanh nghi p FDI Các hình th c đ u t tr c ti p n c ngoài c ng đ c chia thành v n ch s

h u v n, thu nh p tái đ u t và cung c p các kho n vay dài h n và ng n h n trong

n i b công ty (gi a các MNC và các doanh nghi p liên k t)

Theo T ch c h p tác và phát tri n Kinh t OECD (1996), m t doanh nghi p

đ c coi là doanh nghi p FDI n u trong doanh nghi p đó có m t nhà đ u t n c ngoài duy nh t, ho c nhà đ u t n c ngoài s h u 10% ho c nhi u h n c ph n

ph thông hay c ph n có quy n bi u quy t c a doanh nghi p; tr khi nó có th

đ c ch ng minh r ng s h u 10% không cho phép nhà đ u t có m t ti ng nói

hi u qu trong qu n lý ho c s h u ít h n 10% c ph n ph thông ho c c phi u có quy n bi u quy t c a m t doanh nghi p, nh ng v n duy trì m t ti ng nói có hi u

qu trong qu n lý M t ti ng nói hi u qu trong vi c qu n lý ch ng ý r ng các nhà

đ u t tr c ti p có th nh h ng đ n s qu n lý c a doanh nghi p và không ng ý

r ng h đã ki m soát tuy t đ i i m phân bi t quan tr ng nh t c a v n đ u t n c ngoài v i danh m c đ u t n c ngoài là nó đ c th c hi n v i ý đ nh th c hi n

ki m soát doanh nghi p

V c b n, khái ni m c a OECD c ng gi ng nh khái ni m c a IMF v FDI,

đó là c ng thi t l p các m i quan h lâu dài và t o nh h ng đ i v i vi c qu n lý doanh nghi p Tuy nhiên, khái ni m này ch ra c th h n các cách th c đ nhà đ u

t t o nh h ng đ i v i ho t đ ng qu n lý doanh nghi p, đó là

 Thành l p ho c m r ng m t doanh nghi p ho c m t chi nhánh thu c toàn quy n qu n lý c a ch đ u t

 Ho c Mua l i toàn b doanh nghi p đã có

 Ho c Tham gia vào m t doanh nghi p m i (liên doanh)

c phi u đ c quy n bi u quy t)”

Theo đ nh ngh a c a Chính ph M , ngoài nh ng n i dung t ng t khái

ni m FDI c a IMF và OECD, FDI còn g n v i “quy n s h u ho c ki m soát 10%

ho c h n th các ch ng khoán kèm quy n bi u quy t c a m t doanh nghi p, ho c

l i ích t ng đ ng trong các đ n v kinh doanh không có t cách pháp nhân"

Trên th c t , có nhi u cách khác đ các nhà đ u t n c ngoài có th nh

h ng t i quy t đ nh qu n lý c a doanh nghi p nh : H p đ ng qu n lý, H p đ ng

th u ph , Th a thu n chìa khóa trao tay, Nh ng quy n (Franchising), Thuê mua,

C p gi y phép (Licensing) Các hình th c này không đ c coi là FDI vì nó không

đi kèm v i m t m c s h u c ph n nh t đ nh

Theo Ph m Th Tu (2005), đ u t tr c ti p n c ngoài đ c đ nh ngh a “là

vi c t ch c, cá nhân n c ngoài tr c ti p đ a v n b ng ti n n c ngoài ho c b t

k tài s n nào vào m t n c, đ c Chính ph n c đó ch p nh n đ h p tác kinh doanh trên c s h p đ ng ho c thành l p doanh nghi p liên doanh ho c doanh nghi p 100% v n n c ngoài”

Quan đi m v FDI c a Vi t Nam đ c quy đ nh t i kho n 1 đi u 2 c a Lu t

u t n c ngoài “ u t tr c ti p n c ngoài là vi c nhà đ u t n c ngoài đ a vào Vi t Nam v n b ng ti n ho c b t c tài s n nào đ ti n hành các ho t đ ng đ u

t theo quy đ nh c a Lu t này”

M c dù có nhi u khái ni m khác nhau v FDI nh ng t u chung, các khái

ni m này đ u ph n ánh các n i dung:

FDI là m t lo i hình c a đ u t qu c t , ph n ánh s di chuyên cac loai tai

san nh vôn, công nghê, ky n ng quan ly t n c nay sang n c khac trong m t

th i gian dài đê kinh doanh v i m c tiêu là l i nhu n, trong đó ng i s h u v n (c ph n t i doanh nghi p nh n đ u t ) tr c ti p đi u hành các ho t đ ng t i doanh nghi p nh n đ u t

Nh v y, trong hình th c đ u t tr c ti p n c ngoài thì ch th tham gia

đ u t chính là nh ng cá nhân ho c t ch c n c ngoài, nh ng nhà đ u t này s

đ u t kinh doanh vào n c ch nhà nh m tìm ki m l i nhu n Ng i ch đ u t s

là ng i tr c ti p tham gia qu n lý và đi u hành ho t đ ng s d ng v n đ u t

V th c ch t, đ u t tr c ti p n c ngoài là s đ u t c a các t ch c ho c cá nhân n c ngoài nh m xây d ng các c s , chi nhánh n c ngoài và làm ch toàn b hay t ng ph n c s đó

2.1.2.2 Phân lo i FDI c n c theo cách th c th c hi n đ u t

C n c vào tiêu th c này, FDI đ c chia thành u t m i (Greenfield Investment – GI), Mua l i và sát nh p (Merger và Acquisition - M&A)

 u t m i (GI): là ho t đ ng đ u t tr c ti p vào các c s s n xu t kinh doanh hoàn toàn m i n c ngoài, ho c m r ng m t c s s n xu t kinh doanh đã

t n t i

 Mua l i và sáP nh p (còn có th g i là mua l i và sáP nh p qua biên gi i;

nh m phân bi t v i hình th c M&A đ c th c hi n gi a các doanh nghi p n i đ a trong m t qu c gia): Mua l i và sáP nh p qua biên gi i là m t hình th c FDI liên quan đ n vi c mua l i ho c h p nh t v i m t doanh nghi p n c ngoài đang ho t

đ ng

Hình th c đ u t m i ph bi n h n các n c đang phát tri n và đ c các

n c nh n đ u t a chu ng h n , trong khi M&A xu t hi n nhi u h n các n c phát tri n và đ c các ch đ u t u tiên h n

2.1.2.3 Phân lo i FDI c n c vào tính pháp lý

C n c vào tính pháp lý c a đ u t tr c ti p n c ngoài có th phân lo i FDI thành 4 lo i c b n sau:

 H p tác kinh doanh trên c s đ ng h p tác kinh doanh: h p đ ng h p tác kinh doanh là v n b n ký k t gi a hai bên ho c nhi u bên đ ti n hành ho t đ ng đ u

t mà không thành l p pháp nhân

 Doanh nghi p liên doanh: là doanh nghi p do hai bên ho c nhi u bên h p tác thành l p trên c s h p đ ng liên doanh ho c hi p đ nh ký gi a các Chính ph

 Doanh nghi p 100% v n n c ngoài là lo i hình doanh nghi p do nhà đ u

t n c ngoài đ u t 100% v n, hoàn toàn thu c s h u c a các t ch c, cá nhân

n c ngoài thành l p và qu n lý

 H p tác kinh doanh trên c s h p đ ng xây d ng – kinh doanh – chuy n giao (BOT): là v n b n ký k t gi a c quan nhà n c có th m quy n và nhà đ u t

n c ngoài đ xây d ng, kinh doanh công trình k t c u h t ng trong m t th i h n

nh t đ nh; h t th i h n, nhà đ u t n c ngoài chuy n giao không b i hoàn công trình đó cho Nhà n c

2.1.2.4 Phân lo i FDI c n c vào tính ch t đ u t

C n c vào tính ch t đ u t , có th phân lo i FDI thành hai hình th c đ u t chính sau:

 u t t p trung trong khu ch xu t: theo hình th c đ u t này, các doanh nghi p ch xu t s s n xu t t p trung trong khu ch xu t Doanh nghi p ch

xu t là các doanh nghi p chuyên s n xu t hàng xu t kh u, th c hi n các d ch

v cho s n xu t hàng xu t kh u và ho t đ ng xu t kh u đ c thành l p và ho t

đ ng theo quy đ nh c a Chính ph v doanh nghi p ch xu t

 u t phân tán: theo hình th c này, các doanh nghi p FDI không ph i t p

trung ho t đ ng trong khuôn kh c a khu ch xu t mà có th phân tán ngoài 2.1.2.5 Phân lo i FDI c n c vào l nh v c đ u t :

Hình th c phân lo i này đ c s d ng ph bi n trong tr ng h p các n c

ti p nh n đ u t là các n c đang phát tri n Theo đó, FDI đ c chia thành 3 lo i

nh sau:

 FDI h ng vào các ho t đ ng khai thác tài nguyên thiên nhiên nh d u

l a, khoáng s n, s n xu t nông nghi p Các công ty tham gia vào ho t đ ng này

th ng có quy mô t ng đ i l n và đ u t s d ng nhi u v n Các hình th c đ u t này th ng đ c đàm phán tr c ti p v i chính ph n c ch nhà trong đó chính

ph ch nhà là m t đ i tác đ u t

 FDI h ng vào các ngành s n xu t công nghi p và d ch v h ng t i th

tr ng n i đ a c a n c ti p nh n đ u t , bao g m hàng hóa tiêu dùng (nh ch

bi n th c ph m và may m c), các s n ph m s d ng nhi u v n nh thép và hóa

ch t, m t lo t các d ch v nh v n t i, vi n thông, tài chính, đi n l c, d ch v kinh doanh và m u d ch bán l nhi u n c các ho t đ ng này đ c b o h ít nh t là

m t ph n kh i đ i th c nh tranh là hàng nh p kh u thông qua thu quan và các

bi n pháp h n ch khác

 FDI h ng vào s n xu t công nghi p s d ng nhi u lao đ ng h ng v

xu t kh u ra th tr ng th gi i, bao g m có hàng may m c, đi n t , ch bi n th c

ph m, giày da, d t và đ ch i Các công ty tham gia ho t đ ng này th ng kinh doanh khá hi u qu và có kh n ng c nh tranh, tuy nhiên chúng có th đ c di d i

t n c này sang n c khác m t cách nhanh chóng đ đáp ng k p nh ng thay đ i

v chi phí s n xu t ho c s b t n đ nh chính tr hay kinh t v mô

2.1.2.6 Phân lo i FDI c n c vào m c tiêu c a ch đ u t

 FDI nh m tìm ki m ngu n l c Resource-seeking: u t nh m đ t đ c dây chuy n s n xu t và các ngu n l c khác nh lao đ ng r ho c tài nguyên thiên nhiên, mà nh ng ngu n l c này không có n c đi đ u t

 FDI tìm ki m th tr ng - Market-seeking: u t nh m thâm nh p th

tr ng m i ho c duy trì th tr ng hi n có

 Tìm ki m hi u qu - Effficiency-seeking: u t nh m t ng c ng hi u qu

b ng vi c t n d ng l i th c a tính kinh t theo quy mô hay ph m vi, ho c c hai

 Tìm ki m tài s n chi n l c - Strategic-Asset-Seeking: u t nh m ng n

ch n vi c b m t ngu n l c vào tay đ i th c nh tranh Ví d , các công ty s n xu t

và khai thác d u m có th không c n tr l ng d u đó th i đi m hi n t i, nh ng

v n ph i tìm cách b o v nó đ không r i vào tay đ i th c nh tranh

2.1.2.7 Phân lo i c n c vào cách th c nhà đ u t nh h ng t i doanh nghi p

Theo cách này thì FDI đ c chia thành:

 FDI nh m thành l p ho c m r ng m t doanh nghi p ho c m t chi nhánh thu c toàn quy n qu n lý c a ch đ u t

 FDI nh m mua l i toàn b doanh nghi p đã có

 FDI nh m tham gia vào m t doanh nghi p m i (liên doanh)

 C p tín d ng dài h n (h n 5 n m): ho t đ ng c p tín d ng c a công ty m dành cho công ty con v i th i h n l n h n 5 n m c ng đ c coi là ho t đ ng FDI 2.1.3 Vai trò c a v n đ u t tr c ti p n c ngoài đ i v i các qu c gia đang phát tri n

nh h ng c a đ u t tr c ti p n c ngoài đ n các qu c gia đang phát tri n

đ c th hi n rõ qua các m t sau:

 u t tr c ti p n c ngoài góp ph n gi i quy t v n đ v n cho phát tri n kinh t các n c đang phát tri n

Các ngu n đ hình thành v n đ u t bao g m: ti t ki m trong n c (ti t ki m

c a các h gia đình, ti t ki m c a các doanh nghi p, ti t ki m c a Chính ph ) và ngu n đ u t n c ngoài (FDI, ODA và vay th ng m i) Nhìn chung, đ i v i các

n c đang phát tri n thì ngu n v n ti t ki m trong n c là t ng đ i ít i do thu nh p

th c t còn th p, do đó vi c m c a thu hút các ngu n v n đ u t n c ngoài có th

đ c coi nh gi i pháp th c t nh t đ i v i các n c này

FDI là m t hình th c s d ng v n đ u t n c ngoài đ u t vào ho t đ ng s n

xu t kinh doanh t i n c đ c ti p nh n đ u t – nó th hi n s chuy n dòng v n đ u

t t n c ngoài vào n c đ c ti p nh n Thông qua ho t đ ng đ u t c a các doanh nghi p FDI, ngu n v n cho s phát tri n c a n c đ c ti p nh n đ c b

sung t ngu n ngo i t khi ngu n v n n i t còn y u FDI c ng góp ph n làm t ng ngân sách qu c gia thông qua ti n thu thu đ i v i các doanh nghi p FDI và thu thu

nh p c a nh ng nhân viên c a doanh nghi p, t đó có thêm ngu n tài chính huy đ ng cho các d án phát tri n

y m nh xu t kh u c ng là m t trong nh ng đóng góp n i b t c a đ u t

tr c ti p n c ngoài đ i v i các n c đang phát tri n H u h t s n ph m c a các doanh nghi p FDI là s n ph m xu t kh u và đóng góp trong t tr ng xu t kh u c a các qu c gia đang phát tri n là khá cao c bi t, khu v c FDI có th ng d th ng

m i khá cao nh áp d ng công ngh s n xu t và đi u hành tiên ti n ây là nhân t góp ph n gi m thâm h t th ng m i cho các n c đang phát tri n

 u t tr c ti p n c ngoài góp ph n nâng cao trình đ công ngh cho

n c đ c ti p nh n đ u t

u t tr c ti p n c ngoài không ch có s di chuy n v n t nhà đ u t sang

n c đ c ti p nh n đ u t mà còn có s chuy n giao v công ngh Thông qua FDI, nhà đ u t s đ a công ngh tiên ti n h n t công ty m sang n c ti p nh n đ u t

đ ti n hành s n xu t kinh doanh thông qua vi c thành l p công ty con ho c chi nhánh Chuy n giao công ngh thông qua các d án đ u t FDI là m t trong nh ng kênh chính y u đ nâng cao n ng l c công ngh cho các n c đang phát tri n Bên

c nh đó, chuy n giao công ngh qua các d án FDI c ng luôn đi kèm v i vi c đào t o

k n ng v n hành, qu n lý và c ng thông qua vi c h c qua làm (learning by doing) đã nâng cao đ c trình đ , tay ngh k thu t c a lao đ ng t i n c s t i

i v i các n c đang phát tri n, do ngu n v n n i l c còn y u nên khoa h c

k thu t ch a phát tri n Do đó, con đ ng nhanh nh t đ các n c đang phát tri n nâng cao khoa h c k thu t chính là áp d ng công ngh ti n ti n do các công ty n c ngoài, đ c bi t là các công ty đa qu c gia đ a vào thông qua hình th c đ u t FDI

Áp d ng công ngh tiên ti n m i không nh ng nhi u hàng hóa m i đ c t o ra làm

t ng tài s n v n v t ch t c a n n kinh t mà còn giúp gi m chi phí s n xu t, tác đ ng tích c c đ n t ng tr ng kinh t

 u t tr c ti p n c ngoài góp ph n gi i quy t vi c làm cho lao đ ng t i

các n c ti p nh n đ u t

T o vi c làm cho m t kh i l ng lao đ ng l n t i n c ti p nh n đ u t là vai trò quan tr ng c a các doanh nghi p FDI FDI không ch t o ra vi c làm tr c ti p mà còn t o ra vi c làm gián ti p cho ng i lao đ ng Vi c làm tr c ti p đ c t o ra b i chính ngu n v n FDI c a các doanh nghi p nh ng bên c nh đó nó l i t o ra vi c làm gián ti p t các ngành, các doanh nghi p ph c v cho chính ho t đ ng c a doanh nghi p FDI H u h t các n c đang phát tri n có dân s đông nh ng t l th t nghi p

l i c ng r t cao Do đó, bài toán gi i quy t vi c làm là m t trong nh ng bài toán đ c chính ph các qu c gia đang phát tri n quan tâm hàng đ u và m t trong nh ng l i

gi i chính là thu hút đ u t tr c ti p n c ngoài Tuy nhiên, c ng c n l u ý r ng s

l ng vi c làm đ c t o ra ph thu c vào v n đ u t , đi u ki n c th c a qu c gia

ti p nh n đ u t và vào t ng lo i ho t đ ng đ c ti n hành đ u t

Nh v y, thông qua nh ng phân tích trên, có th kh ng đ nh r ng đ u t tr c

ti p n c ngoài có tác đ ng làm t ng v n đ u t cho qu c gia ti p nh n đ u t , nâng cao công ngh , t ng vi c làm cho lao đ ng và qua đó tác đ ng làm t ng tr ng kinh

t theo nh mô hình kinh t v t ng tr ng đã đ c đ a ra trên i v i các n c đang phát tri n, khi ba nhân t là v n, công ngh và vi c làm còn y u thì vi c t n

d ng đ u t FDI là l i gi i mà các qu c gia này đang áp d ng

 Tác đ ng gián ti p c a đ u t tr c ti p n c ngoài

Bên c nh tác đ ng tr c ti p c a đ u t tr c ti p n c ngoài đ n t ng tr ng kinh t nh đã phân tích trên, các doanh nghi p FDI còn góp ph n tác đ ng tích c c

m t cách gián ti p t i các doanh nghi p trong n c, t đó góp thêm ph n vào đ y

m nh t ng tr ng kinh t t i n c ti p nh n đ u t Do s chênh l ch v trình đ phát tri n gi a doanh nghi p trong n c và các doanh nghi p FDI (doanh nghi p FDI có

l i th v v n và công ngh h n) đã d n t i áp l c c nh tranh, bu c các doanh nghi p trong n c ph i nâng cao hi u qu kinh doanh, đ u t cho phát tri n công ngh k thu t t o nên tác đ ng gián ti p c a FDI Tác đ ng này đ c th hi n ch y u qua các m t sau:

- FDI tác đ ng t i s phát tri n c a các ngành công nghi p trong n c

ti n hành ho t đ ng s n xu t, kinh doanh, b t k doanh nghi p nào c ng

c n ph i có s luân chuy n đ u vào – đ u ra Các doanh nghi p FDI nh p kh u đ u vào t i n c s t i và xu t kh u s n ph m đ u ra, nh ng không ph i t t c các đ u vào đ u đ c nh p kh u và và t t c các đ u ra đ u đ c xu t kh u Doanh nghi p FDI có th mua, bán các nguyên v t li u ho c hàng hóa trung gian v i các doanh nghi p trong nghi p trong n c Qua đó giúp các doanh nghi p h tr trong n c có

kh n ng b t phá và v n lên chi m l nh th tr ng mà tr c đây các doanh nghi p FDI chi m l nh – tác đ ng mà các qu c gia đang phát tri n mong mu n đ t đ c M t khác, đ u ra c a m t s doanh nghi p FDI c ng là đ u vào cho s n xu t t i các doanh nghi p trong n c, giúp doanh nghi p h n ch đ c nh p kh u đ u vào, gi m chi phí mua đ u vào và gi m r i ro trong vi c nh p kh u

- FDI tác đ ng t i đ i m i công ngh

Nh ng l i th v v n và công ngh có đ c t công ty m đã giúp các doanh nghi p FDI có đ c l i th so sánh h n v i các doanh nghi p trong n c t i các qu c gia đang phát tri n v n còn thi u v v n và y u v công ngh Vì v y, đ có th

c nh tranh đ c v i các doanh nghi p FDI, bu c các doanh nghi p trong n c

ph i có s chuy n mình, nâng cao n ng l c c nh tranh thông qua s đ i m i v công ngh Tuy nhiên, do s h n ch v v n và công ngh , nhi u doanh nghi p trong n c ch n ph ng pháp liên doanh, liên k t v i các doanh nghi p FDI đ phát tri n S h p tác này s t o ra s chuy n giao công ngh và n ng l c qu n lý cho doanh nghi p liên doanh c a n c s t i

- FDI tác đ ng t i c nh tranh c a các doanh nghi p

Tr c khi đ a đ n các tác đ ng tích c c, FDI gây ra tác đ ng t i c nh tranh

c a các doanh nghi p trên th tr ng nh l i th c nh tranh v v n và công ngh có

đ c t công ty m i v i n c đang phát tri n, kh n ng c nh tranh v v n, công ngh và trình đ lao đ ng còn y u thì tác đ ng c nh tranh c a FDI là r t kh c li t Do

đó, đ có th đ ng v ng trên th tr ng bu c các doanh nghi p trong n c ph i có s

đi u ch nh theo h ng tiên ti n

- FDI tác đ ng nâng cao trình đ lao đ ng

Ngoài tác đ ng t o vi c làm cho lao đ ng t i n c s t i, doanh nghi p FDI còn góp ph n vào vi c nâng cao trình đ lao đ ng Nhân l c đ c đ m nhi m t i các v trí

qu n lý c a doanh nghi p FDI s đ c đào t o nâng cao n ng l c qu n lý, nhân viên k thu t c ng đ c đào t o nâng cao tay ngh Tuy nhiên, tác đ ng tràn này c a FDI đ c

di n ra khi ngu n lao đ ng đ c đào t o này chuy n ra ngoài doanh nghi p FDI và chuy n sang làm vi c t i các doanh nghi p trong n c

Hi n nay, ch t l ng và trình đ lao đ ng chuyên môn cao t i n c ti p nh n

đ u t là m t trong nh ng tiêu chí quan tr ng đ các doanh nghi p FDI ti n hành ho t

đ ng đ u t do không mu n m t nhi u chi phí cho vi c đào t o lao đ ng đ a ph ng

Vì v y, đ thu hút m nh m đ u t tr c ti p c a các n c trên th gi i hi n nay, Chính ph n c ti p nh n đ u t ph i có k ho ch và ti n hành đào t o phát tri n ngu n nhân l c qu c gia ài Loan và Hàn Qu c là hai qu c gia đi n hình trong chính sách phát tri n ngu n nhân l c cao đ thu hút FDI

2.1.4 Chính sách đ i v i v n đ u t n c ngoài t i các qu c gia

V i vai trò c a FDI đ i v i n n kinh t - xã h i (trong đó có gi m nghèo) các

qu c gia hi n nay đ u có nh ng chính sách đ i v i v n đ u t n c ngoài (FDI) Theo Te Velde (2001), các chính sách t i các qu c gia đang phát tri n có th tác

đ ng t i ba l nh v c và khía c nh:

 Các quy t đ nh đ u t c a nhà đ u t ti m n ng

 Các quy t đ nh đ u t (m r ng, t ng v n) c a các nhà đ u t hi n h u

 Các m i liên h gi a các doanh nghi p FDI và các doanh nghi p trong n c

B ng 2.1 d i đây trình bày tóm t t các chính sách tác đ ng t i FDI theo nghiên

Các nhà đ u t

ti m n ng - Cam k t u đãi v thu và các ngh a v tài

chính

- Xây d ng l c l ng lao đ ng có k n ng và

c s h t ng đáp ng

- S h i nh p v i kinh

t th gi i

- Chi phí v n t i

- Th t c hành chính

đ n gi n và các nguyên tác v b o v quy n s

h u

- Phát tri n các ngành công nghi p tr ng đi m

- Phát tri n các khu ch

xu t

- Cung c p thông tin và xây d ng hình nh c a ngành

đ nhu c u

- Kinh t v mô n đ nh (c hi n t i và tri n

n c ngoài

- Gi m thi u nh ng tr

ng i trong th ng m i hàng hóa và d ch v

- S tham gia vào các

hi n h u - Thu và h th ng thu - Các quy đ nh v ho t

đ ng c a các MNCs

- M i quan h t ng tác

gi a MNCs v i các

vi n nghiên c u và các doanh nghi p khác

- S khuy n khích đ i

v i nghiên c u và tri n khai (R&D)

- ào t o nhân viên

- Các chính sách v th

tr ng lao đ ng

- Các chính sách v

th ng m i và khuy n khích xu t kh u

- H i nh p kinh t toàn c u

- Khuy n khích n ng

l c h p th công ngh

- Khuy n khích ngu n nhân l c ( ào t o)

- Phát tri n công nghi p

h tr và chu i cung

ng

- Phát tri n giáo d c và đào t o k n ng

- Kh n ng huy đ ng lao đ ng

- Chính sách c nh tranh

- Khuy n khích xu t

kh u

- H i nh p kinh t toàn c u

Ph n d i đây s phân tích m t s chính sách quan tr ng c a chính ph các

theo Ngân hàng th gi i (2004), các chính ph có th th c thi các nhóm chính sách sau:

Các y u t chính sách và đi u hành

฀ S n đ nh chính tr và kinh t v mô là y u t quan tr ng nh t c a môi

tr ng đ u t Theo Kh o sát Môi tr ng u t (ICS) c a Ngân hàng Th gi i (WB), m c đ không ch c ch n c a các chính sách và nh ng b t n trong môi

tr ng kinh t v mô chi m h n 50% nh ng lo ng i c a các doanh nghi p v môi

tr ng đ u t

฀ S c m nh c a h th ng lu t pháp là y u t kh ng đ nh s n đ nh v m t chính tr và b o đ m quy n s h u tài s n b ng cách cung c p cho các nhà đ u t c

s đ gi i quy t các tranh ch p

฀ N n tham nh ng trên lý thuy t s kìm hãm t ng tr ng và gi m đ ng l c thúc đ y các công ty tham gia vào khu v c kinh t chính th c

฀ Các quy đ nh r t đa d ng, t các quy đ nh t o đi u ki n thu n l i đ các công

ty có th b t đ u ho c ch m d t kinh doanh, cho t i các quy đ nh v thu và h i quan

Vi c gi m b t các quy đ nh không đóng vai trò quan tr ng trong vi c t o ra m t môi

tr ng đ u t lành m nh; thay vào đó môi tr ng đ u t lành m nh th ng có các quy đ nh phù h p có th đ c th c hi n mà không làm gi m đ ng l c đ u t ho c làm t ng chi phí m t cách b t h p lý Thu là m t trong nh ng v n đ v quy đ nh

mà các doanh nghi p th ng g p ph i Vi c c i cách c c u thu và c i cách hành chính giúp gi m thi u các chi phí b t bu c và do đó khuy n khích đ u t Chính vì

v y, m c đích c i cách thu không ch đ n gi n là gi m gánh n ng thu mà còn nh m thi t k m t h th ng thu phù h p cho t t c các lo i hình kinh doanh và ngành ngh

M c đ c nh tranh c ng là y u t quy t đ nh ch t l ng c a môi tr ng đ u t Quy

đ nh b t h p lý, ch t ch và s thi u tính c nh tranh trong ho t đ ng c a c doanh nghi p và Chính ph không cao có th làm gi m đ ng l c đ u t Các chính sách v lao đ ng ph n nào c ng ch u nh h ng c a các quy đ nh – ví d nh th i gian c n thi t đ thuê và sa th i m t công nhân, đ ng th i c ng ch u nh h ng c a nh ng y u

t mang tính xã h i – ví d nh k n ng và s đa d ng c a l c l ng lao đ ng

Các y u t v c s h t ng

C s h t ng c ng là m t y u t c b n và quan tr ng c a môi tr ng đ u t

và có th đ c phân chia thành c s h t ng “ph n c ng” nh ch t l ng đ ng b ,

h th ng t i tiêu, c ng, các sân bay và c s h t ng “ph n m m” nh ch t l ng

c a vi c cung c p đi n, n c và đi n tho i C hai lo i c s h t ng này đ u quan

tr ng đ i v i s n xu t và th ng m i bên trong và bên ngoài m t qu c gia, và c s

h t ng th ng đ c đánh giá là m t trong nh ng rào c n l n nh t đ i v i đ u t (đ c

bi t là các n c ông Nam Á)

H th ng tài chính

Các h th ng tài chính c ng r t quan tr ng đ i v i đ u t H th ng tài chính

có th khuy n khích đ u t b ng cách huy đ ng ngu n v n ti t ki m c ng nh giúp các nhà đ u t ki m soát r i ro H th ng tài chính c ng đóng vai trò quan tr ng trong

vi c xoá đói gi m nghèo

Ch t l ng lao đ ng

L c l ng lao đ ng lành ngh là đi u ki n thi t y u đ các doanh nghi p có

th thích ng v i nh ng công ngh m i có hi u qu cao, ng c l i môi tr ng đ u t

t t h n l i làm t ng hi u su t đ u t c a giáo d c Nhi u doanh nghi p coi tình tr ng công nhân thi u nh ng k n ng c b n và c n thi t là m t tr ng i nghiêm tr ng cho

ho t đ ng s n xu t kinh doanh Chính ph c n đi đ u trong vi c đào t o nâng cao trình đ chuyên môn k thu t đ ng i lao đ ng có đ nh ng k n ng c n thi t cho doanh nghi p

2.1.4.2 Các chính sách khuy n khích đ u t tr c ti p n c ngoài

u tiên, chính ph ch nhà có th cung c p cho nhà đ u t t ng lai nh ng thông tin đáng tin c y và đúng th i h n v th tr ng và không cho phép h là ng i duy nh t đ c n m gi nh ng thông tin đó Nhà đ u t có th s không ti n hành đ u

t m t n c nào đó ch vì lý do đ n gi n là h không có thông tin chính xác v

n c đó Nhi u chính ph nh ng n c đang phát tri n đã thành l p các c quan xúc

ti n đ u t đ “qu ng bá” đ t n c c a h và cung c p các thông tin liên quan nh m làm cho đ t n c h h p d n h n trong con m t các nhà đ u t

V i chính sách th hai, chính ph có th b chi phí ra đ làm t ng s c h p d n

c a n c h nh m thu hút FDI Nhi u chính ph đã xây d ng các khu công nghi p

ho c khu ch xu t (EPZs) đ khuy n khích đ u t và s n xu t đ xu t kh u Xu t phát t m t lý do c b n là quá trình xây d ng c s h t ng và c i thi n môi tr ng

đ u t cho toàn b n n kinh t c n r t nhi u th i gian, b i v y bi n pháp tr c m t nên làm là xây d ng nh ng khu v c riêng có v trí g n các c ng v n chuy n v i c s

h t ng t ng đ i t t, ti n ích đáng tin c y và chi phí t ng đ i th p, t i đó các quy

đ nh c ng đ n gi n h n và t n n quan liêu c ng ít h n

Chính sách th ba và c ng là chính sách gây nhi u tranh cãi mà các chính ph

th ng áp d ng là nh ng khuy n khích c th đ i v i các công ty đa qu c gia nh m

t ng kh n ng sinh l i cho h , bao g m b o h tr c s c nh tranh c a hàng nh p

kh u, tr c p và c t gi m thu Các chính ph có th đ a ra nh ng b o h b ng thu quan và h n ng ch đ h n ch nh p kh u s n ph m c nh tranh ho c b ng các bi n pháp qu n lý đ c quy n tuy t đ i đ i v i th tr ng trong n c Nh ng bi n pháp trên t o thu n l i cho FDI trong quá trình s n xu t cho th tr ng n i đ a h n là cho các nhà xu t kh u B i vì h n ch nh p kh u và qu n lý đ c quy n làm t ng giá bán trong n c và t o ra l i nhu n cao h n cho nhà đ u t , nh ng th c t đã làm ng i tiêu dùng trong n c ph i tr giá cao h n cho các c đông n c ngoài c a công ty đa

qu c gia Nh ng b ng ch ng đó đã g i ý m t đi u r ng FDI h ng v th tr ng n i

đ a đ c b o h ch mang l i l i ích t i thi u nh t, (có tr ng h p l i ích kinh t ròng

b âm) song t i nhi u qu c gia các chính sách này v n đ c áp d ng ph bi n và r t khó đ thuy t ph c các chính ph thay đ i các quy t đ nh này

Trong s các chính sách thu hút FDI, chính sách u đãi thu thu nh p là m t chính sách gây nhi u tranh cãi nh t u đãi thu thu nh p đ c áp d ng d i nhi u hình th c nh ng hình th c ph bi n nh t là mi n thu thu nh p doanh nghi p trong

m t kho ng th i gian nh t đ nh th ng là 3 đ n 6 n m Thông th ng các qu c gia thu thu nh p b đánh t 20 đ n 50 % Vi c áp d ng chính sách mi n thu thu nh p làm cho các công ty đa qu c gia th y r ng rõ ràng đ c u đãi v thu s t t h n nhi u so v i ph i n p thu qu c gia c a h Ng c l i, n u qu c gia đ t tr s c a các MNC đánh thu c n c vào thu nh p toàn c u c a công ty nh trên th c t v n

đ c áp d ng h u h t các n c công nghi p (ngo i tr Pháp), thì công ty s ph i tr thu ít h n cho n c đang phát tri n nh ng tr nhi u h n cho n c h B i vì ph n thu đ c các n c đang phát tri n u đãi s đ c chuy n thành doanh thu ch u thu

t i n c đ t tr s c a công ty đa qu c gia H u h t các n c công nghi p hi n nay cho phép các công ty c a h h ng l i t u đãi v thu n c ngoài thông qua các

hi p c v thu kí k t gi a n c ti p nh n và n c đi đ u t

Tuy nhiên, r t nhi u các nghiên c u đã k t lu n r ng đ i v i nhi u lo i hình FDI, u đãi thu thu nh p ch có các tác đ ng biên lên quy t đ nh đ u t c a công ty

đa qu c gia và bù đ p cho h các chi phí trong m i tr ng h p i u này r t đúng đ i

v i các hãng đ u t trong ngành khai thác tài nguyên thiên nhiên ho c nh ng hãng có

d đ nh s n xu t cho th tr ng trong n c đ c b o h n c ch nhà Trong m i

tr ng h p c th , các công ty đa qu c gia b h p d n b i các đ c tr ng c a n c ch nhà, ch ng h n nh s t n t i c a nh ng m vàng ho c nh ng v a d u l a hay m t

th tr ng tiêu th n i đ a r ng l n Các công ty đa qu c gia đó có th có m t vài l a

ch n chi n l c khác v đ a đi m đ u t , do v y mà chính sách thu không ph i là

y u t ph i cân nh c k đ đi t i quy t đ nh đ u t H n n a, u đãi v thu không

th làm cho m t d án đ u t thua l thành m t d án có lãi: Thu ch t o đi u ki n cho nh ng công ty nào làm n có l i nhu n

Th c t cho th y r ng các ngành công nghi p h ng v xu t kh u s d ng nhi u lao đ ng và không “c đ nh” m t đ a đi m có th nh y c m h n v i nh ng

u đãi v thu và nh ng khuy n khích khác b i vì chúng có th đ t t i r t nhi u khu

v c khác nhau Các công ty s n xu t hàng đi n t , gi y dép, d t may, trò ch i đi n t

và đ ch i có th l a ch n hàng ch c qu c gia chào m i h v i nh ng cam k t c b n

nh môi tr ng kinh t chính tr n đ nh, chi phí v n chuy n t ng đ i th p và ngu n lao đ ng không nh ng có k n ng lao đ ng t ng đ i t t mà ngu n cung c p h t s c

d i dào v i giá nhân công th p Trong tr ng h p nh v y, u đãi v thu có th đóng vai trò quan tr ng đ i v i công ty đa qu c gia trong vi c l a ch n đ a đi m Vì các nghiên c u c ng cho r ng các lo i hình đ u t nh v y càng có nhi u kh n ng

t o ra hi u ng lan t a tích c c cho n c ch nhà nên các chính sách h n ch th i

gian u đãi thu c n ph i đi u ch nh Nh ng bi n pháp trên không ph i lúc nào c ng gây tranh cãi, tuy nhiên vì các công ty n i đ a ho c các công ty đa qu c gia khác r i

c ng đòi h i m t s đ i x v thu t ng t nh v y nên các chính ph b đ y vào

 Tách bi t gi a các doanh nghi p c nh tranh v i nhau trong cùng ngành (tách

bi t trong ngành theo chi u ngang) Theo đó, m c dù ho t đ ng trong cùng ngành,

có th tr ng và đ i t ng khách hàng t ng đ ng nhau nh ng các doanh nghi p có

v n đ u t n c ngoài và các doanh nghi p n i đ a th ng không có m i liên k t

t ng h v i nhau i u này c ng ng n c n vi c x y ra các tác đ ng tràn theo chi u ngang gi a doanh nghi p FDI và doanh nghi p n i đ a

 Tách bi t gi a các doanh nghi p có m i liên k t tr c và sau trong cùng ngành (tách bi t trong ngành theo chi u d c) Theo đó, các doanh nghi p có v n

đ u t n c ngoài th ng không có ho c có ít m i liên k t v i các doanh nghi p cung c p đ u vào ho c các doanh nghi p tiêu th hàng hóa s n xu t ra c a ngành

đó Tách bi t này th ng gây ra khó kh n đáng k cho các n c ti p nh n v n trong

vi c phát huy nh ng tác đ ng tích c c c a doanh nghi p FDI t i n n kinh t

 Tách bi t gi a các doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài v i các doanh nghi p ho t đ ng trên cùng đ a bàn Các doanh nghi p FDI và các doanh nghi p n i

đ a trên cùng m t đ a ph ng không có m i liên h h tr nhau M i liên h theo

đ a bàn y u c ng h n ch vi c thu hút các doanh nghi p có m i liên k t tr c và sau

v i các doanh nghi p FDI t i ho t đ ng trên đ a bàn

xóa b nh ng tách bi t này, chính ph c a các n c ti p nh n v n th ng

áp d ng các chính sách sau:

 H tr các doanh nghi p trong n c, đ c bi t là các doanh nghi p v a và nh phát tri n Vi c h tr các doanh nghi p n i đ a phát tri n đi đôi v i phát tri n

ngu n nhân l c s giúp cho vi c lan t a theo chi u ngang thu n l i h n

 Phát tri n các ngành công nghi p h tr , phát tri n d ch v phân ph i, h u c n

nh m t ng c ng m i liên k t gi a các doanh nghi p FDI và doanh nghi p n i đ a

 T ng c ng quy ho ch, thu hút các doanh nghi p có m i liên k t tr c và liên k t sau trên cùng đ a bàn nh m t ng c ng l i th theo đ a đi m Quy ho ch, xác đ nh l i th c nh tranh c a đ a ph ng nh m thu hút các doanh nghi p FDI vào các h ng đ u t đ a ph ng quan tâm

2.2 Lý thuy t c b n v nghèo và gi m nghèo

2.2.1 Các cách ti p c n v nghèo

Theo Ngân hàng Th gi i (2000), nghèo đ c đ nh ngh a là b b n cùng hóa

v phúc l i Tuy nhiên, các cách hi u khác nhau v phúc l i qua th i gian và không gian khi n quan ni m v nghèo các th i đi m khác nhau, gi a các qu c gia khác nhau có nhi u đi m khác bi t

u tiên, phúc l i đ c đ ng nh t v i các nhu c u c b n nh t c a con ng i

nh n, m c, Do đó, nghèo đ c đ nh ngh a là m c thu nh p th p, không đ đ đáp ng nhu c u c b n bao g m th c ph m, qu n áo, ch và nhà Theo quan

đi m này, nhân t chính đ xác đ nh nghèo là li u các h gia đình, cá nhân có đ ngu n l c đ đáp ng nhu c u c a h Sau đó, nghèo l i đ c đo l ng b ng cách

so sánh thu nh p và chi tiêu c a m t cá nhân v i m t ng ng nghèo2

Sau đó, quan ni m v phúc l i đ c m r ng, bao hàm c kh n ng ti p c n các d ch v c b n nh giáo d c, y t , n c s ch Tuy nhiên, c n l u ý r ng phúc l i

là m t khái ni m r ng h n phúc l i kinh t - cái ch đo l ng đ c nhu c u c a con