Phát triển hệ thống bán lẻ trên địa bàn thành phố đà nẵng giai đoạn 2011 2020 tt

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Đề tài có các mục tiêu chủ yếu sau: - Nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển hệ thống bán lẻ ở khu đô thị trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.. Đối tượ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

-

ĐỖ VĂN TÍNH

PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG BÁN LẺ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

GIAI ĐOẠN 2011 - 2020 NỘI ĐỊA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI – 2017

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

Tập thể hướng dẫn khoa học:

1 TS TÔ THỊ ÁNH DƯƠNG

2 TS PHÙNG TẤN VIẾT

Phản biện 1: PGS.TS Trần Anh Tài

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Văn Nam

Phản biện 3: PGS.TS Ngô Quang Minh

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện, tại: Học viện Khoa học xã hội, 477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Vào hồi … giờ, ngày …tháng … năm 2017

Có thể tìm hiểu luận án tại: - Thư viện Quốc gia

-Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Việc phát triển hệ thống bán lẻ của thành phố Đà Nẵng là một yêu cầu tất yếu khách quan của quá trình phát triển Thành phố nhằm xây dựng Đà Nẵng thành một thị trường hấp dẫn, văn minh, hiện đại góp phần giữ gìn vững ổn định chính trị, cải thiện đời sống nhân dân của Đà Nẵng và cả nước Đồng thời cần hoàn thiện và đổi mới hệ thống quản lý nhà nước đối với lĩnh vực bán lẻ đáp ứng tốt nhu cầu thị trường, đảm bảo cung cầu hàng hóa trên địa bàn Thành phố, trên cơ sở tăng cường công tác xã hội hóa để phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng thương mại hiện đại, tận dụng lợi thế là trung tâm kinh tế lớn của Miền Trung có cơ

sở hạ tầng tương đối hoàn chỉnh nhằm tăng cường phát triển hệ thống mạng lưới bán lẻ lớn nhằm phát triển luồng hàng hóa đến các tỉnh Miền Trung- Tây Nguyên Xây dựng và phát triển hài hòa hệ thống bán lẻ hàng tiêu dùng giữa truyền thống và hiện đại, với sự tham gia của các thành phần kinh tế và loại hình tổ chức, hoạt động trong môi trường cạnh tranh minh bạch, dưới sự quản lý và điều tiết vĩ mô của Nhà nước Xuất phát từ thực tế này cần phải nghiên cứu, đánh giá thực trạng

hệ thống bán lẻ để rút ra những bài học kinh nghiệm và đề xuất những

giải pháp khả thi nhằm “Phát triển hệ thống bán lẻ trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2011-2010” sẽ có ý nghĩa thực tiễn quan trọng,

góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của Thành phố

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Đề tài có các mục tiêu chủ yếu sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển hệ thống bán lẻ ở khu đô thị trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

- Đánh giá thực trạng phát triển hệ thống bán lẻ tại Thành phố Đà Nẵng hiện nay

- Đề xuất phương hướng, giải pháp chủ yếu phát triển hệ thống bán lẻ tại Thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2030

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án đi sâu nghiên cứu sự phát triển của hệ thống bán lẻ Thành phố Đà Nẵng trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, bao gồm phát triển hệ thống bán lẻ truyền thống và hệ thống bán lẻ hiện đại từ năm 2007 đến 2016

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu hệ thống bán lẻ Thành phố Đà Nẵng bao gồm cả loại hình bán lẻ truyền thống và các loại hình bán lẻ hiện đại

- Phạm vi không gian: Nghiên cứu hệ thống bán lẻ hàng hóa dịch vụ tiêu dùng trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng

- Thời gian nghiên cứu: Tình hình phát triển hệ thống bán lẻ từ năm

2007 đến 2016 và đề xuất giải pháp đến năm 2020 tầm nhìn đến năm

2030

4 Phương pháp nghiên cứu

- Thu thập và nghiên cứu tài liệu: Tổng hợp tài liệu; Điều tra

thu thập thông tin; Xử lý thông tin

- Phương pháp so sánh: xem xét kinh nghiệm của một số Thành phố

thuộc các nước trong khu vực và các Thành phố trong nước về phát triển

hệ thống bán lẻ như kinh nghiệm của Thành phố BangKok - Thái Lan, Thành phố Kuala Lumpur – Malaysia, Thành phố Hà Nội, Thành phố

Hồ Chí Minh của Việt Nam….Từ việc nghiên cứu đó, chỉ ra những điểm tương đồng, khác biệt và đúc rút bài học kinh nghiệm cho Thành phố Đà Nẵng trong quá trình phát triển hệ thống bán lẻ thời kỳ hội nhập

- Phương pháp thống kê mô tả: Trong quá trình nghiên cứu, Luận án

sử dụng hệ thống số liệu từ nhiều nguồn như: Đề án phát triển kinh tế xã hội của Ủy Ban Nhân Dân Thành phố Đà Nẵng, Quy hoạch mạng lưới bán buôn, bán lẻ Thành phố Đà Nẵng đến năm 2020, Niên giám thống

kê các năm của Tổng cục Thống kê, Cục thống kê Thành phố Đà Nẵng, Báo cáo của Sở Công thương Thành phố Đà Nẵng qua các năm,

- Phương pháp chuyên gia: Luận án tập trung lấy ý kiến đánh giá của

các chuyên gia đầu ngành về lĩnh vực bán lẻ Phương pháp này phục vụ cho việc xây dựng mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển hệ

thống bán lẻ

- Phương pháp điều tra xã hội học:

Đối với việc điều tra, khảo sát khách hàng, tác giả luận án trực tiếp đến các cụm dân cư trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng và các cơ sở bán lẻ để phát mẫu phiếu điều tra; Đối với việc khảo sát lấy ý kiến đánh giá của các chuyên gia, tác giả luận án trực tiếp đến gặp các nhà lãnh đạo/quản lý, nhà khoa học và nhà kinh tế có kinh nghiệm trong các doanh nghiệp bán lẻ, các cơ quan quản lý nhà nước và các cơ quan nghiên cứu, giảng dạy… để phát mẫu phiếu điều tra, kết hợp trao đổi trực tiếp cùng với Xêmina

- Nguồn số liệu: Kết hợp sử dụng cả nguồn dữ liệu thứ cấp

đồng thời với nguồn dữ liệu sơ cấp

5 Những đóng góp của đề tài

- Luận án góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận cơ bản về

hệ thống bán lẻ, phát triển hệ thống bán lẻ và đưa ra nội dung, tiêu chí đánh giá mức độ phát triển hệ thống bán lẻ ở khu đô thị trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

- Phân tích và đánh giá khách quan mức độ phát triển của hệ thống bán lẻ Thành phố Đà Nẵng theo các tiêu chí Từ đó tìm ra nguyên nhân, giải pháp cần khắc phục trong phát triển hệ thống bán lẻ Thành phố Đà Nẵng trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Về lý luận: Hệ thống hóa, bổ sung và phát triển một số lý luận

về phát triển hệ thống bán lẻ Thành phố Đà Nẵng trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, nghiên cứu kinh nghiệm phát triển hệ thống bán lẻ từ các Thành phố trong và ngoài nước Tạo lập khung lý thuyết về phát triển

hệ thống bán lẻ ở khu đô thị trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

- Về thực tiễn:

+ Tổng kết thực trạng hệ thống bán lẻ của Thành phố Đà Nẵng thời gian từ năm 2007 đến nay, đánh giá những kết quả đạt được, những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của những thành công và hạn chế, bất cập trong việc xây dựng và thực thi các chính sách phát triển hệ thống bán lẻ Thành phố Đà Nẵng, xác lập cơ sở thực tiễn cho các đề xuất hoàn thiện chính sách đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030

+ Đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp phát triển hệ thống bán lẻ Thành phố Đà Nẵng đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030,

kiến nghị hoàn thiện chính sách phát triển kết cấu hạ tầng, phát triển

nguồn nhân lực trong hệ thống bán lẻ …

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục chữ viết tắt, danh mục bảng, biểu đồ, hình vẽ và phụ lục, nội dung Luận án kết cấu thành 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển hệ thống bán lẻ hàng hóa ở đô thị trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế Chương 3:Thực trạng về phát triển hệ thống bán lẻ Thành phố Đà Nẵng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 4: Định hướng và giải pháp phát triển hệ thống bán lẻ Thành phố Đà Nẵng đến năm 2020 tầm nhìn 2030

CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

- Nghiên cứu về WTO và hệ thống phân phối Việt Nam, Trung tâm thông tin công nghiệp và thương mại (2008)

- Nghiên cứu về siêu thị - phương thức kinh doanh bán lẻ hiện đại

ở Việt Nam, Nguyễn Thị Nhiễu (2006)

- Nghiên cứu về phát triển hệ thống bán lẻ Việt Nam thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, Hồ Kim Hương (2015)

- Nghiên cứu về chính sách phát triển dịch vụ phân phối bán lẻ hàng hóa ở Việt Nam trong thời kỳ hội nhập, Nguyễn Thanh Bình (2013)

- Nghiên cứu về so sánh khuôn khổ pháp lý về dịch vụ phân phối

và quy định Nhà nước trong ngành bán lẻ ở một số quốc gia - kinh nghiệm đối với Việt Nam, Francois Bobrie và các thành viên, báo cáo của dự án Hỗ trợ Chính sách Thương mại và Đầu tư của châu Âu (EU-MUTRAP III) (2011)

- Nghiên cứu về phát triển các loại hình tổ chức bán lẻ văn minh, hiện đại ở Việt Nam”, Phạm Hữu Thìn (2009)

- Nghiên cứu về mạng lưới thương mại Đà Nẵng, Đặng Văn Mỹ (2003)

- Nghiên cứu về mô hình siêu thị bán lẻ của các doanh nghiệp trong nước trong điều kiện hội nhập quốc tế Đặng Văn Mỹ (2010)

- Nghiên cứu về nhận thức của người tiêu dùng Thành phố Đà Nẵng về siêu thị so với cửa hàng truyền thống, Bùi Thanh Huân (2010)

- Nghiên cứu về phát triển thương mại trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng đến năm 2020, Đặng Văn Mỹ (2010)

- Nghiên cứu Nghiên cứu về phát triển hệ thống bán lẻ trên địa bàn Tp.Đà Nẵng”, Võ Thị Phương Ly (2012)

1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

- Nghiên cứu về quy mô chất lượng dịch vụ bán lẻ: Xem xét khả năng áp dụng trong nền kinh tế chuyển đổi, Mehta và cộng sự (2000), Vazquez và cộng sự (2001), Finn (2004), Gogliano và Hathecote (1994)

- Nghiên cứu về thị trường đô thị - phát triển bán lẻ không chính thức, David Dewar, Vanessa Watson, New York: Routledge (2010)

- Nghiên cứu về thước đo chất lượng dịch vụ cho các cửa hàng bán lẻ: Quy mô phát triển và giá trị, Dabholka, Thorpe và Rentz (1996)

- Nghiên cứu về tính pháp lý đối với bán lẻ quy mô lớn ở các thành phố Đông Nam Á, Alex M Mutebi, Uban studies, Vol.44, No.2,357-379, February (2007)

- Nghiên cứu về đo lường chất lượng dịch vụ trong ngành bán lẻ,

”, Rodolfo, Ignacio, Ana, (2000)

- Nghiên cứu về các nhà bán lẻ xuyên quốc gia và tái cơ cấu mạng lưới cung cấp ở Thái Lan, Katie Jane May, Faculty of Humanities, the University of Manchester, England (2009)

- Nghiên cứu về hệ thống bán lẻ Việt Nam, The Nielsen Company (2012)

- Nghiên cứu liên quan đến các quy tắc mới về bán lẻ, Robin Lewis and Michael Dart (2012)

Tuy nhiên cho đến thời điểm hiện nay, những nghiên cứu căn bản

và có hệ thống về phát triển hệ thống bán lẻ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế thì hầu như chưa có

CHƯƠNG 2 – MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ HỆ THỐNG BÁN LẺ HÀNG HÓA Ở ĐÔ THỊ

TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

2.1 Tổng quan về hệ thống bán lẻ hàng hóa ở khu đô thị trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

2.1.1 Khái niệm và phân loại hệ thống bán lẻ hàng hóa ở khu đô thị

2.1.1.1 Khái niệm bán lẻ và hệ thống bán lẻ

(1) Bán lẻ: Bán lẻ là một loại hình hoạt động kinh doanh thương mại,

trong đó hàng hoá và dịch vụ được bán trực tiếp đến NTD cuối cùng để

thoả mãn một nhu cầu nào đó (về mặt vật chất hay tinh thần) của họ,

chứ không phải để kinh doanh (bán lẻ hàng hóa và dịch vụ)

2.1.1.2 Phân loại hệ thống bán lẻ: Dựa vào tính chất của kênh PPBL có

thể chia HTBL ra thành hai loại, là loại hình tổ chức bán lẻ truyền thống

và loại hình tổ chức bán bán lẻ hiện đại

2.1.2 Xu hướng phát triển hệ thống bán lẻ ở khu đô thị

Tập trung hoá hệ thống phân phối ngày càng cao; HTBL hiện đại ngày càng phát triển về quy mô và loại hình tổ chức kinh doanh; TMĐT phát triển nhanh làm thay đổi toàn diện trong lĩnh vực bán lẻ; Quá trình quốc tế hóa hoạt động bán lẻ diễn ra mạnh mẽ cùng với xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế; Phương thức kinh doanh nhượng quyền của các công ty lớn đã liên kết các CH quy mô nhỏ trong cùng một hệ thống nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh

2.1.3 Vai trò của hệ thống bán lẻ đối với phát triển kinh tế ở khu đô thị trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Đối với NTD, HTBL có vai trò cung cấp hàng hoá để phục vụ nhu cầu NTD; Đối với DN sản xuất, việc phân phối bán lẻ đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh diễn ra bình thường, liên tục; Đối với DNBL,

tổ chức thực hiện nghiệp vụ mua bán, giao nhận, vận chuyển, dự trữ để

hoàn thành vai trò trung gian đưa hàng hoá từ nhà sản xuất đến NTD và

có lợi nhuận; và đối với phát triển kinh tế, HTBL cung cấp hàng hoá dịch vụ, phục vụ rộng rãi nhu cầu đa dạng của NTD trong xã hội

2.2 Phát triển hệ thống bán lẻ ở khu đô thị trong điều kiện hội nhập quốc tế

2.2.1 Khái niệm phát triển hệ thống bán lẻ

Phát triển HTBL là phát triển cả về quy mô và chất lượng của HTBL, làm sao đáp ứng được nhu cầu của thị trường, nhu cầu của xã hội; tạo điều kiện thuận lợi nhất cho NTD trong việc mua sắm hàng hóa

2.2.2 Nội dung và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển hệ thống bán lẻ ở khu đô thị trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

2.2.2.1 Mô hình phát triển hệ thống bán lẻ ở khu khu đô thị trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

(1) Quan niệm về phát triển hệ thống bán lẻ ở khu khu đô thị

Phát triển HTBL ở khu khu đô thị được hiểu là “phát triển hoạt động kinh doanh” tại khu đô thị [86], một mặt thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế và mặt khác kích thích quá trình đầu tư và tiêu dùng của khu đô thị theo hướng tích cực

(2) Khái niệm mô hình phát triển hệ thống bán lẻ ở khu khu đô thị

Theo Yves Zenou (2002) [86], mô hình phát triển HTBL ở khu khu đô thị tập hợp các yếu tố cho phép chính quyền địa phương triển khai các giải pháp thúc đẩy sự phát triển của HTBL, xác định lực lượng chuyên môn hóa sẽ đầu tư và mối quan hệ giữa chúng để mô tả các giá trị sản phẩm đề nghị cho khu đô thị hoặc quốc gia

(3) Các yếu tố của mô hình phát triển hệ thống bán lẻ ở khu khu đô thị

Sơ đồ 2.3 Mô hình phát triển hệ thống bán lẻ khu đô thị

Nguồn: Yves Zenou (2002) [86]

2.2.2.2 Nội dung: Phát triển HTBL theo chiều rộng và theo chiều sâu 2.2.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng

Các loại hình tổ chức SX hàng

hóa ở khu đô thị

Khả năng cung ứng hàng hóa Định hướng phát triển các sản

phẩm, hàng hóa SX

HTBL ở khu khu đô thị

Sự luân chuyển của hàng hóa Xử lý thông tin

Sự luân chuyển của hàng hóa Thông tin thị trường

Thị trường và khách hàng tại khu đô thị

Mong muốn của khách hàng Nhu cầu thị trường

Hệ thống bán lẻ

Hệ thống dịch vụ phân phối bán lẻ

Tình hình quốc gia và quốc tế

Định hướng phát triển đô thị

(1) Năng lực và trình độ phát triển kinh tế kinh tế ở khu đô thị

(2) Trình độ hội nhập quốc tế ở khu đô thị

(3) Chính sách phát triển thương nghiệp bán lẻ và công tác quản lý lưu thông hàng hóa ở khu đô thị

(4) Sự hình thành và phát triển của các doanh nghiệp bán lẻ trong HTBL

(5) Ảnh hưởng của các yếu tố môi trường (văn hóa - xã hội, điều kiện

tự nhiên,…)

2.2.3 Tiêu chí đánh giá mức độ phát triển hệ thống bán lẻ ở khu đô thị trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

(1) Quy mô và tốc độ tăng trưởng của HTBL

(2) Xu hướng phát triển của của các loại hình bán lẻ trong HTBL

(3) Công tác tổ chức mạng lưới của HTBL

(4) Năng lực cạnh tranh của các DNBL trong HTBL

(5) Khả năng phối hợp, liên kết trong HTBL

(6) Công tác phát triển hạ tầng kỹ thuật của HTBL

(7) Năng lực khai thác và đảm bảo nguồn hàng ổn định trong HTBL

2.3 Một số bài học rút ra cho Thành phố Đà Nẵng từ kinh nghiệm các Thành phố trong nước và các nước trong khu vực về phát triển

hệ thống bán lẻ ở khu đô thị trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Từ kết quả nghiên cứu kinh nghiệm của một số Thành phố: BangKok - Thái Lan, Kuala Lumpur – Malaysia, Hồ Chí Minh và Hà Nội – Việt Nam về sự phát triển của HTBL trong bối cảnh hội nhập KTQT (cụ thể xem phụ lục 1), Luận án rút ra các bài học có thể vận dụng cho Tp.Đà Nẵng như sau:

2.3.1 Phát triển hệ thống bán lẻ nhờ vào xây dựng các phố mua sắm quy mô quốc tế -Kinh nghiệm từ Tp.BangKok (Thái Lan)

2.3.2 Về công tác quy hoạch phát triển hạ tầng phục vụ cho bán lẻ - Kinh nghiệm của Tp.BangKok - Thái Lan, Tp.Kuala Lumpur – Malaysia

2.3.3 Về các định chế pháp lý - Kinh nghiệm của Tp.BangKok - Thái Lan, Tp.Kuala Lumpur – Malaysia

2.3.4 Phát triển hài hòa giữa HTBL truyền thống và HTBL hiện đại

- Kinh nghiệm của Tp.BangKok - Thái Lan, Tp.Kuala Lumpur – Malaysia

2.3.5 Nâng cao sức cạnh tranh với các tập đoàn bán lẻ nước ngoài - Kinh nghiệm của Tp.BangKok - Thái Lan

2.3.6 Kinh nghiệm về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng - Kinh nghiệm của Tp.Kuala Lumpur – Malaysia

2.3.7 Kinh nghiệm của Thành phố Hồ Chí Minh và Thành phố Hà Nội về phát triển hệ thống bán lẻ ở khu đô thị trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

2.3.1 Một số bài học kinh nghiệm về sự chưa thành công về phát triển hệ thống bán lẻ ở khu đô thị trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

2.3.1.1 Chính sách mở cửa quá mức dẫn đến mất kiểm soát

2.3.1.2 Sự bảo hộ quá mức đối với dịch vụ phân phối bán lẻ trong nước

2.3.1.3 Tính khả thi của các dự án thuộc công tác quy hoạch phát triển

hạ tầng phục vụ cho bán lẻ