Cẩm nang phương pháp phân tích chuỗi giá trị hàng nông sản

Chuỗi giá trị theo nghĩa hẹp là một loạt các hoạt động thực hiện trong một công ty để sản xuất ra một sản phẩm nhất định.. Nói cách khác, CGT theo nghĩa hẹp là các hoạt đ

PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ HÀNG NÔNG SẢN

“Nâng cao hiệu quả thị trường cho người nghèo” (M4P, 2008) là sự kết hợp tốt với phương pháp tiếp cận CGT trong nghiên cứu và kết nối thị trường các sản phẩm Hiện tại có nhiều chuyên gia quốc tế đang làm việc tại các tổ chức quốc tế trên thế giới và Việt Nam có liên quan đến việc thực hiện và tư vấn phát triển phương pháp CGT như Michael van den Berg, Marije Boomsma, Ivan Cucco, Luigi Cuna, Nico Janssen, Paule Moustier, Laura Prota, Tim Purcell, Dominic Smith và Siebe Van Wijk (phụ lục 1)

2 Định nghĩa chuỗi giá trị

Định nghĩa CGT có thể được giải thích theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng

Chuỗi giá trị theo nghĩa hẹp là một loạt các hoạt động thực hiện trong một công ty để

sản xuất ra một sản phẩm nhất định Các hoạt động này có thể bao gồm giai đoạn xây dựng khái niệm và thiết kế, quá trình mua vật tư đầu vào, sản xuất, tiếp thị và phân phối, thực hiện các dịch vụ hậu mãi đến người tiêu thụ sản phẩm cuối cùng v.v Tất cả những hoạt động này trở thành một chuỗi kết nối người sản xuất với người tiêu dùng Mặt khác, mỗi hoạt động lại

bổ sung giá trị cho thành phẩm cuối cùng Nói cách khác, CGT theo nghĩa hẹp là các hoạt động trong cùng một tổ chức hay một công ty theo khung phân tích của Porter (1985)

Chuỗi giá trị theo nghĩa rộng là một tập hợp những hoạt động do nhiều người khác nhau

tham gia thực hiện (nhà cung cấp đầu vào, người thu gom, nhà chế biến, công ty, người bán sỉ, người bán lẻ ) để sản xuất ra một sản phẩm sau đó bán cho người tiêu dùng trong nước và xuất khẩu (phương pháp tiếp cận toàn cầu)

Nói cách khác, CGT theo nghĩa rộng là

một chuỗi các quá trình sản xuất

một sự

• sắp xếp có tổ chức, kết nối và điều phối người sản xuất, nhóm sản xuất,

Phân tích CGT là một công cụ mô tả nhằm giúp cho nhà quản trị kiểm soát được sự

•

tương tác giữa những người tham gia khác nhau trong chuỗi Là một công cụ có tính mô tả nên

nó có lợi thế ở chỗ buộc người phân tích phải xem xét cả các khía cạnh vi mô và vĩ mô trong các hoạt động sản xuất và trao đổi, nhằm chỉ ra được năng lực cạnh tranh của một công ty, một ngành hàng… có thể bị ảnh hưởng do tính không hiệu quả ở một khâu nào đó trong CGT.Giúp cho nhà quản trị đo lường được hiệu quả chung của sản phẩm, của ngành hàng và

Giúp cho các nhà tạo lập chính sách có nguồn thông tin cần thiết để có những giải pháp

•

phù hợp và không ngừng hoàn thiện chính sách vĩ mô và vi mô

Giúp hình thành và phát triển các liên kết sản xuất dọc (hợp tác giữa các tác nhân tham

tác nhân và nhà hỗ trợ chuỗi

4 Phương pháp luận trong cách tiếp cận chuỗi giá trị

4.1 Phương pháp tiếp cận chuỗi giá trị

tiếp cận chính đó là phương pháp Filière (phương pháp chuỗi), khung phân tích của Porter và cách tiếp cận toàn cầu.

4.1.1 Phương pháp Filière (chuỗi, mạch)

Phương pháp Filière gồm có nhiều trường phái tư duy và truyền thống nghiên cứu khác nhau Khởi đầu, phương pháp này được dùng để phân tích hệ thống nông nghiệp của các nước đang phát triển trong hệ thống thuộc địa của Pháp Phân tích chuỗi, chủ yếu là làm công cụ để nghiên cứu cách thức mà các hệ thống sản xuất nông nghiệp (cao su, bông, cà phê, dừa…) được tổ chức trong bối cảnh của các nước đang phát triển Trong bối cảnh này, khung filière chú trọng đặc biệt đến cách các hệ thống sản xuất địa phương được kết nối với công nghiệp chế biến, thương mại, xuất khẩu và khâu tiêu dùng cuối cùng

Do đó, khái niệm chuỗi (Filière) được nhận thức chủ yếu bằng kinh nghiệm thực tế và được sử dụng để lập sơ đồ dòng chuyển động của hàng hóa và xác định những người tham gia vào các hoạt động Tính hợp lý của chuỗi cũng tương tự như khái niệm rộng về CGT (đã trình bày ở trên) Tuy nhiên, khái niệm chuỗi chủ yếu tập trung vào các vấn đề của các mối quan hệ vật chất và kỹ thuật được tóm tắt trong sơ đồ dòng chảy của các hàng hóa và sơ đồ mối quan

hệ chuyển đổi thông qua những người tham gia chuỗi (hình 1)

Hình 1: Khái niệm chuỗi theo phương pháp Filière

Phương pháp chuỗi (Filière) có hai lĩnh vực và có một số điểm chung so với phân tích CGT:

Việc đánh giá chuỗi về mặt kinh tế và tài chính chú trọng vào vấn đề tạo thu nhập và

•

phân phối trong chuỗi hàng hóa và phân biệt các khoản chi phí, thu nhập giữa kinh doanh nội địa và quốc tế nhằm phân tích sự ảnh hưởng của chuỗi đến nền kinh tế quốc dân và sự đóng góp của nó vào GDP

Phân tích chú trọng vào chiến lược của phương pháp chuỗi được sử dụng nhiều nhất ở

•

trường Đại học Paris – Nanterre, một số viện nghiên cứu như Viện Nghiên cứu và Phát triển của Pháp (CIRAD), các tổ chức phi chính phủ như IRAM (về phát triển nông nghiệp), nghiên cứu một cách có hệ thống sự tác động lẫn nhau của các mục tiêu, các cản trở và kết quả của mỗi bên có liên quan trong chuỗi; các chiến lược cá nhân và tập thể cũng như các hình thái qui định mà Hugon (1985) đã xác định là có bốn loại liên quan đến chuỗi hàng hóa ở Châu Phi được phân tích gồm qui định trong nước, qui định về thị trường, qui định của nhà nước và qui định kinh doanh nông nghiệp quốc tế Moustier và Leplaideur (1989) đã đưa ra một khung phân tích về tổ chức chuỗi hàng hóa (lập sơ đồ, các chiến lược cá nhân và tập thể, hiệu suất về mặt giá cả và tạo thu nhập, vấn đề chuyên môn hóa của nông dân, thương nhân ngành thực phẩm so

Nhà cung

ứng đầu vào sản xuất Nhà Nhà

chế biến phân phối Nhà tiêu dùng Người

4.1.2 Khung phân tích của Porter

Cách tiếp cận thứ hai có liên quan đến công trình của Michael Porter (1985) về các lợi thế cạnh tranh Michael Porter đã dùng khung phân tích CGT để đánh giá xem một công ty nên tự định vị mình như thế nào trên thị trường và trong mối quan hệ với các nhà cung cấp, khách hàng và các đối thủ cạnh tranh khác (cách tiếp cận CGT theo nghĩa hẹp) Trong đó, ý tưởng về lợi thế cạnh tranh của một doanh nghiệp được ông tóm tắt như sau: Một công ty có thể cung cấp cho khách hàng một mặt hàng (hoặc dịch vụ) có giá trị tương đương với đối thủ cạnh tranh của mình nhưng với chi phí thấp hơn (chiến lược giảm chi phí) Hoặc, làm thế nào để một doanh nghiệp có thể sản xuất một mặt hàng mà khách hàng chấp nhận mua với giá cao hơn (chiến lược tạo sự khác biệt)

Trong bối cảnh này, khái niệm CGT được sử dụng như một khung khái niệm mà các doanh nghiệp có thể dùng để tìm ra các nguồn lợi thế cạnh tranh (thực tế và tiềm năng) của mình Đặc biệt, Porter còn lập luận rằng các nguồn lợi thế cạnh tranh không thể tìm ra nếu nhìn vào công

ty như một tổng thể Một công ty cần được phân tách thành một loạt các hoạt động và có thể tìm thấy lợi thế cạnh tranh trong một (hoặc nhiều hơn) ở các hoạt động đó Porter phân biệt giữa các hoạt động sơ cấp, trực tiếp góp phần tăng thêm cho giá trị sản xuất hàng hoá (dịch vụ) và các hoạt động hỗ trợ có ảnh hưởng gián tiếp đến giá trị cuối cùng của sản phẩm (Hình 2)

Hình 2: Khung phân tích chuỗi giá trị của Porter (1985)

Trong khung phân tích của Porter, khái niệm CGT không trùng với ý tưởng về chuyển đổi vật chất Porter giới thiệu ý tưởng, theo đó tính cạnh tranh của một công ty không chỉ liên quan đến qui trình sản xuất Tính cạnh tranh của doanh nghiệp có thể phân tích bằng cách xem xét CGT bao gồm thiết kế sản phẩm, mua vật tư đầu vào, hậu cần (bên trong và bên ngoài), tiếp thị, bán hàng, các dịch vụ hậu mãi và dịch vụ hỗ trợ (lập chiến lược, quản lý nguồn nhân lực, hoạt động nghiên cứu…) Do vậy, trong khung phân tích của Porter, khái niệm CGT chỉ áp dụng trong kinh doanh Phân tích CGT chủ yếu nhằm hỗ trợ các hoạt động quản lý, điều hành đưa ra các quyết định mang tính chiến lược

4.1.3 Phương pháp tiếp cận toàn cầu

Khái niệm CGT còn được áp dụng để phân tích vấn đề toàn cầu hóa (Gereffi and Kozeniewicz 1994, Kaplinsky 1999, Kaplinsky and Morris 2001) Theo đó, các nhà nghiên cứu dùng khung phân tích CGT để tìm hiểu cách thức mà các công ty, các quốc gia hội nhập

Phân tích CGT còn giúp làm sáng tỏ việc các công ty, quốc gia và vùng lãnh thổ được kết nối với nền kinh tế toàn cầu như thế nào Tương tự, theo cách tiếp cận liên kết chuỗi giá trị (GTZ Eschborn, 2007) của GTZ (Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit – Đức) thì CGT là một loạt các hoạt động kinh doanh (hay chức năng) có quan hệ với nhau, từ việc cung cấp các giá trị đầu vào cụ thể cho một sản phẩm nào đó, đến sơ chế, chuyển đổi, marketing, cuối cùng là bán sản phẩm đó cho người tiêu dùng Hay CGT là một loạt quá trình mà các doanh nghiệp (nhà vận hành) thực hiện các chức năng chủ yếu của mình để sản xuất, chế biến, và phân phối một sản phẩm cụ thể nào đó Các doanh nghiệp kết nối với nhau bằng một loạt các giao dịch sản xuất và kinh doanh, trong đó sản phẩm được chuyển từ tay nhà sản xuất, sơ chế ban đầu đến tay người tiêu dùng cuối cùng Theo thứ tự các chức năng và các nhà vận hành, CGT sẽ bao gồm một loạt các khâu trong chuỗi (hay còn gọi là các chức năng chuỗi).

Kết hợp với cách tiếp cận CGT của GTZ, phòng Phát triển Quốc tế của Anh còn giới thiệu cuốn sổ tay thực hành phân tích CGT có liên quan đến người nghèo với tựa đề “Để chuỗi giá trị hiệu quả hơn cho người nghèo” hay “Nâng cao hiệu quả thị trường cho người nghèo” (M4P, 2008) Đây là cách tiếp cận rất phù hợp để nghiên cứu các sản phẩm nông nghiệp, nhất là những sản phẩm có liên quan đến người nghèo

Hình 3: Sơ đồ chuỗi giá trị (GTZ Eschborn, 2007)

Trong phần còn lại của quyển sách này, tác giả sẽ đề cập CGT theo nghĩa rộng, nghĩa là CGT là một hoạt động kinh doanh có quan hệ với nhau, từ việc cung cấp các đầu vào để sản xuất một sản phẩm, đến sơ chế, vận chuyển, tiếp thị đến việc cuối cùng là bán sản phẩm đó cho người tiêu dùng (GTZ Eschborn, 2007)

4.2 Những hạn chế của phân tích chuỗi giá trị

Vào năm 2006, các học giả và những người thực hành đã lên tiếng phê bình về mô

CGT chỉ có ý nghĩa khi giá trị của sản phẩm được đánh giá đến khách hàng cuối cùng sử dụng sản phẩm đó (CGT hiểu theo nghĩa rộng) Vì vậy, phân tích CGT không thể thích hợp để ứng dụng đối với các tổ chức dịch vụ, nơi chỉ diễn ra trong phạm vi một khâu của CGT mà ở đó sản phẩm vẫn chưa được hoàn chỉnh (sản phẩm cuối cùng) Điều này được Porter (1985) khẳng định một lần nữa rằng hợp tác đi đôi với cạnh tranh, sản phẩm phân biệt đi đôi với hạ giá thành là những động lực chính để nâng cao giá trị sản phẩm Hơn nữa, Porter tập trung vào những kết quả rõ ràng từ chi phí, lợi tức, biên tế và cấu hình cơ bản của hoạt động kinh doanh Vì vậy, hệ thống giá trị là mô hình CGT theo chiều dài (theo định nghĩa rộng của CGT) và điều đó có ý nghĩa hơn trong phân tích CGT Ngoài ra, trong thực tế khi phân tích kinh tế chuỗi nhà nghiên cứu thường gặp trở ngại khi không thể biết được số lượng cụ thể các tác nhân tham gia chuỗi cũng như chọn mẫu không đại diện sẽ ảnh hưởng vô cùng lớn đến kết quả phân tích kinh tế chuỗi, thậm chí kết quả nghiên cứu có sai số cao và không có tính đại diện cho toàn chuỗi giá trị đang được phân tích.

5 Nâng cao hiệu quả thị trường cho người nghèo từ chuỗi giá trị

Một CGT có tác động tốt đến sinh kế của người nghèo khi CGT đó có tỷ lệ người nghèo tham gia cao ở các khâu trong chuỗi Và tăng trưởng vì người nghèo khi CGT đó tạo ra nhiều công ăn việc làm hơn và thu nhập cao hơn cho người nghèo Một CGT hướng đến cải thiện sinh kế cho người nghèo khi và chỉ khi thông qua việc nâng cấp CGT sẽ giúp cho người nghèo (1) hoặc bán được nhiều sản phẩm hơn, hoặc bán được với giá cao hơn, hoặc cả hai; (2) tỷ trọng phân phối lợi nhuận cho người nghèo không thay đổi trong tổng số lợi nhuận toàn chuỗi gia tăng, hoặc tỷ trọng phân phối lợi nhuận cho người nghèo gia tăng trong tổng lợi nhuận toàn chuỗi không đổi Điều này được thể hiện qua hình 4

Trường hợp 1: tỷ lệ lợi nhuận của nông dân nghèo (ND) của hai vòng tròn vẫn chiếm

lên 40% (vòng tròn 2) trong tổng lợi nhuận không đổi Trường hợp này xảy ra trong CGT đã

ổn định nhưng do bố trí lại sản xuất có lợi cho người sản xuất, chẳng hạn như nâng cấp kênh phân phối trực tiếp từ sản xuất đến công ty, không qua khâu trung gian sau khi sử dụng các biện pháp nâng cấp chuỗi

Ngoài ra, để giảm nghèo nông thôn có liên quan đến CGT thì nông dân cần thành lập nhóm để sản xuất và tiêu thụ sản phẩm (câu lạc bộ sản xuất, tổ/nhóm cộng đồng cùng mục tiêu, tổ hợp tác hoặc hợp tác xã) Trong mỗi nhóm cần có vai trò và sự tham gia của người khá và giàu

có đủ vốn và kiến thức để nhóm được năng động và chủ động hơn trong tiếp cận tất cả các điều kiện trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm

Hình 4: Ví dụ các trường hợp giảm nghèo trong chuổi giá trị

6 Chuỗi giá trị liên quan đến giới

6.1 Lồng ghép giới vào chuỗi giá trị

Cần thiết để lồng ghép giới vào CGT bởi vì yếu tố giới ảnh hưởng đến sự vận hành của CGT ở mọi khâu Nữ và nam đều có liên quan đến tất cả các công đoạn của CGT Tùy theo mỗi CGT cũng như mỗi công đoạn trong cùng một chuỗi mà nam và nữ giới sẽ chiếm ưu thế trong việc nắm giữ quyền lực khác nhau Chẳng hạn như các CGT có liên quan đến tôm, cá thì nam giới tham gia nhiều hơn trong khâu sản xuất nhưng nữ sẽ chiếm tỷ trọng cao hơn trong khâu chế biến; hoặc các CGT liên quan đến sản phẩm tiểu thủ công nghiệp thì hầu như nữ giới tham gia

6.2 Những chiến lược thực hiện cân bằng giới trong chuỗi giá trị

Để thực hiện cân bằng giới trong CGT trước hết cần có chiến lược đẩy mạnh việc tham gia công bằng và hỗ trợ nâng cao vị thế kinh tế cho phụ nữ

Đẩy mạnh việc tham gia công bằng các khía cạnh liên quan đến trao đổi thông tin, các

qui chế tổ chức và thời gian cũng như địa điểm trao đổi, không đặt nặng hình thức hợp tác, xem xét những rào cản tiềm năng, cơ hội thị trường, sự ràng buộc và hợp tác với khu vực tư nhân

Hỗ trợ nâng cao vị thế kinh tế cho người phụ nữ để thuận lợi hơn trong khả năng tiếp

cận nguồn lợi đất đai, tính toán thù lao lao động các việc “không tên” của phụ nữ, phát triển kinh doanh hộ gia đình, tham gia huấn luyện, xóa rào cản cho người phụ nữ tham gia lãnh đạo,

6.3 Qui trình lồng ghép yếu tố giới vào chuỗi giá trị

Lồng ghép yếu tố giới vào CGT theo năm bước sau:

Bước 1: Vẽ sơ đồ về vai trò và mối quan hệ của giới dọc theo CGT

Vẽ sơ đồ tham gia của phụ nữ và nam giới

lợi ích đạt được của họ; xác định những nhân tố định vị vai trò và mối quan hệ giới hiện tại trong hoạt động của CGT (định lượng và định tính thông qua số liệu thứ cấp và số liệu sơ cấp

Hình 5: Qui trình lồng ghép yếu tố giới vào chuỗi giá trị

Bước 2: Xác định những ràng buộc dựa trên yếu tố giới

Xác định những ràng buộc dựa trên yếu tố giới

thấy được những ràng buộc có ảnh hưởng đến việc phát triển CGT Những ràng buộc trong việc nâng cao năng lực sản xuất, liên kết ngang, liên kết dọc, môi trường kinh doanh, việc làm và đầu tư

Bước 3: Đánh giá hậu quả của những ràng buộc trên

Đánh giá những hậu quả của những ràng buộc trong bước hai đến hiệu quả hoạt động và

•

tính cạnh tranh của CGT Mục tiêu của bước này giúp cho những người phát triển CGT thiết kế chương trình phát triển chuỗi

Bước 4: Đưa ra những hoạt động can thiệp để tháo gỡ những ràng buộc

Sau khi xác định được những

• ràng buộc lớn nhất trong chuỗi, những người phát triển

chuỗi phải động não để đưa ra những hoạt động có thể để tháo gỡ những ràng buộc này và tận

Đầu vào SX Thu gom Chế biến Thương mại

Những HĐ Chưa thấy

Ràng buộc Hậu quả Hoạt động Đánh giá kết

quả của HĐ

T Dùng

Hoạt động Đánh giá kết

quả của HĐ Hoạt động

vừa sáng tạo vừa lặp lại giúp cho người phát triển chuỗi suy nghĩ một cách sáng tạo và đánh

giá những cơ hội khác nhau dựa trên những thực tế kinh tế, xã hội, cũng như họ cần suy nghĩ

xem những cơ hội này sẽ được ứng dụng như thế nào

Bước 5: Đo lường kết quả của những hoạt động

Phát triển những chỉ số đo lường sự thành công của những hoạt động đã được xác định

•

ở bước 4, đặc biệt những chỉ tiêu đánh giá giới Chẳng hạn như phần trăm gia tăng số phụ nữ trong các tổ chức kinh tế, phần trăm gia tăng số lượng nữ đạt vị trí lãnh đạo, và phần trăm gia tăng việc làm cho phụ nữ v.v…

Tạo quyền cho phụ nữ tham gia ở cả năm bậc: Được bàn, được biết, được bàn việc cụ

•

thể, được giám sát việc thực hiện và cùng quyết định (hình 6)

Hình 6: Năm bậc tạo quyền cho phụ nữ

v

Phần 2:

BỘ CÔNG CỤ PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ

Phân tích chuỗi giá trị bao gồm 9 công cụ Trước khi thực hiện 9 công cụ này cần phải chuẩn bị dữ liệu và thông tin cho việc phân tích

Chuẩn bị cho việc phân tích:

Thu thập dữ liệu thứ cấp về các thông tin và số liệu có liên quan đến các sản phẩm của

so với tổng thể (ví dụ: ba huyện được chọn làm địa bàn nghiên cứu có diện tích và sản lượng lúa chiếm lần lượt là 56% và 62% so với toàn tỉnh)

Bộ 9 công cụ phân tích chuỗi giá trị:

Công cụ 1: Lựa chọn chuỗi giá trị để phân tích

Công cụ 2: Vẽ sơ đồ chuỗi giá trị

Công cụ 3: Phân tích kinh tế chuỗi giá trị

Công cụ 4: Phân tích hậu cần chuỗi

Công cụ 5 Phân tích rủi ro

Công cụ 6 Phân tích các chính sách có liên quan

Công cụ 7 Phân tích SWOT

Công cụ 8: Nghiên cứu thị trường

Công cụ 9: Chiến lược nâng cấp chuỗi

Bộ công cụ này sẽ được trình bày chi tiết trong các nội dung tiếp theo của cẩm nang này

1 Lựa chọn chuỗi giá trị để phân tích (công cụ 1)

1.1 Mục tiêu

Là chọn ra sản phẩm phù hợp để phân tích CGT và hỗ trợ phát triển nhằm phát triển kinh tế cộng đồng, nâng cao thu nhập và lợi nhuận toàn chuỗi và phát triển bền vững sản phẩm Nếu phân tích CGT sản phẩm vì người nghèo thì sản phẩm được chọn để phân tích phải có tỷ lệ tham gia cao của người nghèo

tranh và lợi thế so sánh riêng của địa phương đó Vậy làm thế nào để chọn sản phẩm để phân tích CGT và hỗ trợ phát triển CGT Thông thường, việc lựa chọn CGT để phân tích dựa vào bộ tiêu chí, sau đó định lượng các tiêu chí cho mỗi sản phẩm rồi tổng hợp lại, sản phẩm được chọn để phân tích CGT là sản phẩm có số điểm cao nhất.

1.2 Bộ tiêu chí chọn lựa

Bộ Tiêu chí có thể bao gồm các tiêu chí sau:

Tiềm năng tăng trưởng của sản phẩm

•

Tỷ lệ lao động cao (nếu mục tiêu phát triển CGT vì người nghèo thì tỷ lệ người nghèo

•

tham gia cao)

Tiềm năng phát triển đầu tư (công và tư nhân)

1.3 Định lượng các tiêu chí

Có ba cách định lượng tiêu chí:

Cho điểm mỗi tiêu chí từ 1-3 (thang 3 điểm) hoặc từ 1-5 (thang 5 điểm) theo mức độ

(1)

quan trọng tăng dần của mỗi tiêu chí,

Đánh giá các tiêu chí theo trọng số (gia trọng) với tổng gia trọng cho tất cả các tiêu chí

Ví dụ: Lựa chọn CGT phân tích dựa vào cách 3 – kết hợp tính điểm (thang 3 điểm) và gia trọng (%) một số sản phẩm của một địa phương theo năm tiêu chí (TC) như sau:

Bảng 1: Lựa chọn chuỗi giá trị theo cách 3

TC1: Có tiềm năng thị trường cao

TC2: Tỷ lệ người nghèo tham gia cao

TC3: Tận dụng tốt nguồn lực địa phương

TC4: Thân thiện môi trường

TC5: Có tiềm năng tạo ra sản phẩm giá trị gia tăng

2 Vẽ sơ đồ chuỗi giá trị (công cụ 2)

2.1 Mục tiêu

Nhằm mô tả bức tranh chung về sự kết nối, sự phụ thuộc và hiểu biết lẫn nhau giữa các tác nhân và các qui trình vận hành trong một chuỗi giá trị (CGT)

2.2 Hình thức và nội dung một sơ đồ chuỗi

Về mặt hình thức, vẽ sơ đồ CGT có nghĩa là xây dựng một sơ đồ có thể quan sát bằng mắt thường về hệ thống CGT của một sản phẩm cụ thể Sơ đồ này định dạng các hoạt động kinh doanh (chức năng chuỗi), thứ tự các nhà vận hành chuỗi (tác nhân tham gia chuỗi), những mối liên kết của họ (kênh thị trường chuỗi) và các nhà hỗ trợ CGT

Bước đầu tiên trong việc lập sơ đồ chuỗi là

vụ, nó là nơi đến cuối cùng của sản phẩm và là điểm kết thúc của sơ đồ CGT Nói cách khác, cần chỉ ra được đâu là sản phẩm hay dòng sản phẩm mà CGT đang hướng tới, từ đó xác định thị trường cuối cùng/nhóm khách hàng cuối cùng

Tiếp theo là mô tả qui trình sản xuất, chế biến và phân phối sản phẩm, hoặc mô tả các

•

hoạt động kinh doanh còn được gọi là chức năng chuỗi (các khâu trong CGT) có thể dễ dàng

nhìn thấy thông qua hướng đi của các mũi tên rỗng Nghĩa là lập danh sách các hoạt động đang được thực hiện để đưa sản phẩm cuối cùng ra thị trường Có bao nhiêu khâu (chức năng) trong chuỗi là tùy thuộc vào CGT thực tế của sản phẩm đó

các chức năng để chỉ rõ mối quan hệ tương thích giữa các chức năng của chuỗi và các nhóm tác nhân chuỗi khác nhau Cũng cần lưu ý rằng, trong thực tế có các tác nhân thực hiện nhiều khâu trong một CGT, nghĩa là mỗi chức năng có ít nhất một tác nhân tham gia chuỗi Các tác nhân kết nối với nhau bằng các mũi tên (không có mũi tên lên, xuống hoặc đường chéo) và hình

thành kênh thị trường chuỗi

Cuối cùng là sơ đồ cũng thể hiện các tổ chức hỗ trợ trong một khâu hay nhiều khâu của CGT

•

Ví dụ hình 7 mô tả chuỗi giá trị thanh long của Tiền Giang năm 2012 Chuỗi giá trị gồm có năm chức năng (chức năng đầu vào, sản xuất, thu gom, thương mại và chức năng tiêu dùng), bảy tác nhân tham gia thị trường (nhà cung cấp đầu vào, nông dân, thương lái, chủ vựa trái cây, công ty xuất khẩu, nhà hàng/siêu thị, người tiêu dùng trong nước và quốc tế) và các nhà hỗ trợ chuỗi như Viện/Trường, hiệp hội rau quả,…(hình 7)

Hình 7: Sơ đồ chuỗi giá trị thanh long của Tiền Giang

(Nguồn: Công ty T&C, 2012)

Hoặc một ví dụ khác liên quan đến chuỗi giá trị sản phẩm cá tra phi lê của ĐBSCL năm

2009 (hình 8)

Hình 8: Sơ đồ chuỗi giá trị sản phẩm cá tra phi lê vùng ĐBSCL

(Nguồn: Võ Thị Thanh Lộc, 2009)

Cần lưu ý rằng sơ đồ CGT chỉ bao gồm các nhà vận hành (tác nhân) sẽ trở thành chủ sở hữu của sản phẩm Nếu họ chuyển giao hoặc ký hợp đồng thầu phụ để các công ty khác đảm nhiệm những chức năng này thì họ lại trở thành “các nhà cung cấp dịch vụ vận hành” Trong trường hợp này, họ có thể xuất hiện hoặc không xuất hiện trên sơ đồ chuỗi Nếu các nhà vận hành đảm nhiệm nhiều hơn một chức năng thì CGT sẽ mô tả cả hai hoặc nhiều hơn hai chức năng mà họ đảm nhiệm (ví dụ, công ty chế biến trong hình 7 đảm nhiệm cả hai chức năng chế biến và thương mại)

2.3 Mô tả sơ đồ chuỗi giá trị

Lượng hóa và mô tả chi tiết CGT là xác định các con số kèm theo kênh thị trường CGT

Ngoài ra, những con số cụ thể xác định về chi phí, doanh thu, lợi nhuận, giá trị tăng thêm của từng phân đoạn trong chuỗi Tùy theo mục đích tiếp cận mà việc phân tích chuỗi sẽ tập trung vào những vấn đề nào là chính mà chọn tiêu chí phân tích sâu trong CGT

Theo lý thuyết, lượng hóa sơ đồ CGT là một tiến trình tương đối đơn giản, có nghĩa là thu thập số liệu và bổ sung các con số cần thiết vào các tác nhân của sơ đồ chuỗi Tuy nhiên, trong thực tế việc lượng hóa sơ đồ CGT không đơn giản chút nào, nó phụ thuộc rất nhiều vào mức độ sẵn sàng và độ tin cậy của dữ liệu thứ cấp và sơ cấp Do đó, kết quả khảo sát cần được kiểm tra chéo từ nhiều nguồn khác nhau trước khi đưa ra các quyết định

đủ và sinh động hơn Lúc này, đi kèm với kênh thị trường chuỗi là những con số, những giá trị cụ thể nên giúp cho các nhà quản trị nhìn vào sơ đồ chuỗi cũng có thể hiểu và kiểm soát được quá trình vận hành, phát triển của chuỗi như thế nào.

Dựa vào ví dụ của hình 7, chuỗi giá trị cá tra vùng ĐBSCL được mô tả như sau:

2.3.1 Các chức năng cơ bản trong chuỗi giá trị

Chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL gồm 6 chức năng cơ bản sau:

Chức năng đầu vào nuôi cá tra gồm cá tra giống, thức ăn (công nghiệp và tự chế), thuốc

lại cho các công ty chế biến, chủ vựa, người bán lẻ cá ở các chợ …

Chức năng chế biến bao gồm các hoạt động chế biến cá nguyên liệu thành các loại sản

(4)

phẩm cá khác nhau như cá phi-lê và các sản phẩm giá trị gia tăng khác như: cá tra cắt khoanh muối sả ớt, cá tra tẩm bột tempure, cá tra xếp khay, nem nướng cá tra, chả giò rế cá tra, đậu bắp nhồi cá tra, …

Chức năng thương mại gồm các hoạt động mua, bán cá ở các chợ (chủ vựa và bán lẻ),

để cung cấp cho người tiêu dùng cuối cùng

2.3.2 Các tác nhân tham gia chuỗi giá trị

Tương ứng với 6 chức năng cơ bản được nêu trên, CGT cá tra ĐBSCL có 7 chủ thể chính tham gia (hình 7) bao gồm (1) Người cung cấp cá tra giống, thức ăn và thuốc thú y thủy sản, (2) Người nuôi cá tra, (3) Người thu gom cá tra (thương lái), (5) Công ty chế biến, (6) Chủ vựa/siêu thị, (7) Người bán lẻ, và (8) Người tiêu dùng

2.3.3 Kênh thị trường chuỗi

Cá tra vùng ĐBSCL được tiêu thụ theo 4 kênh thị trường chính (hình 4.1) như sau:

Kênh 1: Người nuôi cá tra  Thu gom  Chủ vựa  Người tiêu dùng nội địa (TDNĐ)

Người thu gom thu mua cá tra từ người sản xuất nhỏ lẻ hoặc mua từ cá kích cỡ nhỏ hoặc vượt kích cỡ từ người sản xuất qui mô lớn (những kích cỡ không đạt yêu cầu của công

ty chế biến), sau đó phân phối đến các chủ vựa để tiêu thụ ở thị trường nội địa Đối với kênh thị trường này cá tra từ người nuôi được phân phối đến thu gom (8,9% sản lượng cá tra của chuỗi), người thu gom sau đó phân phối 2,2% lượng cá tra đến các chủ vựa cá và sau đó bán

Kênh 2: Người nuôi cá  Thu gom Người bán lẻ  TDNĐ

Theo kênh phân phối này, người sản xuất bán cá tra cho thu gom, ngoài việc phân phối 2,2% cho chủ vựa người thu gom còn phân phối 4,5% sản lượng cá tra cho người bán lẻ và người bán lẻ sau đó phân phối lại cho người tiêu dùng

Kênh 3: Người nuôi cá  Công ty chế biến  TDNĐ

Kênh 4: Người nuôi cá tra  Công ty chế biến  Xuất khẩu

Theo hình 7, người nuôi cá tra đã bán sản phẩm trực tiếp cho Công ty chế biến thủy sản chiếm 91,1% tổng sản lượng cá Đây là kênh phân phối chính và cũng là kênh phân phối ngắn nhất của chuỗi Ngoài ra, công ty chế biến còn mua 2,2% cá tra nguyên liệu từ thương lái Như vậy, lượng cá đầu vào của Công ty chế biến là 93,3% trong đó xuất khẩu khoảng 91,4% sản lượng cá của chuỗi (bao gồm 34% cá nguyên liệu do công ty tự sản xuất), phần còn lại 1,9% sản lượng cá của chuỗi bán cho thị trường nội địa qua các siêu thị

2.3.4 Hỗ trợ chuỗi

Trong sơ đồ CGT, các nhà hỗ trợ hoặc các tổ chức hỗ trợ được liệt kê sau cùng theo các tác nhân tham gia chuỗi Việc hỗ trợ này cần được mô tả cụ thể các nội dung như ai hỗ trợ và hỗ trợ cái gì? Thông tin về hỗ trợ của các tác nhân tham gia chuỗi được thu thập qua số liệu

sơ cấp, sau đó tổng hợp đưa lên sơ đồ chuỗi Cụ thể trong hình 4.1 hỗ trợ chuỗi cá tra ĐBSCL được mô tả như sau:

Các hiệp hội “nghề nuôi và chế biến thủy sản” như ở An Giang và Đồng Tháp có thể

•

cung cấp bản tin giá cá tra cho hội viên hàng tuần để hội viên nắm bắt giá cả thị trường, không để người thu mua ép giá; hỗ trợ hội viên của Hiệp hội trong việc thúc đẩy các công ty thu mua thực hiện đúng theo điều khoản của hợp đồng đã ký kết với hội viên

Cán bộ khuyến ngư địa phương, phòng nông nghiệp các huyện, Sở NN-PTNT hỗ trợ

•

tập huấn kỹ thuật khuyến ngư cho người sản xuất cá tra giống, người sản xuất cá tra nguyên liệu cũng như phổ biến và hướng dẫn thực hiện các chủ trương về sản xuất cá sạch và an toàn (SQF 1000)

Ngân hàng: hỗ trợ tài chính cho các tác nhân từ khâu đầu vào, người nuôi cá tra đến

•

công ty chế biến

Hiệp hội sản xuất và chế biến thủy sản Việt Nam (VASEP): cung cấp thông tin nhằm hỗ

Các chương trình và dự án về thủy lợi phục vụ nuôi trồng thủy sản, dự án nâng cấp trung

•

tâm giống cấp 1; chương trình 131 và chương trình GTZ hỗ trợ về tập huấn các tiêu chuẩn chất lượng Euro GAP

lượng cá giống cũng như tập huấn nâng cao năng lực của cán bộ khuyến ngư của tỉnh, và nâng cao năng lực nông dân.

NAFIQAD (Cục quản lý chất lượng nông lâm và thủy sản) hỗ trợ toàn chuỗi về kiểm tra,

Xác định lợi ích và chi phí của mỗi tác nhân và trong toàn CGT sản phẩm

3.2 Nội dung phân tích kinh tế chuỗi giá trị

Phân tích kinh tế đối với CGT là phân tích các mối quan hệ giữa các tác nhân tham gia

trong chuỗi dưới góc độ kinh tế nhằm đánh giá năng lực, hiệu suất vận hành của chuỗi Nó bao gồm việc xác định sản lượng, chi phí, giá bán, lợi nhuận và giá trị gia tăng của các tác nhân tại các khâu trong chuỗi và đưa ra nhận xét phù hợp Các thông tin phân tích kinh tế của CGT là một yếu tố “đầu vào” quan trọng của tiến trình quyết định các mục tiêu phát triển và chiến lược nâng cấp Trong đó, việc kiểm soát các chi phí sản xuất và chất lượng sản phẩm là quan trọng nhất để khẳng định năng lực cạnh tranh

Phân tích kinh tế chuỗi giá trị bao gồm:

Phân tích tình hình chi phí, cấu trúc chi phí tại mỗi tác nhân tham gia chuỗi

thêm tại các khâu khác nhau trong chuỗi

Phân tích năng lực của các tác nhân tham gia chuỗi (về qui mô, năng lực sản xuất, lợi

•

nhuận…)

Để bảo đảm cách tính toán thống nhất giữa các khâu trong chuỗi, khi phân tích kinh tế chuỗi cần qui đổi cùng một hình thái sản phẩm cho tất cả các khâu trong chuỗi đối với trường hợp hình thái sản phẩm giữa các khâu trong chuỗi không giống nhau Ví dụ, nông dân sản xuất lúa nhưng người tiêu dùng là sử dụng gạo, hoặc người nuôi bò bán bò hơi nhưng người tiêu dùng mua sử dụng là thịt bò, hoặc người nuôi cá tra nguyên liệu nhưng người tiêu dùng sử dụng cá tra phi lê hoặc các loại cá giá trị gia tăng khác… trong trường hợp lúa-gạo sản phẩm tính kinh tế chuỗi được qui đổi thành lúa hoặc gạo để tính cho tất cả các khâu theo tỷ lệ phù hợp (ví dụ: 1kg lúa = 0,66kg gạo), hoặc trường hợp sản phẩm bò thì sản phẩm qui đổi để tính kinh tế chuỗi cho tất cả các khâu là thịt lột (ví dụ: 1 con bò 150kg = 50kg thịt lột), hoặc tính kinh tế CGT cá tra phi lê thì tỷ lệ qui đổi có thể là 2,7kg cá tra nguyên liệu bằng 1kg cá phi lê, hoặc trường hợp CGT táo khô thì tỷ lệ qui đổi có thể là 5kg táo tươi bằng 1kg táo sấy khô, v.v (tỷ

Cũng lưu ý rằng, khi phân tích kinh tế chuỗi thì chỉ tính trên CGT của một sản phẩm cụ thể, ví dụ sản phẩm cá tra phi lê, nho khô, táo tươi hoặc sản phẩm gạo.

3.3 Cách tính các chỉ tiêu trong phân tích kinh tế chuỗi

Một trong những mục tiêu của phân tích CGT là để đề xuất các giải pháp khả thi nhằm tăng giá trị gia tăng của mỗi tác nhân cũng như của toàn CGT Giá trị gia tăng được hiểu theo nghĩa rộng là cách đo lường mức độ thịnh vượng đã được tạo ra trong nền kinh tế Theo định nghĩa được sử dụng trong hệ thống kế toán quốc gia thì tổng giá trị gia tăng bằng với tổng giá trị thuần của tất cả các dịch vụ và sản phẩm được sản xuất ra trong nền kinh tế phục vụ cho tiêu dùng và đầu tư (tổng sản phẩm quốc nội - GDP) sau lạm phát Để tính được giá trị gia tăng trong một CGT cụ thể thì các khoản chi phí đầu vào (nguyên vật liệu, các dịch vụ được cung cấp…) phải được khấu trừ qua giá bán hay doanh thu của từng tác nhân trong chuỗi

Trong thực tế, để việc tính toán giá trị gia tăng có độ chính xác cao, đảm bảo được ý nghĩa của khái niệm này thật không đơn giản bởi tính minh bạch của số liệu Đa phần các tác nhân tham gia vận hành chuỗi (kể cả công ty) thường xem chi phí sản xuất và lợi nhuận của sản phẩm là “bí mật công nghệ”, vì vậy rất khó để các nhà nghiên cứu tiếp cận Trong khi đó, việc tính toán giá trị gia tăng phải gắn liền với chi phí sản xuất và lợi nhuận

Đối với sản phẩm xuất khẩu, công ty xuất khẩu còn phải bỏ ra một số khoản chi phí trong quá trình tiếp nhận sản phẩm mua của thương lái cho đến khi xuất bán cho nhà nhập khẩu theo giá FOB qua mạn tàu (chi phí bốc vác, vận chuyển, hao hụt, vô bao, thuế, phí…) gọi là chi phí gia tăng Giá trị gia tăng sẽ không còn ý nghĩa nếu như kết quả kinh doanh cuối cùng của công

ty bị lỗ Hay nói khác hơn là chi phí gia tăng cao hơn giá trị gia tăng mà công ty tạo ra, dẫn đến lợi nhuận (hay giá trị gia tăng thuần) bằng 0 hoặc là một số âm

Những trường hợp như vậy thường rơi và những lý do sau:

Doanh nghiệp không minh bạch về số liệu, che giấu lợi nhuận

Sau đây là những khái niệm và cách tính cụ thể các tiêu chí phân tích kinh tế CGT

Giá trị: là

• giá bán sản phẩm của mỗi tác nhân (đã qui đổi ra cùng hình thái sản phẩm

cho tất cả các khâu trong CGT)

Giá trị gia tăng (GTGT) giữa hai tác nhân: là chênh lệch giá bán sản phẩm giữa hai tác

sản xuất ban đầu trong sơ đồ chuỗi (ví dụ nông dân) thì chi phí trung gian là chi phí đầu vào bao gồm chi phí trực tiếp sản xuất ra sản phẩm (giống, vật tư/thức ăn, thuốc bảo vệ thực vật/thú y; còn tất cả các chi phí còn lại của nông dân là chi phí tăng thêm)

Chi phí tăng thêm: là toàn bộ chi phí còn lại (lao động nhà/thuê, khấu hao, nhiên liệu, )

•

ngoài chi phí trung gian của mỗi tác nhân

Tổng chi phí: là chi phí đầu vào/trung gian cộng với chi phí tăng thêm

toàn chuỗi (tổng lợi nhuận chuỗi là 100%)

Chú ý rằng, thông thường giá bán của tác nhân đi trước là chi phí đầu vào/trung gian của tác nhân theo sau Tuy nhiên, nếu tác nhân theo sau mua sản phẩm của nhiều nguồn khác nhau thì chi phí đầu vào của tác nhân đi sau này sẽ là số trung bình gia quyền của giá mua và sản lượng mua vào của các nguồn đó

Vẫn ví dụ trong hình 8 về CGT cá tra vùng ĐBSCL thì phân tích kinh tế chuỗi được trình bày trong bảng dưới đây

Giải thích kênh 2:

Kênh 2: Người nuôi cá tra bán cho thương lái/chủ vựa với giá 14.500 đồng/kg, giá

thành là 12.600 đồng/kg (bao gồm toàn bộ chi phí nuôi/kg) Vậy GTGT mà người nuôi tạo ra trong kênh phân phối này là 1.900 đồng/kg cá tra (chiếm 25,3% tổng GTGT chuỗi) Tương tự, thương lái/chủ vựa bán cho người bán lẻ với giá 16.754 đồng/kg, GTGT của thương lái/chủ vựa là 2.254 đồng/kg cá tra (chiếm 30,1%) Cuối cùng, người bán lẻ bán cá tra cho người tiêu dùng cuối cùng với giá 20.100 đồng/kg, GTGT của người bán lẻ là 3.346 đồng/kg (chiếm 44,6% tổng giá trị gia tăng chuỗi) Kênh 4 cũng có cách giải thích tương tự

Bảng 2: Giá trị gia tăng chuỗi cá tra theo kênh thị trường

Kênh 4

Nguồn: Võ Thị Thanh Lộc (2009);

(*) Giá bán của nông dân là chi phí đầu vào của người thu gom.

Hoặc bảng phân tích kinh tế CGT gạo ở ĐBSCL như sau:

Bảng 3: Giá trị gia tăng chuỗi giá trị gạo theo kênh thị trường

ĐVT: đồng/kg

Nông dân (F)

Thương lái (C)

Nhà máy xay xát (PM)

Nhà máy lau bóng (RM) Bán sỉ(W) Bán lẻ(R) Tổng cộng Kênh 1: Chuỗi giá trị gạo nội địa

1 Giá bán 4.887 5.184 6.100 6.943 8.822 9.454

2 Chi phí đầu vào 1.858 4.887 5.184 6.100 6.943

3 Chi phí tăng thêm 2.522 258 788 793 1.879

2 Chi phí đầu vào 1.858 4.887 5.530 6.100 *6.581

3 Chi phí tăng thêm 2.522 1.114 447 793 1.139

4 Tổng chi phí 4.380 6.001 5.977 6.893 7.720

5 GTGT thuần 507 280 186 50 422 1.445

6 % GTGT thuần 35,1 19,4 12,9 3,4 29,2 100,0

Nguồn: Võ Thị Thanh Lộc và ctv (2011)

(*)Chi phí đầu vào của công ty là số trung bình gia quyền về giá bán và lượng bán ra của nông dân,

người thu gom, nhà máy xay xát và nhà máy lau bóng.

4 Phân tích hậu cần chuỗi (công cụ 4)

4.1 Mục tiêu

Nhằm mô tả và phân tích sự tham gia của công nghệ (phương tiện, máy móc, thiết bị, nhà kho, nhà xưởng), cơ sở hạ tầng (bến bãi, bến cảng, bến tàu, chợ đầu mối) và vận chuyển của các khâu trong CGT sản phẩm Phân tích hậu cần chuỗi bao gồm hậu cần trong khâu sản xuất và hậu cần trong khâu lưu thông

4.2 Hậu cần trong khâu sản xuất

Bao gồm tất cả phương tiện, máy móc, thiết bị, cơ sở hạ tầng và vận chuyển của người sản xuất (chẳng hạn nông dân) như honda, máy cày, máy gặt đập liên hợp, ghe/xuồng…

Ví dụ, nông dân trồng lúa sử dụng nhiều phương tiện khác nhau để mua vật tư đầu vào cũng như bán sản phẩm đầu ra, máy móc thiết bị phục vụ sản xuất như máy cày, máy xới, máy gặt đập liên hợp Các phương tiện này nông dân tự có hoặc thuê ngoài, cụ thể như sau:

Có 45,3% nông dân sử dụng xe honda để mua vật tư đầu vào, 31% nông dân dùng ghe/

•

xuồng và 9% dùng xe tự chế Ngoài ra, có 39,1% nhà cung cấp vào chở hàng tận nơi cho nông dân bằng ghe và xe nhỏ Chi phí cho phương tiện chuyên chở khoảng 263.000 đồng/vụ trong trường hợp phương tiện tự có chỉ chi tiền xăng dầu; và 433.000 đồng/vụ trong trường hợp thuê phương tiện

Hầu hết nông dân thuê máy móc trong khâu làm đất (96,3%) và khâu thu hoạch (66,5%)

máy cày hoặc thuê thì chi phí từ 1,2 – 1,4 triệu đồng/vụ (trường hợp tự chở đi bán)

4.3 Hậu cần trong khâu lưu thông

Bao gồm xe tải, công suất nhà máy, băng chuyền, nhà kho,…

Ví dụ, hậu cần của nhà máy lau bóng gạo và Công ty xuất khẩu Gạo:

Công suất thiết kế của nhà máy lau bóng từ 12-48 tấn/ngày, công suất thực tế qua điều

•

tra từ 7-43 tấn/ngày (trung bình 26 tấn/ngày)

Công suất kho dự trữ từ 200-2.000 tấn (trung bình 838 tấn)

Bảng 4: Phí vận chuyển và bốc xếp chuỗi ngành hàng gạo

Tác nhân và phương tiện Tiêu thụ nội

địa (đ/tấn) Xuất khẩu (đ/tấn)

Nông dân Honda, ghe/xuồng, máy cày, xe tự chế,

MM khâu làm đất (96,3%), khâu thu hoạch (66,5%)

*30.000

**10.000 257.000 Nhà máy xay xát Bốc xếp bằng máy (45%)

Công suất kho 100 – 5.000 tấn

30.000 150.000 20.000 100.000 Công ty Kho chứa 200-2.000 tấn

Xe tải và xà lan 450-700 tấn/chuyến 2,5 chuyến/tháng

50.000

50.000

***40.000 150.000

châu Á +22USD – bán ở châu Phi

FOB: 617.000 CIF = FOB + 15USD

(or + 22USD)

Nguồn: Võ Thị Thanh Lộc và ctv (2011) (*) Phí bốc xếp lúa xuống ghe (1 chiều) và từ ghe lên nhà máy (2 chiều)

(**) Bốc xếp gạo lức từ ghe lên nhà máy lau bóng (1 chiều)

(***) Phí bốc xếp tại cảng Sài Gòn