Ảnh hưởng tâm lí của nhóm đến cá nhân và ngược lại

ẢNH HƯỞNG CỦA NHÓM TỚI CÁ NHÂN VÀ NGƯỢC LẠI.“Tâm lý học xã hội là tâm lý chung của một nhóm xã hội cụ thể, nảy sinh từ sự tác động qua lại, giao tiếp và hoạt động cùng nhau giữa các cá n

ẢNH HƯỞNG CỦA NHÓM TỚI CÁ NHÂN VÀ NGƯỢC LẠI.

“Tâm lý học xã hội là tâm lý chung của một nhóm xã hội cụ thể, nảy sinh từ

sự tác động qua lại, giao tiếp và hoạt động cùng nhau giữa các cá nhân, chi phối tâm lý, thái độ, hành vi của họ khi ở trong nhóm”(1)

Cũng như các ngành khoa học khác, tâm lý học xã hội cũng có những nhiệm

vụ nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu,… chuyên môn Cụ thể “ Đối tượng nghiên cứu của tâm lý học xá hội là những đặc điểm, các quy luật, cơ chế của các hiện tượng tâm lý xã hội, nảy sinh trong tương tác xã hội giữa các cá nhân, giữa các nhóm”(2)

Con người được sinh ra và lớn lên trong môi trường xã hội đều chịu tác động

từ các yếu tố văn hóa- kinh tế- xã hội trong quá trình mà các nhà xã hội học gọi là

xã hội hóa( trừ một số trường hợp đặc biệt không được lớn lên ở xã hội loài người) Trong quá trình đó, mỗi cá nhân sẽ tiếp xúc và bị ảnh hưởng bởi các cá nhân, các nhóm xã hội mà người đó tiếp xúc và làm việc Và ngược lại, chính cá nhân đó cũng sẽ có khả năng tạo ra sự ảnh hưởng của bản thân đối với các nhóm

xã hội đó ở một số hình thức khác nhau

Nhóm xã hội theo khái niệm xã hội học là chỉ một tập hợp người liên kết với nhau bởi các dấu hiệu hình thức hoặc bản chất, được điều chỉnh bởi những thiết chế có những giá trị chung, và ít nhiều biệt lập với các tập hợp người khác Thông thường một nhóm sẽ có ít nhất từ hai thành viên trở lên giữa họ có sự tương tác và ảnh hưởng lẫn nhau trong quá trình thực hiện hoạt động chung, tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định Như vậy, mỗi nhóm được hình thành dựa trên cơ sở liên kết giữa các cá nhân độc lập với nhau vì một hoặc nhiều mục đích chung Khi các cá nhân cùng nhau gia nhập nhóm họ mang đến nhóm những dự định, mong

1

đợi và các khả năng khác nhau của mình Tất cả những yếu tố này được thể hiện trong quá trình tác động tương hỗ giữa các thành viên khi thực hiện hoạt động chung của nhóm Trong đó sự tác động của các thành viên trong nhóm là yếu tố quyết định quan trọng của cấu trúc nhóm Ngược lại nhóm cũng tác động lên các

cá nhân góp phần hình thành nhân cách cá nhân

Tác động của nhóm đối với các cá nhân

Nghiên cứu về vấn đề này các nhà nghiên cứu Xô Viết cho rằng các cá nhân không trực tiếp chịu tác động của các yếu tố ảnh hưởng xã hội từ các nhóm lớn mà phải thông qua các nhóm nhỏ Các nhóm nhỏ tiếp cận hệ thống chuẩn mực, giá trị,

…từ các nhóm lớn sau đó thông qua cơ chế tác động của nó mà cá nhân tiếp nhận các yếu tố này Do vậy sự tác động của nhóm tới cá nhân thường thông qua hệ thống chuẩn mực, áp lực nhóm và cách thức nhóm cùng thống nhất trong công việc Như vậy sự tác động của nhóm đã quyết định tới việc hình thành nhân cách

cá nhân

Điều này được giải thích do các cá nhân hoạt động khi chịu ảnh hưởng từ các điều kiện khách quan như điều kiện sống và môi trường làm việc Bên canh đó các cá nhân còn chịu ảnh hưởng từ các yếu tố nhóm như bầu không khí, cách thức thuyết phục các thành viên khác về quan điểm của mình Các cá nhân liên tục bộc

lộ bản thân từ tri thức, tình cảm nhằm tăng sự hiểu biết và chia sẻ tới các thành viên khác qua đó cá nhân hiểu thêm về bản thân mình hiểu thêm về nhóm và tạo nên mạng lưới giao tiếp đan xen và tương hỗ lẫn nhau

Mọi hoạt động chung của nhóm đều đòi hỏi phải có điều kiện nhất định Trong những điều kiện đó, những phẩm chất, đặc điểm cá nhân được thể hiện, đặc biệt có thể nhận thấy rõ qua các tình huống mâu thuẫn, xung đột Hiển nhiên, trong quá trình hoạt động của một nhóm xã hội việc các cá nhân mong muốn thể hiện giá trị bản thân và khẳng định vai trò của mình trong nhóm là một điều thường xuyên xảy

ra Điều này được thể hiện qua việc phát biểu các ý kiến cá nhân về các lĩnh vực

hoạt động của nhóm hay việc tranh luận giữa các cá nhân khi muốn bảo vệ lập trường của bản thân Việc các cá nhân trong nhóm đưa ra ý kiến và tranh luận với nhau có vai trò khá tích cực trong việc xây dựng và phát triển nhóm đó Tuy nhiên nếu nhóm đó không tồn tại những quy tắc chung và những nguyên tắc làm việc thống nhất thì sẽ dễ nảy sinh những xung đột mạnh mẽ giữa các thành viên trong nhóm với nhau Do vậy, việc bộc lộ bản thân là điều mà mỗi cá nhân đều mong muốn nhưng khi tham gia vào một nhóm xã hội cụ thể thì hành động đó cũng phải tuân theo sự điều khiển, điều chỉnh của nhóm đó Cụ thể là cá nhân phải tuân theo những tiêu chuẩn, chuẩn mực mà nhóm đặt ra

Ví dụ, khi tham gia vào một nhóm xã hội mà cụ thể ở đây tôi muốn đề cập tới

là nhóm học tập Khi học tập ở các trường đại học, việc phân chia thành các nhóm nhỏ là điều thường xuyên xảy ra trong các lớp môn học Thông thường, mỗi nhóm nhỏ sẽ được phân chia những nhiệm vụ khác nhau Để hoàn thành được nhiệm vụ, các thành viên phải có sự phân chia công việc và kết hợp một cách hài hòa để đạt được hiệu quả tốt nhất Cùng với đó là sự phát biểu ý kiến, tranh luận, làm thế nào

để thuyết phục được các thành viên trong nhóm đồng ý với ý kiến mà bản thân đưa

ra Cũng từ đó, các thành viên trong nhóm sẽ có sự hiểu biết sâu sắc hơn về đồng đội của mình và rèn luyện được các kĩ năng làm việc trong một nhóm xã hội Tuy nhiên sự tranh luận này giữa các thành viên cũng dựa trên các quy định( thông thường là quy định bất thành văn) để tránh tạo ra sự xung đột giữa các thành viên

Ví dụ như trong nhóm đang có hai luồng ý kiến trái chiều nhau thì nhóm sẽ đưa ra phương án giải quyết đó là bỏ phiếu kín hoặc giơ tay bầu chọn, phương án nào được lựa chọn nhiều hơn thì sẽ được tiến hành

Nghiên cứu về mạng lưới giao tiếp của các cá nhân trong nhóm, các nhà tâm

lý học xã hôi cho rằng mạng lưới giao tiếp này thúc đẩy phát triển liên nhân cách

Nó có thể định hướng, điều chỉnh hành vi của cá nhân Chính thông qua giao tiếp

mà các cơ chế tâm lý xã hội được thực hiện như: lây lan, bắt chước, đồng nhất, ám thị,… Theo I C Kon có 4 quá trình phát triển sự đánh giá liên nhân cách trong

nhóm: thứ nhất là sự tiếp nhận: cá nhân tiếp thu sự đánh giá và góp ý của các thành viên khác trong nhóm, thứ hai là sự so sánh xã hội: các thành viên trong nhóm có sự so sánh lẫn nhau, thứ ba là tự quy gán: cá nhân tự gán cho mình những phẫm chất được hình thành trên cơ sở hai quá trình trên, thứ tư là diễn giải ý nghĩa

về một số vấn đề trong cuộc sống

Những nghiên cứu thực nghiệm về quá trình đánh giá liên nhân cách khẳng định: đặc điểm, tính chất của các quá trình này rất khác nhau ở các nhóm có mức

độ phát triển khác nhau

Như vậy, chúng ta có thể nhận thấy rằng nhóm có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách Các cá nhân thường sử dụng chuẩn mực và giá trị nhóm như là một hệ thống định khuôn trong khi lựa chọn và đánh giá hành động của mình Một số chuẩn mực nhóm trở thành định hướng giá trị cho các cá nhân điều chính những hành động thực tiễn của cá nhân

Ngoài ra, nhóm xã hội còn có sự ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động của cá nhân Thông qua các cuộc nghiên cứu thì các nhà tâm lý học xã hội đều cho rằng: Thứ nhất, các nhóm là những thực thể xã hội bao gồm các thành viên Thứ hai, mọi người thường có cách hành xử rất khác khi là thành viên của nhóm, so với khi

họ là một cá thể riêng biệt, đọc lập và khi họ tham gia vào các mối tương tác khác nhau Thứ ba, các đặc tính cá nhân của các thành viên trong nhóm thường giúp dự đoán được nhóm sẽ hành xử như thế nào trong một nhiệm vụ chung( Moreland và Levine, 1992) Điều này có nghĩa là hiệu quả làm việc của nhóm có sự phụ thuộc khá nhiều với đặc tính của mỗi thành viên Nếu một nhóm gồm nhiều thành viên

có năng lực tốt, chăm chỉ thì hiệu quả làm việc của hóm sẽ cao và ngược lại, nếu nhóm có nhiều thành viên năng lực không tốt và lười biếng thì hiệu quả làm việc

sẽ không cao Các nhà tâm lý học Âu- Mĩ quan tâm nghiên cứu ảnh hưởng của nhóm tới hiệu quả hoạt động của cá nhân tập trung vào hai vấn đề hoạt động của

cá nhân với sự hiện diện của người khác và hành vi lười biếng xã hội của cá nhân trong nhóm

Theo các nhà tâm lý học thì hoạt động của cá nhân với sự hiện diện của người khác sẽ có sự khác biệt so với khi hoạt động đọc lập một mình Khi cá nhân hoạt động với sự hiện diện của người khác sẽ xuất hiện hai xu hướng: một là làm tăng hiệu ủa công việc, thứ hai là làm hạn chế hiệu quả làm việc của cá nhân Cá nhân thông thường có hai xu hướng khi làm việc với sự xuất hiện của người khác: muốn thể hiện bản thân( điều này sẽ góp phần thúc đẩy hiệu quả công việc của cá nhân), hoặc là sẽ tạo cảm giác căng thẳng, áp lực cho cá nhân và điều đó sẽ làm giảm hiệu quả làm việc của cá nhân đó Khi cá nhân hoạt động với sự có mặt của người khác, cá nhân sẽ bị ảnh hưởng bởi ảnh hưởng bởi các mặt như: lo sợ bị đánh giá,

sự mất tập trung và sự tập trung vào nhiệm vụ Nếu cá nhân đang làm một công việc gì đó mà có người chăm chú quan sát bên cạnh thì hiển nhiên bản thân cá nhân sẽ tự hỏi: người đó đánh giá mình như thế nào? Điều đó sẽ làm ảnh hưởng tới hiệu quả làm việc của cá nhân Ví dụ, thông thường cá nhân sẽ có xu hướng muốn thể hiện bản thân đối với người có tiếng nói, địa vị trong nhóm vì thế họ sẽ

có đôgnj lực làm việc hơn khi có người đó quan sát ở bên cạnh và sẽ thu được kết quả làm việc tốt hơn

Ảnh hưởng của cá nhân tới tâm lý nhóm

Cá nhân tham gia vào nhóm và chịu ảnh hưởng từ nhóm và chịu ảnh hưởng từ nhóm đồng thời các cá nhân cũng có tác động trở lại tới tâm lí nhóm Mỗi cá nhân được xem như những hạt nhân tích cực trong việc chấp hành mọi chuẩn mực của nhóm cũng như tuân theo giá trị nhóm Những cá nhân có biểu hiện lệch lạc sẽ khiến sự phát triển của nhóm cũng bị lệch lạc theo

Theo các nhà tâm lí học xã hội những đặc điểm thuộc về cá nhân trong nhóm nếu được phát triển và được phổ biến trong nhóm sẽ trở thành những đặc điểm của

nhóm Các đặc điểm đó bao gồm những đặc điểm tâm lí, quá trình tâm lí, tình cảm

Đặc điểm tâm lí, quá trình tâm lí của cá nhân có ảnh hưởng tới bầu không khí nhóm Ví dụ những cá nhân trong nhóm vui vẻ, hòa nhã, thân thiện sẽ tạo nên bầu không khí chan hòa, hoạt động tích cực Còn những cá nhân trong nhóm nảy sinh

sự đố kị, ghen ghét lẫn nhau thì sẽ làm cho bầu không khi căng thẳng, nặng nề Nếu các thành viên trong nhóm cũng thông minh và có sự sáng tạo, tích cực tham gia vào hoạt động của nhóm sẽ khiến cho nhóm hoạt động hiệu quả hơn

Các thành viên phải có sự gần gũi, vui vẻ và biết khuyến khích nhau thì mới giúp cho nhóm có sự tích cực cần thiết, thúc đẩy hoạt động tư duy Còn nếu các thành viên phụ thuộc, ỷ lại không quyết đoán sẽ làm cho nhóm gặp nhiều khó khăn khi thống nhất ý kiến và khó phát huy được sự năng động của mình

Sự ảnh hưởng của cá nhân tới nhóm còn thể hiện qua người thủ lĩnh nhóm Người có sức hút, sự thuyết phục, điều phối dàn xếp các xung đột Là người thay mặt cho nhóm thể hiện những đặc điểm của nhóm Thông thường thủ lĩnh nhóm phải là người có năng lực và có uy tín trong mọi người thì sẽ có sự ảnh hưởng nhiều và tích cực tới nhóm xã hội đó Ví dụ về một nhân vật lịch sử như Chủ tịch

Hồ Chí Minh- anh hùng giải phóng dân tộc, đây là một nhân vật tài năng và đã tạo được sự kính trọng cũng như tin tưởng trong long người dân Việt Nam Vì thế, khi người đọc lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến đã nhận được sự ủng hộ từ nhân dân trên khắp miền Tổ quốc, tạo nên một ý chí chiến đấu giải phóng dân tộc sục sôi trong lòng người dân cả nước

Ngoài ra yếu tố thiểu số cũng ảnh hưởng tới đa số Các nhà nghiên cứu cho rằng nhóm thiểu số cũng có ảnh hưởng tới đa số làm thay đổi nhận thức và hành vi của nhóm đa số với điều kiện là nhóm thiểu số đó có kết cấu mạnh mẽ, có động lực tinh thần lớn sẽ có tác động đến nhóm đa số để nhóm đa số chuyển sang đồng tình với nhóm đa số Ví dụ trong một tập thể (lớp học chẳng hạn) có một nhóm cá

nhân có năng lực hay tham gia các hoạt động Khi có chương trình ngoại khóa hay văn nghệ của lớp các cá nhân này đưa ra ý kiến góp ý thuyết phục và được các bạn đồng ý

Như vậy, cá nhân có sức ảnh hưởng to lớn tới tâm lí nhóm Mỗi nét khí chất, đặc điểm tâm lý xã hội của cá nhân cũng có thể ảnh hưởng tới mức độ đoàn kết, cách làm việc trong nhóm và bầu không khí chung của cả nhóm

Danh mục tham khảo

1 Hoàng Mộc Lan, 2016, Tâm lý học xã hội, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội