Thi pháp truyện ngắn việt nam giai đoạn 1975 1985 tt

Thi pháp học là một trong những đường hướng nghiên cứu văn học có từ lâu, nhưng nó thực sự được các nhà nghiên cứu quan tâm vào những năm đầu của thế kỷ XX.. Vào những năm 80, thi pháp h

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐOÀN VŨ CÔNG HOÀI

THI PHÁP TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Tôn Thảo Miên

Phản biện 1: PGS TS Đỗ Lai Thúy

Phản biện 2: PGS TS Nguyễn Bá Thành

Phản biện 3:PGS TS Trần Văn Toàn

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Khoa học xã hội vào hồi 8 giờ 30 phút, ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

- Thư viện Học viện Khoa học xã hội

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

1.1 Thi pháp học là một trong những đường hướng nghiên cứu văn học có từ lâu, nhưng nó thực sự được các nhà nghiên cứu quan tâm vào những năm đầu của thế kỷ XX Người ta căn cứ vào ngôn ngữ để cắt nghĩa thế giới tinh thần của nhà văn Từ đó, trích đoạn để phân tích, so sánh, chỉ ra cách cảm nhận về tư tưởng thẩm mĩ trên ba phương diện: không gian, thời gian nghệ thuật và phương thức biểu hiện Bởi nghệ thuật là một thế giới chủ quan của người nghệ sĩ Nó kết tinh cách nhìn, cách nghĩ của nhà văn về thế giới Vì vậy, đối tượng nghiên cứu của văn học là chỉ ra ý thức của chủ thể nghệ thuật, các phạm trù của thế giới khách quan và chủ quan như một phương cách nhìn ra thế giới Cách tiếp cận thi pháp học cho phép người ta khám phá ra các chiều kích khác nhau như: hình tượng tác giả, phong cách nghệ thuật trong chỉnh thể nghệ thuật của tác phẩm

Ở Việt Nam thi pháp học du nhập vào một số trường đại học

ở miền Nam trước năm 1975 Tuy nhiên, hướng nghiên cứu này mới chỉ được giới thiệu, tiếp nhận theo hướng thi pháp xã hội học Vào những năm 80, thi pháp học bắt đầu có sự du nhập, đổi mới mạnh mẽ với các khuynh hướng ngôn ngữ học, kí hiệu học, cấu trúc luận, phân tâm học, phong cách học, thi pháp học lịch sử, tự sự học… Điều này thể hiện rõ trong các công trình nghiên cứu của Hoàng Trinh, Phan Ngọc, Nguyễn Đăng Mạnh, Trần Đình Sử, Nguyễn Phan Cảnh, Đỗ Đức Hiểu, Lại Nguyên Ân, Lê Ngọc Trà, Đỗ Lai Thuý, Nguyễn

Xuân Kính, Vương Trí Nhàn… Đây được coi như là hiện tượng mới của nghiên cứu văn học

1.2 Sau 1975, tình hình đất nước đã có nhiều biến đổi, đời sống xã hội chuyển từ chiến tranh sang hoà bình Cuộc sống mới hiện

ra với tất cả những bộn bề, phức tạp của nó Đây là thời kỳ giao thoa giữa cái cũ và cái mới, cái cũ vẫn chưa mất đi, cái mới manh nha hình thành Những khó khăn sau giải phóng và khủng hoảng kinh tế

xã hội cuối thập niên 70, cho thấy tính chất phức tạp và sự chi phối của nền kinh tế bao cấp đưa đến sự phân cực giữa trắng - đen, thiện -

ác, tốt - xấu…; cơ chế quan liêu bao cấp hiện ra ngày càng rõ Tất cả những điều trên đã tác động không nhỏ đến đời sống văn học, tạo ra những đề tài nóng bỏng cho nhà văn khai vỡ, phát triển theo quy luật mới, quy luật đời thường Nhà văn Nguyễn Minh Châu nhận định khái quát về bức tranh xã hội Việt Nam những năm sau chiến tranh đang diễn ra “một cuộc đối chứng giữa nhân cách và phi nhân cách, giữa hoàn thiện và chưa hoàn thiện, giữa ánh sáng và những khoảng bóng tối còn rơi rớt bên trong tâm hồn của mỗi con người” [30, 364]

Đại hội Đảng lần thứ VI (1986) đã mở đường cho nền kinh tế bao cấp chuyển sang cá thể, cơ chế thị trường; cởi trói cho tư duy con người, đưa lại một bầu không khí dân chủ, cách nhìn thông thoáng, uyển chuyển về mọi mặt chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội Nhờ đổi

mới, văn học có điều kiện chuyển mình với tinh thần nhìn thẳng sự

thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật Không khí cởi mở, dân

chủ của đời sống và học thuật đã tác động mạnh mẽ đến chủ thể sáng tạo, khiến cho quan niệm của họ về hàng loạt vấn đề dần thay đổi Từ

quan niệm về hiện thực, con người cá nhân đến quan niệm về cách viết, về sự cần thiết của việc đổi mới thi pháp thể loại Quá trình đổi mới văn học ở Việt Nam diễn ra hết sức sôi động và đa dạng trên các thể loại: tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ, kịch, ký,… Ngoài ra, phải nói đến lý luận, phê bình đã đạt được nhiều thành tựu, đặc biệt khi đi sâu cắt nghĩa tiểu thuyết và truyện ngắn theo hướng thi pháp học

1.3 Truyện ngắn từng đóng vai trò xung kích, tiên phong trong quá trình hiện đại hoá văn học nước nhà ngay từ những năm đầu của thế kỷ XX Thể tài này tiếp t c năng động, cơ động, có khả năng cập nhật hiện thực đời sống hàng ngày - một hiện thực luôn vận động, biến chuyển không ngừng Năm 2008, báo Văn nghệ đã xuất

bản tuyển tập 60 năm truyện ngắn báo Văn nghệ (gồm 5 tập với 5

giai đoạn: 1945 - 1954, 1954 -1965, 1965 - 1975, 1975 - 1986, 1986 - 2007) Bộ tuyển tập này đã đem đến cho người đọc một cái nhìn bao quát về các chặng đường trong 60 năm phát triển của truyện ngắn Việt Nam Qua đó, có thể hình dung được bước đi, những đổi mới của thể loại, dấu ấn của lịch sử, thời đại và tư duy nghệ thuật của nhà văn qua từng giai đoạn lịch sử c thể

Trong ba mươi năm chiến tranh, truyện ngắn đã hoàn thành xuất sắc vai trò, sứ mệnh của mình là ph c v kháng chiến với đề tài chiến tranh, không gian chiến trường và hình tượng là người lính Với khối lượng đồ sộ, truyện ngắn giai đoạn này đã cổ vũ tinh thần nhiều thế hệ vượt qua khó khăn của kháng chiến, lay động lòng người vươn lên trong niềm tin chiến thắng, thức tỉnh con người về mặt trái của nó Năm 1975, đất nước bước sang thời bình, nhưng văn

học nói chung và truyện ngắn nói riêng vẫn còn lao theo quán tính

của một nền văn học minh hoạ Điều đó đã làm cho truyện ngắn xa

rời cuộc sống, lạnh nhạt với tâm tư, tình cảm của con người Tuy nhiên, đến cuối những năm 1970, truyện ngắn đã có sự chuyển động

âm thầm, tích cực và cần thiết, tạo tiền đề cho quá trình đổi mới truyện ngắn đương đại Tuy không phải là duy nhất, nhưng truyện ngắn lại tập trung nhiều các yếu tố đổi mới của nền văn học Việt Nam đang trăn trở chuyển mình Có thể coi truyện ngắn giai đoạn

1975 -1985 là bước tiền trạm cho cái mới, là giai đoạn xây nền móng, vỡ giọng để phát triển rực rỡ từ sau năm 1985

1.4 Trong các sáng tác qua từng giai đoạn, thi pháp truyện ngắn có chiều hướng rạn nứt dần, mà nhiều người gọi là hậu hiện đại

Là hướng nghiên cứu thiên về cắt nghĩa cái lý của hình thức, hình thức mang tính quan niệm, tức là hình thức mang tính nội dung, thi pháp học là cơ sở quan trọng trong việc xác lập và phân chia các giai đoạn, thời kỳ và khuynh hướng văn học Cho nên, để có giai đoạn phát triển rực rỡ từ năm 1986, văn học phải có thời gian manh nha hình thành, chuẩn bị hay gọi là thể nghiệm, đó là giai đoạn 1975 –

1985 Chúng tôi lấy thi pháp để soi rọi, so sánh giữa các giai đoạn phát triển của văn học, đặc biệt là giai đoạn trước và sau đổi mới

Rõ ràng, văn học luôn cần những tổng kết qua từng giai đoạn, từ đó đánh giá về nội dung, nghệ thuật và thi pháp, khuyến khích tìm tòi và thể nghiệm mới trong sáng tác và nghiên cứu Đề tài

Thi pháp truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1975 - 1985 sẽ góp phần

giải mã những nét độc đáo đối với truyện ngắn giai đoạn này dưới góc nhìn thi pháp học Trên cơ sở đó, so sánh với các thể loại văn học

khác, hoặc giữa các giai đoạn, tạo điều kiện cho truyện ngắn tiếp t c

có những đóng góp và tác động trong thực tiễn sáng tạo

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nêu lên những nét phác thảo thi pháp học trong nghiên cứu truyện ngắn nói chung và truyện ngắn giai đoạn 1975 - 1985 nói riêng Từ đó tìm hiểu truyện ngắn thời kì này trên quan niệm nghệ thuật về con người, thời gian, không gian và phương thức thể hiện Qua đó khẳng định vị trí, vai trò và đóng góp của truyện ngắn thời kì này trong tiến trình phát triển của văn học Việt Nam thế kỉ XX

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đưa ra một cái nhìn chung về truyện ngắn giai đoạn 1975 -

1985 từ góc nhìn thi pháp học Khảo sát, phân tích và xác định thi pháp của truyện ngắn thời kì này trên phương diện quan niệm nghệ thuật về con người, thời gian, không gian nghệ thuật và tìm hiểu một

số phương thức thể hiện Sau đo rút ra một số kết luận về thi pháp

truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1975 - 1985

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu:

Luận án tập trung khảo sát những truyện ngắn và tuyển tập truyện ngắn đoạt giải do Hội Nhà văn, Báo Văn nghệ, Tạp chí Văn nghệ Quân đội và truyện ngắn các Nhà xuất bản ấn hành từ năm 1975 đến 1985 Ngoài ra, luận án khảo sát một số truyện ngắn khác để đối chiếu so sánh và mở rộng vấn đề

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

Đặc điểm thi pháp truyện ngắn giai đoạn 1975 – 1985 gồm: Quan niệm nghệ thuật về con người, thời gian và không gian; thi

pháp tạo dựng cốt truyện, tình huống, kết cấu, giọng điệu, ngôn ngữ

và trần thuật

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Ngoài những phương pháp luận chung của nghiên cứu khoa học xã hội, luận án đi sâu khảo sát, phân tích, xác định truyện ngắn

1975 - 1985 trên một số phương diện thi pháp học, những trăn trở và chuyển mình của truyện ngắn sau chiến tranh 1975 Từ cơ sở đó rút

ra một số kết luận về diện mạo, thi pháp và sự vận động của truyện ngắn 1975 - 1985 trong hành trình truyện ngắn Việt Nam đương đại

Luận án vận d ng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, trong đó có các phương pháp chính: tiếp cận lý thuyết thi pháp học ở Việt Nam và thế giới, dùng thi pháp học để đánh giá văn học nói chung, truyện ngắn nói riêng Sau đó dùng phương pháp loại hình; so sánh; hệ thống và một số thao tác nghiên cứu như: phân loại, phân tích, diễn giải, tổng hợp…

5 Đóng góp về khoa học của luận án

Luận án là công trình đầu tiên đi sâu tìm hiểu, xác định diện mạo và thi pháp của truyện ngắn giai đoạn 1975 – 1985 với cái nhìn tập trung và hệ thống Kết quả này có thể làm tài liệu tham khảo cho việc tìm hiểu, nghiên cứu truyện ngắn giai đoạn 1975 – 1985 nói riêng, truyện ngắn Việt Nam nói chung

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Luận án đi sâu tìm hiểu một số lý thuyết về thi pháp học, xác định vai trò của truyện ngắn giai đoạn 1975 – 1985 trong quá trình hiện đại hoá nền văn học từ năm 1986 nói chung

7 Cơ cấu của luận án

Ngoài Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội

dung chính của luận án được triển khai thành 4 chương như sau:

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1975 – 1985, bước chuyển đổi quan niệm nghệ thuật về con người

Chương 3: Thời gian và không gian, giọng điệu và ngôn ngữ trong truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1975 – 1985

Chương 4: Truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1975 – 1985 trên một số bình diện thi pháp thể hiện

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Những nghiên cứu lý thuyết về thi pháp và thi pháp truyện ngắn

1.1.1 Nghiên cứu lý thuyết về thi pháp

Thi pháp học là một hướng nghiên cứu văn học có từ lâu, nhưng thật sự được nhiều nhà nghiên cứu chú ý vào thế kỉ XX Ở Việt Nam cho đến những năm 80 thi pháp học bắt đầu được giới thiệu, tiếp nhận rộng rãi Các công trình của Phan Ngọc, Nguyễn Phan Cảnh, Trần Đình Sử, Đỗ Đức Hiểu, Nguyễn Xuân Kính, Đỗ Lai Thuý… xuất hiện, được coi như là hiện tượng mới của nghiên cứu văn học Thi pháp học tuy thoạt đầu có ngỡ ngàng, nhưng đã gây được ảnh hưởng trong xã hội, nhất là trong các trường đại học và tạo thành một khuynh hướng nổi bật trong nghiên cứu phê bình văn học

từ những năm 80 Thi pháp học mang lại nhiều thuật ngữ và khái niệm mới trong nghiên cứu như: quan niệm nghệ thuật về con người, thời gian, không gian và nhiều khái niệm hình thức văn học đã đi vào phê bình một cách phổ biến, có tác d ng làm mới bộ công c phê bình văn học Nhưng quan trọng hơn đó là thi pháp học đã đem lại cách tiếp cận mới, phương pháp mới nghiêng về tính nội tại, song không tách rời hiện thực, lịch sử xã hội

1.1.2 Nghiên cứu về thể loại truyện ngắn

Truyện ngắn, một thể loại văn tự sự, nó thường là các câu chuyện kể bằng văn xuôi, có xu hướng ngắn gọn, súc tích và hàm nghĩa Thông thường nó có độ dài từ vài dòng đến vài ch c trang và chỉ tập trung vào một tình huống, một chủ đề nhất định Do đó, truyện ngắn thường hết sức hạn chế về nhân vật, thời gian và không gian Đôi khi truyện ngắn chỉ là một khoảng khắc của cuộc sống,

chẳng hạn như Chí phèo của Nam Cao thời gian chỉ dăm ngày, Phiên

chợ Giát của Nguyễn Minh Châu chỉ xảy ra trong vài tiếng

Để có một cái nhìn thống nhất, qua khảo sát một số khái

niệm, truyện ngắn là một tác phẩm tự sự cỡ nhỏ và thường được viết

bằng văn xuôi, đề cập hầu hết các phương diện của đời sống con

người và xã hội, có sự giới hạn về dung lượng và thích hợp với người

tiếp nhận là đọc nó liền một mạch không nghỉ Từ đó, để nhận định truyện ngắn cần dựa vào hai tiêu chí chính là dung lượng và thi pháp

Các yếu tố như cốt truyện, tình huống, kết cấu, lối trần thuật, giọng điệu cũng được coi là cơ bản khi tìm hiểu thể loại này

1.2 Những nghiên cứu về thi pháp truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1975 - 1985

1.2.1 Nghiên cứu chung về đặc điểm thi pháp truyện ngắn

Theo M.Bakhtin trong Những vấn đề thi pháp Đốtxtôiépxki

do Trần Đình Sử, Lại Nguyên Ân, Vương Trí Nhàn dịch: trước Đốtxtôiépxki và khác với nhà văn này, tiểu thuyết chủ yếu phát triển

trong quan niệm độc thoại Đó là loại tự sự trong đó chỉ có tác giả là

người duy nhất có ý thức, biết suy nghĩ và đánh giá mọi sự việc, là vị chúa tể nắm hết mọi bí mật của cuộc đời Còn nhân vật thì chỉ là đối tượng câm lặng cho sự phẩm bình, nhận xét ấy Ngoài ra, phải kể đến

Bùi Việt Thắng với Truyện ngắn những vấn đề lý thuyết và thực tiễn

thể loại của Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội Nhà nghiên cứu Nguyễn

Văn Long với “Một số vấn đề cơ bản trong nghiên cứu lịch sử văn

học Việt Nam từ sau 1975”, Văn học Việt Nam sau 1975 - Những vấn

đề nghiên cứu và giảng dạy Vũ Tuấn Anh với Văn học Việt Nam hiện đại - Nhận thức và thẩm định và Phạm Mạnh Hùng với Văn học Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XX…

Từ 1975 - 1985 là chặng đường chuyển tiếp từ văn học sử thi thời chiến tranh sang văn học thời hậu chiến Tính chất chuyển tiếp này thể hiện rõ ở cả đề tài, cảm hứng, các phương tiện nghệ thuật và

cả quy luật vận động của văn học Những tác phẩm văn xuôi giai đoạn này đã giúp thu hẹp bớt khoảng cách khá xa giữa văn học với đời sống, tác phẩm và công chúng, đồng thời cũng là sự chuẩn bị tích cực cho những chuyển biến mạnh mẽ của văn học khi bước vào thời

kỳ đổi mới

1.2.2 Nghiên cứu về tác giả và tác phẩm truyện ngắn

Những tác giả được nghiên cứu nhiều nhất giai đoạn này là: Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Mạnh Tuấn, Nguyễn Khải, Lê Lựu, Ma Văn Kháng, Dương Thu Hương Trong điều kiện cực kỳ khó khăn của đất nước sau chiến tranh mà “sáng tác của họ đã đốt lên nhiệt tình tìm kiếm chân lý, báo trước khả năng tự đổi mới của nền văn học Việt Nam khi nó dám sòng phẳng với quá khứ bất chấp trở lực cản ngăn” Ngoài ra, còn phải kể đến như: Thái Bá Lợi, Xuân Thiều, Trung Trung Đỉnh, Nhật Tuấn, Bùi Hiển, Lê Minh Khuê, Khuất Quang Thuỵ, Nguyễn Kiên, Nguyễn Thành Long, Các bài viết, ý kiến đánh giá về các tác giả này, đặc biệt chú ý là của các nhà phê bình, nhà nghiên cứu, các nhà văn như: Tôn Phương Lan, Phong Lê, Vân Thanh, Huỳnh Như Phương, Trần Đình Sử, Tô Hoài, Hoàng Như Mai, Hà Minh Đức, Trần Đăng Xuyền, Lê Thành Nghị, Trần

Cương, Ngọc Trai, Nguyễn Khải, Nguyên Ngọc, Vương Trí Nhàn, Thiếu Mai, Bích Thu,

Ở giai đoạn đầu, có nhiều ý kiến đánh giá trái chiều về trường hợp của Nguyễn Minh Châu Mặc dù hầu hết các ý kiến đều thừa nhận những đóng góp của ông trên hành trình đổi mới, song trong số đó vẫn còn ý kiến tỏ ra nghi ngại Bùi Hiển băn khoăn trong

Trao đổi về truyện ngắn những năm gần đây của Nguyễn Minh Châu

(Văn nghệ 1985, số 27 và 28) là: đẩy sự tìm tòi khám phá về nội tâm, tính cách về hình ảnh cuộc sống và ý nghĩa cuộc đời theo một hướng

có vẻ phức tạp hơn nhưng chưa chắc đã là sâu sắc hơn Hà Xuân

Trường thì cho rằng Nguyễn Minh Châu chỉ thành công một nửa

Trường hợp của Dương Thu Hương, Lê Minh Khuê trong những truyện ngắn viết về những khía cạnh xấu của con người, tác giả Bích Thu cho rằng đã làm “xô lệch đi vẻ tự nhiên bình thường của con người, dẫu đó là những mẫu hình tiêu cực trong đời sống chúng ta” Nhưng cũng có ý kiến ủng hộ cách viết này dù rằng “ngòi bút của tác giả ở đây thật đã đi đến những chỗ cùng cực trong cách

và đi sâu hơn, phát hiện thêm những điều mới mẻ về truyện ngắn nói chung và truyện ngắn 1975 - 1985 nói riêng

Chương 2

TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1975 - 1985,

BƯỚC CHUYỂN ĐỔI QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VỀ CON NGƯỜI

2.1 Bối cảnh lịch sử xã hội và văn học nghệ thuật sau năm 1975

2.1.1 Bối cảnh phức tạp của đất nước sau chiến tranh

Chiến thắng mùa xuân năm 1975, đất nước thu về một mối, Bắc – Nam sum họp một nhà, khát khao cháy bỏng của cả dân tộc Việt Nam đã trở thành hiện thực, toàn dân hào hứng tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên, từ khi đất nước chuyển sang thời bình, cũng

là lúc phải đối mặt với những khó khăn, phức tạp không kém, vấn đề quan liêu bao cấp, trì trệ lạc hậu trong quản lý kinh tế, xã hội… Tình hình thất nghiệp tăng cao, nhu cầu tối thiểu, chính đáng về vật chất lẫn tinh thần của người dân chưa được đảm bảo Vấn đề bình đẳng giai cấp

bị vi phạm, hiện tượng lộng quyền, tham nhũng, tiêu cực trong xã hội ngày càng thêm nhức nhối Thực trạng đó đã làm lay động dữ dội suy nghĩ, niềm tin của các tầng lớp nhân dân

2.1.2 Tình hình phát triển văn xuôi

Trong ngổn ngang hiện thực, nổi lên những vấn đề được nhiều cây bút quan tâm như: đạo đức xã hội, tiêu cực trong quản lí

sản xuất, nhận thức lại một số vấn đề trong quá khứ Với Hai người

trở lại trung đoàn, Thái Bá Lợi là người mở đầu cho cuộc đấu tranh

phức tạp chống lại sự xói mòn trong đạo đức con người Những bông

bần li, của Dương Thu Hương lại đặt ra vấn đề đạo đức và số phận

con người trong một xã hội tiêu dùng Ở cây bút đầy nữ tính này, ranh giới buồn - vui, được - mất, khát vọng hạnh phúc của con người trong cuộc sống là khôn cùng Bên cạnh đó, một số truyện của Nguyễn Minh Châu, Vũ Tú Nam thường diễn ra hành trình tự ý thức,

tự phán xét lương tâm của cá nhân xoay quanh tr c thời gian hai

chiều quá khứ và hiện tại Vì thế, ta không ngạc nhiên khi các nhà

văn với các tác phẩm ngược thời gian viết về đời sống riêng tư của

từng cá nhân như Tuổi thơ im lặng của Duy Khán, Người đàn bà trên