Vận dụng quan điểm dạy học tích hợp trong dạy học mô đun lắp ráp và cài đặt máy tính cho sinh viên tại trường cao đẳng nghề việt xô số 1

Nhận thức được vấn đề trên, chúng tôi mạnh dạn lựa chọn và tiến hành nghiên cứu đề tài: Vận dụng quan điểm dạy học tích hợp trong dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính cho sinh viên

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy, cô giáo trong Viện Sư Phạm Kỹ Thuật, Viện sau đại học, Ban Giám hiệu Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Đặc biệt tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Cô giáo hướng dẫn TS

Vũ Thị Lan đã tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ trong quá trình tác giả nghiên cứu và

hoàn thiện luận văn

Tác giả xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, lãnh đạo các phòng, khoa, các thầy cô giáo, các em học sinh, sinh viên trong Trung tâm tin học ngoại ngữ, Trường Cao đẳng nghề Việt Xô số 1 đã tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập cũng như nghiên cứu để hoàn thiện luận văn này

Xin được cảm ơn toàn thể đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã quan tâm, động viên giúp đỡ tác giả về tinh thần và vật chất trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Mặc dù đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ và bằng sự nỗ lực của bản thân, song trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả rất mong nhận được sự đóng góp, bổ sung của Hội đồng bảo vệ luận văn cùng Quý độc giả để đề tài được hoàn thiện hơn

Hà Nội, ngày 20 tháng 04 năm 2016

Tác giả

Đào Thị Lân

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Tác giả

Đào Thị Lân

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

1 BLĐTB&XH Bộ lao động thương binh và xã hội

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

4 Phạm vi nghiên cứu 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giả thuyết khoa học 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc của luận văn 4

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG ĐÀO TẠO NGHỀ 5

1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 5

1.1.1 Các nghiên cứu ở ngoài nước 5

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước 7

1.2 Một số khái niệm 10

1.2.1 Dạy học 10

1.2.2 Tích hợp 11

1.2.3 Dạy học tích hợp 12

1.3 Dạy học tích hợp trong đào tạo nghề 13

1.3.1 Bản chất của dạy học tích hợp 13

1.3.2 Đặc điểm của dạy học tích hợp trong đào tạo nghề 14

1.3.3 Các kiểu, loại dạy học tích hợp 18

1.3.4 Yêu cầu của dạy học tích hợp trong dạy học kỹ thuật 19

1.3.5 Ưu nhược điểm của dạy học tích hợp 21

1.3.6 Các điều kiện cơ bản để tiến hành tổ chức dạy và học nghề theo quan điểm dạy học tích hợp 22

1.4 Những lợi ích và thách thức của dạy nghề theo quan điểm dạy học tích

1.4.1 Lợi ích 24

1.4.2 Thách thức 25

1.5 Thực trạng của việc vận dụng quan điểm dạy học tích hợp trong dạy học mô đun lắp ráp và cài đặt máy tính ở trường CĐN Việt Xô số 1 26

1.5.1 Thực trạng của việc vận dụng quan điểm dạy học tích hợp trong đào tạo nghề ở trường CĐN Việt Xô số 1 26

1.5.2 Thực trạng của việc vận dụng quan điểm dạy học tích hợp trong dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính ở trường CĐN Việt Xô số 1 27

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 32

Chương 2: THIẾT KẾ MỘT SỐ BÀI GIẢNG THEO QUAN ĐIỂM DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔ ĐUN LẮP RÁP VÀ CÀI ĐẶT MÁY TÍNH 33

2.1 Phân tích mục tiêu và đặc điểm nội dung mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính theo quan điểm dạy học tích hợp 33

2.1.1 Phân tích mục tiêu mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính theo quan điểm dạy học tích hợp 33

2.1.2 Phân tích đặc điểm nội dung của mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính theo quan điểm dạy học tích hợp 37

2.2 Nguyên tắc, yêu cầu và quy trình thiết kế bài giảng theo quan điểm dạy học tích hợp cho mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính 39

2.2.1 Nguyên tắc thiết kế bài giảng theo quan điểm dạy học tích hợp 39

2.2.2 Yêu cầu thiết kế bài giảng theo quan điểm dạy học tích hợp 39

2.2.3 Quy trình thiết kế bài giảng theo quan điểm dạy học tích hợp 40

2.3 Xây dựng một số bài giảng tích hợp cho mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính ở trường CĐN Việt Xô số 1 45

2.3.1 Vận dụng quy trình xây dựng bài giảng tích hợp, xây dựng Bài 2.3 Quy trình lắp ráp máy vi tính (20h) 45

2.3.2 Giáo án Bài 3.Thiết lập CMOS 55

Chương 3: KHẢO NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ 64

3.1 Thực nghiệm sư phạm 64

3.1.1 Mục đích, qui mô, đối tượng thực nghiệm 64

3.1.2 Tiến trình thực nghiệm 65

3.1.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm 65

3.2 Phương pháp chuyên gia 75

3.2.1 Mục đích, nội dung đánh giá 75

3.2.2 Tiến trình thực hiện 75

3.2.3 Đánh giá kết quả 75

KẾT LUẬN CHƯƠNG III 79

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 81

1 KẾT LUẬN 81

2 KIẾN NGHỊ 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83

PHỤ LỤC 86

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Mức độ sử dụng các phương pháp dạy học 28

Bảng 2.2 Mức độ sử dụng các phương tiện dạy học 29

Bảng 2.3 Mức độ trang thiết bị, cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính 30

Bảng 2.4 Nội dung tổng quát và phân phối thời gian mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính của TCDN 34

Bảng 2.5 Nội dung chi tiết và phân phối thời gian MĐ Lắp ráp và cài đặt máy tính của TCDN 34

Bảng 3.1 Bảng kết quả kiểm tra trước và sau thực nghiệm 69

Bảng 3.2 Số phần trăm sinh viên đạt điểm xi 70

Bảng 3.3 Số phần trăm sinh viên đạt điểm xi trở lên 71

Bảng 3.4 Cơ sở tính toán phương sai lớp đối chứng 71

Bảng 3.5 Cơ sở tính toán phương sai lớp thực nghiệm 72

DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ

Hình 1.1 Thực trạng mức độ sử dụng các phương pháp dạy học 28

Hình 1.2 Thực trạng mức độ sử dụng các phương tiện dạy học 29

Hình 1.3 Thực trạng mức độ trang thiết bị, cơ sở vật chất 30

Hình 2.1 Quy trình thiết kế bài giảng tích hợp 41

Hình 3.1 Phân bố điểm kiểm tra trước khi thực nghiệm 69

Hình 3.2 Phân bố điểm kiểm tra sau khi thử nghiệm 70

Hình 3.3 Kết quả điểm trung bình sau thực nghiệm 71

Hình 3.4 Số phần trăm sinh viên đạt điểm xi 73

Hình 3.5 Số phần trăm sinh viên đạt điểm xi trở lên 74

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Để thực hiện công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước và tiếp cận nhanh chóng với nền công nghệ cao, trong những năm gần đây đổi mới giáo dục được đặt lên như một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu ở nước ta, trong đó đòi hỏi sự đổi mới đồng

bộ cả mục đích, nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học

Điều 4 Mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp quốc hội khoá XIII, số 74/2014/QH13 ngày 27 tháng 11 năm 2014 có ghi:

“ Mục tiêu chung của giáo dục nghề nghiệp là nhằm đào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, có năng lực hành nghề tương ứng với trình độ đào tạo; có đạo đức, sức khỏe; có trách nhiệm nghề nghiệp; có khả năng sáng tạo, thích ứng với môi trường làm việc trong bối cảnh hội nhập quốc tế; bảo đảm nâng cao năng suất, chất lượng lao động; tạo điều kiện cho người học sau khi hoàn thành khóa học có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình

độ cao hơn” [23]

Phương pháp giáo dục nghề nghiệp phải kết hợp rèn luyện kỹ năng thực hành với giảng dạy lý thuyết để giúp người học có khả năng hành nghề và phát triển nghề nghiệp theo yêu cầu của từng công việc

Trong lĩnh vực đào tạo nghề hiện nay, tiếp cận truyền thống tỏ ra không mấy thích hợp với nhu cầu của thế giới lao động cũng như của người lao động hiện nay

Để người học có thể nhanh chóng hoà nhập với thực tế sản xuất, có năng lực đáp ứng với các tiêu chuẩn của doanh nghiệp, rút ngắn thời gian đào tạo… đa phần các

hệ thống dạy nghề trên thế giới hiện nay đều chuyển sang tiếp cận theo năng lực thực hiện Bàn về đổi mới giáo dục - đào tạo trong giai đoạn hiện nay, nghị quyết 29 của Đảng đã xác định rõ, giáo dục Việt Nam cần chuyển đổi từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực và phẩm chất người học

Dạy học tích hợp (DHTH) có thể hiểu là một hình thức dạy học kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành, qua đó người học hình thành một năng lực nào đó (kỹ năng hành nghề) nhằm đáp ứng được mục tiêu của môn học/ mô-đun

Căn cứ vào thực tế đào tạo nghề hiện nay, phần lớn chương trình đào tạo nghề được thiết kế thành các mô đun được phối kết hợp giữa lý thuyết và thực hành Việc triển khai đào tạo theo chương trình khung mới tại trường Cao đẳng nghề Việt

Xô số 1 gặp khó khăn khi thực hiện giảng dạy các môn học/mô đun Giáo viên vẫn lúng túng khi xây dựng bài dạy theo quan điểm tích hợp giữa lý thuyết và thực hành nên chất lượng bài giảng chưa cao Nguyên nhân có thể kể đến là thiếu các tài liệu hướng dẫn cụ thể, chi tiết cho việc tổ chức dạy học theo quan điểm tích hợp, thời gian tập huấn về dạy học theo quan điểm tích hợp ngắn nên hiệu quả chưa cao

Trong lĩnh vực đào tạo nghề có rất nhiều ngành nghề khác nhau, công nghệ thông tin (CNTT) là một ngành khoa học không thể thiếu được với con người trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay Công nghệ thông tin, cụ thể là máy tính đã và đang thay đổi từng ngày và len lỏi trong mọi ngõ ngách của cuộc sống hàng ngày, trong mọi ngành, nghề khác nhau “Lắp ráp và cài đặt máy tính” là mô đun không thể thiếu cho nhóm ngành công nghệ thông tin trong đó có nghề kỹ thuật sửa chữa

và lắp ráp máy tính Nó trang bị cho người học những kiến thức lí thuyết cơ bản về lắp ráp và cài đặt máy tính cũng như kỹ năng thực hành nghề và làm tiền đề cho họ tiếp cận với CNTT Hiện nay, do tốc độ phát triển nhanh chóng của CNTT nên học phần “Lắp ráp và cài đặt máy tính” trở thành mô đun khó giảng dạy nhất vì đòi hỏi giáo viên phải không ngừng nâng cao trình độ cá nhân của mình mới đủ kiến thức cập nhật Do vậy việc ứng dụng dạy học tích hợp vào xây dựng bài giảng “Lắp ráp

và cài đặt máy tính” giúp cho người học dễ dàng lĩnh hội kiến thức, kỹ năng thực hành

Nhận thức được vấn đề trên, chúng tôi mạnh dạn lựa chọn và tiến hành

nghiên cứu đề tài: Vận dụng quan điểm dạy học tích hợp trong dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính cho sinh viên tại trường Cao Đẳng nghề Việt Xô số 1

để thực hiện luận văn Thạc sĩ kỹ thuật chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học với hy vọng tạo hứng thú và năng lực vận dụng kiến thức của sinh viên trong quá trình học tập góp phần nâng cao chất lượng dạy và học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính

2 Mục tiêu nghiên cứu

Xây dựng và sử dụng bài giảng mô đun “Lắp ráp và cài đặt máy tính” theo quan điểm tích hợp cho sinh viên cao đẳng nghề Lắp ráp và sửa chữa máy tính tại trường Cao đẳng nghề Việt Xô số 1 nhằm nâng cao chất lượng dạy học

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

- Quá trình đào tạo nghề Lắp ráp và sửa chữa máy tính

3.2 Đối tượng nghiên cứu

- Quá trình dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính

4 Phạm vi nghiên cứu

Hoạt động dạy và học mô đun “Lắp ráp và cài đặt máy tính” trong chương trình khung hệ Cao đẳng nghề tại trường Cao đẳng nghề Việt Xô số 1

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của dạy học theo quan điểm tích hợp trong đào tạo nghề

- Xây dựng một số bài giảng trong mô đun “Lắp ráp và cài đặt máy tính” theo quan điểm tích hợp cho sinh viên tại trường Cao đẳng nghề Việt Xô số 1

- Thực nghiệm sư phạm – Đánh giá kết quả nghiên cứu

6 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng và sử dụng bài dạy theo quan điểm tích hợp lý thuyết thực hành và tích hợp kỹ năng trong dạy học mô đun “Lắp ráp và cài đặt máy tính” giúp cho sinh viên được rèn luyện kỹ năng thực hành nhiều hơn sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn cho sinh viên tại Trường Cao đẳng nghề Việt Xô số

1

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp phân tích tổng hợp và so sánh nhằm xây dựng khung lý luận về dạy học theo quan điểm tích hợp

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra, khảo sát bằng phiếu hỏi

- Phương pháp quan sát trực tiếp

- Phương pháp phỏng vấn, trao đổi trực tiếp

7.3 Các phương pháp khác

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp thống kê toán học

- Phương pháp chuyên gia

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn được thể hiện trong ba chương:

- Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của dạy học theo quan điểm tích hợp

trong đào tạo nghề

- Chương 2: Thiết kế một số bài giảng theo quan điểm dạy học tích hợp trong

dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính

- Chương 3: Khảo nghiệm và đánh giá

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC THEO QUAN

ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG ĐÀO TẠO NGHỀ 1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Các nghiên cứu ở ngoài nước

Ứng dụng quan điểm tích hợp vào dạy học là xu thế chung ở các nước trong khu vực và trên thế giới Tích hợp trong dạy học đã trở thành một trào lưu sư phạm hiện đại bên cạnh các trào lưu sư phạm theo mục tiêu, giải quyết các vấn đề, hợp đồng… Theo thống kê của UNESCO, từ năm 1960 đến năm 1974 đã có 208 chương trình môn học thể hiện quan điểm tích hợp ở các mức độ khác nhau, từ liên môn, kết hợp đến tích hợp hoàn toàn theo những chủ đề Từ năm 1960 đã có nhiều hội nghị bàn về việc phát triển chương trình theo hướng tích hợp Năm 1981, một tổ chức quốc tế đã thành lập để cung cấp các thông tin về các chương trình tích hợp (các môn khoa học) nhằm thúc đẩy việc áp dụng quan điểm tích hợp trong việc thiết kế chương trình các môn khoa học trên thế giới

Tháng 9 năm 1968, Hội đồng liên quốc gia về giảng dạy khoa học, với sự

bảo trợ của UNESCO, đã tổ chức tại Varna (Bungari) “Hội nghị tích hợp việc giảng dạy các khoa học” để đưa ra các lí do phải dạy học tích hợp các khoa học, dạy học

tích hợp là gì, cách thức dạy học tích hợp và những triển vọng của dạy học tích hợp,

trong đó có nêu ra rằng: Tích hợp không chỉ diễn ra ở nội dung mà còn tích hợp cả

ở phương pháp lẫn các kỹ năng, kỹ xảo cần hình thành ở người học Tích hợp không chỉ ở một ngành học nào mà là liên ngành Tích hợp không chỉ ở một bậc học nào mà ở tất cả các bậc học

Ngoài ra, tích hợp là một trong những xu hướng mới của lí luận dạy học và đang được nhiều nước trên thế giới quan tâm thực hiện Nó cũng là xu hướng dạy học chung của nhiều quốc gia có trình độ dạy học tiên tiến như Pháp, Trung Quốc, Phillipin… Tại Phillipin, có cuốn giáo trình được biên soạn có tên Fusion (sự hoà kết, sự hợp nhất) trong đó phối kết nhiều kiến thức, kỹ năng để phát huy sức mạnh tổng hợp đồng bộ của các phân môn trong tình huống nhận thức cũng như trong tình huống thực tiễn Các phân môn đều hướng tới mục tiêu chung là hình thành, rèn

luyện những kỹ năng quan trọng trong thu nạp thông tin và phát mại thông tin Trong chương trình cải cách giáo dục của một số nước, quan điểm tích hợp được ghi rõ trong chương trình như là một yêu cầu bắt buộc

Điều đó cho thấy tích hợp là một trong những quan điểm xây dựng chương trình dạy học của nhiều nước như Pháp, Mỹ, Anh… Vào đầu những năm 90 của thế

kỷ XX, tài liệu giới thiệu về chương trình (Curriculum A Comprehensive) của Hoa

Kì đã dành hẳn một mục bàn về vấn đề tích hợp nội dung giáo dục trong chương trình giáo dục nhằm đáp ứng mong muốn làm cho chương trình thích ứng yêu cầu của xã hội, làm cho chương trình trở nên có ý nghĩa [17]

Tại một số nước Phương Tây cũng đã xuất hiện những công trình nghiên cứu nghiêm túc về quan điểm dạy học tích hợp Nhà sư phạm Xavier Roegiers người Pháp đã tổng hợp thành tài liệu “Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực ở nhà trường” [25] Trong cuốn sách này tác giả đã phân tích những căn cứ để dẫn tới việc tích hợp trong dạy học, từ lý thuyết về các quá trình học tập, lý thuyết về quá trình dạy học (các trào lưu sư phạm), các phương pháp xây dựng chương trình dạy học theo quan điểm tích hợp tới định nghĩa, mục tiêu của khoa sư phạm tích hợp, ảnh hưởng của cách tiếp cận này tới việc xây dựng chương trình giáo dục, tới thiết kế mô hình giáo trình và việc đánh giá kết quả của SV …

Dạy học tích hợp được UNESCO định nghĩa: Là một cách trình bày các khái niệm và nguyên lý khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau (Hội nghị phối hợp trong chương trình của UNESCO, Paris 1972)

Định nghĩa này nhấn mạnh cách tiếp cận các khái niệm và nguyên lý khoa học chứ không phải là hợp nhất nội dung

Theo Hội nghị tại Maryland (4 - 1973) thì khái niệm dạy học tích hợp còn bao gồm cả việc dạy học tích hợp với công nghệ học bởi có thể thấy Khoa học và Công nghệ là hai lĩnh vực hoạt động có đặc trưng và liên quan đến nhau Nếu như Khoa học đặc trưng bởi quá trình tìm tòi, phát hiện tri thức mới, đi từ đơn nhất đến cái chung thì Công nghệ lại đặc trưng bởi quá trình nhận định, lựa chọn giải pháp,

đi từ nguyên tắc chung để giải quyết từng vấn đề cụ thể Như vậy, một trong những bài học của dạy học tích hợp là chỉ ra được sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hiểu biết và hành động

Cũng theo xu hướng trên thì Xavier Roegiers cho rằng giáo dục nhà trường phải chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở học sinh các năng lực hành động, xem năng lực là khái niệm cơ sở của sư phạm tích hợp Theo Xavier Roegiers thì sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập trong đó toàn

bộ quá trình học tập góp phần hình thành ở học sinh những năng lực cụ thể có thể

dự tính trước những điều cần thiết cho học sinh, nhằm phục vụ cho quá trình học tập sau này hoặc hòa nhập học sinh vào cuộc sống Như vậy, sư phạm tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa [25, tr 24]

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước

Ở Việt Nam tư tưởng sư phạm tích hợp cũng đã được nghiên cứu và vận dụng để xây dựng chương trình, sách giáo khoa (giáo trình) và vận dụng vào thực tế đổi mới PPDH nhiều môn Chẳng hạn, Chu Thị Phương (1985), đã nghiên cứu vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Tiếng Việt ở tiểu học [16] Tác giả đã phân tích tính chất tích hợp thể hiện trong SGK và nêu giải pháp cho giáo viên vận dụng các PPDH thích hợp để khai thác ý tưởng SGK Có nhiều tác giả tiêu biểu quan tâm đến vấn đề này như: Trần Bá Hoành, Nguyễn Thị Minh Phương, Cao Thị Thặng, Nguyễn Văn Đường, Nguyễn Trọng Hoàn, Trương Dĩnh… các tác giả đã phân tích khái niệm, bản chất của dạy học theo quan điểm tích hợp, các xu thế và giải pháp vận dụng quan điểm tích hợp trong xây dựng chương trình các môn học và vận dụng quan điểm này vào dạy học các môn học cụ thể Các đề tài luận án Tiến sĩ và luận văn Thạc sĩ về vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học kỹ thuật, công nghệ cũng đã được nghiên cứu triển khai như: “Cải tiến phương pháp nghề tiện trong các trường chuyên nghiệp và dạy nghề tại thành phố Hồ Chí Minh” luận án Tiến sĩ (2005) của Nguyễn Trần Nghĩa, “Dạy học công nghệ tiện CNC theo quan điểm tích hợp”- luận văn cao học (2002) của Nguyễn Công Cát, “Vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học nghề điện trong các trường dạy nghề của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu”-

luận văn cao học (2003) của Nguyễn Xuân Cường, “Nghiên cứu hoàn thiện nội dung chương trình môn KTCN trong chương trình đào tạo chuyên ngành Vật Lý - KTCN ở trường Cao đẳng sư phạm theo quan điểm tích hợp”- luận văn cao học (2004) của Trần Thị Mai Hương Các luận án, luận văn này đã đề xuất vận dụng quan điểm tích hợp để xây dựng chương trình đào tạo các nghề cụ thề nhằm giảm bớt những nội dung trùng lặp trong chương trình đào tạo để có thêm thời gian cho giảng dạy các kiến thức mới của môn học, tăng thời gian cho thực hành nghề, giảm

sự giảng dạy lặp lại kiến thức sinh viên đã học để tránh gây nên sự nhàm chán của người học

Việc nghiên cứu, vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học ở các trường nghề đã có các tác giả như Nguyễn Trần Nghĩa nghiên cứu ứng dụng vào dạy học nghề tiện Trong luận án tiến sĩ với đề tài “Cải tiến PPDH nghề tiện trong các trường chuyên nghiệp và dạy nghề tại thành phố Hồ Chí Minh” [14], tác giả đã nghiên cứu, vận dụng nhiều phương pháp trong đó ông khai thác vận dụng quan điểm tích hợp theo xu hướng tích hợp nội dung chương trình môn học nghề tiện nhằm tạo ra khoảng thời gian cần thiết để cập nhật kiến thức công nghệ mới (công nghệ tiện CNC) nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả trong dạy học nghề tiện, tránh được sự lặp lại kiến thức, đáp ứng được nguồn nhân lực trong cơ chế thị trường Nguyễn Công Cát trong luận văn thạc sĩ của mình với đề tài “dạy học công nghệ tiện CNC theo quan điểm tích hợp” tác giả cũng đi theo xu hướng tích hợp nội dung nhằm giải quyết mâu thuẫn giữa quỹ thời gian cố định với khối lượng kiến thức ngày càng tăng nhanh góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề tiện Ngô Thị Thuỷ (2009) với đề tài luận văn thạc sĩ “Đổi mới PPDH môn công nghệ 12 theo quan điểm tích hợp” [20] đã đề xuất đổi mới PPDH phần kỹ thuật điện tử 12 môn công nghệ theo phương pháp tích hợp giữa lý thuyết và thực hành Tác giả đã phân tích nội dung chương trình hiện hành và xây dựng chương trình theo quan điểm tích hợp giữa lý thuyết và thực hành, đưa ra quy trình thiết kế các bài dạy tích hợp của môn công nghệ 12 và thiết kế một số bài dạy theo quan điểm tích hợp Tác giả Trịnh Xuân Bình với đề tài luận văn thạc sĩ “Xây dựng nội dung các bài dạy thực

hành PLCS7 - 300 theo định hướng tích hợp cho sinh viên chuyên ngành điện Trường Cao đẳng nghề cơ khí nông nghiệp” [1], tác giả đã vận dụng quan điểm tích hợp liên môn để xây dựng nội dung các bài giảng thực hành PLC S7- 300 nhằm giải quyết sự chồng chéo, lặp lại kiến thức của môn học trang bị điện và môn học PLC Tác giả đã phân tích chương trình môn học PLC và Trang bị điện, xây dựng được quy trình xây dựng nội dung các bài dạy thực hành PLC S7-300 theo định hướng tích hợp và đã xây dựng được nội dung một số bài dạy thực hành PLC S7-300 Tác giả Trần Thị Thơm (2010) với đề tài luận văn thạc sĩ “Dạy học mô đun Vi điều khiển ở trường Cao đẳng nghề cơ khí nông nghiệp theo quan điểm tích hợp” [19], tác giả đã phân tích nội dung chương trình hiện hành của mô đun vi điều khiển và đưa ra lí do mô đun vi điều khiển nên xây dựng và giảng dạy dưới dạng tích hợp giữa lý thuyết với thực hành để hiểu được lý thuyết hơn thông qua thực hành và qua thực hành để rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp và hiểu hơn các vấn đề trừu tượng của

lý thuyết đồng thời đảm bảo tính thống nhất giữa lý thuyết với thực hành, học được

và làm được nội dung mới học trong khoảng thời gian học

Có thể nói nhiều công trình nghiên cứu phương pháp dạy học môn công nghệ

ở trường phổ thông và đã có những công trình nghiên cứu về đổi mới PPDH ở các trường, các cơ sở đào tạo nghề nhằm nâng cao hiệu quả học tập, rèn luyện cho HSSV phương pháp học tập bộ môn, tạo cho HSSV phương pháp học tập tích cực,

tự lực góp phần nâng cao chất lượng dạy học Các tác giả đã đề xuất vận dụng các phương pháp dạy học khác nhau vào các nội dung khác nhau của chương trình môn học Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính ở trường Cao đẳng nghề Vì vậy, đề tài nghiên cứu này là cần thiết góp phần tăng năng lực nhận thức và rèn luyện kỹ năng cho SV, do đó nâng cao chất lượng dạy học cho bộ môn, góp phần tham gia vào chiến lược đổi mới phương pháp dạy học của Trường CĐN Việt Xô số1

1.2 Một số khái niệm

1.2.1 Dạy học

Quan niệm hoạt động dạy học bao gồm hai hoạt động dạy và học kết hợp chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau nên khái niệm dạy sẽ kéo theo khái niệm học Cũng có quan niệm có hoạt động học mới cần đến việc dạy nên nhu cầu và cách học

sẽ chi phối, quyết định quá trình dạy

Theo Vũ văn Tảo, có 3 cách tiếp cận cơ bản của khái niệm học (mà không bó hẹp học ở trường, lớp) [6] :

1/ Cách tiếp cận thứ nhất coi học là quá trình biến đổi hành vi từ kinh

nghiệm hay từ sự tiếp xúc với môi trường (không chỉ môi trường nhà trường) của chủ thể

2/ Cách tiếp cận thứ 2 coi học là quá trình tích hợp, đồng hóa, điều ứng, nhập

nội những dữ liệu mới làm biến đổi nhận thức nội tại hiện có của chủ thể

3/ Cách tiếp cận thứ 3 coi học là tự tạo khả năng xác định vấn đề cần giải quyết, thu nhận xử lí thông tin và ứng dụng chúng

Tương ứng với trên có hai cách cách tiếp cận của việc dạy:

1/ Cách tiếp cận thứ nhất coi dạy là quá trình truyền đạt nội dung dạy học

một cách nhiều chiều từ thầy đến trò và có thể coi đây là cách tiếp cận cổ điển, truyền thống;

2/ Cách tiếp cận thứ 2 đó là cách tiếp cận hợp tác hai chiều (sư phạm tương tác hay sư phạm hợp tác) và dạy ở đây là quá trình hỗ trợ việc học, tạo điều kiện

cho người học chủ động tìm kiếm và xử lí thông tin, người dạy đóng vai trò là trọng tài cố vấn

Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Học là quá trình tự giác, tích cực, tự lực, chiếm lĩnh khái niệm khoa học (nội dung học), dưới sự điều khiển sư phạm của giáo viên”

Khái niệm điều khiển sư phạm gắn liền với khái niệm dạy đã đưa ra như sau:

“Dạy là sự điều khiển tối ưu hóa quá trình người học chiếm lĩnh nội dung học, trong

và bằng cách đó phát triển và hình thành nhân cách (năng lực, phẩm chất)”

Như vậy: học có 2 chức năng kép là thu nhận thông tin và tự điều khiển quá trình nhận thức của người học, còn dạy cũng có 2 chức năng kép đó là truyền đạt thông tin và điều khiển quá trình nhận thức cho người học

Sự tương tác của các chức năng này sẽ làm xuất hiện khái niệm dạy học: Dạy học là hai mặt của một quá trình luôn tác động qua lại, bổ sung cho nhau, quy định lẫn nhau, thâm nhập vào nhau thông qua hoạt động cộng tác nhằm tạo cho người học khả năng phát triển trí tuệ, góp phần hoàn thiện nhân cách Sự thống nhất của quá trình dạy học là quy luật của quá trình dạy học (Iu K.Babanxki)[6]

1.2.2 Tích hợp

Tích hợp là một khái niệm rộng, được dùng trong nhiều lĩnh vực không chỉ

dùng trong lĩnh vực lí luận dạy học các bộ môn

Tích hợp (Tiếng Anh, tiếng Đức: Integration) có nguồn gốc từ tiếng La tinh: Integration với nghĩa: xác lập cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sở

những bộ phận riêng lẻ

Theo từ điển Tiếng Anh - Anh (Oxford Advanced Learner’s Dictionary), từ Intergrate có nghĩa là kết hợp những phần, những bộ phận với nhau trong một tổng

thể Những phần, những bộ phận này có thể khác nhau nhưng tích hợp với nhau

Theo từ điển Bách Khoa Khoa học Giáo dục Cộng Hoà Liên Bang Đức, nghĩa chung của từ integration có hai khía cạnh:

- Quá trình xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất từ những cái riêng lẻ

- Trạng thái mà cái toàn thể được tạo ra từ những cái riêng lẻ

Theo từ điển tiếng Anh thông dụng “integration” có nghĩa là sự kết hợp của nhiều thành tố để tạo ra một thể thống nhất, trọn vẹn và hoàn chỉnh [13,tr5]

Theo từ điển tiếng Việt tích hợp là “sự hợp nhất, sự hòa nhận, sự kết hợp”

nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch giảng dạy” Kế hoạch giảng dạy ở đây cần được hiểu trong

một phạm vi rộng, từ kế hoạch giảng dạy của một chương trình đến kế hoạch giảng dạy của một môn học, kế hoạch giảng dạy của bài học [8, tr 383]

Trong lĩnh vực giáo dục trẻ khuyết tật, integration có nghĩa là tiến hành tổ chức giáo dục hoà nhập các trẻ em khuyết tật với những trẻ em phát triển bình thường [14, tr 10]

Trong kỹ thuật điện tử và tin học: “Tích hợp là quá trình bó các phần tử thành một chíp đơn” [17, tr 680]

Theo Nguyễn Như Ý: “Tích hợp là phương pháp sư phạm tìm cách thực hiện những mục đích học tập đặt ra cho các môn học khác nhau trong các bài học của một môn nhất định [20, tr 156]

Theo Dương Tiến Sỹ [18, tr 27]: “Tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ,

có hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lý luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó”

Như vậy, trong dạy học, tích hợp có thể được coi là “sự liên kết các đối tượng giảng dạy, học tập trong cùng một kế hoạch hoạt động để đảm bảo sự thống nhất, hài hòa, trọn vẹn của hệ thống dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học”

Ví dụ, trong dạy nghề, mục tiêu của hệ thống dạy nghề là năng lực mà người học đạt được sau quá trình học tập Bởi thế mọi loại, mọi nội dung tích hợp trong dạy nghề đều nhằm đạt được sự trọn vẹn của năng lực nơi người học nghề Sự trọn vẹn ấy được quyết định bởi sự kết hợp hài hòa giữa kiến thức - kỹ năng - thái độ nơi người học

1.2.3 Dạy học tích hợp

- Theo Xavier Roegiers [25]: “Dạy học tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập góp phần hình thành ở HS những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho HS, nhằm phục vụ cho các quá trình học tập tương lai hoặc nhằm

hòa nhập HS vào cuộc sống lao động” Như vậy, theo quan điểm của Xavier

Roegier, năng lực là cơ sở của khoa dạy học tích hợp, gắn học với hành

Theo Nguyễn Văn Khải [9] “Dạy học tích hợp tạo ra các tình huống liên kết tri thức các môn học, đó là cơ hội phát triển các năng lực của học sinh Khi xây dựng các tình huống vận dụng kiến thức, học sinh sẽ phát huy được năng lực tự lực, phát triển tư duy sáng tạo”

Các định nghĩa trên nêu rõ các thành phần tham gia tích hợp là loại tri thức hoặc các thành tố của quá trình dạy học

Như thế có thể hiểu dạy học tích hợp là “quá trình dạy học mà ở đó các thành phần năng lực được tích hợp với nhau trên cơ sở các tình huống cụ thể để hình thành năng lực của người học”

1.3 Dạy học tích hợp trong đào tạo nghề

1.3.1 Bản chất của dạy học tích hợp

Đối với giáo viên dạy nghề, những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, hướng dẫn cho sinh viên, thì câu hỏi quan trọng đầu tiên cần làm rõ là “dạy học tích hợp là gì?” Dạy học tích hợp có phải (như nhiều người đang hiểu) là sự kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành không?

Cách hiểu dạy học tích hợp trong đào tạo nghề là “sự kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành” đang mang lại nhiều lúng túng cho các trường và cơ sở đào tạo nghề Vì địa điểm và trang bị dạy học của dạy lý thuyết và dạy thực hành rất khác nhau (phòng học chuyên môn hóa cho dạy lý thuyết và xưởng thực hành cho dạy thực hành); đơn vị thời gian tính cho dạy lý thuyết và thực hành cũng khác nhau (tính theo 45’/tiết cho dạy lý thuyết và tính theo giờ cho dạy thực hành); chương trình định thời gian cho dạy lý thuyết riêng, thời gian cho dạy thực hành riêng… vậy bố trí nơi dạy học, phân bố thời gian bài học, tính toán thời gian và chế độ dạy học thế nào cho bài “kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành”? Ngay việc phân

bố thời gian để dạy lý thuyết và thời gian để dạy thực hành trong một bài dạy tích hợp thế nào cũng là một vấn đề dễ gây lúng túng cho giáo viên khi thiết kế bài giảng

Hiện nay, dạy nghề ở Việt Nam đang phát triển chương trình và tổ chức hệ thống đào tạo nghề dựa trên tiếp cận năng lực thực hiện (competency - based training approach), trong đó, năng lực thực hiện được coi như sự tích hợp của ba thành phần kiến thức - kỹ năng - thái độ nghề nghiệp

Bởi vậy, từ góc độ tích hợp dọc, trong tình huống cụ thể của lĩnh vực đào tạo

nghề hiện nay, có thể coi dạy học tích hợp là quá trình dạy học mà ở đó các nội dung, hoạt động dạy kiến thức, kỹ năng, thái độ được tích hợp với nhau trong cùng một nội dung và hoạt động dạy học để hình thành và phát triển năng lực thực hiện hoạt động nghề nghiệp cho người học

Nhấn mạnh đến các thành phần tích hợp là kiến thức - kỹ năng - thái độ không chỉ phù hợp với mục đích sư phạm của dạy học tích hợp, tiếp cận năng lực thực hiện trong dạy nghề mà còn tránh được những khó khăn lúng túng không cần thiết cho các cơ sở đào tạo nghề khi triển khai ứng dụng dạy học tích hợp

Thực chất của dạy học tích hợp trong dạy học là vừa dạy nội dung lý thuyết và thực hành trong cùng một bài dạy Với cách hiểu đơn giản như vậy là chưa đủ, mà đằng sau nó là cả một quan điểm giáo dục theo mô hình năng lực Ở những nội dung dạy học thực hành, dạy học tích hợp bao hàm tích hợp các kỹ năng trong cùng nội dung học tập Ví dụ tích hợp kỹ năng lái xe số với xe ga

Bản chất của tổ chức dạy tích hợp là tổ chức dạy học kết hợp giữa dạy lý thuyết

và thực hành trong cùng một không gian, thời gian Điều này có nghĩa khi dạy một

kỹ năng nào đó, phần kiến thức chuyên môn liên quan đến đâu sẽ được dạy đến đó

và được thực hành kỹ năng ngay Cả hai hoạt động này được thực hiện tại cùng một địa điểm Như vậy, về cơ sở vật chất, phòng dạy tích hợp sẽ có những đặc điểm khác so với phòng chuyên dạy lý thuyết hoặc chuyên dạy thực hành theo cách dạy truyền thống

1.3.2 Đặc điểm của dạy học tích hợp trong đào tạo nghề

Dạy học tích hợp có các đặc điểm sau:

1.3.2.1 Lấy người học làm trung tâm:

Dạy học lấy người học làm trung tâm được xem là phương pháp đáp ứng yêu cầu cơ bản của mục tiêu giáo dục nhất là đối với giáo dục nghề nghiệp, có khả năng định hướng việc tổ chức quá trình dạy học thành quá trình tự học, quá trình cá nhân hóa người học Dạy học lấy người học là trung tâm đòi hỏi người học là chủ thể của hoạt động học, họ phải tự học, tự nghiên cứu để tìm ra kiến thức bằng hành động của chính mình, người học không chỉ được đặt trước những kiến thức có sẵn ở trong bài giảng của giáo viên mà phải tự đặt mình vào tình huống có vấn đề của thực tiễn,

cụ thể và sinh động của nghề nghiệp rồi từ đó tự mình tìm ra cái chưa biết, cái cần khám phá học để hành, hành để học, tức là tự tìm kiếm kiến thức cho bản thân Trong dạy học lấy người học làm trung tâm đòi hỏi người học tự thể hiện mình, phát triển năng lực làm việc nhóm, hợp tác với nhóm, với lớp Sự làm việc theo nhóm này sẽ đưa ra cách thức giải quyết vấn đề đầy tính sáng tạo, kích thích các thành viên trong nhóm hăng hái tham gia vào giải quyết vấn đề

Sự hợp tác giữa người học với người học là hết sức quan trọng nhưng vẫn chỉ

là ngoại lực, điều quan trọng nhất là cần phải phát huy nội lực là tính tự chủ, chủ động nỗ lực tìm kiếm kiến thức của người học Còn người dạy chỉ là người tổ chức

và hướng dẫn quá trình học tập, đạo diễn cho người học tự tìm kiếm kiến thức và phương thức tìm kiếm kiến thức bằng hành động của chính mình Người dạy phải dạy cái mà người học cần, các doanh nghiệp đang đòi hỏi để đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực có chất lượng cao cho nền kinh tế - xã hội chứ không phải dạy cái

mà người dạy có Quan hệ giữa người dạy và người học được thực hiện dựa trên cơ

sở tin cậy và hợp tác với nhau Trong quá trình tìm kiếm kiến thức của người học có thể chưa chính xác, chưa khoa học, người học có thể căn cứ vào kết luận của nguời dạy để tự kiểm tra, đánh giá rút kinh nghiệm về cách học của mình Nhận ra những sai sót và biết cách sửa sai đó chính là biết cách học

Dạy học tích hợp biểu hiện cách tiếp cận lấy người học là trung tâm, đây là xu hướng chung có nhiều ưu thế so với dạy học truyền thống

1.3.2.2 Định hướng đầu ra

Đặc điểm cơ bản nhất, có ý nghĩa trung tâm của đào tạo nghề theo năng lực thực hiện là định hướng chú ý vào kết quả đầu ra của quá trình đào tạo xem người học có thể làm được cái gì vào những công việc thực tiễn để đạt tiêu chuẩn đầu ra Như vậy, người học để làm được cái gì đó đòi hỏi có liên quan đến chương trình, còn để làm tốt công việc gì đó trong thực tiễn như mong đợi thì liên quan đến việc đánh giá kết quả học tập Người học đạt được những đòi hỏi đó còn tùy thuộc vào khả năng của mỗi người Trong đào tạo, việc định hướng kết quả đầu ra nhằm đảm bảo chất lượng trong quá trình đào tạo, cho phép người sử dụng sản phẩm đào tạo tin tưởng và sử dụng trong một thời gian dài, đồng thời còn góp phần tạo niềm tin cho khách hàng

Dạy học tích hợp chú ý đến kết quả học tập của người học để vận dụng vào công việc tương lai nghề nghiệp sau này, đòi hỏi quá trình học tập phải đảm bảo chất lượng và hiệu quả để thực hiện nhiệm vụ Từ những kết quả đầu ra đi đến xác định vai trò của người có trách nhiệm tạo ra kết quả đầu ra này, một vai trò tập hợp các hành vi được mong đợi theo nhiệm vụ, công việc mà người đó sẽ thực hiện thật

sự Do đó, đòi hỏi người dạy phải dạy được cả lý thuyết chuyên môn nghề nghiệp vừa phải hướng dẫn quy trình công nghệ, thao tác nghề nghiệp chuẩn xác, phổ biến được kinh nghiệm, nêu được các dạng sai lầm, hư hỏng, nguyên nhân và biện pháp khắc phục, biết cách tổ chức hướng dẫn luyện tập

1.3.2.3 Dạy và học các năng lực thực hiện

Dạy học tích hợp do định hướng kết quả đầu ra nên phải xác định được các năng lực mà người học cần nắm vững, sự nắm vững này được thể hiện ở các công việc nghề nghiệp theo tiêu chuẩn đặt ra và đã được xác định trong việc phân tích nghề khi xây dựng chương trình Xu thế hiện nay của các chương trình dạy nghề đều được xây dựng trên cơ sở tổ hợp các năng lực cần có của người lao động trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh Phương pháp được dùng phổ biến để xây dựng chương trình là phương pháp phân tích nghề (DACUM) hoặc phân tích chức năng của từng nghề cụ thể Theo các phương pháp này, các chương trình đào tạo nghề thường được kết cấu theo các mô đun năng lực thực hiện Điều này cũng đồng nghĩa

với việc các nội dung giảng dạy trong mô đun phải được xây dựng theo hướng “tiếp cận theo kỹ năng”

Dạy học tích hợp trong đào tạo nghề thường được hiểu là một hình thức dạy học kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành, qua đó ở người học hình thành một năng lực nào đó hay kỹ năng hành nghề nhằm đáp ứng được mục tiêu của mô đun Dạy học phải làm cho người học có các năng lực tương ứng với chương trình

Do đó, việc dạy kiến thức lý thuyết không phải ở mức độ hàn lâm mà chỉ ở mức độ cần thiết nhằm hỗ trợ cho sự phát triển các năng lực thực hành ở mỗi người học Trong dạy học tích hợp, lý thuyết là hệ thống tri thức khoa học chuyên ngành về những vấn đề cơ bản, về những quy luật chung của lĩnh vực chuyên ngành đó Hơn nữa, việc dạy lý thuyết thuần túy sẽ dẫn đến tình trạng lý thuyết suông, kiến thức sách vở không mang lại lợi ích thực tiễn Do đó, cần gắn lý thuyết với thực hành trong quá trình dạy học Thực hành là hình thức luyện tập để trau dồi kỹ năng, kỹ xảo hoạt động giúp cho người học hiểu rõ và nắm vững kiến thức lý thuyết Đây là khâu cơ bản để thực hiện nguyên lý giáo dục học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn Thực hành phải có đủ phương tiện, kế hoạch, quy trình luyện tập gắn ngay với vấn đề lý thuyết vừa học Để hình thành cho người học một kỹ năng thì cần phải dạy cho họ biết cách kết hợp và huy động hợp lý các nguồn nội lực (kiến thức, khả năng thực hiện và thái độ) và ngoại lực (tất cả những gì có thể huy động được nằm ngoài cá nhân) Như vậy, người dạy phải định hướng, giúp đỡ, tổ chức, điều chỉnh và động viên hoạt động của người học Sự định hướng của người dạy góp phần tạo ra môi trường sư phạm bao gồm các yếu tố cần có đối với sự phát triển của người học mà mục tiêu bài học đặt và cách giải quyết chúng Người dạy vừa có

sự trợ giúp vừa có sự định hướng để giảm bớt những sai lầm cho người học ở phần thực hành; đồng thời kích thích, động viên người học nẩy sinh nhu cầu, động cơ hứng thú để tạo ra kết quả mới, tức là chuyển hóa những kinh nghiệm đó thành sản phẩm của bản thân

Trong dạy học tích hợp, người học được đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, họ phải trực tiếp quan sát, thảo luận, làm bài tập, giải quyết nhiệm vụ

đặt ra theo cách nghĩ của mình, tự lực tìm kiếm nhằm khám phá những điều mình chưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được giáo viên sắp xếp Người học cần phải tiếp nhận đối tượng qua các phương tiện nghe, nhìn, và phân tích đối tượng nhằm làm bộc lộ và phát hiện ra các mối quan hệ bản chất, tất yếu của sự vật, hiện tượng Từ đó, người học vừa nắm được kiến thức vừa nắm được phương pháp thực hành Như vậy, người dạy không chỉ đơn thuần truyền đạt kiến thức mà còn hướng dẫn các thao tác thực hành

Hoạt động nào cũng cần có kiểm soát, trong dạy học cũng vậy, người dạy cũng cần có sự kiểm soát, củng cố những nhận thức đúng, uốn nắn những nhận thức chưa đúng Việc kiểm soát sự thực hiện qua thông tin, tự đánh giá, điều chỉnh Việc đánh giá và xác định các năng lực phải theo các quan điểm là người học phải thực hành được các công việc giống như người công nhân thực hiện trong thực tế Việc đánh giá riêng từng người khi họ hoàn thành công việc, đánh giá không phải là đem

so sánh người học này với người học khác mà đánh giá dựa trên tiêu chuẩn nghề

1.3.3 Các kiểu, loại dạy học tích hợp

Dạy nghề (đào tạo nghề) thực chất là trang bị các kỹ năng, kỹ xảo các giá trị nghề nghiệp cho người học, nhằm phát triển năng lực làm việc của họ trong tương lai, đáp ứng thị trường lao động Trong giai đoạn hiện nay, đào tạo nghề đáp ứng 4 nhu cầu cơ bản Đó là, phát triển nông nghiệp nông thôn, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập Asian và hội nhập kinh tế quốc tế Nhu cầu thực tiễn này đòi hỏi đào tạo nghề cần có sự đổi mới về nội dung, PPDH và dạy học tích hợp là một giải pháp khả thi, hữu hiệu Hiện nay mô hình dạy học áp dụng rộng rãi ở nhiều trường cao đẳng, đại học, nhất là trong hệ thống đào tạo nghề Do đặc thù của dạy nghề, nên thực tế có một số mô hình (kiểu) dạy học tích hợp thường sử dụng khá phổ biến trong đào tạo nghề:

- Tích hợp trong một hoạt động

 Tích hợp nội dung hoạt động (nội dung của các lĩnh vực hoạt động khác nhau)

 Tổ chức một hoạt động nhằm hình thành một năng lực nào đó (thao tác, kỹ năng)

- Tích hợp theo chiều dọc: Tích hợp kiến thức với kỹ năng mới với những kiến thức và kỹ năng trước đó theo nguyên tắc đồng trục

- Tích hợp theo chiều ngang: Tích hợp kiến thức với kỹ năng mới với những kiến thức và kỹ năng của bài học, lĩnh vực với kiến thức kỹ năng từ các môn học có liên quan theo nguyên tắc đồng qui

- Tổ chức các hoạt động xoay quanh một nội dung nào đó

1.3.4 Yêu cầu của dạy học tích hợp trong dạy học kỹ thuật

Khi dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp phải đảm bảo các đặc điểm của dạy học theo quan điểm tích hợp, cụ thể như sau:

- Dạy học kỹ thuật phải đảm bảo tính khoa học ứng dụng và thực tiễn: Khoa học và công nghệ ra đời do yêu cầu của thực tiễn Yêu cầu phục vụ thực tiễn càng cao thì khoa học càng phát triển Kỹ thuật công nghệ chính là lĩnh vực nghiên cứu các giải pháp đưa khoa học vào phục vụ cuộc sống con người

- Dạy học kỹ thuật phải quan tâm tới tính đa chức năng, đa phương án của các giải pháp kỹ thuật (tính linh hoạt cao) Khả năng thực hiện nhiều chức năng của thiết bị, ví dụ như máy tiện CNC với chức năng tự động hoá cao, nhiều loại dao cùng gá trên ổ chứa dao, máy có thể thực hiện được nhiều nguyên công trên cùng một lần gá

- Dạy học kỹ thuật phải chú ý tính tiêu chuẩn hoá: Giáo dục HSSV tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình thao tác thực hành và khả năng chuyển giao, sử dụng vào bài thực hành sản xuất theo đúng quy trình

- Dạy học kỹ thuật phải khai thác được tính tổng hợp và tích hợp của kỹ thuật: Vận dụng kiến thức chung của nhiều môn khoa học khác nhau kết hợp với các kiến thức đó để giải quyết một vấn đề kỹ thuật

- Dạy học kỹ thuật phải chú ý tới tính cụ thể và trừu tượng của kiến thức: Trong quá trình dạy học, xuất phát từ cái cụ thể hay trừu tượng mà có PPDH thích hợp, để hình thành và phát triển tư duy HSSV bằng cách trực quan hoá, sử dụng các

phương tiện dạy học Đặc điểm này rất cần thiết trong dạy mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính

- Dạy học kỹ thuật phải dạy cả tính kinh tế: Là đặc điểm quan trọng bởi vì nó đáp ứng yêu cầu cuộc sống Muốn phát triển thì hàng hoá phải đảm bảo chất lượng

và hạ giá thành Dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp đòi hỏi giáo viên phải nghiên cứu kỹ nội dung của các môn học khác cần tích hợp vào môn học cần dạy hoặc giữa các nội dung của môn học tích hợp để có PPDH hợp lý Đây là một đặc điểm quan trọng của dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp

Trong dạy học theo quan điểm tích hợp, thực hiện phối hợp, lắp ghép nội dung đào tạo, tiết kiệm thời gian đào tạo nhưng vẫn hình thành các kỹ năng một cách vững chắc

- Dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị

kỹ các phương tiện nghe nhìn hoặc các phương tiện trực quan khác phục vụ cho bài dạy Đặc biệt nếu sử dụng tích hợp lý thuyết với thực hành thì các thiết bị thực hành phải đầy đủ, tin cậy thì mới triển khai được bài dạy

Dạy học tích hợp là xu thế chung của các nước phát triển trên thế giới bởi tính khả thi của nó Để việc dạy học nói chung và dạy nghề nói riêng đạt hiệu quả, giáo viên cần phải:

+ Có thói quen nhìn một cách hệ thống các mảng kiến thức - kỹ năng - phương pháp dạy học Đối với môn học/mô đun cần thiết phải nắm vững nội dung chương trình (cả lý thuyết lẫn thực hành), nắm được các kiến thức có liên quan với nhau giữa các phân môn

+ Đối với từng bài học và mối quan hệ giữa các phân môn, cần phải có cái nhìn linh hoạt các mảng kiến thức - kỹ năng HS đã, đang và sẽ học để xác định rõ mục tiêu và nhiệm vụ cho từng phần học, từ đó lựa chọn PPDH thích hợp để tổ chức quá trình tiếp nhận bài học của học sinh sao cho đảm bảo đặc thù và yêu cầu riêng của từng phân môn, vừa đảm bảo mục đích chung của môn học

+ Mặt khác, giáo viên cũng cần chủ động thiết kế các bài học theo hướng tích hợp làm cho các giờ học nhẹ nhàng, tránh sự nhàm chán cho học sinh

1.3.5 Ưu nhược điểm của dạy học tích hợp

1.3.5.1 Ưu điểm

- Dạy học theo quan điểm tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa thực tiễn hơn Trong môn học tích hợp, các quá trình học tập không cô lập với cuộc sống hàng ngày, mà được tiến hành trong quan hệ với các tình huống cụ thể mà SV sẽ gặp sau này, những tình huống có ý nghĩa đối với SV Không còn hai thế giới riêng biệt, thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống [25]

- Dạy học theo quan điểm tích hợp sẽ tăng cường hiệu quả của quá trình dạy học Giáo viên có điều kiện vận dụng sự tương tự của các khái niệm, các nguyên lý, các định luật và phương pháp nghiên cứu của các nhà khoa học khác nhau để hình thành và củng cố chúng SV có điều kiện vận dụng chúng nhiều hơn, liên tục hơn vào các tình huống đa dạng của các lĩnh vực khoa học khác nhau Dạy học tích hợp làm cho bài học sinh động hơn, đa dạng và phong phú hơn so với các bài học đơn điệu của một khoa học riêng lẻ Do đó nó làm tăng hứng thú của SV đối với môn học

- Dạy sử dụng kiến thức khi xử lý tình huống Tích hợp nhằm nêu bật cách

sử dụng kiến thức mà SV đã lĩnh hội được Việc học tập tích hợp còn làm cho SV trở thành công dân có trách nhiệm, người lao động có năng lực, có tính tự lập [25]

- Lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học, nhằm đáp ứng thách thức lớn của xã hội là đảm bảo cho mỗi SV khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức

và năng lực của mình để giải quyết một cách hữu ích một tình huống xuất hiện và

có thể đối mặt với một khó khăn bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp [25]

- Tránh được những kiến thức, kỹ năng, nội dung trùng lặp, đồng thời có những nội dung, kỹ năng, năng lực mà theo môn học riêng rẽ không có được Do đó tiết kiệm được thời gian cho người học, có được quỹ thời gian cho giáo viên thực hiện các mục tiêu khác như mục tiêu giáo dục, mục tiêu hướng nghiệp…

- Các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của SV, do đó sự phát triển của các khái niệm khoa học không cô lập với cuộc sống và phát triển tuần tự phù hợp với sự phát triển tâm lý của SV Các nội dung dạy học không lạc hậu do thường

xuyên được cập nhật với cuộc sống Điều này chỉ có được khi thực hiện quan điểm tích hợp, tinh giản các nội dung trùng lặp để đưa vào các nội dung cập nhật

- Ở những môn tích hợp, sinh viên có điều kiện để phát triển những kỹ năng xuyên môn

- Quan điểm dạy học tích hợp khi được quán triệt cả trong khâu kiểm tra đánh giá sẽ giúp SV vận dụng tổng hợp được các kiến thức, tạo thói quen cho SV về phương pháp tư duy tổng hợp để giải quyết vấn đề

- Người thiết kế quá trình dạy học theo quan điểm tích hợp phải suy nghĩ về chương trình đầy đủ, về sách giáo khoa, cách đánh giá kết quả học tập của SV Đây

là một việc làm khó khăn, việc xây dựng chương trình và SGK phải do tập thể các tác giả của các bộ môn xây dựng, phải có căn cứ theo những mục tiêu đã đặt ra, trong đó có mục tiêu tích hợp nội dung và phải vượt khỏi tầm nhìn bộ môn thì mới

có thể đạt được kết quả Người dạy chưa chuẩn bị đầy đủ, do đó cần phải tác động vào việc đào tạo giáo viên để họ có thể đáp ứng các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra Về mặt tâm lý: Việc xây dựng chương trình và SGK theo quan điểm tích hợp đối lập với thói quen nhất định của nhà trường không những về phương diện chuyên môn

mà cả về phương diện cá nhân giáo viên, phương diện quản lý nhà trường, tâm lý

SV và phụ huynh

1.3.6 Các điều kiện cơ bản để tiến hành tổ chức dạy và học nghề theo quan điểm dạy học tích hợp

a Về chương trình đào tạo

Để có thể dạy học tích hợp, chương trình đào tạo phải được xây dựng theo định hướng “tiếp cận theo kỹ năng” trên có sở tổ hợp các năng lực cần thiết của

thực tiễn sản xuất tức là chương trình phải được cấu trúc theo các mô-đun năng lực thực hiện nhằm hình thành các kỹ năng hành nghề cho người học

Một chương trình đào tạo định hướng tiếp cận theo kỹ năng sẽ đảm bảo tỷ lệ gần đúng lý thuyết 30% và thực hành 70%

b Về cơ sở vật chất

Bản chất của tổ chức dạy học tích hợp là tổ chức dạy học kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành trong cùng một không gian (trong cùng một địa điểm tổ chức dạy và học) và trong cùng một thời gian (cùng tiến hành trong thời gian dạy từng kỹ năng) Điều này, có nghĩa là khi dạy một kỹ năng nào đó phần kiến thức chuyên môn liên quan đến đâu sẽ được dạy đến đó, sau đó dạy thực hành ngay kỹ năng đó, cả hai hoạt động này được thực hiện tại cùng một địa điểm (gọi là Phòng dạy học tích hợp) Như vậy, Phòng dạy học tích hợp sẽ có những đặc điểm khác so với Phòng chuyên dạy lý thuyết hoặc Phòng chuyên dạy thực hành Cụ thể như sau:

+ Phải đáp ứng điều kiện dạy được cả lý thuyết và thực hành: Hiện tại chưa

có chuẩn quy định về loại phòng này Tuy nhiên, do đặc điểm của việc tổ chức dạy học tích hợp cho nên phòng học phải có chỗ để học lý thuyết đồng thời cũng phải có chỗ để bố trí máy móc thiết bị thực hành Vì vậy, diện tích phòng dạy học tích hợp phải đủ lớn để kê bàn ghế học lý thuyết, lắp đặt các thiết bị hỗ trợ giảng dạy lý thuyết, lắp đặt đủ các thiết bị thực hành cho học sinh…

+ Số phòng học, trang thiết bị giảng dạy cho mỗi nghề sẽ tăng: Do không

còn phòng lý thuyết dùng chung cho tất cả các nghề trong trường nữa, các nghề đều phải bố trí phòng riêng và chuyên môn hóa cho từng lớp học Nếu theo cách tổ chức dạy lý thuyết riêng, thực hành riêng thì trung bình một nghề có 3 lớp (mỗi lớp 35 học sinh) sẽ chỉ cần 1 phòng lý thuyết chung và 3 phòng thực hành nghề Cũng như vậy, nếu tổ chức dạy tích hợp thì phải cần tới 6 phòng (mỗi phòng không quá 18 người) dạy được cả lý thuyết và thực hành

Với những yêu cầu trên, hiện tại có nhiều cơ sở dạy nghề chưa đáp ứng

được về cơ sở vật chất trong việc tổ chức giảng dạy tích hợp

c Về đội ngũ giáo viên

Như trên đã nêu, thực chất của dạy tích hợp là dạy kết hợp cả lý thuyết và thực hành Vì vậy, giáo viên vừa phải dạy được lý thuyết, vừa phải dạy được thực hành Trong lý thuyết có trình bày lý thuyết mới, củng cố lý thuyết cũ, vận dụng lý thuyết của các lĩnh vực khoa học khác có liên quan đến bài giảng Trong phần thực hành bao gồm thao tác mẫu để học viên quan sát, thao tác chậm để giải thích rõ những chỗ trừu tượng, phức tạp, thao tác sai để học viên lưu ý, thao tác sửa lỗi trực tiếp cho từng học viên Như vậy riêng về phía người dạy đã có rất nhiều công việc

mà người dạy phải thực hiện trong bài giảng Vấn đề ở đây là tổ chức những việc đó như thế nào, việc nào thực hiện trước, việc nào thực hiện sau, việc nào đóng vai trò chính, việc nào đóng vai trò phụ… để trả lời đầy đủ những câu hỏi này có lẽ chúng

ta phải xét đến các hoạt động tương ứng của người học, đặc thù của bài học…

Do vậy điều kiện để dạy học tích hợp đối với giáo viên, giảng viên cao đẳng nghề cần:

- Có kỹ năng nghề tương đương trình độ cao đẳng nghề hoặc bậc 5/7, bậc 4/6 trở lên hoặc là nghệ nhân cấp quốc gia;

- Thực hiện thành thạo các kỹ năng của nghề được phân công giảng dạy;

- Tổ chức thành thạo lao động sản xuất, dịch vụ nghề được phân công giảng dạy;

- Nắm vững kỹ thuật an toàn, vệ sinh lao động của nghề

Ngoài kiến thức chuyên môn, kỹ năng tay nghề thì giáo viên phải có trình độ xác định các mục tiêu bài dạy, phân bố thời gian hợp lý, chọn lựa phương pháp dạy học phù hợp, khả năng bao quát và điều hành hoạt động của người học

Dạy học tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp, liên kết, lồng ghép các yếu

tố thành phần của quá trình dạy học nhằm thực hiện một nhiệm vụ dạy học nhất

định (tích hợp mục tiêu, nội dung, phương pháp hình thức tổ chức dạy học và đánh giá) Dạy học tích hợp tạo môi trường học tập thích hợp cho rèn luyện kỹ năng, năng lực cho người học Dạy học tích hợp rút ngắn được khoảng cách giữa lý thuyết

và thực hành, giữa lý thuyết với thực tiễn Nó rút giảm được thời gian học lý thuyết

và tăng thời lượng thực hành cho nội dung bài học; nhờ thế người học được rèn luyện kỹ năng nhiều hơn Tích hợp về nội dung kiến thức giúp việc dạy các môn học thuần túy lý thuyết không bị trở nên khô cứng nhàm chán vì người học sẽ có cơ hội hiểu biết được những giá trị thực tiễn của các kiến thức lý thuyết thông qua sự liên hệ vận dụng của các môn học có liên quan Tích hợp kỹ năng giúp người học kế thừa phát huy những kỹ năng, kinh nghiệm đã có nhanh chóng đạt được kỹ năng mới

1.4.2 Thách thức

Tuy mang nhiều lợi ích nhưng dạy học tích hợp cũng không ít hạn chế Tích hợp là sự kết hợp, lồng ghép nhiều yếu tố, nhiều thành phần nên khó đi sâu vào một lĩnh vực cụ thể Dạy học tích hợp không thích hợp trong việc truyền thụ thông tin một cách có hệ thống Mặt khác dạy học tích hợp đòi hỏi giáo viên phải dạy được song song cả lý thuyết và thực hành (đây là một thách thức lớn đối với giáo viên nhất là các trường nghề) Ngoài kỹ năng lên lớp giáo viên cần biết cấu trúc lại nội dung bài học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập phù hợp với mô hình dạy học tích hợp Để có thể dạy học được tích hợp về nội dung (liên môn) thì bản thân giáo viên cũng phải được trang bị một cách đầy đủ về nội dung kiến thức của tất cả các môn học được tích hợp hoặc kiến thức mới của xã hội và khoa học Bên cạnh đó là việc

sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, phát huy hiệu quả khi sử dụng phương tiện dạy học

Ngoài ra dạy học tích hợp đòi hỏi nhà trường phải trang bị phòng học chuyên môn, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học đầy đủ đảm bảo cho việc dạy học tích hợp môn học, mô đun nghề (đây cũng là một khó khăn lớn đối với các trường nghề)[12]

1.5 Thực trạng của việc vận dụng quan điểm dạy học tích hợp trong dạy học

mô đun lắp ráp và cài đặt máy tính ở trường CĐN Việt Xô số 1

1.5.1 Thực trạng của việc vận dụng quan điểm dạy học tích hợp trong đào tạo nghề ở trường CĐN Việt Xô số 1

Để tìm hiểu thực trạng của GV về việc vận dụng quan điểm dạy học tích hợp trong đào tạo nghề ở trường CĐN Việt Xô số 1, tác giả tiến hành điều tra thông qua bảng hỏi (Phụ lục 3.a) và trao đổi trực tiếp kết quả thu được cho thấy:

Có nhiều giáo viên cho rằng dạy học tích hợp là một xu thế dạy học tích cực mới, hiện đại và cần phải được áp dụng rộng rãi trong nhà trường, bởi lẽ dạy học tích hợp sẽ làm giảm lượng kiến thức chồng chéo lên nhau giữa các phân môn, phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh, cung cấp được nhiều kiến thức phục

vụ thực tiễn cuộc sống

Với một hiểu biết như trên, nhiều giáo viên đã có ý thức tìm hiểu, xây dựng những kế hoạch dạy học môn học/mô đun cho phù hợp, áp dụng các PPDH mới cho tiết dạy của mình để mỗi giờ học đều đạt được kết quả như mong muốn

Tuy vậy, đối với nhiều giáo viên chưa hiểu rõ về dạy học tích hợp còn gặp nhiều khó khăn, trình độ, nghiệp vụ còn hạn chế hầu hết họ thường làm theo sự chỉ dẫn của giáo trình và các tài liệu hướng dẫn giảng dạy khác, dạy bài nào biết bài đó, môn nào biết môn đó, với mỗi tiết học chỉ cần xây dựng mục tiêu theo đúng nội dung bài học đó đưa ra mà chưa chú ý đến những mối quan hệ, những nội dung có liên quan của các bài học khác Thậm chí còn có giáo viên cho rằng dạy học tích hợp gây ra sự lẫn lộn về mục tiêu, ví dụ như mục tiêu của bài học lý thuyết lẫn với mục tiêu của bài học thực hành hoặc ngược lại… Việc không có thói quen nhìn các đơn vị kiến thức, các bài học trong chương trình kể cả nội dung và phương pháp trong mối quan hệ nhiều chiều và hệ thống làm cho tính hỗ trợ của các mảng kiến thức và kỹ năng của các bài học, phần học trong môn học chưa được thể hiện rõ và việc vận dụng kiến thức của học sinh còn chưa linh hoạt

Thực tế cho thấy, việc dạy học tích hợp môn học, mô đun nói chung hay tích hợp các nội dung, kỹ năng các phân môn khác trong đào tạo nghề phụ thuộc rất

nhiều vào hoạt động tổ chức của giáo viên Nếu như chương trình môn học/mô đun

đã thể hiện rõ nội dung tích hợp thì nhiều giáo viên vẫn chưa có kỹ năng vận dụng phương pháp dạy học tích hợp, do đó giờ học theo quan điểm tích hợp vẫn chưa thực sự diễn ra Song nếu nội dung chương trình của môn học chỉ thể hiện một phần tích hợp nhưng giáo viên biết vận dụng phương pháp dạy học tích hợp thì vẫn có thể đạt được mục tiêu của bài học tích hợp và khi đã hiểu rõ bản chất của dạy học tích hợp là như thế nào thì tất nhiên không thể có sự lẫn lộn các mục tiêu của các bài học như quan niệm của một vài giáo viên

1.5.2 Thực trạng của việc vận dụng quan điểm dạy học tích hợp trong dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính ở trường CĐN Việt Xô số 1

Trên cơ sở lý luận của việc dạy học theo quan điểm tích hợp, chúng tôi tập trung khảo sát thực trạng dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính theo các yếu

tố sau:

- Trình độ, năng lực chuyên môn, năng lực sư phạm, khả năng thiết kế, tổ chức dạy học, nhận thức về dạy học theo quan điểm tích hợp của GV

- Nhận thức mục đích học tập của HS, khai thác nguồn tài liệu học tập, mức

độ khác nhau về kinh nghiệm và phương pháp học tập được HS ưa thích

- Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện có, với việc đáp ứng cho dạy học theo quan điểm tích hợp

- Nghiên cứu hồ sơ, giáo án để tìm khó khăn, thuận lợi khi dạy mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính

Để có số liệu cụ thể về thực trạng giảng dạy môn Lắp ráp và cài đặt máy tính

ở các trường và các cơ sở đào tạo nghề chúng tôi đã xây dựng phiếu xin ý kiến giáo viên (Phụ lục 3.a) và nhận được sự hợp tác, đóng góp rất nhiệt tình của các giáo viên tại các trường, cơ sở dạy nghề cũng như tại trường CĐN Việt Xô số 1

Số lượng người được hỏi ý kiến là 16, số phiếu thu lại là 16

Qua các phiếu điều tra, quan sát thực tiễn, phỏng vấn và nghiên cứu thực tế dạy học ở trường CĐN Việt Xố số 1 có thể nhận thấy thực trạng dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính ở trường CĐN Việt Xố số 1 với các nét nổi bật sau:

1.5.2.1 Về Giáo viên

a Trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm:

- Tốt nghiệp từ các cơ sở đào tạo rất khác nhau

- Trình độ chuyên môn nghiệp vụ: 100% qua lớp đào tạo nghiệp vụ sư phạm

- Trình độ chuyên môn: 62.5% có trình độ đại học, 37.5% có trình độ thạc sĩ

b Về mức độ thường xuyên sử dụng các phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học trong các giờ lên lớp

Đa phần áp dụng phương pháp dạy học thuyết trình, trực quan và làm mẫu, ít

sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như phân tích, tổng hợp và đặc biệt là dạy học tích hợp rất ít được thực hiện

c Về khả năng sử dụng các phương tiện dạy học

Khả năng sử dụng phương tiện dạy học còn chưa được phong phú chủ yếu vẫn chỉ là phấn bảng, tranh trực quan

Bảng 2.2 Mức độ sử dụng các phương tiện dạy học

d Về mức độ trang thiết bị, cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học

Bảng 2.3 Mức độ trang thiết bị, cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học mô đun

Qua điều tra 35 sinh viên đối với mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính

a Sự hứng thú đối với môn học

Rất hứng thú: 14.3%

Cơ sở vật chất của nhà trường hiện nay đáp ứng tốt cho việc dạy học tích hợp

mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính Nhà trường có hệ thống các phòng học chuyên môn, nhiều phòng học đã được trang bị máy chiếu, các trang thiết bị dạy học tương đối đầy đủ

Nhận xét: Qua điều tra khảo sát cho thấy:

Trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm của giáo viên hoàn toàn đáp ứng được việc đổi mới phương pháp dạy học theo quan điểm tích hợp

Đa số giáo viên thường sử dụng các PPDH truyền thống như thuyết trình, trực quan, ít sử dụng dạy học theo quan điểm tích hợp do chưa hiểu rõ về bản chất của dạy học tích hợp, chưa có quy trình hướng dẫn cụ thể về dạy học tích hợp Tâm lý ngại sự thay đổi, không muốn đầu tư thời gian công sức vào việc thiết kế bài giảng tích hợp

Sinh viên đánh giá không đúng vai trò của mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính, chưa có hứng thú trong học tập nên phần lớn còn học đối phó Phần lớn sinh viên thụ động trong cách học, chưa độc lập, tự chủ giải quyết vấn đề học tập mà trông chờ vào giáo viên

Để khắc phục những yếu, kém nêu trên cần phải có nhiều nghiên cứu cụ thể về dạy học tích hợp trong dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính, chỉ rõ những lợi ích, thách thức về cách dạy này đồng thời đưa ra được nguyên tắc, quy trình thiết

kế để hướng dẫn giáo viên cách thực hiện Có như vậy mới triển khai dạy học tích hợp trong dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính nhằm nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao chất lượng đào tạo nghề

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Với mục tiêu đến năm 2020, dạy nghề đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động cả về số lượng, chất lượng, cơ cấu nghề và trình độ đào tạo; chất lượng đào tạo của một số nghề đạt trình độ các nước phát triển trong khu vực ASEAN và trên thế giới; hình thành đội ngũ lao động lành nghề, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; phổ cập nghề cho người lao động, góp phần thực hiện chuyển dịch cơ cấu lao động, nâng cao thu nhập, giảm nghèo vững chắc, đảm bảo an sinh

xã hội thì giáo dục phải có sự đổi mới toàn diện và đồng bộ (mục tiêu, nội dung chương trình, cơ sở vật chất, PPDH,…) trong đó đổi mới PPDH đang là vấn đề được ngành giáo dục quan tâm

Thực tế đòi hỏi nguồn nhân lực có kỹ năng, tay nghề cao Vì vậy các cơ sở đào tạo nghề cần có nhiều PPDH phù hợp rút ngắn thời gian học lý thuyết, tăng thời lượng thực hành để nâng cao kỹ năng, năng lực người học đáp ứng thị trường lao động

Dạy học theo quan điểm tích hợp khắc phục được sự trùng lặp kiến thức giữa các môn học hoặc trong cùng môn học làm lãng phí thời gian đào tạo, đồng thời đảm bảo tính chỉnh thể của kiến thức cần đào tạo cho SV Mâu thuẫn giữa khối lượng kiến thức cần đào tạo ngày càng tăng với thời gian đào tạo hạn chế là mâu thuẫn cơ bản của quá trình dạy học hiện nay Sự lặp lại các kiến thức giữa các môn học làm cho nội dung dạy học nhàm chán, không gây được hứng thú học tập của

SV Dạy học tích hợp nhằm khắc phục những tồn tại nêu trên để nâng cao chất lượng dạy học

Qua khảo sát thực trạng dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính ở trường Cao đẳng nghề Việt Xô số 1 cho thấy Trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm của GV, điều kiện cơ sở vật chất đáp ứng được dạy học theo quan điểm tích hợp Tuy nhiên việc ứng dụng dạy học theo quan điểm tích hợp còn nhiều hạn chế,

vì vậy cần có các nghiên cứu cụ thể về nguyên tắc, quy trình thiết kế bài giảng, tổ chức dạy học theo quan điểm tích hợp trong dạy học mô đun Lắp ráp và cài đặt máy tính nhằm nâng cao kết quả học tập cho người học