Dạy học môn máy điện của nghề điện công nghiệp tại trường đại học công nghiệp việt hung theo modul năng lực thực hiện

Cũng đã có một số luận án Tiến sĩ và Luận văn Thạc sĩ nghiên cứu về đào tạo theo NLTH như Luận án Tiến sỹ của Vũ Xuân Hùng 2011: “Rèn luyện năng lực dạy học cho sinh viên đại học sư phạm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

-

PHAN HỒNG TRƯỞNG

DẠY HỌC MÔN MÁY ĐIỆN CỦA NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP VIỆT – HUNG

THEO MODUL NĂNG LỰC THỰC HIỆN

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM KỸ THUẬT CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

CHUYÊN SÂU: SƯ PHẠM KỸ THUẬT ĐIỆN

HÀ NỘI - 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

-

PHAN HỒNG TRƯỞNG

DẠY HỌC MÔN MÁY ĐIỆN CỦA NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP VIỆT – HUNG

THEO MODUL NĂNG LỰC THỰC HIỆN

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM KỸ THUẬT CHUYÊN SÂU: SƯ PHẠM KỸ THUẬT ĐIỆN

Ng−êi h−íng dÉn khoa häc

GS TSKH NGUYỄN MINH ĐƯỜNG

HÀ NỘI - 2014

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những gì tôi viết trong luận văn là do sự tìm hiểu và nghiên cứu của bản thân Mọi kết quả nghiên cứu cũng như ý tưởng của các tác giả khác, nếu có, đều được trích dẫn cụ thể

Đề tài của luận văn chưa được bảo vệ tại bất kỳ một hội đồng bảo vệ luận văn thạc sỹ nào trên toàn quốc cũng như nước ngoài và cho đến nay chưa được công bố trên bất kỳ phương tiện thông tin truyền thông nào

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những gì tôi đã cam đoan ở trên

Tác giả luận văn

Phan Hồng Trưởng

ii

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến thầy giáo hướng dẫn :

GS TSKH Nguyễn Minh Đường - Viện nghiên cứu giáo dục Việt Nam đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn này

Tác giả xin gửi lời cảm ơn tới:

Các thầy, cô trong Viện Sư phạm Kỹ thuật trường ĐHBK Hà nội Các thầy,

cô đã tham gia giảng dạy lớp cao học khoá 2011 - 2014; các bạn bè trong lớp Ban giám hiệu, các thầy, cô giáo trong khoa Điện - Điện tử trường ĐHCN Việt - Hung ,

đã tạo mọi điều kiện, động viên, giúp đỡ, chia sẻ để tác giả hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Phan Hồng Trưởng

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT vii

SỬ DỤNG TRONG LUẬN VĂN vii

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU viii

DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ ix

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN 8

1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM 8

1.1.1 Dạy học 8

1.1.2 Năng lực (Ability) 8

1.1.3 Năng lực thực hiện (Competency) 9

1.2 ĐÀO TẠO THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN 10

1.2.1 Triết lý của đào tạo theo NLTH 10

1.2.2 Nguyên tắc của đào tạo theo NLTH 12

1.2.3 Các đặc trưng của đào tạo theo năng lực thực hiện 14

1.3 DẠY HỌC THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN 19

1.3.1 Xây dựng mục tiêu và lựa chọn nội dung bài học theo NLTH 19

1.3.2 Thực hiện dạy học theo năng lực thực hiện 21

1.3.3 Đánh giá kết quả dạy học theo năng lực thực hiện 21

1.4 ƯU, NHƯỢC ĐIỂM CỦA DẠY HỌC THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN 26 1.4.1 Ưu điểm 26

1.4.2 Nhược điểm 26

1.5 NHỮNG ĐIỀU KIỆN ĐỂ DẠY HỌC THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN 26

1.5.1 Chương trình đào tạo phải được cấu trúc theo năng lực thực hiện: tích hợp giữa lý thuyết và thực hành nghề 26

iv

1.5.2 Giáo viên được bồi dưỡng về dạy học theo NLTH 27

1.5.3 Phương tiện dạy học và cơ sở vật chất phải đáp ứng được việc dạy học theo NLTH 28

KẾT LUẬN CHƯƠNG I 29

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VỀ DẠY MÔN MÁY ĐIỆN TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP VIỆT – HUNG 30

2.1 KHÁI QUÁT VỀ TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP VIỆT - HUNG 30

2.2 CHỦ CHƯƠNG VÀ BIỆN PHÁP CỦA NHÀ TRƯỜNG VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC 31

2.2.1 Chủ trương của nhà trường về đổi mới phương pháp dạy học 31

2.2.2 Một số biện pháp của nhà trường về đổi mới phương pháp dạy học 31

2.3 MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP 32

2.3.1 Mục tiêu, nội dung và kế hoạch đào tạo toàn khoá nghề điện công nghiệp 32

2.4 ĐẶC ĐIỂM CỦA MÔN MÁY ĐIỆN 38

2.4.1 Vị trí môn học 38

2.4.2 Tính chất môn học 38

2.4.3 Đặc điểm môn học 38

2.5 MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG CỦA MÔN HỌC MÁY ĐIỆN 39

2.5.1 Mục tiêu 39

2.5.2 Nội dung 39

2.6 THỰC TRẠNG VỀ DẠY HỌC MÔN MÁY ĐIỆN TẠI TRƯỜNG ĐHCN VIỆT - HUNG THEO MODUL NĂNG LỰC THỰC HIỆN 48

2.6.1 Năng lực của giáo viên 48

2.6.2 Trang thiết bị dạy học và cơ sở vật chất để dạy học môn Máy điện theo modul năng lực thực hiện 49

2.6.3 Thực trạng nhận thức của giáo viên và cán bộ quản lý về đổi mới phương pháp dạy học 50

v

2.6.4 Thực trạng về mức độ sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học 51

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 53

CHƯƠNG III: DẠY HỌC MÔN MÁY ĐIỆN THEO MODUL NĂNG LỰC THỰC HIỆN TẠI TRƯỜNG ĐHCN VIỆT - HUNG 54

3.1 Chủ trương của nhà nước về đào tạo theo modul năng lực thực hiện 54

3.2 Cấu trúc lại chương trình môn máy điện theo modul năng lực thực hiện 54

3.3 Quy trình thiết kế bài giảng theo modul năng lực thực hiện 57

3.3.1 Xác định mục tiêu bài học theo modul NLTH 57

3.3.2 Xây dựng nội dung và phương pháp đánh giá kết quả học tập của học sinh theo tiếp cận NLTH 57

3.3.3 Xây dựng nội dung bài giảng 59

3.3.4 Lựa chọn phương pháp và phương tiện dạy học phù hợp trong điều kiện có thể 59

3.3.5 Thiết kế các hoạt động dạy học 60

3.3.6 Rà xét lại và hoàn thiện bài giảng 60

3.4 Yêu cầu đối với một bài giảng theo năng lực thực hiện 60

3.4.1 Về mục tiêu 60

3.4.2 Về cấu trúc 60

3.4.3 Về nội dung 60

3.4.4 Về phương pháp 61

3.5 Xây dựng một số bài giảng môn máy điện theo modul NLTH 61

3.5.1 Bài 1: QUẤN MÁY BIẾN ÁP 1 PHA CỠ NHỎ 62

3.5.2 Bài 2: LÓT CÁCH ĐIỆN VÀ LÀM KHUÔN QUẤN DÂY 78

3.5.3 Bài 3: QUẤN VÀ LỒNG BỘ DÂY STATO ĐỘNG CƠ KĐB 3 PHA 92

3.6 Thực nghiệm sư phạm 103

3.6.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 103

3.6.2 Đối tượng thực nghiệm 104

3.6.3 Nội dung thực nghiệm 104

vi

3.6.4 Phương pháp và quy trình thực nghiệm 104

3.6.5 Kết quả thực nghiệm 105

3.6.6 Ý kiến đánh giá của giáo viên và học sinh tham gia thực nghiệm 107

3.6.7 Đánh giá chung 109

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 110

KÊT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 111

TÀI LIỆU THAM KHẢO 113

PHỤ LỤC 115

vii

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT

SỬ DỤNG TRONG LUẬN VĂN

TT Cụm từ viết tắt Nghĩa đầy đủ

1 CNH- HĐH Công nghiệp hoá- Hiện đại hoá

viii

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

  Bảng 2.1: Danh mục MH, modul đào tạo bắt buộc, thời gian và phân bổ thời

gian 36 

Bảng 2.2 Nội dung tổng quát và phân bố thời gian của môn Máy điện 39 

Bảng 2.3 Nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc đổi mới PPDH 50

Bảng 2.4 Thực trạng về mức độ sử dụng các phương pháp dạy học 51

Bảng 3.1 Kết quả đánh giá của giáo viên tham gia thực nghiệm 107 

Bảng 3.2 Kết quả đánh giá của học sinh tham gia thực nghiệm 108 

ix

DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ

Hình 1.1 Các thành tố cấu thành năng lực thực hiện 10 

Hình 1.2 Sơ đồ triết lý của đào tạo theo năng lực thực hiện 12

Hình 1.3 Sơ đồ phân tích nghề DACUM 16 

Hình 2.1 Nhận thức của giáo viên và cán bộ quản lý về tầm quan trọng của việc đổi mới PPDH 50 

Hình 2.2 Mức độ sử dụng các phương pháp dạy học 52 

Hình 3.1 Quy trình thiết kế bài giảng theo NLTH 57 

Hình 3.2 Lõi thép máy biến áp 64 

Hình 3.3 Thân khuôn máy biến áp 65 

Hình 3.4: Má ốp thân khuôn 66 

Hình 3.5: Khuôn quấn dây 66 

Hình 3.6: Phương pháp quấn dây 67 

Hình 3.7: Phương pháp lấy đầu dây ra 67 

Hình 3.8: Ghép lõi thép 68 

Hình 3.9: Xác định kích thước bìa cách điện rãnh stato 80 

Hình 3.10: Lót cách điện rãnh stato 80 

Hình 3.11: Lót cách điện pha 81 

Hình 3.12: Hình dáng khuôn quấn dây 82 

Hình 3.13: Xác định kích thước khuôn quấn dây 83 

Hình 3.14: Gia công má ốp khuôn quấn 84 

Hình 3.15: Phương pháp quấn dây 94 

Hình 3.16: Sơ đồ trải bộ dây stato 94 

Hình 3.17: Thao tác lồng và chải dây trong rãnh 95 

Hình 3.18: Thao tác úp bìa cách điện miệng rãnh 95 

Bước sang cơ chế thị trường, định hướng đào tạo hướng cung (suply driven)

đã không còn phù hợp Ngày nay, với quy luật cung - cầu của thị trường lao động, đào tạo phải hướng tới đáp ứng tối đa được nhu cầu lao động kỹ thuật của khách hàng về chất lượng, số lượng cũng như cơ cấu ngành nghề và trình độ; do vậy để

tồn tại và phát triển, các trường dạy nghề phải chuyển sang đào tạo theo "hướng cầu" (demand driven) Hầu hết các nước phát triển đã tiến hành cải cách đào tạo từ

những năm 1980 đến nay, và một trong những nội dung cải cách đó là chuyển đào

tạo từ "hướng cung" sang "hướng cầu", hướng tới việc làm Để chuyển đổi đào tạo

từ hướng cung sang hướng cầu, một vấn đề có ý nghĩa quyết định là phải chuyển đổi phương thức đào tạo truyền thống với quy định về nội dung và thời lượng đào tạo cứng nhắc, nặng về lý thuyết, nhẹ về thực hành và tổ chức đào tạo theo niên chế sang phương thức đào tạo NLTH linh hoạt theo học chế tín chỉ

Ở nước ta, Báo cáo về tình hình giáo dục của Chính phủ trình Quốc hội vào tháng 9 năm 2004 đã đề ra giải pháp: "Ở các trường dạy nghề, TCCN, cao đẳng, đại học cần mạnh dạn giảm bớt giờ lên lớp, tăng thời gian tự học, thời gian ôn luyện, thảo luận chuyên đề, để tạo điều kiện áp dụng các công nghệ dạy học hiện đại và tiếp nhận các mô hình giáo dục tiên tiến Khẩn trương triển khai học chế tín chỉ ở các trường đại học, cao đẳng và giáo dục nghề nghiệp" (3)

Luật Giáo dục 2005 cũng đã nêu rõ: "Phương pháp giáo dục nghề nghiệp phải kết hợp rèn luyện kỹ năng thực hành với giảng lý thuyết để giúp người học có khả năng hành nghề và phát triển nghề nghiệp theo yêu cầu của từng công việc" (1)

2

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập

quốc tế cũng đã nêu rõ: “Nội dung giáo dục nghề nghiệp được xây dựng theo hướng tích hợp kiến thức, kỹ năng, tác phong làm việc chuyên nghiệp để hình thành năng lực nghề nghiệp cho người học” (4)

Mặt khác, trong tiến trình hội nhập, Việt nam đã là thành viên thứ 150 của

tổ chức thương mại thế giới WTO và Chính phủ Việt Nam cũng đã ký Hiệp định ASEAN Theo đó, phải phát triển nhanh chóng hệ thống GDNN đạt chuẩn khu vực

và chuẩn quốc tế để hội nhập

Trong khi đó, hệ thống GDNN đang bộc lộ nhiều yếu kém, đặc biệt là đào tạo chưa gắn với sử dụng, phần lớn là đào tạo theo cái mà nhà trường có, chưa đào tạo theo cái mà khách hàng cần, do vậy chất lượng đào tạo thấp, dẫn đến một nghịch lý là một tỉ lệ không nhỏ HS tốt nghiệp không tìm được việc làm trong khi các doanh nghiệp lại đang thiếu lao động kỹ thuật nghiêm trọng và đang phải nhập khẩu lao động

Xác định được yêu cầu đó trong Chiến lược p h á t t r i ể n giáo dục 2001 – 2010 đã khẳng định cần “ Tạo bước chuyển biến cơ bản về chất lượng giáo dục theo hướng tiếp cận trình độ tiên tiến của thế giới, phù hợp với thực tiễn Việt Nam, phục vụ thiết thực cho sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước; Nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực góp phần nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế ; Đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp, chương trình giáo dục các bậc học các trình độ đào tạo ”(3)

Năm 2008 Tổng cục dạy nghề đã có chủ trương đào tạo nghề theo modul

và NLTH Thực hiện chủ trương này, TCDN đã tổ chức biên soạn và ban hành chương trình khung cho 48 nghề đào tạo theo mô đun đã phản ánh sự bắt nhịp nhậy bén với xu thế đào tạo nghề trong khu vực và thế giới Tuy nhiên sự nhận thức về mặt lý luận về phương thức đào tạo mới theo mô đun và “ năng lực thực

Về phương pháp giảng dạy, với đặc thù là trường đào tạo các nghành thuộc khối

kỹ thuật thuộc các bậc học khác nhau, trong đó nghề Điện công nghiệp có nhiều môn học có nội dung phức tạp, có tính trừu tượng hoá cao và cần cập nhật nhiều kiến thức công nghệ mới nên để hỗ trợ cho việc đổi mới phương pháp giảng dạy, nhà trường đã đầu tư mua sắm thiết bị phục vụ quá trình giảng dạy, các thiết bị dạy học hiện đại, khuyến khích ứng dụng CNTT và các phương pháp giảng dạy mới vào quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học Tuy nhiên, việc triển khai đào tạo theo modul và NLTH đang thiếu kinh nghiệm và gặp nhiều khó khăn

Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài “Dạy học môn Máy điện của nghề

điện công nghiệp tại trường Đại học Công nghiệp Việt – Hung theo modul năng lực thực hiện” làm đề tài luận văn Thạc sĩ của mình

2 TỔNG QUAN LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

2.1 Ngoài nước

Dạy học theo NLTH đã được xuất hiện từ những năm 60 của thế kỷ trước cùng với sự ra đời của thuyết hành vi trong dạy học Năm 1970 trường Đại học Ohio của Mỹ đã có những nghiên cứu triển khai trong việc xây dựng các bộ modul

4

đào tạo giáo viên dạy nghề dựa trên sự thực hiện Cuối của thế kỷ 20, đào tạo đào tạo theo NLTH đã trở thành một xu thế phổ biến trong giáo dục nghề nghiệp trên thế giới và được nhiều nhà khoa học quan tâm Ở Úc có công trình "Thiết kế chương trình đào tạo theo NLTH" của Bruce Markenzie (14) Ở Hoa kỳ có công trình "Sổ tay thiết kế chương trình đào tạo theo NLTH" của W.E.Blank, ở Anh có công trình "Thiết kế đào tạo theo NLTH" của S Fletcher (15) Tổ chức Lao động thế giới đã khuyến cáo đào tạo nghề theo "Modul kỹ năng hành nghề" (MES), đã biên soạn gần 100 bộ chương trình đào tạo nghề ngắn hạn theo MES tích hợp giữa lý thuyết và thực hành, học xong mỗi modul người học được cấp chứng chỉ để hành nghề và nhiều công trình khác (16),

2.2 Trong nước

Ở nước ta, đào tạo nghề theo năng lực hành nghề lần đầu tiên được Viện Khoa học Dạy nghề đề cập đến vào năm 1986 Sau đó, đào tạo nghề ngắn hạn theo Modul kỹ năng hành nghề (MES) và NLTH đã được một số nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu như: Nguyễn Minh Đường (1993) đã có các công trình: "Modul kỹ năng hành nghề - Phương pháp tiếp cận và hướng dẫn sử dụng"(5), "Đào tạo nghề theo NLTH" (2004)(6), Nguyễn Đức Trí đã có các công trình như: "Đào tạo nghề dựa trên NLTH - khái niệm và những đặc trưng cơ bản" (1995) (12), "Tiếp cận đào tạo nghề dựa trên NLTH và việc xây dựng tiêu chuẩn nghề" (1996) (13) Cũng đã có một số luận án Tiến sĩ và Luận văn Thạc sĩ nghiên cứu về đào tạo theo NLTH như Luận án Tiến sỹ của Vũ Xuân Hùng (2011): “Rèn luyện năng lực dạy học cho sinh viên đại học sư phạm kỹ thuật trong thực tập sư phạm theo tiếp cận năng lực thực hiện”(7), Luận văn thạc sỹ của Ngô Tiến Thắng (2010) “Dạy học môn Đo lường điện theo năng lực thực hiện tại trường Trung cấp nghề Cơ khí Xây dựng”… Tuy nhiên, dạy học theo NLTH ở nước ta hiện nay vẫn còn là một vấn đề khá mới mẻ, và cũng chưa có đề tài nào nghiên cứu về “Dạy học môn Máy Điện của nghề điện công nghiệp theo modul năng lực thực hiện”

5

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Vận dụng cơ sở lý luận dạy học theo NLTH để xây dựng giáo án và dạy học môn Máy điện tại trường Đại học Công nghiệp Việt - Hung theo modul năng lực thực hiện nhằm nâng cao chất lượng dạy học

4 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

* Khách thể nghiên cứu: “Quá trình dạy và học môn Máy điện ở trường Đại

học Công nghiệp Việt - Hung”

* Đối tượng nghiên cứu: Dạy học môn Máy điện tại trường Đại học Công

nghiệp Việt - Hung theo modul NLTH

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Để đạt được mục đích, đề tài hướng tới giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu

cụ thể sau:

- Tổng quan cơ sở lý luận về dạy học theo NLTH;

- Khảo sát và đánh giá thực trạng dạy và học môn “Máy điện” của nghề Điện công nghiệp tại trường Đại học Công nghiệp Việt – Hung;

- Vận dụng lý luận dạy theo NLTH để biên soạn 3 bài giảng môn “Máy điện” của nghề Điện công nghiệp tại trường Đại học Công nghiệp Việt - Hung theo modul NLTH;

- Thực nghiệm sư phạm 3 bài giảng trên để minh chứng cho giả thuyết khoa học và tính khả thi của việc dạy học môn Máy điện theo modul NLTH

6 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Hiện nay chất lượng dạy học môn Máy điện tại trường Đại học Công nghiệp Việt - Hung chưa cao do chưa vận dụng được những phương pháp dạy học hiện đại vào quá trình dạy học Nếu xây dựng bài giảng và thực hiện dạy học theo modul NLTH thì sẽ nâng cao được chất lượng dạy học môn Máy điện tại trường Đại học Công nghiệp Việt - Hung

- Bài 1: Quấn máy biến áp 1 pha cỡ nhỏ

- Bài 2: Lót cách điện và làm khuôn quấn dây động cơ KĐB 3 pha

- Bài 3: Quấn và lồng bộ dây Stato động cơ KĐB 3 pha kiểu đồng tâm đơn

8 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để tiến hành nghiên cứu có hiệu quả các nhiệm vụ nghiên cứu tác giả đã sử dụng các nhóm phương pháp sau đây để nghiên cứu luận văn:

*Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các văn kiện, tài liệu, văn bản, sách, báo… có liên quan đến đề tài để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu

* Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Tác giả đã sử dụng phương pháp khảo

sát bằng phiếu hỏi lấy ý kiến các chuyên gia, Cán bộ quản lý, GV, HS (trong đó 02 chuyên gia, 07 cán bộ, 10 giáo viên và 24 học sinh) để đánh giá thực trạng về dạy học môn Máy điện và về hiệu quả thực nghiệm các bài giảng nêu trên theo modul NLTH tại trường

- Phương pháp quan sát: Quan sát thực tiễn quá trình dạy học theo modul

NLTH

- Thực nghiệm sư phạm: để minh chứng cho giả thuyết khoa học đã đề ra

- Phương pháp chuyên gia: Nhằm thu thập thêm những thông tin, ý kiến

khách quan để đánh giá thực trạng cần thiết bổ sung cho những nhận xét và đánh giá của đề tài

7

- Phương pháp tọa đàm: Đàm thoại, thảo luận, trao đổi rút kinh ngiệm

- Phương pháp thống kê toán học: Xử lý và đánh giá chính xác kết quả thực

nghiệm, rút ra kết luận và khẳng định tính khả thi của đề tài

9 CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Luận văn được chia thành 03 phần chính

- Phần mở đầu: Trình bày lý do, mục đích chọn đề tài, nhiệm vụ, phương

pháp nghiên cứu…

- Phần nội dung: Gồm 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về dạy học theo năng lực thực hiện

Chương 2: Thực trạng về dạy học môn “Máy điện” tại trường Đại học Công nghiệp Việt - Hung

Chương 3: Dạy học môn “Máy điện” của nghề điện Công nghiệp tại trường Đại học Công nghiệp Việt - Hung theo modul năng lực thực hiện

- Phần kết luận và kiến nghị

Dạy là hoạt động của Giáo viên (người dạy), trong quá trình dạy học Dạy là

cách thức truyền đạt kinh nghiệm đã được tích luỹ của một người đi trước cho thế

hệ đi sau trong một tiến trình giáo dục Với quan điểm dạy học lấy người học làm

trung tâm, dạy là sự tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn người học phương pháp học, cách

thức tìm hiểu, phát hiện và lĩnh hội kiến thức, hình thành kỹ năng và thái độ để thay

đổi nhân cách của mình

Học là hoạt động của học sinh (người học), là sự tự giác, tích cực huy động

mọi chức năng tâm lý từ cảm giác, tri giác, trí nhớ, tưởng tượng, tư duy, ngôn ngữ

đến tình cảm ý chí và hoạt động để tìm tòi, khám phá và lĩnh hội kiến thức, hình

thành kỹ năng và thái độ, dẫn đến sự biến đổi bền vững về nhân cách dưới sự chỉ

đạo, hướng dẫn của người dạy

Dạy học là một thuật ngữ kép, bao gồm hai hoạt động dạy và học Hai hoạt

động này gắn liền với nhau một cách biện chứng Không có dạy thì không có học

mà chỉ có thể tự học; ngược lại, không có học thì cũng không có dạy Mặt khác, dạy

kiểu gì, bằng phương pháp nào thì học sẽ được tiến hành bằng phương pháp đó Bởi

vậy, dạy học là một quá trình tương tác thống nhất, biện chứng giữa người dạy và

người học qua đó, các nhiệm vụ và mục đích của giáo dục được thực hiện

1.1.2 Năng lực (Ability)

Năng lực là các thuộc tính tâm lý của mỗi con người, phù hợp với yêu cầu

của một loại hoạt động nhất định Mỗi một cá nhân có các năng lực ở các mức

độ khác nhau

Tuy nhiên, năng lực mới chỉ là tiềm năng của mỗi người, được hình dung

9

một cách khái quát chung chung mà chưa được thể hiện bằng những hành động

cụ thể, do vậy cũng chưa thể hiện được trình độ của năng lực Để thể hiện được năng lực này, cần được minh chứng bằng những hoạt động cụ thể

1.1.3 Năng lực thực hiện (Competency)

“Năng lực thực hiện” là thuật ngữ được dịch từ tiếng Anh dùng trong các tài liệu của nhiều tác giả trình bày về quan điểm đào tạo theo tiếp cận NLTH

- Theo Luật Giáo dục nghề nghiệp của Mêhicô: NLTH là khả năng sản xuất

của một cá nhân, khả năng đó được đo lường và xác định trong việc thực hiện một nội dung lao động xác định

- Theo Học viện quốc gia Empleo-Tây Ban Nha: NLTH là sự thực thi có hiệu quả nhiệm vụ của một nghề nghiệp có liên quan đến yêu cầu các cấp trình độ của vị trí làm việc NLTH không chỉ là khả năng thực hiện các hoạt động chuyên môn đơn thuần mà còn bao hàm cả khả năng phân tích, khả năng ra quyết định,

xử lý thông tin và những phẩm chất tâm lý đạo đức được xem là cần thiết cho sự thực hiện hoàn hảo các nhiệm vụ của nghề

Ở Việt Nam tiếp cận NLTH cũng được nhiều nhà khoa học quan tâm như:

- Nguyễn Đức Trí cho rằng “Năng lực thực hiện là khả năng thực hiện được các hoạt động (nhiệm vụ, công việc) trong nghề theo tiêu chuẩn đặt ra đối với từng nhiệm vụ công việc đó”(12)

- Nguyễn Minh Đường đưa ra khái niệm: "NLTH là những kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để người lao động có thể thực hiện được công việc của nghề đạt chuẩn quy định trong những điều kiện cho trước" (6)

10

Hình 1.1 Các thành tố cấu thành năng lực thực hiện

Như vậy, NLTH bao gồm 3 thành tố là kiến thức, kỹ năng và thái độ hoà

quyện vào nhau, không tách rời nhau để tạo nên năng lực cho người học có thể thực hiện được những công việc cụ thể cuả một nghề đạt được chuẩn quy định mà nhà sử dụng lao động, thị trường lao động yêu cầu trong những điều kiện cụ thể cho trước Những công việc của nghề có thể là công việc chân tay như xây nhà, tiện một chi tiết máy, cũng có thể là một công việc về tư duy như xây dựng một bản kế hoạch, chuẩn đoán các sự cố, hỏng hóc của thiết bị, giải quyết các tình huống, các vấn đề nẩy sinh trong sản xuất,…Do vậy, trong đào tạo, cần hình thành cho người học cả

kỹ năng chân tay lẫn kỹ năng tư duy

1.2 ĐÀO TẠO THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN

1.2.1 Triết lý của đào tạo theo NLTH

1.2.1.1 Học để thành thạo các công việc của nghề, để có cơ hội tìm được việc làm

Theo triết lý này, đào tạo nghề phải làm sao để người học sau khi học xong khóa đào tạo sẽ có cơ hội để tìm được việc làm Điều này có thể hiểu là học nghề không phải chỉ để biết mà cái chính là để làm, người học phải có được những năng lực cần thiết với mức độ thành thạo các công việc của nghề phù hợp với yêu cầu của

11

nhà tuyển dụng lao động thì mới có cơ hội tìm được việc làm

1.2.1.2 Chuẩn nghề nghiệp là thước đo của sự thành thạo công việc của nghề

Triết lý này đề ra yêu cầu về sự thành thạo công việc của nghề là phải đạt được những tiêu chuẩn quy định, thường được gọi là chuẩn nghề nghiệp Những chuẩn này được xây dựng dựa trên đặc thù của công việc mỗi nghề theo yêu cầu của

sản xuất và là yêu cầu mà mọi người lao động và học sinh học nghề phải đạt được

Trong dạy học theo NLTH, mục tiêu của các bài học và mục tiêu đào tạo của khóa học phải được xây dựng dựa trên các chuẩn nghề nghiệp thực tế của các ngành công nghiệp hay dịch vụ Những chuẩn này phụ thuộc vào mức độ hiện đại của các công nghệ và thiết bị được ứng dụng trong từng lĩnh vực sản xuất và thay đổi theo

sự phát triển của sản xuất Do vậy, mục tiêu đào tạo nói chung và mục tiêu dạy học nói riêng cũng phải thường xuyên thay đổi để đáp ứng được yêu cầu của sản xuất

trong quá trình phát triển dưới tác động của tiến bộ khoa học và công nghệ

1.2.1.3 Để thành thạo công việc cần có những điều kiện nhất định

Học nghề chủ yếu là học sản xuất, do vậy, cũng như trong sản xuất, người học cần có những điều kiện cần thiết như: máy móc, thiết bị, công cụ, điện, ánh sáng, … để có thể thực hiện được các công việc của nghề đạt chuẩn quy định và phát triển năng lực của mình trong quá trình học tập Những điều kiện này cũng cần đảm bảo đầy đủ về chất lượng và số lượng cần thiết theo yêu cầu của từng công việc của nghề thì người lao động, người học mới có thể thực hiện được những công việc đạt chuẩn quy định

Triết lý này đã đề ra một yêu cầu đối với dạy học theo NLTH là phải có đầy

đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị cần thiết thì việc dạy học mới có kết quả

Tóm lại, triết lý của đào tạo theo NLTH là dạy học phải gắn với sản xuất, với việc làm và trong điều kiện càng giống với môi trường sản xuất thực tế càng tốt

Triết lý của đào tạo theo NLTH có thể được mô tả như ở hình 1.2.(9)

12

Hình 1.2 Sơ đồ triết lý của đào tạo theo năng lực thực hiện

1.2.2 Nguyên tắc của đào tạo theo NLTH

Đào tạo theo NLTH cần tuân thủ các nguyên tắc sau đây (3):

1.2.2.1 Các NLTH phải được xác định từ yêu cầu của sản xuất và được công bố trước

Điều này có nghĩa rằng khi xây dựng chương trình đào tạo nghề theo NLTH cần xác định chuẩn đầu ra của các chương trình đào tạo để xác định mục tiêu đào tạo của các nghề theo yêu cầu của sản xuất Để làm được điều này, chương trình đào tạo cần được tiến hành theo phương pháp phân tích nghề để xác định được các năng lực thực hiện các công việc của từng nghề theo yêu cầu của thị trường lao động Nguyên tắc này cũng nói lên rằng chương trình đào tạo cần được thường xuyên cải tiến để đáp ứng được yêu cầu của sản xuất luôn phát triển

Mục tiêu đào tạo của mỗi nghề hay chuẩn đầu ra của CTĐT cần được công

bố với người học và người sử dụng lao động trước khi tiến hành thực hiện các khóa

13

đào tạo Đây là một yêu cầu bức thiết để đào tạo đáp ứng yêu cầu xã hội

1.2.2.2 Các tiêu chí, chuẩn đánh giá và điều kiện thực hiện phải được công bố công khai trước cho người học

Nguyên tắc này đòi hỏi người dạy phải công bố rõ ràng, cụ thể mục tiêu đào tạo và các tiêu chí đánh giá kết quả học tập cũng như các điều kiện cần thiết cho người học trước khi thực hiện quá trình đào tạo để người học có định hướng rõ ràng mục tiêu cần đạt và phấn đấu để đạt được trong quá trình học tập

Điều đó có nghĩa là phải cho người học biết cụ thể và chính xác những năng lực nào họ cần đạt?, đạt tới chuẩn nào?, trong điều kiện nào? và kết thúc khoá học

sẽ được đánh giá như thế nào ? để họ không bị động mà ngược lại, có thể phát huy được tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong quá trình học tập để đạt kết quả mong muốn Việc thực hiện nguyên tắc cơ bản này đòi hỏi Giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy, đặc biệt là phương pháp đánh giá, không được đánh giá theo phương pháp truyền thống không theo chuẩn hoặc dựa vào chuẩn tương đối, so sánh thành tích giữa những người học với nhau Thay vào đó, phải đánh giá theo tiêu chí

và chuẩn NLTH từng công việc của nghề

1.2.2.3 Học thành thạo từng NLTH trước khi chuyển qua NLTH khác

Bản chất của dạy và học theo năng lực thực hiện là học đến đâu thành thạo công việc đến đó để cuối cùng người học cơ hội tìm được việc làm Điều này đòi hỏi GV phải dạy thực hiện từng công việc một, học cho đến khi người học có năng lực làm thành thạo công việc đó đạt chuẩn quy định, nếu chưa thành thạo thì chưa chuyển sang học công việc khác Như vậy, sau khi học hết chương trình khóa học người học sẽ có khả năng thực hiện thành thạo mọi công việc của nghề để có thể tìm được việc làm

Nguyên tắc này cũng đòi hỏi phải thay đổi chương trình đào tạo từ cấu trúc môn học sang cấu trúc mô đun NLTH từng nhiệm vụ, từng công việc của nghề Mặt khác, dạy học cũng phải chuyển từ dạy học theo môn học sang dạy học theo NLTH từng công việc của nghề

14

1.2.2.4 Quan tâm đến kết quả, ít quan tâm đến thời gian

Trong đào tạo theo NLTH, người ta quan tâm đến kết quả mà người học cần đạt được, kết quả cuối cùng là năng lực cần thiết mà mà người học cần có để thực hiện thành thạo từng công việc của nghề Tùy thuộc vào điều kiện dạy học và năng lực của người học mà thời gian dạy học để HS thành thạo công việc có thể thay đổi cho phù hợp Thời gian học tập cho từng công việc được thiết kế ban đầu chỉ mang tính kế hoạch, tùy thuộc điều kiện cụ thể của từng lớp học, thời gian dạy học từng

NLTH có thể thay đổi cho phù hợp

1.2.2.5 Tạo điều kiện cho người học học theo nhịp độ riêng và bảo đảm các điều kiện cần thiết để thực hiện

Nguyên tắc này đề ra yêu cầu đối với đào tạo nghề là mỗi người học cần có

đủ phương tiện, thiết bị cần thiết để có thể học tập, đặc biệt là để thực hành từng công việc của nghề cho đến khi thành thạo Nói một cách khác, dạy nghề không thể

"dạy chay" Nguyên tắc cơ bản này cũng đòi hỏi phải phân hóa trong dạy học, dạy học theo nhóm nhỏ và tiến tới cá thể hóa trong dạy học

1.2.2.6 Đánh giá kết quả học tập theo NLTH

Nguyên tắc này đòi hỏi dạy học theo NLTH phải đánh giá kết quả học tập theo chuẩn NLTH, không thể đánh giá theo phương pháp truyền thống: Lý thuyết tách rời thực hành và thái độ, không có chuẩn cụ thể, rõ ràng Nói một cách khác, đào tạo theo NLTH đòi hỏi phải đổi mới cách đánh giá

1.2.3 Các đặc trưng của đào tạo theo năng lực thực hiện

1.2.3.1 Tiếp cận đầu ra

Đặc điểm cơ bản nhất có ý nghĩa trung tâm của đào tạo nghề theo NLTH là

nó không tập trung vào việc cung cấp thật nhiều kiến thức cho người học (tiếp cận

nội dung) mà chú trọng vào kết quả, vào đầu ra của quá trình dạy học, điều đó có

nghĩa là sau khi kết thúc bài học, khoá học, người học sẽ có được những năng lực gì? Có thể làm được những công việc nào? Việc thực hiện các công việc đó đạt

15

mức độ nào? để có cơ hội tìm được việc làm

Theo định hướng đầu ra, mỗi người học làm được thông thạo công việc nào

đó sau một thời gian học tập dài, ngắn khác nhau tuỳ thuộc chủ yếu vào khả năng, nhịp độ học của người đó Người học thực sự được coi là trung tâm và có cơ hội phát huy tính tích cực, chủ động của mình Với quan điểm của thuyết “Học thông thạo” (“Mastery Learning”) thì trong phương thức đào tạo theo NLTH, người ta không quy định cứng nhắc về thời gian học Ở phương thức đào tạo theo NLTH, người học được phép tích luỹ tín chỉ về những gì đã học trước đó, không phải học lại những điều đã học một khi đã được công nhận là đã thông thạo, có khả năng thực hiện chúng theo tiêu chuẩn quy định

1.2.3.2 Chương trình đào tạo được thiết kế theo phương pháp phân tích nghề DACUM (Development A Curriculum)

Thực chất DACUM là phương pháp phân tích nghề để xây dựng một chương trình đào tạo Việc phân tích nghề nhằm xác định được mô hình hoạt động của người lao động, bao hàm những nhiệm vụ và những công việc mà người lao động phải thực hiện trong quá trình lao động nghề nghiệp

Kết quả của phân tích nghề là Sơ đồ DACUM, sơ đồ này chỉ rõ trong lao động nghề nghiệp, người công nhân phải hoàn thành bao nhiêu nhiệm vụ, mỗi nhiệm vụ có bao nhiêu công việc phải làm như ở sơ đồ hình 1.3

Như vậy để thiết kế một chương trình đào tạo nghề, việc đầu tiên là phải xác định được nội dung nghề đó bao gồm bao nhiêu công việc để thiết kế nội dung đào tạo sao cho khi học xong chương trình thì người học có khả năng làm thành thạo tất

cả các công việc của nghề

16

Hình 1.3 Sơ đồ phân tích nghề DACUM

Tiếp theo phân tích nghề theo DACUM là phân tích từng công việc để biết được người lao động cần có những kiến thức, kỹ năng và thái độ gì để có thể thực hiện được công việc đó của nghề để đạt chuẩn quy định Tập hợp tất cả các bộ 3 kiến thức - kỹ năng - thái độ có được sau khi phân tích các công việc chính là chương trình đào tạo nghề theo NLTH

* Cấu trúc của chương trình được thiết kế theo modul

- Theo luật dạy nghề: “Modul là một đơn vị học tập liên kết tất cả các thành phần kiến thức liên quan trong các môn học lý thuyết với các kỹ năng thực hành và thái độ nghề nghiệp một cách hoàn chỉnh, nhằm giúp cho người học có năng lực thực hiện trọn vẹn một công việc của nghề”

- Mỗi modul học tập đều có những đặc trưng sau:

+ Định hướng công việc cần thực hiện

+ Định hướng trọn vẹn vấn đề thông qua việc tích hợp giữa lý thuyết với thực hành

+ Định hướng dạy học theo nhịp độ người học

+ Định hướng đánh giá liên tục, hiệu quả, đảm bảo thành công ít rủi ro

+ Định hướng học tập theo nhóm nhỏ hoặc cá nhân

NGHỀ

Công việc Công việc Công việc Công việc Công việc

17

+ Định hướng lắp ghép, chuyển đổi, đào tạo liên thông

1.2.3.3 Tuyển sinh

* Tuyển sinh nhiều trình độ đầu vào

Có thể tuyển sinh với nhiều trình độ đầu vào miễn là người học có khả năng học tập các năng lực thực hiện phù hợp và hiệu quả

* Tuyển sinh vào nhiều thời điểm trong năm

Các trường dạy nghề thường tuyển sinh theo năm học, mỗi năm một lần Ở dạy học theo NLTH thì việc tuyển sinh có thể thực hiện vào nhiều thời điểm trong năm học và người học đăng ký học vào nhiều khoảng thời gian nhất định

* Đánh giá đầu vào và thừa nhận năng lực đã có của người học

Đây là một trong những tiêu chí quan trọng Phải đánh giá đầu vào để xác định năng lực đã có của người học, vì người học có thể có nhiều năng lực khác nhau Có những người học chưa có kỹ năng gì và họ sẽ phải tham gia học tập tất cả nội dung chương trình học của một nghề, nhưng cũng có những người học có những năng lực nhất định đối với nghề nghiệp (họ đã và đang làm một nghề nghiệp nhất định ngoài xã hội) thì nhu cầu của họ là được học những kỹ năng mà họ còn thiếu,

và cảm thấy cần thiết để đáp ứng với yêu cầu nghề nghiệp hiện tại của họ Khi đã xác định được năng lực đầu vào của người học thì mới có thể phân loại người học

và xây dựng các nội dung chương trình phù hợp với đối tượng cụ thể

* Phân loại và phân lớp theo năng lực đầu vào

Khi đã đánh giá và thừa nhận năng lực đầu vào đã có của người học, ta phải

tổ chức phân loại và phân lớp theo năng lực đầu vào Các đối tượng ở các mức năng lực khác nhau sẽ học theo những chương trình phù hợp để phát triển kỹ năng Những người có năng lực đầu vào tốt không nhất thiết phải học toàn bộ nội dung chương trình đào tạo

18

1.2.3.4 Tổ chức, quản lý quá trình đào tạo

* Chọn nội dung đào tạo theo nhu cầu và trình độ đầu vào của người học

Người học tham gia quá trình học tập để hình thành và phát triển những kỹ năng nhất định nhằm tìm kiếm việc làm hoặc đáp ứng công việc hiện tại của họ do vậy phải lấy người học làm trung tâm, dạy cái họ cần chứ không dạy cái mình có Đồng thời nội dung đào tạo phải phù hợp với trình độ đầu vào của người học thì mới mang lại hiệu quả

* Mục tiêu đào tạo, các tiêu chí và chuẩn đánh giá kết quả học tập phải được công bố trước cho người học

Điều này giúp cho người học biết được mình phải đáp ứng những tiêu chuẩn

gì về kiến thức - kỹ năng - thái độ đối với môn học và nghề nghiệp

*Đào tạo theo Modul

Học xong mỗi modul học sinh được cấp chứng chỉ, khi hội đủ các chứng chỉ thì được cấp bằng tốt nghiệp Người học có thể học chuyển tiếp hoặc ra khỏi chương trình học mà không cần học lại những năng lực thực hiện đã thông thạo nhờ việc lưu trữ đầy đủ hồ sơ học tập của tất cả người học Những NLTH đã có được công nhận không phải đánh giá lại

* Có thể học theo nhóm hoặc cá thể hóa

1.2.3.5 Đánh giá và cấp văn bằng chứng chỉ

* Đánh giá từng cá nhân người học khi họ thực hiện và hoàn thành công việc (bao gồm cả việc đánh giá các kiến thức liên quan và thái độ cần có khi thực hiện công việc)

* Đánh giá NLTH (kiến thức, kỹ năng và thái độ) theo tiêu chí và chuẩn công nghiệp và năng suất lao động Các tiêu chuẩn là những yêu cầu đặt ra ở mức tối thiểu để đảm bảo sau khi học xong người học có thể làm việc được

* Đánh giá và cấp chứng chỉ theo mô đun

19

* Cấp bằng tốt nghiệp khi hội đủ chứng chỉ

* Thừa nhận những năng lực đã có (được miễn không phải đánh giá lại)

1.3 DẠY HỌC THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN

1.3.1 Xây dựng mục tiêu và lựa chọn nội dung bài học theo NLTH

1.3.1.1 Xây dựng mục tiêu

Khi xây dựng mục tiêu bài học, cần xây dựng mục tiêu bao gồm đầy đủ 3 thành

tố của NLTH là kiến thức - kỹ năng - thái độ với các chuẩn cần đạt và các điều kiện cần thiết để người học có thể thực hiện quá trình học tập và đạt được mục tiêu sau khi

kết thúc bài học Cụ thể là sau khi học xong bài học, học sinh cần đạt được:

- Kiến thức: Nội dung kiến thức và tiêu chuẩn cần đạt được

- Kỹ năng: Nội dung kỹ năng và chuẩn cần đạt trong điều kiện cụ thể

- Thái độ: Thái độ cần thiết để hoàn thành công việc của nghề

Với định hướng đầu ra, mục tiêu dạy học theo năng lực thực hiện đóng vai trò hết sức quan trọng đối với việc xác định nội dung học tập cũng như năng lực của người học Xây dựng một mục tiêu đúng có ảnh hưởng lớn đến chất lượng dạy học Việc xác định đúng mục tiêu dạy học sẽ giúp:

+ Xác định đúng được những NLTH cần được hình thành cho người học sau khi học xong bài học, modul hoặc toàn chương trình đào tạo;

+ Giới hạn được nội dung dạy và học, hạn chế được những nội dung không cần thiết làm cho bài học được tinh giản;

+ Cho phép giáo viên và học sinh lựa chọn phương án “dạy” và “học” tối ưu; + Giúp thiết kế công cụ đánh giá đúng kết quả học tập của người học;

Định hướng cho người học biết mình sẽ được đánh giá như thế nào để tập trung vào học những vấn đề cốt lõi, không đi lan man trong quá trình học tập;

Các tiêu chí của mục tiêu

+ Định hướng kết quả (Results - Oriented)

+ Có giới hạn về thời gian (Time bound)

- Để có nhiều cơ hội tìm được việc làm trong thị trường lao động thì người học phải có khả năng đáp ứng được các yêu cầu lao động nghề nghiệp mà người sử dụng

lao động đòi hỏi Vì vậy mục tiêu đào tạo theo năng lực thực hiện phải được xuất phát

từ chuẩn công nghiệp, từ yêu cầu của sản xuất

1.3.1.2 Nội dung dạy học

Để dạy học theo NLTH, việc lựa chọn nội dung bài giảng được tiến hành sau khi đã xác định rõ ràng được mục tiêu và các tiêu chí đánh giá kết quả học tập Việc thiết kế nội dung bài giảng là lựa chọn những nội dung sao cho vừa đủ, không thiếu, cũng không thừa để cụ thể hóa mục tiêu bài học và để sau khi học xong bài học thì người học có khả năng hoàn thành tốt các nội dung và tiêu chí đánh giá của bài giảng Nói một cách khác, mục tiêu, tiêu chí đánh giá và nội dung dạy học phải là một thể thống nhất theo tiếp cận NLTH các công việc của nghề với những chuẩn được quy định trong điều kiện cho trước

Một vấn đề cần lưu ý là nội dung dạy học theo NLTH phải tích hợp giữa lý thuyết và thực hành theo từng công việc của nghề Do vậy, để dạy học theo NLTH,

nội dung bài giảng cần được trình bày theo trình tự từng công việc, những kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết phải được hình thành để người học có thể học thực hiện thành thạo từng công việc của nghề trong những điều kiện nhất định

Mặt khác, khi thiết kế nội dung bài học phải chú ý đến việc gắn bó giữa nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học và việc áp dụng tối đa phương pháp dạy

21

học tích cực và công nghệ dạy học hiện đại vào bài giảng

1.3.2 Thực hiện dạy học theo năng lực thực hiện

Dạy học theo năng lực thực hiện có các đặc điểm sau đây:

- Dạy theo từng NLTH (tích hợp giữa lý thuyết và thực hành)

- Dạy hết các NLTH mà người học cần

- Khi người học thành thạo NLTH này mới chuyển sang dạy NLTH khác

- Dạy theo nhịp độ người học hoặc theo nhóm, không đặt ra yêu cầu về thời gian vì người học có thể học theo khả năng và nhịp độ của riêng mình, miễn là thông thạo đủ các NLTH cần thiết của nghề nghiệp

- Dạy học theo NLTH phải có đầy đủ các thiết bị dạy học cần thiết để dạy và học từng công việc của nghề

- Dạy học theo NLTH cần đánh giá kết quả đầu vào Những HS - SV đã có một

số năng lực nào đó thì được miễn giảm, không cần phải học lại

- Trong quá trình dạy học phải phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học

1.3.3 Đánh giá kết quả dạy học theo năng lực thực hiện

Trong giáo dục và đào tạo nói chung, đặc biệt là trong đào tạo theo NLTH nói riêng, việc đánh giá kết quả dạy học theo NLTH có vai trò quan trọng, quyết

định đến chất lượng và hiệu quả đào tạo

Đánh giá kết quả dạy học theo NLTH được thực hiện theo những tiêu chí và chuẩn có nghĩa là đánh giá sự thực hiện hay thành tích của cá nhân người học trong

mối liên hệ so sánh với các tiêu chí và chuẩn chứ không so sánh với người khác

Đánh giá kết quả học tập của người học theo năng lực thực hiện không phải

là đánh giá xem người học đã thu nhận được những gì trong quá trình học tập mà là đánh giá người học đã có những năng lực gì để có thể hoàn thành được những công việc nào của nghề đến mức độ thành thạo nào so với chuẩn quy định

1.3.3.1 Đánh giá kỹ năng

Kỹ năng có nhiều loại như kỹ năng chân tay, kỹ năng tư duy, kỹ năng xã hội

- Đánh giá kỹ năng chân tay

Kỹ năng chân tay là sự thành thạo của các thao tác lao động chân tay như tiện một chi tiết máy, lắp ráp một thiết bị, …Đây là kỹ năng chủ yếu mà người CNKT cần có vì lao động nghề nghiệp của họ chủ yếu là lao động chân tay Tuy nhiên, những người lao động trình độ cao như kỹ sư, bác sĩ cũng cần có một số kỹ năng lao động chân tay như Bác sĩ giải phẫu cần có kỹ năng mổ xẻ điêu luyện, kỹ

sư cần có kỹ năng sử dụng thành thạo các thiết bị thí nghiệm, kỹ năng sử dụng thành thạo máy vi tính…

 Bắt chước được: người học phải quan sát và làm theo được

 Làm được: hoàn thành được công việc với sai sót nhỏ

 Làm được chính xác: hoàn thành được công việc đạt chuẩn đã đề ra

Ở mức độ này được coi là đã có kỹ năng

23

 Làm được thuần thục: hoàn thành công việc đạt chuẩn, thao tác thành thạo tới mức “tự động hoá” các thao tác Mức độ này được gọi là đã

có kỹ xảo Như vậy, kỹ xảo là kỹ năng ở mức độ cao

 Biến hoá được: Hoàn thành công việc vượt chuẩn, có sáng tạo Sáng tạo trong việc thực hiện quy trình hợp lý hơn, sáng tạo trong sự vận động các thao tác để đạt chất lượng và năng suất lao động cao hơn

 So với một chuẩn đã được thừa nhận

 Mức độ sai sót hoặc mức độ hoàn thành

 Mức độ tuân thủ quy trình

- Đánh giá kỹ năng tư duy

Kỹ năng tư duy là sự thành thạo của các thao tác tư duy như kỹ năng chuẩn đoán bệnh cho một bệnh nhân trước khi chữa bệnh, chuẩn đoán sự hỏng hóc của một thiết bị trước khi quyết định tháo bộ phận nào để sửa chữa, kỹ năng giải quyết vấn đề, giải quyết các tình huống xẩy ra trong quá trình sản xuất, …

Kỹ năng tư duy là một vấn đề trừu tượng và rất khó đánh giá Trong lý luận dạy học, cho đến nay, đã có một số công trình về dạy học nêu vấn đề, về tư duyn kỹ thuật, … Tuy nhiên, ở trong nước cũng như ngoài nước chưa có công trình nào trình bày về cơ chế hình thành kỹ năng tư duy, các mức độ của kỹ năng tư duy, phương pháp cũng như các chỉ tiêu và chuẩn để đánh giá kỹ năng tư duy

24

Do vậy, trên thực tế, để đánh giá kỹ năng tư duy người ta thường phương pháp tạo các tình huống, tạo vấn đề HS/SV tư đuy và thể hiện kỹ năng qua việc giải quyết được vấn đề một cách hợp lý, khoa học và có mang lại kết quả cụ thể hay không? Tuy nhiên, việc đánh giá như thế nào là hợp lý, là khoa học thì hoàn toàn phụ thuộc vào chủ quan của người đánh giá mà chưa theo các tiêu chí hoặc chuẩn đánh giá nào

- Đánh giá kỹ năng xã hội

Trong một nền sản xuất hiện đại, không ai làm việc đơn độc mà mọi người đều làm việc trong một tập thể Do vậy các kỹ năng xã hội như kỹ năng giao tiếp,

kỹ năng làm việc theo nhóm đang là vấn đề được nhiều người quan tâm Tuy nhiên, đay cũng lag một vấn đề còn mới mẻ đối với lý luận dạy học

Do vậy, trên thực tế, phương pháp đánh giá kỹ năng này thường là quan sát hành vi ứng xử của người lao động với đồng nghiệp, với nhóm để được đánh giá Việc đánh giá này cũng phụ thuộc vào cảm tính của người đánh giá mà không theo một tiêu chí và chuẩn nào để đánh giá

1.3.3.2 Đánh giá kiến thức

- Mục đích của việc kiểm tra đánh giá kiến thức là xác định xem người học

đã biết gì, ở mức độ nào trong các nội dung đã học

- Phương pháp đánh giá: Có thể dùng phương pháp trắc nghiệm hoặc tự

luận, yêu cầu người học phân tích, mô tả lại kiến thức đã học để đánh giá kiến thức của họ

- Các mức trình độ kiến thức

Bloom đã đưa ra 6 mức sau đây để đánh giá trình độ kiến thức:

+ Biết được: Nhắc lại được các sự kiện

+ Hiểu được: Trình bày và giải thích được ý nghĩa của các sự kiện

25

+ Vận dụng được: Áp dụng các nguyên lý, các quy luật, các khái niệm, các

lý luận để giải quyết được các vấn đề thực tiễn đang đề ra

+ Phân tích và tổng hợp được: Vận dụng các nguyên lý vào các trường hợp phức hợp để trình bày mội giải pháp mới

+ Đánh giá được: Vận dụng các nguyên lý vào các trường hợp để đưa ra các giải pháp mới và so sánh nó với các giải pháp đã biết trước

+ Có sáng tạo: Vận dụng những kiến thức đã học để sáng tạo ra cái mới

- Khi đánh giá yêu cầu phải đánh giá được chính xác kết quả học tập của người học, phải bao quát được các năng lực thực hiện cần đánh giá, và đảm bảo tính công bằng, khách quan

1.3.3.3 Đánh giá thái độ

Thái độ là một lĩnh vực rất phức tạp và rất khó đánh giá Để đánh giá thái độ

trong dạy học theo NLTH, người ta quan tâm đến thái độ lao động nghề nghiệp, với các tiêu chí đánh giá là: lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm, dám nghĩ dám làm, tính kỷ luật, tính trung thực, tác phong công nghiệp, tinh thần làm việc tập thể

- Phương pháp đánh giá: Để đánh giá thái độ thường dùng phương pháp

quan sát quá trình học tập của người học Qua các hành vi ứng xử của người học với việc học có thể đánh giá được độ của họ trong học tập, đặc biệt là trong việc học thực hành Tuy nhiên để đánh giá sự hứng thú của HS - SV trong học tập cũng đánh giá động cơ học tập của họ thì cần hướng dẫn để HS - SV tự đánh giá Vì hành vi

thể hiện bên ngoài nhiều khi không thể hiện được suy nghĩ bên trong của con người

- Các mức độ về thái độ: Để đánh giá mức độ hình thành thái độ của người

26

+ Có ý kiến đánh giá: Đã nhập cuộc, có nhận xét về vấn đề được đặt ra

+ Cam kết thực hiện: Thực hiện một cách chủ động, tự nguyện

+ Thành thói quen: Đã trở thành tác phong lao động và lối sống của bản thân + Đánh giá theo tinh thần, thái độ thực hiện các công việc, đặc biệt cần quan tâm đến an toàn lao động cho người và thiết bị, vệ sinh môi trường làm việc, …

1.4 ƯU, NHƯỢC ĐIỂM CỦA DẠY HỌC THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN

1.4.1 Ưu điểm

Ưu điểm nổi bật của dạy học theo NLTH là đáp ứng được nhu cầu của cả người học lẫn người sử dụng lao động qua đào tạo Với người học, sau khi tốt nghiệp chương trình đào tạo theo NLTH sẽ có năng lực thực hiện thành thạo được các công việc của nghề đạt chuẩn quy định để có cơ hội tìm được việc làm Với người sử dụng lao động, sẽ có được những công nhân lành nghề đáp ứng được yêu cầu của sản xuất để lao động có chất lượng và hiệu quả

1.4.2 Nhược điểm

Mặt hạn chế cơ bản của đào tạo theo NLTH là nội dung chương trình được

cấu trúc thành các Modul “tích hợp” dẫn tới là người học không được trang bị một cách cơ bản, toàn diện và có hệ thống các kiến thức theo logic khoa học, không có

đủ cơ hội hiểu sâu sắc bản chất lí thuyết của các sự vật, hiện tượng theo “truyền thống” lâu nay khi học theo các môn học lí thuyết,vì vậy sẽ có thể hạn chế phần nào năng lực sáng tạo trong hành nghề thực tế ở người học

1.5 NHỮNG ĐIỀU KIỆN ĐỂ DẠY HỌC THEO NĂNG LỰC THỰC HIỆN

1.5.1 Chương trình đào tạo phải được cấu trúc theo năng lực thực hiện: tích hợp giữa lý thuyết và thực hành nghề

Để dạy học theo NLTH, điều kiện tiên quyết là chương trình đào tạo phải được cấu trúc theo NLTH tích hợp giữa lý thuyết và thực hành Do vậy nếu cấu trúc

có như vậy mới có thể đáp ứng được các mục tiêu của dạy học theo NLTH

Khi thiết kế chương trình đào tạo theo NLTH cần xác định mục tiêu của từng bài học, xác định các kỹ năng và khối lượng kiến thức cần thiết của bài học đó Phần nghiên cứu kiến thức lý thuyết chỉ bao gồm những kiến thức thật sự cần thiết cho việc hình thành và phát triển kỹ năng nghề Phần thực hành nghề cần xác định

rõ từng bước thực hiện, cách thực hiện và các chuẩn cần đạt theo yêu cầu của sản xuất để người học nắm bắt được trình tự thực hiện và người dạy lựa chọn được phương pháp dạy hiệu quả

Cuối cùng, khi kết thúc phần thực hành, cần có khâu kiểm tra đánh giá kết quả học tập nhằm xác định NLTH của người học qua đó đúc rút được kinh nghiệm cần thiết và có biện pháp điều chỉnh kịp thời

1.5.2 Giáo viên được bồi dưỡng về dạy học theo NLTH

Hiện nay đội ngũ giáo viên dạy nghề ở hầu hết các trường đều quen với phương pháp dạy học truyền thống cấu trúc theo các môn học lý thuyết và thực hành tách riêng, họ đảm nhiệm hoặc dạy lý thuyết, hoặc dạy thực hành

Vì vậy để có thể dạy học theo NLTH với phương thức dạy học tích hợp đòi hỏi giáo viên vừa phải có năng lực sư phạm, có trình độ chuyên môn sâu, rộng vừa phải có kỹ năng thực hành vững chắc Do đó, đối với giáo viên đang giảng dạy lý thuyết cần được bồi dưỡng về kỹ năng thực hành nghề và giáo viên đang hướng dẫn thực hành cần được bồi dưỡng về kiến thức chuyên môn Mặt khác giáo viên cần được bồi dưỡng về dạy học định hướng hành động các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực, đồng thời khai thác được công nghệ dạy học hiện đại

28

Ngoài ra các cơ sở đào tạo cần có kế hoạch để giáo viên xâm nhập thực tế lao động sản xuất để dạy kỹ thuật và công nghệ sát với nhu cầu xã hội và tham gia nghiên cứu khoa học nhằm đổi mới thực tiễn dạy, học; đổi mới kỹ thuật và công nghệ sản xuất tại cơ sở đào tạo

Có thể nói việc trang bị và bồi dưỡng cho giáo viên những tri thức cần thiết, những cách thức mới của phương pháp hoạt động và tổ chức dạy học trong đào tạo nghề theo NLTH giúp giáo viên có thể tổ chức thành công dạy và học theo NLTH

1.5.3 Phương tiện dạy học và cơ sở vật chất phải đáp ứng được việc dạy học theo NLTH

1.5.3.1.Về cơ sở vật chất

- Các phòng học phải được chuyên môn hóa

- Phòng học phải được bố trí đầy đủ các phương tiện dạy học cần thiết

- Phòng học được thiết kế để có thể vừa dạy lý thuyết vừa dạy thực hành

- Phòng học phải đảm bảo các quy định chung khác về dạy và học

1.5.3.2 Về phương tiện dạy học

Để dạy học theo NLTH, phương tiện, trang thiết bị dạy học là yếu tố rất quan trọng, không thể thiếu để người học có thể học theo NLTH Phương tiện dạy học hiện đại, phù hợp sẽ hỗ trợ tốt cho việc truyền tải và tiếp thu kiến thức đảm bảo cho quá trình dạy của giáo viên cũng như quá trình học của học sinh đạt hiệu quả cao Các phương tiện trang bị cho các phòng học để có thể giảng dạy lý thuyết và thực hành bao gồm:

Máy tính; Các phần mềm phục vụ cho dạy và học chuyên ngành.; Máy chiếu; Tivi, đầu video; Các trang thiết bị phục vụ cho việc luyện tập kỹ năng thực hành

từng công việc của nghề

29

KẾT LUẬN CHƯƠNG I

Đào tạo theo NLTH là một xu thế đang ngày càng được áp dụng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới và cũng đang là một chủ trương về đổi mới đào tạo nhân lực ở nước ta

Dạy học theo NLTH hiện nay đang được khuyến khích vận dụng trong đào tạo nghề vì sẽ thực hiện được nguyên lý giáo dục: “Học kết hợp với hành, thực tập kết hợp với lao động sản xuất”, nhờ vậy nâng cao được chất lượng đào tạo

Dạy học theo NLTH mang lại nhiều lợi ích như: người học sau khi kết thúc khóa đào tạo có nhiều cơ hội để tìm được việc làm, các doanh nghiệp có được những người lao động đáp ứng được yêu cầu của sản xuất, nhà nước có điều kiện để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội

Để dạy học theo NLTH cần tuân thủ những nguyên tắc và những đặc trưng của dạy học theo NLTH, đồng thời cần phải có những điều kiện cần thiết để có thể dạy học theo NLTH