Dạy học môn khí cụ điện theo quan điểm tích hợp ở trường cao đẳng nghề vĩnh phúc c ; người hướng dẫn khoa học

Nhưng việc triển khai đào tạo theo chương trình khung mới tại các cơ sở đào tạo nghề gặp khó khăn khi thực hiện giảng dạy các môn học/mô đun, nguyên nhân chính có thể kể đến là thiếu các

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

KIỀU MAI VÂN

DẠY HỌC MÔ ĐUN KHÍ CỤ ĐIỆN THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VĨNH PHÚC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KỸ THUẬT

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

CHUYÊN SÂU: SƯ PHẠM KỸ THUẬT ĐIỆN

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS TRẦN KHÁNH ĐỨC

Hà Nội – 2016

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy, cô giáo trong khoa Sư Phạm Kỹ Thuật, Phòng sau đại học, Ban Giám hiệu Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Đặc biệt tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy giáo hướng dẫn

PGS TS Trần Khánh Đức đã tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ trong quá trình tác giả

nghiên cứu và hoàn thiện luận văn

Tác giả xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, lãnh đạo các phòng, khoa, các thầy cô giáo, các em học sinh, sinh viên trong Khoa Điện Trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc đã tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập cũng như nghiên cứu để hoàn thiện luận văn này

Xin được cảm ơn toàn thể đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã quan tâm, động viên giúp đỡ tác giả về tinh thần và vật chất trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Mặc dù đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ và bằng sự nỗ lực của bản thân, song trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả rất mong nhận được sự đóng góp, bổ sung của Hội đồng bảo vệ luận văn cùng Quý độc giả để đề tài được hoàn thiện hơn

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả

Kiều Mai Vân

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung trong luận văn này là do sự tìm hiểu và nghiên cứu của bản thân Trong luận văn có sử dụng kết quả nghiên cứu hoặc ý tưởng của các tác giả khác đều được trích dẫn nguồn gốc cụ thể

Luận văn này cho đến nay chưa được bảo vệ tại bất kì Hội đồng bảo vệ luận văn thạc sĩ nào và chưa được công bố trên bất kì một phương tiện thông tin nào

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung của luận văn này

Hà nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả

Kiều Mai Vân

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ

MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

1.1 Định hướng chiến lược phát triển giáo dục đào tạo 1

1.2 Chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển GD&ĐT và đối với đào tạo nghề 2

1.3 Thực tế giảng dạy và nghiên cứu 4

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 4

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 4

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 5

5 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 5

6 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 5

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

8 CẤU TRÚC LUẬN VĂN 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN DẠY HỌC TÍCH HỢP 6 1.1.TỔNG QUAN VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU CỦA VẤN ĐỀ 6

1.1.1 Những nghiên cứu ngoài nước 6

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước 7

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 10

1.2.1 Tích hợp 10

1.2.2 Dạy học 13

1.2.3 Dạy học theo quan điểm tích hợp 13

1.3 CƠ SỞ LÝ LUẬN DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP 17

1.3.1 Những nguyên tắc thực hiện dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp 17

1.3.2.Dạy học nghề theo quan điểm tích hợp 18

1.3.3 Ưu và nhược điểm của dạy học theo quan điểm tích hợp 22

1.4 THỰC TRẠNG CỦA ĐÀO TẠO NGHỀ THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP 23

1.4.1 Nhận thức của giáo viên về quan điểm dạy học tích hợp 23

1.4.2 Thực trạng dạy học mô đun Khí cụ điện ở trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc 25

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 28

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ DẠY HỌC MÔ ĐUN KHÍ CỤ ĐIỆN THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP CHO SINH VIÊN NGHỀ ĐIỆN Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VĨNH PHÚC 30

2.1 MỤC TIÊU, NỘI DUNG, CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN KHÍ CỤ ĐIỆN 30

2.1.1 Đặt vấn đề 30

2.1.2 Quan điểm dạy học tích hợp lý thuyết nghề với thực hành nghề 30

2.1.3 Mục tiêu, nội dung chương trình mô đun Khí cụ điện 32

2.1.4 Đặc điểm của mô đun Khí cụ điện 34

2.2 QUY TRÌNH XÂY DỰNG BÀI DẠY TÍCH HỢP LÝ THUYẾT VỚI THỰC HÀNH MÔ ĐUN KHÍ CỤ ĐIỆN 36

2.2.1 Quy trình xây dựng bài dạy tích hợp 36

2.2.2 Nội dung các bước 36

2.3 XÂY DỰNG NỘI DUNG LÝ THUYẾT VÀ THỰC HÀNH MÔ ĐUN KHÍ CỤ ĐIỆN THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP 39

2.4 XÂY DỰNG MỘT SỐ BÀI GIẢNG TÍCH HỢP CỦA MÔ ĐUN KHÍ CỤ ĐIỆN CHO SINH VIÊN NGHỀ ĐIỆN Ở TRƯỜNG CĐN VĨNH PHÚC 41

2.5 NHẬN XÉT 76

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 77

CHƯƠNG 3:THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM VÀ ĐÁNH GIÁ 78

3.1 MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ VÀ NỘI DUNG CỦA THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM VÀ ĐÁNH GIÁ 78

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm và đánh giá 78

3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm và đánh giá 78

3.1.3 Nội dung thực nghiệm sư phạm và đánh giá 78

3.2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 79

3.2.1 Đối tượng thực nghiệm 79

3.2.2 Chuẩn bị thực nghiệm 79

3.2.3 Phương pháp thực nghiệm 80

3.3 ĐÁNH GIÁ VÀ XỬ LÝ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM 80

3.3.1 Kết quả định tính 80

3.3.2 Đánh giá định lượng 81

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 86

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 87

1 KẾT LUẬN 87

2 KIẾN NGHỊ 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 89

PHỤ LỤC i

Phụ lục 1 : Giáo án 1a i

Phụ lục 2 : Giáo án 1b iv

Phụ lục 3 : Giáo án 2a vii

Phụ lục 4 : Giáo án 2b x

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

1 BLĐTB&XH Bộ lao động thương binh và xã hội

6 GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

7 HSSV Học sinh - Sinh viên

DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ

Hình 1 - 1 Các giai đoạn của quá trình dạy học 21

Hình 2 - 1 Quy trình xây dựng bài dạy tích hợp 36

Hình 2 - 7 Mạch điều khiển động cơ không đồng bộ 3 pha 51

Hình 2 - 10 Cấu tạo phần động của công tắc tơ 68

Hình 2 - 11 Cấu tạo các bộ phận khác của công tắc tơ 69

Hình 3 - 1 Biểu đồ phân bố tần suất điểm thi của SV 85

1

MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Định hướng chiến lược phát triển giáo dục đào tạo

Chúng ta đang sống ở thế kỉ 21, thế kỷ của tri thức và khoa học công nghệ Điều đó đòi hỏi nền giáo dục nước ta phải đổi mới mạnh mẽ một trong những vấn

đề ưu tiên hàng đầu là phát triển nguồn nhân lực, yếu tố này quyết định đối với sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia Nước ta đang đứng trước những xu thế của thời đại cũng như những yêu cầu mới của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đó là sự toàn cầu hoá đất nước với công nghệ cao đang dần tiếp cận nền kinh

tế tri thức Những yếu tố này đã đặt ra cho sự nghiệp giáo dục nhiệm vụ đổi mới như thế nào để đào tạo ra nguồn nhân lực có thể đáp ứng được những yêu cầu của thời đại Để cải tiến và cải thiện giáo dục thì sự thay đổi về phương pháp, phương tiện trong giáo dục cũng là một vấn đề đang rất được quan tâm và chú trọng

Theo quan điểm định hướng về đổi mới phươg pháp của Đảng và Nhà nước cùng với xu thế phát triển của xã hội Việc cải tiến phương pháp dạy học hiện nay là tăng cường tính hiệu quả của hoạt động dạy học và tăng khả năng vận dụng vào thực tế cho người học, hướng tới mục tiêu học tập hiện đại: “ Học để biết, học để làm, học để học để cùng chung sống và học để tự khẳng định mình ” , đó cũng chính là thực hiện mục tiêu giáo dục mà Đảng và Nhà nước đã đề ra: “ Đào tạo người lao động tự chủ, năng động, sáng tạo”

Trong Luật giáo dục 2005 nêu rõ: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” và “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” [23, tr

24, 25]

Chiến lược phát triển dạy nghề giai đoạn 2011- 2020 do Bộ LĐ-TBXH xây dựng đặt ra mục tiêu tổng quát đến năm 2020 là tạo sự đột phá về chất lượng dạy nghề theo hướng tiếp cận trình độ khu vực và thế giới, tăng qui mô đào tạo nghề, gắn kết nghề với doanh nghiệp…Nhu cầu nhân lực qua đào tạo ngày càng tăng cả

về số lượng và chất lượng, điều đó tạo nên sức ép rất lớn đối với giáo dục Nếu không đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng đào tạo nghề thì không thể đáp ứng mục tiêu đề ra

Trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng Sản Việt Nam (tháng 04 năm 2001) đã nêu rõ nhiệm vụ của ngành giáo dục và đào tạo là “Đào tạo lớp người lao động có kiến thức cơ bản, làm chủ kỹ năng nghề nghiệp, quan tâm hiệu quả thiết thực, nhạy cảm với cái mới, có ý thức vươn lên về khoa học và công nghệ” và cần phải “Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khoá, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay” [15]

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã đặt ra nhiệm vụ về giáo dục đến năm 2010 là: Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; Đổi mới toàn diện về giáo dục và đào tạo; Chấn hưng nền giáo dục Việt Nam, làm cho giáo dục và công nghệ thực sự trở thành quốc sách hàng đầu [16]

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã đặt ra nhiệm vụ về giáo dục đến năm 2015 là: Phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, chất lượng nguồn nhân lực; phát triển khoa học, công nghệ và kinh tế tri thức [17]

3

Mục tiêu dạy nghề là “đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ

có năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo, có đạo đức lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ nằm tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước” [24, tr1]

Điều 19, Điều 26 Luật dạy nghề 2006 về phương pháp dạy học “phương pháp dạy nghề phải kết hợp rèn luyện năng lực thực hành nghề với trang bị kiến thức chuyên môn và phát huy tính tích cực, tự giác, năng động, khả năng làm việc độc lập/tổ chức làm việc theo nhóm” [24]

Ngày 04 tháng 01 năm 2007, Bộ trưởng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội

đã ký Quyết định số 01/2007/QĐ-BLĐTB&XH về việc Ban hành Quy định về chương trình khung trình độ trung cấp nghề, chương trình khung trình độ cao đẳng nghề kèm theo các văn bản hướng dẫn xây dựng chương trình khung cho các nghề đào tạo [2]

Ngày 29 tháng 07 năm 2011, Bộ trưởng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội

đã ký Quyết định số 21/ 2011/QĐ-BLĐTB&XH về việc Ban hành chương trình khung trình độ trung cấp nghề, chương trình khung trình độ cao đẳng nghề cho nghề

“Điện công nghiệp” Theo chương trình khung đã ban hành, chương trình đào tạo cao đẳng nghề “Điện công nghiệp” bao gồm 34 môn học, trong đó các môn học chung là 6 môn; Các môn học, mô đun đào tạo nghề bắt buộc là 22 (cụ thể: Các môn học, mô đun kỹ thuật cơ sở là 8; Các môn học, mô đun chuyên môn nghề là 14) [5]

Căn cứ vào quyết định số 6/2008/QĐ-BLĐTB&XH của Bộ lao động thương binh và xã hội ngày 04 tháng 11 năm 2008 đã ban hành 3 mẫu giáo án cho các trường dạy nghề đó là: Giáo án lý thuyết, giáo án thực hành và giáo án tích hợp [4] Cho phép các trường tuỳ vào nội dung của mô đun học, bài học mà lựa chọn loại giáo án thực hiện sao pho phù hợp nhất

4

1.3 Thực tế giảng dạy và nghiên cứu

Chương trình dạy nghề hiện nay phần lớn vẫn được thiết kế thành các môđun được phối kết hợp giữa lý thuyết và thực hành Nhưng việc triển khai đào tạo theo chương trình khung mới tại các cơ sở đào tạo nghề gặp khó khăn khi thực hiện giảng dạy các môn học/mô đun, nguyên nhân chính có thể kể đến là thiếu các tài liệu hướng dẫn cụ thể, chi tiết cho việc tổ chức dạy học theo quan điểm tích hợp, tổng cục dạy nghề đã tổ chức rất nhiều cuộc hội thảo và các lớp tập huấn về dạy học tích hợp cho các cơ sở đào tạo nghề trong cả nước và kĩ năng xây dựng, phát triển chương trình đào tạo theo quan điểm tích hợp, nhưng trong khuôn khổ thời gian ngắn, khó khăn trên chưa thể giải quyết được, giáo viên của các cơ sở đào tạo nghề vẫn lúng túng khi triển khai giảng dạy theo quan điểm tích hợp

Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động trong giai đoạn hội nhập, Khoa Điện Trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc luôn coi trọng vấn đề nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao khả năng vận dụng các phương pháp dạy học mới, tiên tiến vào quá trình dạy học, đặc biệt là dạy học mô đun Khí cụ điện theo quan điểm tích hợp, là một trong những mô đun điển hình trong công tác ứng dụng phương pháp dạy học mới, giúp sinh viên luôn được cập nhật kiến thức mới, rèn luyện và nâng cao năng lực kĩ thuật Vì vậy để đáp ứng được các mục tiêu trên tác

giả đã chọn đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp của mình là: “Dạy học mô đun Khí cụ điện theo quan điểm tích hợp ở trường Cao đẳng nghề ”

- Đối tượng nghiên cứu:

+ Dạy học mô đun Khí Cụ Điện theo quan điểm tích hợp cho sinh viên năm thứ nhất trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

5

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Vận dụng quan điểm dạy học tích hợp để xây dựng một số bài giảng của

mô đun Khí Cụ Điện cho sinh viên cao đẳng nghề điện trường cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

5 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu thiết kế và triển khai dạy học tích hợp trong mô đun Khí Cụ Điện thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cho sinh viên trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

6 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học mô đun Khí Cụ Điện cho sinh viên Cao đẳng nghề

- Xây dựng bài giảng tích hợp trong mô đun Khí Cụ Điện cho sinh viên trường cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

- Dạy thực nghiệm một bài giảng để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của việc vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học mô đun Khí Cụ Điện theo quan điểm tích hợp

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để thực hiện các nhiệm vụ trên, đề tài sử dụng kết hợp một số phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp khảo sát thực tiễn dạy học

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

8 CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, cấu trúc nôi dung chính của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn dạy học tích hợp

Chương 2: Thiết kế dạy học môdun Khí cụ điện theo quan điểm tích hợp cho

sinh viên nghề điện ở trường Cao đẳng Nghề Vĩnh Phúc

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm và đánh giá

6

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC TÍCH HỢP

1.1.TỔNG QUAN VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU CỦA VẤN ĐỀ

1.1.1 Những nghiên cứu ngoài nước

Ứng dụng quan điểm tích hợp vào dạy học là xu thế chung ở các nước

trong khu vực và trên thế giới Tích hợp trong dạy học đã trở thành một trào lưu sư phạm hiện đại bên cạnh các trào lưu sư phạm theo mục tiêu, giải quyết các vấn đề, hợp đồng…

Tháng 9 năm 1968, Hội đồng liên quốc gia về giảng dạy khoa học, với sự bảo trợ của UNESCO, đã tổ chức tại Varna (Bungari) “Hội nghị tích hợp việc giảng dạy

các khoa học” để đưa ra các lí do phải dạy học tích hợp các khoa học, dạy học tích

hợp là gì, cách thức dạy học tích hợp và những triển vọng của dạy học tích hợp,

trong đó có nêu ra rằng: Tích hợp không chỉ diễn ra ở nội dung mà còn tích hợp cả

ở phương pháp lẫn các kĩ năng, kĩ xảo cần hình thành ở người học Tích hợp không chỉ ở một ngành học nào mà là liên ngành Tích hợp không chỉ ở một bậc học nào

mà ở tất cả các bậc học

Ngoài ra, tích hợp là một trong những xu hướng mới của lí luận dạy học và đang được nhiều nước trên thế giới quan tâm thực hiện Nó cũng là xu hướng dạy học chung của nhiều quốc gia có trình độ dạy học tiên tiến như Pháp, Trung Quốc, Phillipin… Tại Phillipin.Trong chương trình cải cách giáo dục của một số nước, quan điểm tích hợp được ghi rõ trong chương trình như là một yêu cầu bắt buộc

Điều đó cho thấy tích hợp là một trong những quan điểm xây dựng chương trình dạy học của nhiều nước như Pháp, Mỹ, Anh… Ví dụ đầu những năm 90 của thế kỷ XX, tài liệu giới thiệu về chương trình (Curriculum A comprehensive) của Hoa Kì đã giành hẳn một mục bàn về vấn đề tích hợp nội dung giáo dục trong chương trình giáo dục nhằm đáp ứng mong muốn làm cho chương trình thích ứng yêu cầu của xã hội, làm cho chương trình trở lên có ý nghĩa

7

Tại một số nước Phương Tây cũng đã xuất hiện những công trình nghiên cứu nghiêm túc về quan điểm dạy học tích hợp Nhà sư phạm Xavier Roegiers người

Pháp đã tổng hợp thành tài liệu “Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát

triển các năng lực ở nhà trường” [28] Trong cuốn sách này tác giả đã phân tích

những căn cứ để dẫn tới việc tích hợp trong dạy học, từ lý thuyết về các quá trình học tập, lý thuyết về quá trình dạy học (các trào lưu sư phạm), các phương pháp xây dựng chương trình dạy học theo quan điểm tích hợp tới định nghĩa, mục tiêu của khoa sư phạm tích hợp, ảnh hưởng của cách tiếp cận này tới việc xây dựng chương trình giáo dục, tới thiết kế mô hình giáo trình và việc đánh giá kết quả của SV …

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

Các đề tài luận án Tiến sĩ và luận văn Thạc sĩ về vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học kỹ thuật, công nghệ cũng đã được nghiên cứu triển khai như: “Cải tiến phương pháp nghề tiện trong các trường chuyên nghiệp và dạy nghề tại thành phố Hồ Chí Minh” luận án Tiến sĩ (2005) của Nguyễn Trần Nghĩa, “Dạy học công nghệ tiện CNC theo quan điểm tích hợp”- luận văn cao học (2002) của Nguyễn Công Cát, “Vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học nghề điện trong các trường dạy nghề của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu”- luận văn cao học (2003) của Nguyễn Xuân Cường, “Nghiên cứu hoàn thiện nội dung chương trình môn KTCN trong chương trình đào tạo chuyên ngành Vật Lý - KTCN ở trường Cao đẳng sư phạm theo quan điểm tích hợp”- luận văn cao học (2004) của Trần Thị Mai Hương Các luận án, luận văn này đã đề xuất vận dụng quan điểm tích hợp để xây dựng chương trình đào tạo các nghề cụ thề nhằm giảm bớt những nội dung trùng lặp trong chương trình đào tạo để có thêm thời gian cho giảng dạy các kiến thức mới của môn học, tăng thời gian cho thực hành nghề, giảm sự giảng dạy lặp lại kiến thức sinh viên đã học

để tránh gây nên sự nhàm chán của người học

Tác giả Chu Thị Phương (1985), đã nghiên cứu vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Tiếng Việt ở tiểu học [18] Tác giả đã phân tích tính chất tích hợp thể hiện trong SGK và nêu giải pháp cho giáo viên vận dụng các PPDH thích hợp để khai thác ý tưởng SGK Có nhiều tác giả tiêu biểu quan tâm đến vấn đề này như: Trần Bá

8

Hoành, Nguyễn Thị Minh Phương, Cao Thị Thặng, Nguyễn Văn Đường, Nguyễn Trọng Hoàn, Trương Dĩnh… các tác giả đã phân tích khái niệm, bản chất của dạy học theo quan điểm tích hợp, các xu thế và giải pháp vận dụng quan điểm tích hợp trong xây dựng chương trình các môn học và vận dụng quan điểm này vào dạy học các môn học cụ thể

Việc nghiên cứu, vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học ở các trường nghề đã có các tác giả như Nguyễn Trần Nghĩa nghiên cứu ứng dụng vào dạy học nghề tiện Trong luận án tiến sĩ với đề tài “Cải tiến PPDH nghề tiện trong các trường chuyên nghiệp và dạy nghề tại thành phố Hồ Chí Minh” [13], tác giả đã nghiên cứu, vận dụng nhiều phương pháp trong đó ông khai thác vận dụng quan điểm tích hợp theo xu hướng tích hợp nội dung chương trình môn học nghề tiện nhằm tạo ra khoảng thời gian cần thiết để cập nhật kiến thức công nghệ mới (công nghệ tiện CNC) nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả trong dạy học nghề tiện, tránh được sự lặp lại kiến thức, đáp ứng được nguồn nhân lực trong cơ chế thị trường Nguyễn Công Cát trong luận văn thạc sĩ của mình với đề tài “dạy học công nghệ tiện CNC theo quan điểm tích hợp” tác giả cũng đi theo xu hướng tích hợp nội dung nhằm giải quyết mâu thuẫn giữa quỹ thời gian cố định với khối lượng kiến thức ngày càng tăng nhanh góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề tiện Ngô Thị Thuỷ (2009) với đề tài luận văn thạc sĩ “Đổi mới PPDH môn công nghệ 12 theo quan điểm tích hợp” [22] đã đề xuất đổi mới PPDH phần kỹ thuật điện tử 12 môn công nghệ theo phương pháp tích hợp giữa lý thuyết và thực hành Tác giả đã phân tích nội dung chương trình hiện hành và xây dựng chương trình theo quan điểm tích hợp giữa lý thuyết và thực hành, đưa ra quy trình thiết kế các bài dạy tích hợp của môn công nghệ 12 và thiết kế một số bài dạy theo quan điểm tích hợp Tác giả Trịnh Xuân Bình với đề tài luận văn thạc sĩ “Xây dựng nội dung các bài dạy thực hành PLCS7 - 300 theo định hướng tích hợp cho sinh viên chuyên ngành điện Trường Cao đẳng nghề cơ khí nông nghiệp” [1], tác giả đã vận dụng quan điểm tích hợp liên môn để xây dựng nội dung các bài giảng thực hành PLC S7- 300 nhằm giải quyết sự chồng chéo, lặp lại kiến thức của môn học trang bị điện và môn học PLC

9

Tác giả đã phân tích chương trình môn học PLC và Trang bị điện, xây dựng được quy trình xây dựng nội dung các bài dạy thực hành PLC S7-300 theo định hướng tích hợp và đã xây dựng được nội dung một số bài dạy thực hành PLC S7-300 Tác giả Trần Thị Thơm (2010) với đề tài luận văn thạc sĩ “Dạy học mô đun Vi điều khiển

ở trường Cao đẳng nghề cơ khí nông nghiệp theo quan điểm tích hợp” [21], tác giả đã phân tích nội dung chương trình hiện hành của mô đun vi điều khiển và đưa ra lí do mô đun vi điều khiển nên xây dựng và giảng dạy dưới dạng tích hợp giữa lý thuyết với thực hành để hiểu được lý thuyết hơn thông qua thực hành và qua thực hành để rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp và hiểu hơn các vấn đề trừu tượng của lý thuyết đồng thời đảm bảo tính thống nhất giữa lý thuyết với thực hành, học được và làm được nội dung mới học trong khoảng thời gian học Tác giả Nguyễn Thị Hồng Hạnh (2012) với đề tài luận văn thạc sĩ “Dạy học môn trang bị điện ở trường cao đẳng nghề vĩnh phúc theo quan điểm tích hợp”[8] tác giả đã phân tích nội dung chương trình hiện hành của môn trang bị điện xây dựng và giảng dạy dưới dạng tích hợp giữa lý thuyết với thực hành để hiểu được lý thuyết hơn thông qua thực hành…

Có thể nói nhiều công trình nghiên cứu phương pháp dạy học môn công nghệ

ở trường phổ thông và đã có những công trình nghiên cứu về đổi mới PPDH ở các trường, các cơ sở đào tạo nghề nhằm nâng cao hiệu quả học tập, rèn luyện cho HSSV phương pháp học tập mô đun, tạo cho HSSV phương pháp học tập tích cực,

tự lực góp phần nâng cao chất lượng dạy học Các tác giả đã đề xuất vận dụng các phương pháp dạy học khác nhau vào các nội dung khác nhau của chương trình mô đun Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học mô đun Khí cụ điện ở trường Cao đẳng nghề Vì vậy, đề tài nghiên cứu này

là cần thiết góp phần tăng năng lực nhận thức và rèn luyện kỹ năng cho SV, do đó nâng cao chất lượng dạy học cho mô đun, góp phần tham gia vào chiến lược đổi

mới phương pháp dạy học của trường dạy nghề

thể Những phần, những bộ phận này có thể khác nhau nhưng tích hợp với nhau

Theo từ điển Bách Khoa Khoa học Giáo dục Cộng Hoà Liên Bang Đức, nghĩa chung của từ integration có hai khía cạnh:

- Quá trình xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất từ những cái riêng lẻ

- Trạng thái mà cái toàn thể được tạo ra từ những cái riêng lẻ

Theo từ điển tiếng Anh thông dụng “integration” có nghĩa là sự kết hợp của nhiều thành tố để tạo ra một thể thống nhất, trọn vẹn và hoàn chỉnh

Theo từ điển tiếng Việt tích hợp là “sự hợp nhất, sự hòa nhận, sự kết hợp” [26] Theo Từ điển giáo dục học thì tích hợp là “hành động liên kết các đối tượng

nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch giảng dạy” Kế hoạch giảng dạy ở đây cần được hiểu trong một phạm vi rộng, từ kế hoạch giảng dạy của một chương trình đến kế hoạch

giảng dạy của một môn học/mô đun, kế hoạch giảng dạy của bài học [7, tr 383] Theo Dương Tiến Sỹ [20, tr 27]: “Tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có

hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lý luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó”

Như vậy, trong dạy học, tích hợp có thể được coi là “sự liên kết các đối tượng

giảng dạy, học tập trong cùng một kế hoạch hoạt động để đảm bảo sự thống nhất,

11

hài hòa, trọn vẹn của hệ thống dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học”

Ví dụ, trong dạy nghề, mục tiêu của hệ thống dạy nghề là năng lực mà người học đạt được sau quá trình học tập Bởi thế mọi loại, mọi nội dung tích hợp trong dạy nghề đều nhằm đạt được sự trọn vẹn của năng lực nơi người học nghề Sự trọn vẹn ấy được quyết định bởi sự kết hợp hài hòa giữa kiến thức - kỹ năng - thái độ nơi người học

a Một số cách tích hợp thường dùng trong giáo dục

Các công trình nghiên cứu về GD&ĐT đã đưa ra nhiều cách tích hợp khác nhau, chẳng hạn có một số cách tích hợp thường dùng như sau:

* Tích hợp chương trình

Là sự liên kết, hợp nhất nội dung các mô đun có nguồn tri thức khoa học và

có những quy luật chung gần gũi nhau Tích hợp chương trình làm giảm bớt số mô đun, loại bớt được nhiều phần kiến thức trùng hợp nhau, tạo điều kiện để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo

* Tích hợp các mô đun

Là quá trình xích lại gần và liên kết các ngành khoa học lại với nhau trên cơ

sở của những nhân tố, những quy luật giống nhau, chung cho các mô đun, ngược lại với quá trình phân hoá chúng Tích hợp các mô đun trong giáo dục là sự phản ánh trình độ phát triển cao của các ngành khoa học vào nhà trường đồng thời cũng là sự đòi hỏi tất yếu của nhiệm vụ nâng cao chất lượng và hiệu quả của chất lượng giáo dục Tích hợp các mô đun trong dạy học không những làm cho người học có tri thức bao quát, tổng hợp về thế giới khách quan, thấy rõ hơn mối quan hệ và sự thống nhất của nhiều đối tượng nghiên cứu khoa học trong những chỉnh thể khác nhau, đồng thời còn bồi dưỡng cho người học những phương pháp học tập, nghiên cứu có tính lôgíc biện chứng làm cơ sở đáng tin cậy để đi đến những hiểu biết, những phát hiện có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn hơn Tích hợp các mô đun còn có tác dụng tiết kiệm thời gian, công sức vì loại bỏ được nhiều điều trùng lặp trong nội dung và PPDH của những mô đun gần nhau Tích hợp các mô đun cần được thể hiện trong chương trình đào tạo và trong quá trình dạy học

12

Các nội dung tích hợp cần được thể hiện trong chương trình đào tạo một ngành học có thể được thực hiện theo các cách tích hợp sau:

- Tích hợp dọc là “loại tích hợp dựa trên cơ sở liên kết hai hoặc nhiều môn

học thuộc cùng một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực gần nhau”

- Tích hợp ngang là “loại tích hợp dựa trên cơ sở liên kết các đối tượng học

tập, nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau” xung quanh một chủ đề

- Tích hợp giảng dạy: Là sự tiến hành quá trình dạy học theo hướng liên kết, lồng ghép những tri thức khoa học, những quy luật chung, gần gũi nhau nhằm đạt yêu cầu trang bị cho người học có cách nhìn bao quát đối với nhiều lĩnh vực khoa học có chung đối tượng nghiên cứu, đồng thời nắm được phương pháp xem xét vấn

đề một cách lôgic, biện chứng

- Tích hợp học tập: Là hành động liên kết học tập cùng một lần những kiến thức khác nhau và những kỹ năng khác nhau về cùng một chủ thể giáo dục

- Tích hợp kiến thức: Là hành động liên kết, kết nối các tri thức khoa học khác nhau thành một tập hợp kiến thức thống nhất

- Tích hợp kỹ năng: Là hành động liên kết rèn luyện hai hoặc nhiều kỹ năng của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực gần nhau để nắm vững một thể, thí dụ: tích hợp các

kỹ năng lĩnh hội vận dụng, phân tích, tổng hợp một kiến thức nào đó

b Dạy học tích hợp lý thuyết nghề với thực hành nghề

+ Dạy học tích hợp lý thuyết nghề với thực hành nghề là phương pháp tiến

hành dạy lý thuyết nghề song song với thực hành nghề do cùng một giáo viên thực hiện theo từng chủ đề

+ Dạy học tích hợp lý thuyết nghề với thực hành nghề tránh được sự lặp lại

kiến thức mà khi dạy lý thuyết nghề tách rời với thực hành nghề mắc phải

+ Gắn lý thuyết nghề với thực hành nghề tạo sức lôi cuốn học sinh vào quá

trình dạy học Học sinh chủ động, sáng tạo, tự giác tham gia cùng giáo viên chiếm lĩnh tri thức và kỹ năng nghề, hoàn thành mục tiêu dạy học

+ Dạy học tích hợp lý thuyết nghề với thực hành nghề đảm bảo lôgic nhận

thức “từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng trở về thực

1.2.2 Dạy học

1.2.2.1 Khái niệm về quá trình dạy học

Dạy học là một quá trình xã hội bao gồm và gắn liền với hoạt động dạy và hoạt động học Trong đó học sinh tự giác tích cực, chủ động, tự tổ chức,tự điều khiển và điều chỉnh hoạt động nhận thức của mình dưới sự điều khiển chỉ đạo, tổ chức, hướng dẫn của giáo viên nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ dạy học

1.2.2.2 Đặc trưng của hoạt động dạy học

- Thể hiện vai trò của giáo viên

- Là hoạt động có mục đích rõ ràng

- Có nội dung, chương trình kế hoạch cụ thể

- Diễn ra trong một môi trường nhất định (Lớp học, xưởng thực hành…)

- Sử dụng các phương tiện đa dạng (thiết bị, tài liệu…)

- Đa dạng về hoạt động: Nhận thức, trí tuệ, vận động, thao tác…

- Kết quả hoạt động dạy được đánh giá thông qua kết quả hoạt động học tập

1.2.3 Dạy học theo quan điểm tích hợp

1.2.3.1 Bản chất của dạy học tích hợp

Kế thừa và phát triển những thành tựu mà các lý thuyết về quá trình học tập và các trào lưu sư phạm của thế giới đã đạt được, sư phạm tích hợp đề cập tới ba vấn

đề lớn của nhà trường:

Vấn đề thứ nhất: Đó là cách thức học tập, học như thế nào? Sư phạm tích

hợp cho rằng học sinh cần học cách sử dụng kiến thức của mình vào những tình

Tình huống tích hợp là tình huống có ý nghĩa phức hợp, rất gần với các tình huống tự nhiên mà học sinh sẽ gặp, trong đó có cả thông tin cốt yếu và thông tin nhiễu và có vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã học từ trước

Vấn đề thứ hai: Sư phạm tích hợp nhấn mạnh đồng thời việc phát triển các

mục tiêu học tập riêng lẻ, cần tích hợp trong quá trình học tập này trong tình huống

có ý nghĩa đối với học sinh Về các tình huống có vấn đề, đóng góp của sư phạm tích hợp là nhấn mạnh tính liên môn của tình huống có vấn đề Tình huống có vấn

đề là tình huống có ý nghĩa chứ không phải là cái cớ để học tập Giáo viên có vai trò

tổ chức các hoạt động học tập trong các tình huống có ý nghĩa đó Về phương pháp dạy học phân hoá, sư phạm tích hợp chủ trương đa số quá trình học tập là những quá trình học tập tập thể, đồng thời vẫn tạo điều kiện để mỗi học sinh phát triển theo nhịp độ của mình Sư phạm tích hợp cũng chủ trương giao nhiệm vụ cho học sinh thực hiện nhằm đào tạo các em thành những người công dân có trách nhiệm, nhấn mạnh nhiều đến năng lực cần phát triển hơn là nhấn mạnh khâu tổ chức lớp Sư phạm tích hợp cố gắng giải quyết vấn đề: Làm thế nào để phát triển các năng lực ở nhà trường

Vấn đề thứ ba: Sư phạm tích hợp đưa ra bốn quan điểm về vai trò của mỗi

môn học và tương tác giữa các môn học

Một là: Duy trì các môn học riêng

Hai là: Quan điểm đa môn: Chủ trương đề xuất những đề tài có thể nghiên cứu

ở các môn học khác nhau, các môn học này vẫn duy trì riêng rẽ

Ba là: Quan điểm liên môn: Chủ trương đề xuất những tình huống chỉ có thể tiếp cận một cách hợp lý qua sự soi sáng của nhiều môn học

15

Bốn là: Quan điểm xuyên môn: Chủ trương chủ yếu phát triển kĩ năng mà học sinh có thể sử dụng trong tất cả các tình huống (tìm, xử lý, thông báo thông tin,…)

Đó là các kĩ năng xuyên môn

Như vậy, dạy học theo quan điểm tích hợp hình thành được kĩ năng xuyên môn: giúp học sinh tiếp thu kiến thức đồng thời rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo trong đào tạo nghề Từ đó sẽ áp dụng được một cách triệt để lý thuyết vào thực hành, giúp học sinh nắm vững kiến thức chuyên môn cũng như áp dụng lý thuyết vào thực hành nghề của mình Có thể nói, dạy học theo quan điểm tích hợp sẽ cho kết quả khả quan giữa học và hành đối với đối tượng học sinh, sinh viên ở các trường, cơ sở đào tạo nghề, đáp ứng được mục đích, yêu cầu của các nhà trường, cơ sở dạy nghề cho đối tượng học nghề và thành thạo nghề

1.2.3.2 Mục đích của dạy học tích hợp

Chương trình dạy nghề truyền thống phần lớn là theo quan điểm tiếp cận nội dung Chương trình dạy nghề được thiết kế thành các môn học lý thuyết và môn thực hành tách rời nhau Bên cạnh những ưu điểm nổi trội của loại chương trình này

nó có những hạn chế sau:

- Quá nặng về phân tích lý thuyết, ít định hướng thực tiễn và hành động;

- Thiếu và yếu trong phát triển kỹ năng quan hệ qua lại giữa các cá nhân (kỹ năng giao tiếp);

- Lý thuyết và thực hành tách rời nhau, ít có mối quan hệ;

- Không giúp người học làm việc tốt trong các nhóm;

- Nội dung trùng lặp, học có tính dự trữ;

- Không phù hợp với xu thế học tập suốt đời

Cùng với xu hướng cách tân về giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam, từ những năm 90 chương trình thiết kế theo quan điểm kết hợp môn học và mô đun kỹ năng hành nghề Các mô đun được xây dựng theo quan điểm hướng đến năng lực thực hiện

Mô đun là một đơn vị học tập có tính trọn vẹn, tích hợp lý thuyết và thực hành mà sau khi học xong người học có năng lực thực hiện được một nhiệm vụ nghề nghiệp

16

Mô đun đào tạo là một đơn vị học tập tích hợp tất cả các thành phần kiến thức liên quan trong các môn lý thuyết với các kỹ năng để hình thành năng lực thực hiện Như vậy dạy học các mô đun thực chất là dạy học tích hợp nội dung để nhằm hướng đến các mục đích sau:

- Định hướng vấn đề cần giải quyết - năng lực thực hiện công việc;

- Định hướng cuộc sống thật, hoạt động nghề nghiệp thật, giải quyết những vấn đề liên quan đến cuộc sống và nghề nghiệp;

- Phát triển năng lực thực hiện ở học sinh;

- Giảm được sự trùng lặp kiến thức kỹ năng giữa các môn học;

1.2.3.3 Đặc điểm của dạy học theo quan điểm tích hợp

Dạy học theo quan điểm tích hợp mang đầy đủ các đặc điểm của các phương pháp dạy học, cụ thể là:

- Tính khoa học ứng dụng, thực tiễn;

- Tính đa chức năng, đa phương án (tính linh hoạt cao);

- Tính tiêu chuẩn hóa;

- Tính tổng hợp và tích hợp;

- Tính cụ thể và trừu tượng;

- Tính kinh tế

1.2.3.4 Yêu cầu của dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp

Khi dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp phải đảm bảo các đặc điểm của dạy học theo quan điểm tích hợp, cụ thể như sau:

- Dạy học kỹ thuật phải đảm bảo tính khoa học ứng dụng và thực tiễn: Khoa học và công nghệ ra đời do yêu cầu của thực tiễn Yêu cầu phục vụ thực tiễn càng cao thì khoa học càng phát triển Kỹ thuật công nghệ chính là lĩnh vực nghiên cứu các giải pháp đưa khoa học vào phục vụ cuộc sống con người

- Dạy học kỹ thuật phải quan tâm tới tính đa chức năng, đa phương án của các giải pháp kỹ thuật (tính linh hoạt cao) Khả năng thực hiện nhiều chức năng của thiết bị, ví dụ như máy tiện CNC với chức năng tự động hoá cao, nhiều loại dao cùng gá trên ổ chứa dao, máy có thể thực hiện được nhiều nguyên công trên cùng một lần gá

17

- Dạy học kỹ thuật phải chú ý tính tiêu chuẩn hoá: Giáo dục HSSV tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình thao tác thực hành và khả năng chuyển giao, sử dụng vào bài thực hành sản xuất theo đúng quy trình

- Dạy học kỹ thuật phải khai thác được tính tổng hợp và tích hợp của kỹ thuật: Vận dụng kiến thức chung của nhiều môn khoa học khác nhau kết hợp với các kiến thức đó để giải quyết một vấn đề kỹ thuật

- Dạy học kỹ thuật phải chú ý tới tính cụ thể và trừu tượng của kiến thức: Trong quá trình dạy học, xuất phát từ cái cụ thể hay trừu tượng mà có PPDH thích hợp, để hình thành và phát triển tư duy HSSV bằng cách trực quan hoá, sử dụng các phương tiện dạy học Đặc điểm này rất cần thiết trong dạy mô đun Khí cụ điện

- Dạy học kỹ thuật phải dạy cả tính kinh tế: Là đặc điểm quan trọng bởi vì nó đáp ứng yêu cầu cuộc sống Muốn phát triển thì hàng hoá phải đảm bảo chất lượng

và hạ giá thành Dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp đòi hỏi giáo viên phải nghiên cứu kỹ nội dung của các mô đun khác cần tích hợp vào mô đun cần dạy hoặc giữa các nội dung của mô đun tích hợp để có PPDH hợp lý Đây là một đặc điểm quan trọng của dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp

Trong dạy học theo quan điểm tích hợp, thực hiện phối hợp, lắp ghép nội dung đào tạo, tiết kiệm thời gian đào tạo nhưng vẫn hình thành các kỹ năng một cách vững chắc

- Dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị

kỹ các phương tiện nghe nhìn hoặc các phương tiện trực quan khác phục vụ cho bài dạy Đặc biệt nếu sử dụng tích hợp lý thuyết với thực hành thì các thiết bị thực hành phải đầy đủ, tin cậy thì mới triển khai được bài dạy

1.3 CƠ SỞ LÝ LUẬN DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP

1.3.1 Những nguyên tắc thực hiện dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp

Khi thực hiện bài dạy kỹ thuật theo quan điểm tích hợp phải đảm bảo được một số nguyên tắc sau:

- Mỗi bài dạy phải là một chỉnh thể thống nhất, trọn vẹn và hoàn chỉnh về nội dung thực hiện được các mục tiêu của mô đun bao gồm cả kiến thức và kỹ năng cơ

sở (đại cương)

18

- Giáo viên chỉ đóng vai trò tổ chức, cố vấn, hướng dẫn HSSV cách vận dụng

lý thuyết vào giải quyết các vấn đề cụ thể trong thực hành và trong cuộc sống

- Quan điểm tích hợp phải được xác định rõ ràng từ khi xây dựng mục tiêu đến nội dung chương trình mô đun và cấu trúc bài dạy, rồi đến PPDH và hình thức

tổ chức dạy học để thiết lập các tình huống dạy học nhằm giúp HSSV tạo khả năng vừa củng cố, vừa vận dụng tổng hợp các kiến thức đã học ở các mô đun vào từng bài hoặc mô đun cụ thể

- Dạy học theo quan điểm tích hợp phải thỏa mãn các nguyên tắc sư phạm của quá trình dạy học đó là:

+ Kết hợp tính giáo dục với hình thành kiến thức, kỹ năng và phát triển tư duy

kỹ thuật cho SV;

+ Kết hợp tính khoa học với tính vừa sức;

+ Kết hợp tính lý luận với tính thực tiễn;

+ Kết hợp củng cố và phát triển năng lực;

+ Kết hợp hoạt động của thầy với hoạt động của trò…

- Dạy học tích hợp phải đảm bảo tiết kiệm được thời gian, tăng thời gian và hiệu quả thực hành nghề, nâng cao được chất lượng đào tạo nghề theo mục tiêu đào tạo đã đề ra

- Cấu trúc của bài dạy tích hợp phải mềm dẻo, linh hoạt, tạo được sự liên thông giữa các loại hình đào tạo

1.3.2.Dạy học nghề theo quan điểm tích hợp

1.3.2.1 Các điều kiện cơ bản để tiến hành tổ chức dạy học nghề theo quan điểm tích hợp

a Về chương trình đào tạo

Mục tiêu quan trọng nhất của các chương trình đào tạo nghề là hình thành các

kỹ năng hành nghề (năng lực thực hiện) cho người học Theo xu thế hiện nay các chương trình dạy nghề đều được xây dựng trên cơ sở tổ hợp các năng lực cần có của người lao động trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh Phương pháp được dùng phổ biến để xây dựng chương trình là phương pháp phân tích nghề hoặc phân tích chức

19

năng của từng nghề cụ thể Theo các phương pháp này thì các chương trình đào tạo nghề thường được kết cấu theo các mô đun học tập Mô đun theo định nghĩa của Luật dạy nghề là đơn vị học tập được tích hợp giữa kiến thức chuyên môn, kỹ năng thực hành và thái độ nghề nghiệp một cách hoàn chỉnh nhằm giúp cho người học nghề có năng lực thực hành trọn vẹn một số công việc của một nghề Như vậy, theo định nghĩa này thì mục tiêu đào tạo trong các mô đun là hình thành các kỹ năng nghề Điều này, cũng đồng nghĩa với việc các nội dung giảng dạy trong mô đun phải được xây dựng theo hướng “tiếp cận theo kỹ năng” hay nói cách khác là “theo năng lực thực hiện” Trong lý luận cũng như trong thực tiễn, để hình thành được năng lực thực hành (kỹ năng) hay năng lực thực hiện thì người học cần phải được hướng dẫn theo một trình tự hợp lý, đảm bảo tính khoa học và thực tiễn, kết hợp (tích hợp) được cả kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành trong quá trình học

tập Thông thường nó được thể hiện thông qua một trình tự thực hiện hay một quy

trình công nghệ để hình thành kỹ năng cần có Như vậy, điều kiện để dạy học nghề

theo quan điểm tích hợp là: chương trình phải được cấu trúc theo các mô đun năng

lực thực hiện

Trong thực tế, từ năm 2006 đến nay Bộ Lao động Thương binh - Xã hội đã ban hành được hơn 200 bộ chương trình khung cho từng nghề, nhưng số chương trình khung đáp ứng đầy đủ các yêu cầu để tổ chức dạy học nghề theo quan điểm tích hợp theo từng bước công việc còn chưa nhiều Do vậy, các cơ sở dạy nghề nói chung và trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc nói riêng khi triển khai tổ chức dạy học tích hợp cũng gặp nhiều khó khăn

b Về cơ sở vật chất

Bản chất của tổ chức dạy học tích hợp là tổ chức dạy học kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành trong cùng một không gian (trong cùng một địa điểm tổ chức dạy và học) và trong cùng một thời gian (cùng tiến hành trong thời gian dạy từng kỹ năng) Điều này, có nghĩa là khi dạy một kỹ năng nào đó phần kiến thức chuyên môn liên quan đến đâu sẽ được dạy đến đó, sau đó dạy thực hành ngay kỹ năng đó, cả hai hoạt động này được thực hiện tại cùng một địa điểm (gọi là phòng dạy học tích hợp) Như vậy, phòng dạy học tích hợp sẽ có những đặc điểm khác so với phòng chuyên dạy lý thuyết hoặc phòng chuyên dạy thực hành Cụ thể như sau:

20

+ Phải đáp ứng điều kiện dạy được cả lý thuyết và thực hành: Hiện tại chưa có chuẩn quy định về loại phòng này Tuy nhiên, do đặc điểm của việc tổ chức dạy học tích hợp cho nên phòng học phải có chỗ để học lý thuyết đồng thời cũng phải có chỗ

để bố trí máy móc thiết bị thực hành Vì vậy, diện tích phòng dạy học tích hợp phải

đủ lớn để kê bàn ghế học lý thuyết, lắp đặt các thiết bị hỗ trợ giảng dạy lý thuyết, lắp đặt đủ các thiết bị thực hành cho học sinh…

+ Số phòng học, trang thiết bị giảng dạy cho mỗi nghề sẽ tăng: Do không còn phòng lý thuyết dùng chung cho tất cả các nghề trong trường nữa, các nghề đều phải

bố trí phòng riêng và chuyên môn hóa cho từng lớp học Nếu theo cách tổ chức dạy

lý thuyết riêng, thực hành riêng thì trung bình một nghề có 3 lớp (mỗi lớp 35 học sinh) sẽ chỉ cần 1 phòng lý thuyết chung và 3 phòng thực hành nghề Cũng như vậy, nếu tổ chức dạy tích hợp thì phải cần tới 6 phòng (mỗi phòng không quá 18 người) dạy được cả lý thuyết và thực hành

Với những yêu cầu trên, hiện tại có nhiều cơ sở dạy nghề chưa đáp ứng được

về cơ sở vật chất trong việc tổ chức giảng dạy tích hợp

c Về đội ngũ giáo viên

Ta đã biết thực chất của dạy tích hợp là dạy kết hợp cả lý thuyết và thực hành,

do vậy giáo viên phải đảm bảo dạy được cả lý thuyết và thực hành nghề Theo thống kê, hiện nay số giáo viên trong các cơ sở dạy nghề có đủ điều kiện này chỉ chiếm 40%, đây là thách thức rất lớn đối với các cơ sở dạy nghề khi chuyển sang tổ chức dạy học tích hợp

1.3.2.2 Những thay đổi và điều kiện trong dạy học nghề theo quan điểm tích hợp

Để dạy học nghề theo quan điểm tích hợp trong quá trình dạy học cần phải thay đổi tương ứng các yếu tố sau:

- Chương trình: Chương trình đào tạo được xây dựng mới theo hướng mô đun hóa và định hướng đầu ra là năng lực hành nghề

- Phương pháp: Các PPDH được áp dụng theo định hướng hành động, tích hợp giữa truyền thụ kiến thức (lý thuyết) với hình thành và rèn luyện kĩ năng (thực hành), nhằm tạo điều kiện cho người học chủ động tham gia và hình thành cho mình năng lực thực hành nghề

- Giáo viên: Mẫu hình giáo viên mới vừa dạy được lý thuyết vừa dạy được thực hành là cần thiết để triển khai dạy học tích hợp

- Đánh giá: Đánh giá kết quả học tập nhằm xác nhận/công nhận các năng lực

mà người học đã đạt được thông qua đánh giá sự thực hiện cũng như mức độ đạt được các mục tiêu điều kiện như kiến thức, kĩ năng và thái độ

Các yếu tố sư phạm trên tương tác và cần được chú ý trong tất cả các giai đoạn của quá trình dạy học Chúng được thể hiện theo quy trình sau : (Hình 1-1)

- Dạy học theo quan điểm tích hợp sẽ tăng cường hiệu quả của quá trình dạy học Giáo viên có điều kiện vận dụng sự tương tự của các khái niệm, các nguyên lý, các định luật và phương pháp nghiên cứu của các nhà khoa học khác nhau để hình thành và củng cố chúng SV có điều kiện vận dụng chúng nhiều hơn, liên tục hơn vào các tình huống đa dạng của các lĩnh vực khoa học khác nhau Dạy học tích hợp làm cho bài học năng động hơn, đa dạng và phong phú hơn so với các bài học đơn điệu của một khoa học riêng lẻ Do đó nó làm tăng hứng thú của SV đối với môn học

- Dạy sử dụng kiến thức khi xử lý tình huống Tích hợp nhằm nêu bật cách

sử dụng kiến thức mà SV đã lĩnh hội được Việc học tập tích hợp còn làm cho SV trở thành công dân có trách nhiệm, người lao động có năng lực, người tự lập [28]

- Lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học, nhằm đáp ứng thách thức lớn của xã hội là đảm bảo cho mỗi SV khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức

và năng lực của mình để giải quyết một cách hữu ích một tình huống xuất hiện và

có thể đối mặt với một khó khăn bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp [28]

- Tránh được những kiến thức, kỹ năng, nội dung trùng lặp, đồng thời có những nội dung, kỹ năng, năng lực mà theo mô đun riêng rẽ không có được Do đó tiết kiệm được thời gian cho người học, có được quỹ thời gian cho giáo viên thực hiện các mục tiêu khác như mục tiêu giáo dục, mục tiêu hướng nghiệp…

- Các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của SV, do đó sự phát triển của các khái niệm khoa học không cô lập với cuộc sống và phát triển tuần tự phù hợp với sự phát triển tâm lý của SV Các nội dung dạy học không lạc hậu do thường xuyên được cập nhật với cuộc sống Điều này chỉ có được khi thực hiện quan điểm tích hợp, tinh giản các nội dung trùng lặp để đưa vào các nội dung cập nhật

- Người thiết kế quá trình dạy học theo quan điểm tích hợp phải suy nghĩ về chương trình đầy đủ, về sách giáo khoa, cách đánh giá kết quả học tập của SV Đây

là một việc làm khó khăn, việc xây dựng chương trình và SGK phải do tập thể các tác giả của các mô đun xây dựng, phải có căn cứ theo những mục tiêu đã đặt ra, trong đó có mục tiêu tích hợp nội dung và phải vượt khỏi tầm nhìn mô đun thì mới

có thể đạt được kết quả Người dạy chưa chuẩn bị đầy đủ, do đó cần phải tác động vào việc đào tạo giáo viên để họ có thể đáp ứng các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra Về mặt tâm lý: Việc xây dựng chương trình và SGK theo quan điểm tích hợp đối lập với thói quen nhất định của nhà trường không những về phương diện chuyên môn

mà cả về phương diện cá nhân giáo viên, phương diện quản lý nhà trường, tâm lý

SV và phụ huynh

1.4 THỰC TRẠNG CỦA ĐÀO TẠO NGHỀ THEO QUAN ĐIỂM TÍCH

HỢP

1.4.1 Nhận thức của giáo viên về quan điểm dạy học tích hợp

Để tìm hiểu nhận thức của GV về dạy học mô đun Khí cụ điện theo hướng tích hợp, tác giả tiến hành phương pháp hỏi đáp, tác giả sử dụng các câu hỏi như: Anh (chị) có biết quan điểm dạy học tích hợp được áp dụng trong các trường dạy nghề không? Anh (chị) có thường xuyên tìm hiểu các nội dung có liên quan

24

giữa các phân môn trong cùng một chủ điểm học tập không? Khi dạy mô đun Khí

cụ điện anh (chị) có sử dụng triệt để các phương pháp dạy học tích cực không và có dạy theo hướng tích hợp không Để lấy ý kiến của giáo viên ở một số trường dạy nghề thuộc địa bàn Tác giả rút ra một số kết luận như sau:

Có nhiều giáo viên cho rằng dạy học Tích hợp là một xu thế dạy học tích cực mới, hiện đại và cần phải được áp dụng rộng rãi trong nhà trường, nhất là dạy học tích hợp mô đun Khí cụ điện bởi lẽ dạy học tích hợp sẽ làm giảm lượng kiến thức chồng chéo lên nhau giữa các phân môn, phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh, cung cấp được nhiều kiến thức phục vụ thực tiễn cuộc sống

Với một hiểu biết như trên, nhiều giáo viên đã có ý thức tìm hiểu, xây dựng những kế hoạch dạy học mô đun Khí cụ điện cho phù hợp, áp dụng các PPDH mới cho tiết dạy của mình để mỗi giờ học đều đạt được kết quả như mong muốn

Tuy vậy, đối với nhiều giáo viên chưa hiểu rõ về dạy học tích hơp còn gặp nhiều khó khăn, trình độ, nghiệp vụ còn hạn chế thì hầu hết họ thường làm theo sự chỉ dẫn của giáo trình và các tài liệu hướng dẫn giảng dạy khác, dạy bài nào biết bài

đó, môn nào biết môn đó, với mỗi tiết học chỉ cần xây dựng mục tiêu theo đúng nội dung bài học đó đưa ra mà chưa chú ý đến những mối quan hệ, những nội dung có liên quan của các bài học khác Thậm chí còn có giáo viên cho rằng dạy học tích hợp gây ra sự lẫn lộn về mục tiêu, ví dụ như mục tiêu của giờ dạy lý thuyết lẫn với mục tiêu của giờ thực hành hoặc ngược lại… Việc không có thói quen nhìn các đơn

vị kiến thức, các bài học trong chương trình kể cả nội dung và phương pháp trong mối quan hệ nhiều chiều và hệ thống làm cho tính hỗ trợ của các mảng kiến thức và

kĩ năng của các bài học, phần học trong mô đun chưa được thể hiện rõ và việc vận dụng kiến thức của học sinh còn chưa linh hoạt

Thực tế cho thấy, việc dạy học tích hợp mô đun Khí cụ điện nói chung hay tích hợp các nội dung, kĩ năng các phân môn khác vào mô đun Khí cụ điện phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động tổ chức của giáo viên Nếu như chương trình môn học

đã thể hiện rõ nội dung tích hợp thì nhiều giáo viên vẫn chưa có kĩ năng vận dụng phương pháp dạy học tích hợp, do đó giờ học theo quan điểm tích hợp vẫn chưa

25

thực sự diễn ra Song nếu nội dung chương trình của mô đun chỉ thể hiện một phần tích hợp nhưng giáo viên biết vận dụng phương pháp dạy học tích hợp thì vẫn có thể đạt được mục đích của giờ dạy học tích hợp và khi đã hiểu rõ bản chất của dạy học tích hợp là như thế nào thì tất nhiên không thể có sự lẫn lộn các mục tiêu của các giờ học như quan niệm của một vài giáo viên

Dạy học tích hợp là xu thế chung của các nước phát triển trên thế giới bởi tính khả thi của nó Để việc dạy học nói chung và dạy học mô đun Khí cụ điện nói riêng đạt hiệu quả, là giáo viên cần phải:

+ Có thói quen nhìn một cách hệ thống các mảng kiến thức - kĩ năng - phương pháp dạy học Đối với mô đun Khí cụ điện cần thiết phải nắm vững nội dung chương trình , nắm được các kiến thức có liên quan với nhau giữa các mô đun (Vẽ điện, Đo lường điện, Mạch điện, Vật liệu điện …)

+ Đối với từng bài học và mối quan hệ giữa các phân môn, cần phải có cái nhìn linh hoạt các mảng kiến thức - kĩ năng HS đã, đang và sẽ học để xác định rõ mục tiêu và nhiệm vụ cho từng phần học, từ đó lựa chọn PPDH thích hợp để tổ chức quá trình tiếp nhận bài học của học sinh sao cho đảm bảo đặc thù và yêu cầu riêng của từng phân môn, vừa đảm bảo mục đích chung của mô đun

+ Mặt khác, giáo viên cũng cần chủ động thiết kế các bài học theo hướng tích hợp làm cho các giờ học nhẹ nhàng, tránh sự nhàm chán cho học sinh

1.4.2 Thực trạng dạy học mô đun Khí cụ điện ở trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

Trường CĐN Vĩnh phúc trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc, tiền thân

là Trường trung cấp nghề Việt Đức Vĩnh phúc

Trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc tiền thân là một trung tâm Đào tạo kỹ thuật nghiệp vụ ngành Xây dựng Ngày 4/5/2000, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 760/QĐ-UB thành lập trường Đào tạo nghề Vĩnh Phúc trên cơ sở nâng cấp Trung tâm kỹ thuật nghiệp vụ ngành Xây dựng và chuyển giao quản lý Nhà nước từ ngành Xây dựng sang ngành Lao động - Thương binh và Xã hội Ngày 3/7/2007, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành Quyết định số 922/QĐ-BLĐTBXH thành

Trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc được phép đào tạo 3 cấp trình độ: Sơ cấp nghề; Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề

Tháng 8/2007 Nhà trường đào tạo khoá Cao đẳng nghề đầu tiên Theo chương trình đào tạo của Tổng cục dạy nghề biên soạn và ban hành Chương trình đào tạo được chia làm hai giai đoạn Hai năm đầu sinh viên học tập theo chương trình Trung cấp nghề, sang năm học thứ 3 sinh viên tiếp cận chương trình đào tạo Cao đẳng nghề

Mô đun Khí cụ điện là một môn học chuyên môn trong chương trình đào tạo

sinh viên chuyên ngành Điện công nghiệp trình độ Cao đẳng nghề, Trung cấp nghề

Có thể nhận thấy:

- Về chủ thể học: Nhìn chung tâm lý của sinh viên vào các trường dạy nghề

không được thoải mái, đa số do thi trượt Đại học, Cao đẳng hoặc là đã tốt nghiệp THPT trước khi đi học nghề rất lâu, hoặc các đối tượng sinh viên học hết THCS sau

đó theo học chương trình Trung cấp nghề nên kiến thức cơ bản bị hổng rất nhiều, do không còn con đường lựa chọn nào khác nên đại bộ phận sinh viên đều học tập trong trạng thái bắt buộc

- Về trang thiết bị học tập: Để đáp ứng những đòi hỏi khắt khe của thị trường

lao động cũng như trang bị những kiến thức cơ bản cho sinh viên sau khi ra trường

có thể đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển chọn lao động, khoa Điê ̣n trường CĐN Vĩnh Phúc hiện đang quản lý 08 phòng thực hành ODA được Đức tài trợ về Điê ̣n - Điê ̣n tử công nghiê ̣p, cơ điê ̣n tử và 08 phòng thực hành chuyên môn khác

- Về đội ngũ giáo viên: Do được đào tạo từ nhiều nguồn khác nhau (các trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên, Học viện Kỹ thuật Quân sự, Đại học

27

sư phạm Hà Nội, Đại học Thái Nguyên ) nên trình độ chuyên môn của đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy cũng rất khác nhau Do đó việc truyền thụ kiến thức cho

sinh viên cũng có những hạn chế nhất định Yêu cầu đối với một giáo viên dạy tích

hợp nghề là ngoài việc rèn luyện tay nghề cho sinh viên thông qua làm mẫu, huấn luyện người giáo viên dạy tích hợp còn phải luôn luôn tìm tòi, nghiên cứu, tự học nhằm nâng cao trình độ hiểu biết kĩ thuật, năng lực hướng dẫn thực hành để đáp ứng kịp với sự phát triển của khoa học công nghệ và sự đổi mới của xã hội Đặc biệt khi học sinh ra trường, vấn đề tìm việc làm đúng nghề được đào tạo là rất khó khăn, điều này cũng làm ảnh hưởng lớn đến tư tưởng khi lựa chọn nghề học

Chương trình môn học Khí cụ điện đang giảng dạy trong nhà trường vẫn đang triển khai dạy lý thuyết Vì vậy làm cho học sinh gặp nhiều khó khăn trong quá trình học, vì môn học này đòi hỏi học sinh cần trực quan các thiết bị điện để từ đó các em hiểu được cấu tạo nguyên lý hoạt động của các thiết bị đó.Đồng thời môn học này được bố trí học trong kì đầu tiên nhằm hỗ trợ cho những môn học chuyên ngành tiếp theo.Thấy rõ được tầm quan trọng của môn học nên tác giả đi sâu nghiên cứu đề tài này dựa trên chương trình khung kết hợp với trang thiết bị đào tạo của nhà trường hiện có

28

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Với mục tiêu là đến năm 2020, dạy nghề đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động cả về số lượng, chất lượng, cơ cấu nghề và trình độ đào tạo; chất lượng đào tạo của một số nghề đạt trình độ các nước phát triển trong khu vực ASEAN và trên thế giới; hình thành đội ngũ lao động lành nghề, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; phổ cập nghề cho người lao động, góp phần thực hiện chuyển dịch cơ cấu lao động, nâng cao thu nhập, giảm nghèo vững chắc, đảm bảo

an sinh xã hội thì giáo dục phải có sự đổi mới toàn diện và đồng bộ (mục tiêu, nội dung chương trình, cơ sở vật chất, PPDH,…) trong những giải pháp đó giải pháp cải tiến PPDH đang là vấn đề được ngành giáo dục quan tâm

Việc sử dụng PPDH truyền thống vẫn có khả năng phát huy được tính tích cực, sáng tạo của SV nếu GV có lòng say mê nghề nghiệp và SV có hứng thú học tập Với sự phát triển của khoa học công nghệ như hiện nay, khối lượng kiến thức cần phải dạy cho SV ngày càng nhiều và đa dạng Do đó nhà trường cần phải tích cực tìm kiếm các giải pháp đáp ứng được yêu cầu này của thực tiễn Trong các giải pháp đó thì giải pháp cải tiến PPDH theo xu hướng dạy học hiện đại trong đó có dạy học theo quan điểm tích hợp để nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục là một trong những hướng cần quan tâm nghiên cứu

Vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học không những làm cho người học

có tri thức bao quát, tổng hợp về thế giới quan, thấy rõ mối liên hệ thống nhất của nhiều đối tượng nghiên cứu trong những chỉnh thể khác nhau, đồng thời giúp SV có điều kiện tiếp cận với những vấn đề mới đưa vào nhà trường trước sự phát triển của khoa học công nghệ Dạy học theo quan điểm tích hợp là một hướng nghiên cứu nhằm khắc phục những sự trùng lặp kiến thức giữa các môn học hoặc trong cùng môn học làm lãng phí thời gian đào tạo, đồng thời đảm bảo tính chỉnh thể của kiến thức cần đào tạo cho SV Mâu thuẫn giữa khối lượng kiến thức cần đào tạo ngày càng tăng với thời gian đào tạo hạn chế là mâu thuẫn cơ bản của quá trình dạy học hiện nay Sự lặp lại các kiến thức giữa các môn học làm cho nội dung dạy học nhàm

29

chán, không gây được hứng thú học tập của SV Những khó khăn này có thể giải quyết được nếu giáo viên chịu khó nghiên cứu đổi mới PPDH, trong đó có đổi mới PPDH theo quan điểm tích hợp

Như vậy, qua phân tích lý luận và khảo sát thực tế tại trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc, tác giả nhận thấy nhà trường có đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị, giáo viên có đủ khả năng để dạy học mô đun Khí cụ điện theo quan điểm tích hợp lý thuyết với thực hành Để làm rõ những ý tưởng xây dựng các giảng tích hợp mô đun Khí cụ điện cho sinh viên cao đẳng chuyên ngành Điện công nghiệp, những vận dụng cụ thể sẽ được trình bày trong chương 2

30

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ DẠY HỌC MÔ ĐUN KHÍ CỤ ĐIỆN THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP CHO SINH VIÊN NGHỀ ĐIỆN Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ

hệ với nhau chặt chẽ hơn Việc xây dựng chương trình, nội dung mô đun tích hợp giữa hai môn lý thuyết và thực hành phải đảm bảo nguyên tắc dạy học, phải có cấu trúc mềm dẻo, linh hoạt, tạo được sự liên thông giữa các loại hình đào tạo Tránh được khối lượng nội dung kiến thức, kỹ năng trùng lặp và sự tiếp thu của HSSV không liên tục dẫn đến hiệu quả chưa cao Do đó cần nghiên cứu, kết hợp, xây dựng cấu trúc nội dung để nâng cao hiệu quả và rút ngắn thời gian đào tạo Qua đó có thể cập nhật thêm vào chương trình các nội dung kiến thức chuyên môn mới, phù hợp với công nghệ sản xuất tiên tiến mà không ảnh hưởng đến khung chương trình đào tạo theo quy định, đồng thời tránh được hiện tượng trùng lặp trong lúc học tách rời

lý thuyết với thực hành cũng như làm tăng hiệu quả về chất lượng đào tạo khi kiến thức lý thuyết được phối hợp dạy trong thực hành, có tác dụng bổ sung kiến thức đúng lúc trong khi đang thực hành Vì vậy, việc thực hiện quan điểm tích hợp giúp cho việc hình thành và phát triển năng lực của HSSV

2.1.2 Quan điểm dạy học tích hợp lý thuyết nghề với thực hành nghề

Dạy lý thuyết nghề là quá trình cung cấp các kiến thức cơ bản, kỹ thuật của nghề với những quy trình công nghệ tiên tiến, những kinh nghiệm của nghề theo từng giai đoạn, sau đó HSSV xuống xưởng thực tập theo từng giai đoạn để hình thành kỹ năng theo các công nghệ đó Hai quá trình dạy học này thường bổ sung cho nhau, thống nhất với nhau, được tổ chức thực hiện xen kẽ thay đổi và kế thừa nhau Không những thế chúng còn có tính phân hóa cao do sự đa dạng, phong phú

31

của các yêu cầu đặc trưng của hàng trăm nghề đào tạo khác Chính vì vậy đã có nhiều quan điểm, cải tiến phương pháp dạy nghề nhằm mục đích nâng cao hiệu quả hoạt động dạy và hoạt động học trong dạy nghề Đó là hình thức tổ chức quá trình dạy học cần được áp dụng trong các trường dạy nghề thông qua hoạt động dạy lý thuyết và hoạt động dạy thực hành Với phương pháp này học sinh sẽ nắm bắt, áp dụng kiến thức vào ngay khi thực hành, do vậy kiến thức không bị lãng quên Phương pháp này mang lại cho người học không khí học tập tốt hơn, khích lệ tính tích cực và sự tìm tòi sáng tạo của học sinh giúp họ hiểu biết kịp thời đảm bảo nguyên tắc “Học đi đôi với hành” Học sinh dễ thao tác, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp một cách nhanh chóng, bảo đảm thời gian Với quan điểm dạy học này người học sẽ nắm đồng thời lý thuyết và thực hành, có khả năng tư duy tốt và phát huy tính sáng tạo trong khi học tập để hoàn thiện đầy đủ kiến thức, kỹ năng theo mục tiêu đề ra Đó cũng chính là quan điểm tích hợp giữa lý thuyết với thực hành

mà đề tài đề cập tới

Hiện nay trong dạy nghề đã có nhiều xu hướng thực hiện thống nhất quá trình dạy lý thuyết chuyên môn nghề với dạy thực hành như theo quan điểm tích hợp bằng phương pháp MES (Mô đun kỹ năng hành nghề) hoặc DACUM (Development of A Curriculum - Phát triển chương trình đào tạo) Các quan điểm dạy học này được xây dựng trên cơ sở phân tích nghề, phân tích tỉ mỉ toàn bộ các công việc trong quy trình công nghệ của mỗi nghề để thiết kế một nội dung đào tạo theo từng công việc của quy trình công nghệ sao cho phù hợp với nhu cầu người sử dụng lao động cũng như trình độ khả năng của người học Cách dạy này có các ưu, nhược điểm chính sau :

* Ưu điểm :

- Nhanh chóng, kịp thời bổ sung kiến thức kỹ năng nghề cho phù hợp với sự biến đổi của tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ;

- Mục tiêu đào tạo, cấu trúc nội dung đa dạng, thời gian đào tạo ngắn;

- Nội dung đào tạo được tích hợp giữa lý thuyết với thực hành;

- Nâng cao tính mềm dẻo, linh hoạt của quá trình đào tạo nghề;

32

- Hiệu quả kinh tế cao vì hầu hết các kỹ năng nghề đều có thể sử dụng ngay trên những khái niệm khoa học kỹ thuật cơ bản cho một nghề diện rộng để tạo khả năng phát triển lâu dài cũng như tạo nên tính thích ứng cao của học sinh với sự biến đổi của khoa học và công nghệ bị hạn chế bởi thời gian đào tạo và cấu trúc lôgic của quá trình đào tạo

* Nhược điểm :

- Do thiếu phương tiện, thiết bị máy móc và phần mềm nên khả năng hình thành kỹ năng của người học còn hạn chế

- Do cơ sở vật chất còn nghèo nàn, trang thiết bị còn thiếu nên các kiến thức

kỹ năng thành phần chúng không liên kết với nhau chặt chẽ

- Việc kiểm tra đánh giá nhận thức của học sinh hạn chế, vì vậy quá trình tiếp nhận thông tin phản hồi và tự điều chỉnh của GV và HS hiệu quả chưa cao

- Khó đảm bảo tính hệ thống của các bộ môn khoa học có liên quan, do vậy ảnh hưởng đến khả năng phát triển tư duy kỹ thuật của học sinh

2.1.3 Mục tiêu, nội dung chương trình mô đun Khí cụ điện

Mục tiêu, nội dung chương trình của mô đun Khí cụ điện của TCDN

CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN ĐÀO TẠO: KHÍ CỤ ĐIỆN

- Tính chất: Là môn học kỹ thuật cơ sở, thuộc các môn học đào tạo nghề bắt buộc

II MỤC TIÊU MÔN HỌC:

- Nhận dạng và phân loại được các loại khí cụ điện

- Trình bày được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các loại khí cụ điện thông dụng

- Tính chọn được các loại khí cụ điện theo yêu cầu của phụ tải

- Rèn luyện cho học sinh thái độ nghiêm túc, tỉ mỉ, chính xác trong học tập

và trong thực hiện công việc