Dạy học môn đo lường điện theo quan điểm tích hợp ở trường cao đẳng nghề vĩnh phúc

Trong phần [22, tr1]- Luật dạy nghề, đề ra mục tiêu dạy nghề là “đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo, c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

- -

TRẦN THỊ HÒA

DẠY HỌC MÔN ĐO LƯỜNG ĐIỆN THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VĨNH PHÚC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KỸ THUẬT

CHUYÊN SÂU: SƯ PHẠM KỸ THUẬT ĐIỆN

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS TRẦN VIỆT DŨNG

HÀ NỘI - 2016

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy, cô giáo trong khoa Sư Phạm Kỹ Thuật, Phòng sau đại học, Ban Giám hiệu Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Đặc biệt tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy giáo hướng dẫn

PGS.TS Trần Việt Dũng đã tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ trong quá trình tác giả

nghiên cứu và hoàn thiện luận văn

Tác giả xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, lãnh đạo các phòng, khoa, các thầy cô giáo, các em học sinh, sinh viên trong Khoa Điện Trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc đã tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập cũng như nghiên cứu để hoàn thiện luận văn này

Xin được cảm ơn toàn thể đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã quan tâm, động viên giúp đỡ tác giả về tinh thần và vật chất trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Mặc dù đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ và bằng sự nỗ lực của bản thân, song trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả rất mong nhận được sự đóng góp, bổ sung của Hội đồng bảo vệ luận văn cùng Quý độc giả để đề tài được hoàn thiện hơn

Hà Nội, ngày tháng 9 năm 2016

Tác giả

Trần Thị Hòa

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung trong luận văn này là do sự tìm hiểu và nghiên cứu của bản thân Trong luận văn có sử dụng kết quả nghiên cứu hoặc ý tưởng của các tác giả khác đều được trích dẫn nguồn gốc cụ thể

Luận văn này cho đến nay chưa được bảo vệ tại bất kì Hội đồng bảo vệ luận văn thạc sĩ nào và chưa được công bố trên bất kì một phương tiện thông tin nào

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung của luận văn này

Hà nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả

Trần Thị Hòa

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 2

LỜI CAM ĐOAN 3

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN 9

DANH MỤC CÁC BẢNG 10

DANH MỤC HÌNH VẼ 11

A PHẦN MỞ ĐẦU 12

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 12

1.1 Đòi hỏi của thực tiễn đối với việc đổi mới trong giáo dục và đào tạo 12

1.2 Chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển GD&ĐT và đối với đào tạo nghề 12

1.3 Xuất phát từ thực tế giảng dạy và nghiên cứu 14

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 15

III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 15

1 Khách thể nghiên cứu 15

2 Đối tượng nghiên cứu 15

3 Phạm vi nghiên cứu 15

IV GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 15

V NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 15

VI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 16

VII CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI 16

Chương 2: Vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học môn Đo lường điện cho sinh viên nghề điện ở Trường CĐN Vĩnh Phúc 16

CHƯƠNG 1 17

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 17

1.1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 17

1.2 LÝ LUẬN VỀ QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC 19

1.2.1 Một số khái niệm 19

1.2.2 Dạy học theo quan điểm tích hợp 25

1.2.3 Yêu cầu của dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp 28

1.2.4 Những nguyên tắc thực hiện DHKT theo quan điểm tích hợp 30

Khi thực hiện bài dạy kỹ thuật theo quan điểm tích hợp phải đảm bảo được một số nguyên tắc sau: 30

1.2.5 Ưu và nhược điểm của dạy học theo quan điểm tích hợp 31

1.2.6 Quan điểm tích hợp dạy học lý thuyết nghề với thực hành nghề 32

1.2.7 Dạy học nghề theo quan điểm tích hợp 34

1.3 THỰC TRẠNG CỦA ĐÀO TẠO NGHỀ THEO QĐTH 38

1.3.1 Nhận thức của giáo viên về quan điểm dạy học tích hợp 38

1.3.2 Thực trạng giảng dạy môn Đo lường điện tại các trường và cơ sở đào tạo nghề 40

1.3.3 Thực trạng dạy học môn Đo lường điện ở trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc 42

1.4 ĐẶC ĐIỂM VÀ KHẢ NĂNG VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP VÀO DẠY HỌC MÔN ĐO LƯỜNG ĐIỆN 44

1.4.1 Đặc điểm cơ bản khi dạy học môn Đo lường điện bằng quan điểm tích hợp 44

1.4.2 Đặc điểm của môn Đo lường điện 45

1.4.3 Khả năng vận dụng quan điểm tích hợp vào trong dạy học môn Đo lường điện 46

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 49

CHƯƠNG 2 50

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN ĐO LƯỜNG ĐIỆN CHO SINH VIÊN NGHỀ ĐIỆN Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VĨNH PHÚC 50

2.1 CƠ SỞ XÂY DỰNG MỤC TIÊU, NỘI DUNG, CHƯƠNG TRÌNH MÔN ĐO LƯỜNG ĐIỆN THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP 50

2.1.1 Đặt vấn đề 50

2.1.2 Mục tiêu, nội dung chương trình môn Đo lường điện 50

2.2 QUY TRÌNH XÂY DỰNG BÀI DẠY TÍCH HỢP LÝ THUYẾT VỚI

THỰC HÀNH MÔN ĐO LƯỜNG ĐIỆN 54

2.2.1 Quy trình xây dựng bài dạy tích hợp 54

2.3 XÂY DỰNG NỘI DUNG LÝ THUYẾT VÀ THỰC HÀNH MÔN ĐO LƯỜNG ĐIỆN THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP 58

2.3.1 Nguyên tắc xây dựng 58

2.4 XÂY DỰNG MỘT SỐ BÀI GIẢNG TÍCH HỢP GIỮA LÝ THUYẾT VỚI THỰC HÀNH MÔN ĐO LƯỜNG ĐIỆN CHO SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VĨNH PHÚC 59

2.4.1 Bài giáo án số 1 59

2.4.2 Giáo án thực hiện của bài 1: Đo dòng điện 65

Giáo án tích hợp 65

2.4.3 Bài giáo án thứ 2: 71

Bài 2.2 ĐO ĐIỆN ÁP 71

2.4.4 Giáo án thực hiện của bài 2: 75

Giáo án tích hợp 76

2.4.5 Bài giáo án thứ 3 và thứ 4 81

2.5 NHẬN XÉT 81

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 83

CHƯƠNG 3 84

KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ 84

3.1 MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ VÀ NỘI DUNG CỦA KIỂM NGHIỆM ĐÁNH GIÁ 84

3.1.1 Mục đích của kiểm nghiệm đánh giá 84

3.1.2 Nhiệm vụ của kiểm nghiệm đánh giá 84

3.1.3 Nội dung kiểm nghiệm đánh giá 84

3.2 PHƯƠNG PHÁP KIỂM NGHIỆM - ĐÁNH GIÁ 85

Phương pháp thực nghiệm sư phạm 85

3.3 NỘI DUNG VÀ TIẾN TRÌNH THỰC NGHIỆM 86

3.3.1 Đối tượng thực nghiệm 86

3.3.2 Chuẩn bị thực nghiệm 87

3.4 ĐÁNH GIÁ, XỬ LÝ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM 87

3.4.1 Kết quả định tính 87

3.4.2 Đánh giá định lượng 88

3.5 PHƯƠNG PHÁP CHUYÊN GIA 90

3.5.1 Kết quả định tính 90

3.5.2 Kết quả định lượng 90

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 93

C KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 94

1 KẾT LUẬN 94

2 KIẾN NGHỊ 95

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 96 PHỤ LỤC 1 P1 Phụ lục1.a Giáo án lý thuyết P1 A.MỤC TIÊU: P1

B PHƯƠNG TIỆN, ĐỒ DÙNG HỌC TẬP P1 C.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP P1 Phụ lục 1.c P9 BẢNG QUY TRÌNH THỰC HIỆN P9 Phụ lục 1.d P10 Phụ lục 1.e P33 PHIẾU HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP P33 PHỤ LỤC 2 P33 Phụ lục 2.a Giáo án lý thuyết P33 Phụ lục 2.c P43 BẢNG QUY TRÌNH THỰC HIỆN P43 Phụ lục 2.d P44 Phụ lục 2.e P45

PHIẾU HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP P45 Phụ lục 3.a - Giáo án tích hợp P46 Phụ lục 4.a - Giáo án tích hợp P51 Phụ lục 5.a P57 PHIẾU XIN Ý KIẾN GIÁO VIÊN P57 Phụ lục 5.b P60 PHIẾU LẤY Ý KIẾN HỌC SINH VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP

LÝ THUYẾT VỚI THỰC HÀNH MÔN ĐO LƯỜNG ĐIỆN P60

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Nội dung tổng quát và phân phối thời gian môn Đo lường điện

của TCDN 56 Bảng 2.2 Nội dung tổng quát và phân phối thời gian môn TH Đo lường điện

của TCDN 57 Bảng 2.3 Nội dung tổng quát và phân phối thời gian MĐ Đo lường điện

của TCDN 58

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 2.1 Quy trình xây dựng bài dạy tích hợp 55

Hình 2.2: Sơ đồ mắc Ampemét 61

Hình 2.3: Sơ đồ mắc điện trở Shunt để mở rộng giới hạn đo 61

Hình 2.4: Mở rộng thang đo của Ampemét điện từ 62

Hình 2.5: Sơ đồ Ampemét điện động 62

Hình 2.6: Kết cấu ngoài của Ampe kìm 63

Hình 2.7: Sơ đồ mắc Ampemét……… 64,69 Hình 2.8: Sơ đồ mắc vôn mét……… 71,77 Hình 2.9: Dùng điện trở phụ (R P ) để mở rộng giới hạn đo cho Vônmét……… 72

Hình 2.10: Vônmét từ điện chỉnh lưu đo điện áp xoay chiều 72

Hình 2.11: Vôn mét điện từ 73 Hình 2.12: Cơ cấu đo kiểu từ điện……….P36 Hình 2.13: Máy biến điện áp P48

A PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Đòi hỏi của thực tiễn đối với việc đổi mới trong giáo dục và đào tạo

“Đổi mới phương pháp dạy học” được đánh giá là giải pháp hữu hiệu

để nâng cao chất lượng giáo dục, góp phần tạo ra nguồn nhân lực phát triển toàn diện cả về kiến thức, kỹ năng và thái độ có thể làm chủ công nghệ, đáp ứng được nhu cầu trong nước và hội nhập quốc tế

Trong luật giáo dục 2005 nêu rõ: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” và “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” [2, tr 24, 25]

1.2 Chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển GD&ĐT và đối với đào tạo nghề

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã đặt ra nhiệm vụ về giáo

dục đến năm 2010 là: ‘‘Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; Đổi mới

toàn diện về giáo dục và đào tạo; Chấn hưng nền giáo dục Việt Nam, làm cho

Điều 4 Mục tiêu dạy nghề của quốc hội khoá XI, kỳ họp thứ 10 số 76/2006/QH11 ngày 29 tháng 11 năm 2006 có ghi:

“Mục tiêu dạy nghề là đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch

vụ có năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm

việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu của

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã đặt ra nhiệm vụ về giáo dục đến năm 2015 là: Phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, chất lượng nguồn nhân lực; phát triển khoa học, công nghệ và kinh tế tri thức [16]

Trong phần [22, tr1]- Luật dạy nghề, đề ra mục tiêu dạy nghề là “đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo, có đạo đức lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ nằm tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu của

sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước”

Điều 19, Điều 26 Luật dạy nghề 2006 về phương pháp dạy học “phương pháp dạy nghề phải kết hợp rèn luyện năng lực thực hành nghề với trang bị kiến thức chuyên môn và phát huy tính tích cực, tự giác, năng động, khả năng làm việc độc lập/tổ chức làm việc theo nhóm” [22]

Bộ trưởng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội đã ký Quyết định số 01/2007/QĐ-BLĐTB&XH về việc Ban hành Quy định về chương trình khung trình

độ trung cấp nghề, chương trình khung trình độ cao đẳng nghề kèm theo các văn bản hướng dẫn xây dựng chương trình khung cho các nghề đào tạo [3]

Ngày 10 tháng 04 năm 2008, Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

đã ký Quyết định số 33/2008/QĐ-BLĐTB&XH về việc Ban hành chương trình khung trình độ trung cấp nghề, chương trình khung trình độ cao đẳng nghề cho nghề

“Điện công nghiệp” Theo chương trình khung đã ban hành, chương trình đào tạo cao đẳng nghề “Điện công nghiệp” bao gồm 37 môn học, trong đó các môn học chung là 6 môn; Các môn học, mô đun đào tạo nghề bắt buộc là 22 (cụ thể: Các môn học, mô đun kỹ thuật cơ sở là 8; Các môn học, mô đun chuyên môn nghề là 14) [4]

Căn cứ vào quyết định số 62/2008/QĐ-BLĐTB&XH của Bộ lao động thương binh và xã hội ngày 04 tháng 11 năm 2008, đã ban hành 3 mẫu giáo án cho các trường dạy nghề đó là: Giáo án lý thuyết, giáo án thực hành và giáo án tích hợp [5] Cho phép các trường tuỳ vào nội dung của MĐ học, bài học mà lựa chọn loại giáo án thực hiện sao cho phù hợp nhất

1.3 Xuất phát từ thực tế giảng dạy và nghiên cứu

Quá trình đào tạo nghề truyền thống theo kế hoạch đào tạo cứng nhắc là dạy

lý thuyết riêng và thực hành riêng đã trở nên kém linh hoạt và kém hiệu quả, không đáp ứng được việc đào tạo chuẩn tay nghề nguồn nhân lực cho xã hội

Theo định hướng của Tổng cục dạy nghề cho các đơn vị đào tạo nghề về công tác phát triển hội giảng, đổi mới phương pháp dạy học Từ các năm 2012 trở đi (cuộc thi giáo viên giỏi nghề Quốc gia năm 2012), tất cả 100% bài giảng trong các hội thi đều phải là tích hợp.Với Trường CĐN Vĩnh Phúc, công tác hội giảng rất được quan tâm, mỗi năm tổ chức một lần vào trước khi nghỉ Tết Nguyên đán, đây là cơ hội để các đồng nghiệp học hỏi và đánh giá tình hình giảng dạy (đổi mới PPDH) của các giáo viên Theo chỉ đạo chung của Ban giám hiệu nhà trường, bài tham dự hội giảng trường

từ năm học 2011 – 2012 đến nay, tất cả phải là bài giảng tích hợp lý thuyết với thực hành, chỉ đạo đã được các khoa và thầy, cô thực hiện nghiêm túc

Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động trong giai đoạn hội nhập, Khoa Điện - Trường CĐN Vĩnh Phúc luôn coi trọng vấn đề nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao khả năng vận dụng các phương pháp dạy học mới, tiên tiến vào quá trình dạy học, đặc biệt là dạy học tích hợp Môn Đo lường điện là một trong những môn học điển hình trong công tác ứng dụng phương pháp dạy học mới, giúp sinh viên luôn được cập nhật kiến thức mới, rèn luyện và nâng cao năng lực kĩ thuật Vì vậy để đáp ứng được các mục tiêu trên tác giả đã chọn đề tài nghiên cứu

cho luận văn tốt nghiệp của mình là: “Dạy học môn Đo lường điện theo quan điểm

tích hợp ở Trường cao đẳng nghề Vĩnh Phúc”

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Vận dụng quan điểm tích hợp để đổi mới phương pháp dạy học môn Đo lường điện theo quan điểm tích hợp lý thuyết với thực hành nhằm nâng cao chất lượng đào tạo môn Đo lường điện ở Trường CĐN Vĩnh Phúc

III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy và học môn Đo lường điện cho sinh viên cao đẳng năm thứ 2

của trường CĐN Vĩnh Phúc

2 Đối tượng nghiên cứu

Dạy học theo quan điểm tích hợp và quá trình vận dụng quan điểm tích hợp lý thuyết và thực hành nghề để dạy học môn Đo lường điện cho sinh viên trường CĐN Vĩnh Phúc

3 Phạm vi nghiên cứu

- Các quan điểm và vận dụng dạy học tích hợp;

- Nội dung môn Đo lường điện cho sinh viên trình độ cao đẳng nghề;

- Vận dụng quan điểm tích hợp giữa lý thuyết với thực hành nghề để xây dựng một số bài giảng của môn Đo lường điện cho sinh viên trường CĐN Vĩnh Phúc

IV GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu thực hiện giải pháp tích hợp giữa lý thuyết và thực hành trong dạy học môn Đo lường điện sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cho sinh viên trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

V NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học môn Đo lường điện cho sinh viên CĐN

- Xây dựng một số bài giảng tích hợp giữa lý thuyết với thực hành môn Đo lường điện cho sinh viên Trường CĐN Vĩnh Phúc

- Kiểm nghiệm, đánh giá tính khả thi và hiệu quả của việc vận dụng quan điểm tích hợp đã xây dựng

VI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để thực hiện được các nhiệm vụ trên, đề tài sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

- Sử dụng nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Trên cơ sở những tài liệu thu thập được, tiến hành các phương pháp phân tích, tổng hợp, phân loại và khái quát hóa những nội dung lý luận cơ bản làm tiền đề cho việc xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

- Các phương pháp nghiên cứu thực tế: Quan sát và điều tra để nắm thực trạng trình độ người học, điều kiện cơ sở vật chất của trường CĐN Vĩnh Phúc

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia, phương pháp thực nghiệm sư phạm: Để kiểm nghiệm đánh giá, hoàn chỉnh nội dung nghiên cứu

- Phương pháp thống kê: Sử dụng phương pháp thống kê toán học để đánh giá kết quả của phương pháp chuyên gia và phương pháp thực nghiệm sư phạm

VII CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, cấu trúc của đề tài gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học môn Đo lường điện

cho sinh viên nghề điện ở Trường CĐN Vĩnh Phúc

Chương 3: Kiểm nghiệm và đánh giá

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Theo thống kê của UNESCO, từ năm 1960 đến năm 1974 đã có 208 chương trình môn học thể hiện quan điểm tích hợp ở các mức độ khác nhau, từ liên môn, kết hợp đến tích hợp hoàn toàn theo những chủ đề Từ năm 1960 đã có nhiều hội nghị bàn về việc phát triển chương trình theo hướng tích hợp Năm 1981, một tổ chức quốc tế đã thành lập để cung cấp các thông tin về các chương trình tích hợp (các môn khoa học) nhằm thúc đẩy việc áp dụng quan điểm tích hợp trong việc thiết kế chương trình các môn khoa học trên thế giới

Mục tiêu giáo dục mà UNESCO đưa ra, đó là: học để biết, học để làm, học

để sống chung và học để khẳng định, cũng như mục tiêu giáo dục mới của nước ta

hôm nay

Tháng 9 năm 1968, Hội đồng liên quốc gia về giảng dạy khoa học, với sự bảo trợ của UNESCO, đã tổ chức tại Varna (Bungari) “Hội nghị tích hợp việc giảng dạy

các khoa học” để đưa ra các lí do phải dạy học tích hợp các khoa học, dạy học tích

hợp là gì, cách thức dạy học tích hợp và những triển vọng của dạy học tích hợp,

trong đó có nêu ra rằng: Tích hợp không chỉ diễn ra ở nội dung mà còn tích hợp cả

ở phương pháp lẫn các kĩ năng, kĩ xảo cần hình thành ở người học Tích hợp không chỉ ở một ngành học nào mà là liên ngành Tích hợp không chỉ ở một bậc học nào

mà ở tất cả các bậc học

Tại Phillipin, có cuốn giáo trình được biên soạn mang tên Fusion (sự hoà kết, sự hợp nhất) trong đó phối kết nhiều kiến thức, kĩ năng để phát huy sức mạnh tổng hợp đồng bộ của các phân môn trong tình huống nhận thức cũng như trong tình huống thực tiễn

Tích hợp cũng là một trong những quan điểm xây dựng chương trình dạy học của nhiều nước như Pháp, Mỹ, Anh… Ví dụ đầu những năm 90 của thế kỷ XX, tài

liệu giới thiệu về chương trình (Curriculum A comprehensive) của Hoa Kì đã giành hẳn một mục bàn về vấn đề tích hợp nội dung giáo dục trong chương trình giáo dục nhằm đáp ứng mong muốn làm cho chương trình thích ứng yêu cầu của xã hội, làm cho chương trình trở lên có ý nghĩa

Tại một số nước Phương Tây cũng đã xuất hiện những công trình nghiên cứu nghiêm túc về quan điểm dạy học tích hợp Nhà sư phạm Xavier Roegiers người Pháp đã tổng hợp thành tài liệu “Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực ở nhà trường” [24] Trong cuốn sách này tác giả đã phân tích những căn cứ để dẫn tới việc tích hợp trong dạy học, từ lý thuyết về các quá trình học tập, lý thuyết về quá trình dạy học, các phương pháp xây dựng chương trình dạy học theo quan điểm tích hợp tới định nghĩa, mục tiêu của khoa sư phạm tích hợp, ảnh hưởng của cách tiếp cận này tới việc xây dựng chương trình giáo dục, tới thiết

kế mô hình giáo trình và việc đánh giá kết quả của SV …

Ở Việt Nam, tư tưởng sư phạm tích hợp cũng đã được nghiên cứu và vận dụng để xây dựng chương trình, giáo trình và vận dụng vào thực tế đổi mới PPDH nhiều môn Chu Thị Phương (1985), đã nghiên cứu vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Tiếng Việt ở tiểu học [15], tác giả đã phân tích tính chất tích hợp thể hiện trong SGK và nêu giải pháp cho giáo viên vận dụng các PPDH thích hợp để khai thác ý tưởng SGK Các đề tài luận án Tiến sĩ và luận văn Thạc sĩ về vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học kỹ thuật, công nghệ cũng đã được nghiên cứu triển khai như: “Cải tiến phương pháp nghề tiện trong các trường chuyên nghiệp và dạy nghề tại thành phố Hồ Chí Minh” - luận án Tiến sĩ (2005) của Nguyễn Trần Nghĩa,

“Dạy học công nghệ tiện CNC theo quan điểm tích hợp”- luận văn cao học (2002) của Nguyễn Công Cát, “Vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học nghề điện trong các trường dạy nghề của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu”- luận văn cao học (2003) của Nguyễn Xuân Cường, “Nghiên cứu hoàn thiện nội dung chương trình môn KTCN trong chương trình đào tạo chuyên ngành Vật Lý - KTCN ở trường Cao đẳng sư phạm theo quan điểm tích hợp”- luận văn cao học (2004) của Trần Thị Mai Hương Các luận án, luận văn này đã đề xuất vận dụng quan điểm tích hợp để xây dựng

chương trình đào tạo các nghề cụ thề nhằm giảm bớt những nội dung trùng lặp trong chương trình đào tạo để có thêm thời gian cho giảng dạy các kiến thức mới của môn học, tăng thời gian cho thực hành nghề, giảm sự giảng dạy lặp lại kiến thức sinh viên đã học để tránh gây nên sự nhàm chán của người học

Tác giả Trịnh Xuân Bình với đề tài luận văn thạc sĩ “Xây dựng nội dung các bài dạy thực hành PLCS7 - 300 theo định hướng tích hợp cho sinh viên chuyên ngành điện Trường Cao đẳng nghề cơ khí nông nghiệp” [1], tác giả đã vận dụng quan điểm tích hợp liên môn để xây dựng nội dung các bài giảng thực hành PLC S7- 300 nhằm giải quyết sự chồng chéo, lặp lại kiến thức của môn học trang bị điện

và môn học PLC Tác giả đã phân tích chương trình môn học PLC và Trang bị điện, xây dựng được quy trình xây dựng nội dung các bài dạy thực hành PLC S7-300 theo định hướng tích hợp và đã xây dựng được nội dung một số bài dạy thực hành PLC S7-300

Tuy nhiên, chưa có đề tài nào nghiên cứu vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học môn Đo lường điện ở trường Cao đẳng nghề Vì vậy, đề tài nghiên cứu này

là cần thiết góp phần tăng năng lực nhận thức và rèn luyện kỹ năng cho SV, do đó nâng cao chất lượng dạy học cho bộ môn, góp phần tham gia vào chiến lược đổi mới phương pháp dạy học của Trường cao đẳng nghề Vĩnh Phúc

1.2 LÝ LUẬN VỀ QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC

Theo từ điển Tiếng Anh - Anh (Oxford Advanced Learner’s Dictionary), từ Intergrate có nghĩa là kết hợp những phần, những bộ phận với nhau trong một tổng

thể Những phần, những bộ phận này có thể khác nhau nhưng tích hợp với nhau

Theo từ điển Bách Khoa Khoa học Giáo dục Cộng Hoà Liên Bang Đức, nghĩa chung của từ integration có hai khía cạnh:

- Quá trình xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất từ những cái riêng lẻ

- Trạng thái mà cái toàn thể được tạo ra từ những cái riêng lẻ

Theo từ điển tiếng Anh thông dụng “integration” có nghĩa là sự kết hợp của nhiều thành tố để tạo ra một thể thống nhất, trọn vẹn và hoàn chỉnh [12,tr5]

Theo từ điển tiếng Việt tích hợp là “sự hợp nhất, sự hòa nhận, sự kết hợp” [22]

Theo Từ điển giáo dục học thì tích hợp là “hành động liên kết các đối tượng

nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch giảng dạy” Kế hoạch giảng dạy ở đây cần được hiểu trong

một phạm vi rộng, từ kế hoạch giảng dạy của một chương trình đến kế hoạch giảng dạy của một môn học, kế hoạch giảng dạy của bài học [8, tr 383]

Trong lĩnh vực giáo dục trẻ khuyết tật, integration có nghĩa là tiến hành tổ chức giáo dục hoà nhập các trẻ em khuyết tật với những trẻ em phát triển bình thường [19, tr 10]

Theo Nguyễn Như Ý: “tích hợp là phương pháp sư phạm tìm cách thực hiện những mục đích học tập đặt ra cho các môn học khác nhau trong các bài học của một môn nhất định [21, tr 156]

Theo Dương Tiến Sỹ [17, tr 27]: “Tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có

hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lý luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó”

Như vậy, trong dạy học, tích hợp có thể được coi là “sự liên kết các đối tượng

giảng dạy, học tập trong cùng một kế hoạch hoạt động để đảm bảo sự thống nhất, hài hòa, trọn vẹn của hệ thống dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học”

Ví dụ, trong dạy nghề, mục tiêu của hệ thống dạy nghề là năng lực mà người học đạt được sau quá trình học tập Bởi thế mọi loại, mọi nội dung tích hợp trong dạy nghề đều nhằm đạt được sự trọn vẹn của năng lực nơi người học nghề Sự trọn vẹn ấy được quyết định bởi sự kết hợp hài hòa giữa kiến thức - kỹ năng - thái độ nơi người học

a Một số cách tích hợp thường dùng trong giáo dục

Các công trình nghiên cứu về GD&ĐT đã đưa ra nhiều cách tích hợp khác nhau, chẳng hạn có một số cách tích hợp thường dùng như sau:

* Tích hợp chương trình

Là sự liên kết, hợp nhất nội dung các môn học có nguồn tri thức khoa học và

có những quy luật chung gần gũi nhau Tích hợp chương trình làm giảm bớt số môn học, loại bớt được nhiều phần kiến thức trùng hợp nhau, tạo điều kiện để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo [8, tr 384]

* Tích hợp các bộ môn

Là quá trình xích lại gần và liên kết các ngành khoa học lại với nhau trên cơ

sở của những nhân tố, những quy luật giống nhau, chung cho các bộ môn, ngược lại với quá trình phân hoá chúng Tích hợp các bộ môn trong giáo dục là sự phản ánh trình độ phát triển cao của các ngành khoa học vào nhà trường đồng thời cũng là sự đòi hỏi tất yếu của nhiệm vụ nâng cao chất lượng và hiệu quả của chất lượng giáo dục Tích hợp các bộ môn trong dạy học không những làm cho người học có tri thức bao quát, tổng hợp về thế giới khách quan, thấy rõ hơn mối quan hệ và sự thống nhất của nhiều đối tượng nghiên cứu khoa học trong những chỉnh thể khác nhau, đồng thời còn bồi dưỡng cho người học những phương pháp học tập, nghiên cứu có tính lôgíc biện chứng làm cơ sở đáng tin cậy để đi đến những hiểu biết, những phát hiện có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn hơn Tích hợp các bộ môn còn có tác dụng tiết kiệm thời gian, công sức vì loại bỏ được nhiều điều trùng lặp trong nội

dung và PPDH của những bộ môn gần nhau Tích hợp các bộ môn cần được thể hiện trong chương trình đào tạo và trong quá trình dạy học [8].

Các nội dung tích hợp cần được thể hiện trong chương trình đào tạo một

ngành học có thể được thực hiện theo các cách tích hợp sau:

- Tích hợp dọc là “loại tích hợp dựa trên cơ sở liên kết hai hoặc nhiều môn

học thuộc cùng một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực gần nhau”

- Tích hợp ngang là “loại tích hợp dựa trên cơ sở liên kết các đối tượng học

tập, nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau” xung quanh một chủ đề

[8, tr 384, 385]

- Tích hợp giảng dạy: Là sự tiến hành quá trình dạy học theo hướng liên kết, lồng ghép những tri thức khoa học, những quy luật chung, gần gũi nhau nhằm đạt yêu cầu trang bị cho người học có cách nhìn bao quát đối với nhiều lĩnh vực khoa học có chung đối tượng nghiên cứu, đồng thời nắm được phương pháp xem xét vấn

đề một cách logic, biện chứng

- Tích hợp học tập: Là hành động liên kết học tập cùng một lần những kiến thức khác nhau và những kỹ năng khác nhau về cùng một chủ thể giáo dục

- Tích hợp kiến thức: Là hành động liên kết, kết nối các tri thức khoa học khác nhau thành một tập hợp kiến thức thống nhất

- Tích hợp kỹ năng: Là hành động liên kết rèn luyện hai hoặc nhiều kỹ năng của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực gần nhau để nắm vững một thể, thí dụ: tích hợp các

kỹ năng lĩnh hội vận dụng, phân tích, tổng hợp một kiến thức nào đó [13, tr 10]

b Dạy học tích hợp lý thuyết nghề với thực hành nghề

+ Dạy học tích hợp lý thuyết nghề với thực hành nghề là phương pháp tiến

hành dạy lý thuyết nghề song song với thực hành nghề do cùng một giáo viên thực hiện theo từng chủ đề

+ Dạy học tích hợp lý thuyết nghề với thực hành nghề tránh được sự lặp lại

kiến thức mà khi dạy lý thuyết nghề tách rời với thực hành nghề mắc phải

+ Gắn lý thuyết nghề với thực hành nghề tạo sức lôi cuốn học sinh vào quá

trình dạy học Học sinh chủ động, sáng tạo, tự giác tham gia cùng giáo viên chiếm lĩnh tri thức và kỹ năng nghề, hoàn thành mục tiêu dạy học

+ Dạy học tích hợp lý thuyết nghề với thực hành nghề đảm bảo lôgic nhận

thức “từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng trở về thực tiễn” Thực hành nghề giúp hiểu lý thuyết nghề sâu sắc hơn, lý thuyết nghề tạo khả năng vận dụng vào thực hành nghề chắc chắn và sinh động hơn, đồng thời tích hợp

lý thuyết nghề với thực hành nghề tạo khả năng cho giáo viên có thể vận dụng, kết hợp được nhiều phương pháp dạy học, tiết kiệm được thời gian dạy lý thuyết Vì vậy ta có thể nói dạy học tích hợp lý thuyết nghề với thực hành nghề sẽ nâng cao được hiệu quả của quá trình đào tạo Để thực hiện dạy học theo phương pháp này đòi hỏi giáo viên không chỉ nắm vững lý thuyết nghề mà còn phải có khả năng thực hành nghề

1.2.1.2 Dạy học tích hợp

Dạy học tích hợp được UNESCO định nghĩa: Là một cách trình bày các khái niệm và nguyên lý khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau (Hội nghị phối hợp trong chương trình của UNESCO, Paris 1972)

Định nghĩa này nhấn mạnh cách tiếp cận các khái niệm và nguyên lý khoa học chứ không phải là hợp nhất nội dung

Theo Hội nghị tại Maryland (4 - 1973) thì khái niệm dạy học tích hợp còn bao gồm cả việc dạy học tích hợp với công nghệ học bởi có thể thấy Khoa học và Công nghệ là hai lĩnh vực hoạt động có đặc trưng và liên quan đến nhau Nếu như Khoa học đặc trưng bởi quá trình tìm tòi, phát hiện tri thức mới, đi từ đơn nhất đến cái chung thì Công nghệ lại đặc trưng bởi quá trình nhận định, lựa chọn giải pháp, đi từ nguyên tắc chung để giải quyết từng vấn đề cụ thể Như vậy, một trong những bài học của dạy học tích hợp là chỉ ra được sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hiểu biết và hành động

Cũng theo xu hướng trên thì Xavier Roegiers cho rằng giáo dục nhà trường phải chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở học sinh các năng lực hành động, xem năng lực là khái niệm cơ sở của sư phạm tích hợp Theo Xavier Roegiers thì sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập trong đó toàn

bộ quá trình học tập góp phần hình thành ở học sinh những năng lực cụ thể có thể

dự tính trước những điều cần thiết cho học sinh, nhằm phục vụ cho quá trình học tập sau này hoặc hòa nhập học sinh vào cuộc sống Như vậy, sư phạm tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa [24, tr 24]

Đối với giáo viên dạy nghề, những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, hướng dẫn cho sinh viên, thì câu hỏi quan trọng đầu tiên cần làm rõ là “dạy học tích hợp là gì?” Dạy học tích hợp có phải (như nhiều người đang hiểu) là sự kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành không?

Cách hiểu dạy học tích hợp trong đào tạo nghề là “sự kết hợp giữa dạy lý thuyết

và dạy thực hành” đang mang lại nhiều lúng túng cho các trường và cơ sở đào tạo nghề Vì địa điểm và trang bị dạy học của dạy lý thuyết và dạy thực hành rất khác nhau (phòng học chuyên môn hóa cho dạy lý thuyết và xưởng thực hành cho dạy thực hành); đơn vị thời gian tính cho dạy lý thuyết và thực hành cũng khác nhau (tính theo 45’/tiết cho dạy lý thuyết và tính theo giờ cho dạy thực hành); chương trình định thời gian cho dạy lý thuyết riêng, thời gian cho dạy thực hành riêng… vậy bố trí nơi dạy học, phân bố thời gian bài học, tính toán thời gian và chế độ dạy học thế nào cho bài

“kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành”? Ngay việc phân bố thời gian để dạy lý thuyết và thời gian để dạy thực hành trong một bài dạy tích hợp thế nào cũng là một vấn đề dễ gây lúng túng cho giáo viên khi thiết kế bài dạy học

Theo Nguyễn Văn Khải [9] “Dạy học tích hợp tạo ra các tình huống liên kết

tri thức các môn học, đó là cơ hội phát triển các năng lực của học sinh Khi xây dựng các tình huống vận dụng kiến thức, học sinh sẽ phát huy được năng lực tự lực, phát triển tư duy sáng tạo”

Các định nghĩa trên nêu rõ các thành phần tham gia tích hợp là loại tri thức

hoặc các thành tố của quá trình dạy học

Như thế có thể hiểu dạy học tích hợp là “quá trình dạy học mà ở đó các thành

phần năng lực được tích hợp với nhau trên cơ sở các tình huống cụ thể để hình thành năng lực của người học”

Hiện nay, ngành dạy nghề Việt Nam đang phát triển chương trình và tổ chức hệ thống đào tạo nghề dựa trên tiếp cận năng lực thực hiện, trong đó, năng lực thực hiện được coi như sự tích hợp của ba thành phần kiến thức - kỹ năng - thái độ nghề nghiệp Bởi vậy, từ góc độ tích hợp dọc, trong tình huống cụ thể của lĩnh vực đào tạo

nghề hiện nay, có thể coi dạy học tích hợp là quá trình dạy học mà ở đó các nội

dung, hoạt động dạy kiến thức, kỹ năng, thái độ được tích hợp với nhau trong cùng một nội dung và hoạt động dạy học để hình thành và phát triển năng lực thực hiện hoạt động nghề nghiệp cho người học

Nhấn mạnh đến các thành phần tích hợp là kiến thức - kỹ năng - thái độ không chỉ phù hợp với mục đích sư phạm của dạy học tích hợp, tiếp cận năng lực thực hiện trong dạy nghề mà còn tránh được những khó khăn lúng túng không cần thiết cho các cơ sở đào tạo nghề khi triển khai ứng dụng dạy học tích hợp

1.2.2 Dạy học theo quan điểm tích hợp

1.2.2.1 Bản chất của dạy học tích hợp

Kế thừa và phát triển những thành tựu mà các lý thuyết về quá trình học tập và các trào lưu sư phạm của thế giới đã đạt được, sư phạm tích hợp đề cập tới ba vấn

đề lớn của nhà trường:

Vấn đề thứ nhất: Đó là cách thức học tập: Học như thế nào? Sư phạm tích

hợp cho rằng học sinh cần học cách sử dụng kiến thức của mình vào những tình huống có ý nghĩa, nghĩa là lĩnh hội các năng lực song song với lĩnh hội kiến thức đơn thuần

Tình huống có ý nghĩa đối với học sinh là những tình huống gần gũi với học sinh hoặc gần với tình huống mà học sinh sẽ gặp Trong sách giáo khoa, các tình

huống có ý nghĩa biểu hiện bằng tranh ảnh, bằng lời hoặc bằng sự kết hợp của hình ảnh, lời, các thí nghiệm, trò chơi

Tình huống tích hợp là tình huống có ý nghĩa phức hợp, rất gần với các tình huống tự nhiên mà học sinh sẽ gặp, trong đó có cả thông tin cốt yếu và thông tin nhiễu và có vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã học từ trước

Vấn đề thứ hai: Sư phạm tích hợp nhấn mạnh đồng thời việc phát triển các

mục tiêu học tập riêng lẻ, cần tích hợp trong quá trình học tập này trong tình huống

có ý nghĩa đối với học sinh Về các tình huống có vấn đề, đóng góp của sư phạm tích hợp là nhấn mạnh tính liên môn của tình huống có vấn đề Tình huống có vấn

đề là tình huống có ý nghĩa chứ không phải là các cớ để học tập Giáo viên có vai trò tổ chức các hoạt động học tập trong các tình huống có ý nghĩa đó Về phương pháp dạy học phân hoá, sư phạm tích hợp chủ trương đa số quá trình học tập là những quá trình học tập tập thể, đồng thời vẫn tạo điều kiện để mỗi học sinh phát triển theo nhịp độ của mình Sư phạm tích hợp cũng chủ trương giao nhiệm vụ cho học sinh thực hiện nhằm đào tạo các em thành những người công dân có trách nhiệm, nhấn mạnh nhiều đến năng lực cần phát triển hơn là nhấn mạnh khâu tổ chức lớp Sư phạm tích hợp cố gắng giải quyết vấn đề: Làm thế nào để phát triển các năng lực ở nhà trường

Vấn đề thứ ba: Sư phạm tích hợp đưa ra bốn quan điểm về vai trò của mỗi

môn học và tương tác giữa các môn học

Một là: Duy trì các môn học riêng

Hai là: Quan điểm đa môn: Chủ trương đề xuất những đề tài có thể nghiên cứu

ở các môn học khác nhau, các môn học này vẫn duy trì riêng rẽ

Ba là: Quan điểm liên môn: Chủ trương đề xuất những tình huống chỉ có thể tiếp cận một cách hợp lý qua sự soi sáng của nhiều môn học

Bốn là:

Quan điểm xuyên môn: Chủ trương chủ yếu phát triển kĩ năng mà học sinh có thể sử dụng trong tất cả các tình huống (tìm, xử lý, thông báo thông tin,…) Đó là các kĩ năng xuyên môn

Như vậy, dạy học theo quan điểm tích hợp hình thành được kĩ năng xuyên môn: giúp học sinh tiếp thu kiến thức đồng thời rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo trong đào tạo nghề Từ đó sẽ áp dụng được một cách triệt để lý thuyết vào thực hành, giúp học sinh nắm vững kiến thức chuyên môn cũng như áp dụng lý thuyết vào thực hành nghề của mình Có thể nói, dạy học theo quan điểm tích hợp sẽ cho kết quả khả quan giữa học và hành đối với đối tượng học sinh, sinh viên ở các trường, cơ sở đào tạo nghề, đáp ứng được mục đích, yêu cầu của các nhà trường, cơ sở dạy nghề cho đối tượng học nghề và thành thạo nghề

1.2.2.2 Mục đích của dạy học tích hợp

Chương trình dạy nghề truyền thống phần lớn là theo quan điểm tiếp cận nội dung Chương trình dạy nghề được thiết kế thành các môn học lý thuyết và môn thực hành tách rời nhau Bên cạnh những ưu điểm nổi trội của loại chương trình này

nó có những hạn chế sau:

- Quá nặng về phân tích lý thuyết, ít định hướng thực tiễn và hành động;

- Thiếu và yếu trong phát triển kỹ năng quan hệ qua lại giữa các cá nhân (kỹ năng giao tiếp);

- Lý thuyết và thực hành tách rời nhau, ít có mối quan hệ;

- Không giúp người học làm việc tốt trong các nhóm;

- Nội dung trùng lặp, học có tính dự trữ;

- Không phù hợp với xu thế học tập suốt đời

Cùng với xu hướng cách tân về giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam, từ những năm 90 chương trình thiết kế theo quan điểm kết hợp môn học và mô đun kỹ năng hành nghề Các mô đun được xây dựng theo quan điểm hướng đến năng lực thực hiện Mô đun là một đơn vị học tập có tính trọn vẹn, tích hợp lý thuyết và thực hành

mà sau khi học xong người học có năng lực thực hiện được một nhiệm vụ nghề nghiệp

Mô đun đào tạo là một đơn vị học tập tích hợp tất cả các thành phần kiến thức liên quan trong các môn lý thuyết với các kỹ năng để hình thành năng lực thực hiện Như vậy dạy học các mô đun thực chất là dạy học tích hợp nội dung để nhằm hướng đến các mục đích sau:

- Định hướng vấn đề cần giải quyết - năng lực thực hiện công việc;

- Định hướng cuộc sống thật, hoạt động nghề nghiệp thật, giải quyết những vấn đề liên quan đến cuộc sống và nghề nghiệp;

- Phát triển năng lực thực hiện ở học sinh;

- Giảm được sự trùng lặp kiến thức kỹ năng giữa các môn học;

1.2.2.3 Đặc điểm của dạy học theo quan điểm tích hợp

Dạy học theo quan điểm tích hợp mang đầy đủ các đặc điểm của các phương pháp dạy học, cụ thể là:

- Tính khoa học ứng dụng, thực tiễn;

- Tính đa chức năng, đa phương án (tính linh hoạt cao);

- Tính tiêu chuẩn hóa;

- Tính tổng hợp và tích hợp;

- Tính cụ thể và trừu tượng;

- Tính kinh tế

1.2.3 Yêu cầu của dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp

Khi dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp phải đảm bảo các đặc điểm của dạy học theo quan điểm tích hợp, cụ thể như sau:

- Dạy học kỹ thuật phải đảm bảo tính khoa học ứng dụng và thực tiễn: Khoa học và công nghệ ra đời do yêu cầu của thực tiễn Yêu cầu phục vụ thực tiễn càng cao thì khoa học càng phát triển Kỹ thuật công nghệ chính là lĩnh vực nghiên cứu các giải pháp đưa khoa học vào phục vụ cuộc sống con người

- Dạy học kỹ thuật phải quan tâm tới tính đa chức năng, đa phương án của các giải pháp kỹ thuật (tính linh hoạt cao) Khả năng thực hiện nhiều chức năng của thiết bị, ví dụ như máy tiện CNC với chức năng tự động hoá cao, nhiều loại dao cùng gá trên ổ chứa dao, máy có thể thực hiện được nhiều nguyên công trên cùng một lần gá

- Dạy học kỹ thuật phải chú ý tính tiêu chuẩn hoá: Giáo dục HSSV tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình thao tác thực hành và khả năng chuyển giao, sử dụng vào bài thực hành sản xuất theo đúng quy trình

- Dạy học kỹ thuật phải khai thác được tính tổng hợp và tích hợp của kỹ thuật: Vận dụng kiến thức chung của nhiều môn khoa học khác nhau kết hợp với các kiến thức đó để giải quyết một vấn đề kỹ thuật

- Dạy học kỹ thuật phải chú ý tới tính cụ thể và trừu tượng của kiến thức: Trong quá trình dạy học, xuất phát từ cái cụ thể hay trừu tượng mà có PPDH thích hợp, để hình thành và phát triển tư duy HSSV bằng cách trực quan hoá, sử dụng các phương tiện dạy học Đặc điểm này rất cần thiết trong dạy mô đun Đo lường điện

- Dạy học kỹ thuật phải dạy cả tính kinh tế: Là đặc điểm quan trọng bởi vì nó đáp ứng yêu cầu cuộc sống Muốn phát triển thì hàng hoá phải đảm bảo chất lượng

và hạ giá thành Dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp đòi hỏi giáo viên phải nghiên cứu kỹ nội dung của các môn học khác cần tích hợp vào môn học cần dạy hoặc giữa các nội dung của môn học tích hợp để có PPDH hợp lý Đây là một đặc điểm quan trọng của dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp

Trong dạy học theo quan điểm tích hợp, thực hiện phối hợp, lắp ghép nội dung đào tạo, tiết kiệm thời gian đào tạo nhưng vẫn hình thành các kỹ năng một cách vững chắc

- Dạy học kỹ thuật theo quan điểm tích hợp đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị

kỹ các phương tiện nghe nhìn hoặc các phương tiện trực quan khác phục vụ cho bài dạy Đặc biệt nếu sử dụng tích hợp lý thuyết với thực hành thì các thiết bị thực hành phải đầy đủ, tin cậy thì mới triển khai được bài dạy

1.2.4 Những nguyên tắc thực hiện DHKT theo quan điểm tích hợp

Khi thực hiện bài dạy kỹ thuật theo quan điểm tích hợp phải đảm bảo được một số nguyên tắc sau:

- Mỗi bài dạy phải là một chỉnh thể thống nhất, trọn vẹn và hoàn chỉnh về nội dung thực hiện được các mục tiêu của môn học bao gồm cả kiến thức và kỹ năng cơ

sở (đại cương)

- Giáo viên chỉ đóng vai trò tổ chức, cố vấn, hướng dẫn HSSV cách vận dụng

lý thuyết vào giải quyết các vấn đề cụ thể trong thực hành và trong cuộc sống

- Quan điểm tích hợp phải được xác định rõ ràng từ khi xây dựng mục tiêu đến nội dung chương trình môn học và cấu trúc bài dạy, rồi đến PPDH và hình thức

tổ chức dạy học để thiết lập các tình huống dạy học nhằm giúp HSSV tạo khả năng vừa củng cố, vừa vận dụng tổng hợp các kiến thức đã học ở các bộ môn vào từng bài hoặc môn học cụ thể

- Dạy học theo quan điểm tích hợp phải thỏa mãn các nguyên tắc sư phạm của quá trình dạy học đó là:

+ Kết hợp tính giáo dục với hình thành kiến thức, kỹ năng và phát triển tư duy kỹ thuật cho SV;

+ Kết hợp tính khoa học với tính vừa sức;

+ Kết hợp tính lý luận với tính thực tiễn;

+ Kết hợp củng cố và phát triển năng lực;

+ Kết hợp hoạt động của thầy với hoạt động của trò…

- Dạy học tích hợp phải đảm bảo tiết kiệm được thời gian, tăng thời gian và hiệu quả thực hành nghề, nâng cao được chất lượng đào tạo nghề theo mục tiêu đào tạo đã đề ra

- Cấu trúc của bài dạy tích hợp phải mềm dẻo, linh hoạt, tạo được sự liên thông giữa các loại hình đào tạo [23]

1.2.5 Ưu và nhược điểm của dạy học theo quan điểm tích hợp

1.2.5.1 Ưu điểm

- Dạy học theo quan điểm tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa thực tiễn hơn Trong môn học tích hợp, các quá trình học tập không cô lập với cuộc sống hàng ngày, mà được tiến hành trong quan hệ với các tình huống cụ thể mà SV sẽ gặp sau này, những tình huống có ý nghĩa đối với SV Không còn hai thế giới riêng biệt, thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống [23]

- Dạy học theo quan điểm tích hợp sẽ tăng cường hiệu quả của quá trình dạy học Giáo viên có điều kiện vận dụng sự tương tự của các khái niệm, các nguyên lý, các định luật và phương pháp nghiên cứu của các nhà khoa học khác nhau để hình thành và củng cố chúng SV có điều kiện vận dụng chúng nhiều hơn, liên tục hơn vào các tình huống đa dạng của các lĩnh vực khoa học khác nhau Dạy học tích hợp làm cho bài học năng động hơn, đa dạng và phong phú hơn so với các bài học đơn điệu của một khoa học riêng lẻ Do đó nó làm tăng hứng thú của SV đối với môn học

- Dạy sử dụng kiến thức khi xử lý tình huống Tích hợp nhằm nêu bật cách

sử dụng kiến thức mà SV đã lĩnh hội được Việc học tập tích hợp còn làm cho SV trở thành công dân có trách nhiệm, người lao động có năng lực, người tự lập [23]

- Lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học, nhằm đáp ứng thách thức lớn của xã hội là đảm bảo cho mỗi SV khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức

và năng lực của mình để giải quyết một cách hữu ích một tình huống xuất hiện và

có thể đối mặt với một khó khăn bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp [23]

- Tránh được những kiến thức, kỹ năng, nội dung trùng lặp, đồng thời có những nội dung, kỹ năng, năng lực mà theo môn học riêng rẽ không có được Do đó tiết kiệm được thời gian cho người học, có được quỹ thời gian cho giáo viên thực hiện các mục tiêu khác như mục tiêu giáo dục, mục tiêu hướng nghiệp…

- Các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của SV, do đó sự phát triển của các khái niệm khoa học không cô lập với cuộc sống và phát triển tuần tự phù hợp với sự phát triển tâm lý của SV Các nội dung dạy học không lạc hậu do thường

xuyên được cập nhật với cuộc sống Điều này chỉ có được khi thực hiện quan điểm tích hợp, tinh giản các nội dung trùng lặp để đưa vào các nội dung cập nhật

- Ở những môn tích hợp, sinh viên có điều kiện để phát triển những kỹ năng xuyên môn

- Quan điểm dạy học tích hợp khi được quán triệt cả trong khâu kiểm tra đánh giá sẽ giúp SV vận dụng được tổng hợp các kiến thức, tạo thói quen cho SV về phương pháp tư duy tổng hợp để giải quyết vấn đề

- Người thiết kế quá trình dạy học theo quan điểm tích hợp phải suy nghĩ về chương trình đầy đủ, về sách giáo khoa, cách đánh giá kết quả học tập của SV Đây

là một việc làm khó khăn, việc xây dựng chương trình và SGK phải do tập thể các tác giả của các bộ môn xây dựng, phải có căn cứ theo những mục tiêu đã đặt ra, trong đó có mục tiêu tích hợp nội dung và phải vượt khỏi tầm nhìn bộ môn thì mới

có thể đạt được kết quả Người dạy chưa chuẩn bị đầy đủ, do đó cần phải tác động vào việc đào tạo giáo viên để họ có thể đáp ứng các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra Về mặt tâm lý: Việc xây dựng chương trình và SGK theo quan điểm tích hợp đối lập với thói quen nhất định của nhà trường không những về phương diện chuyên môn

mà cả về phương diện cá nhân giáo viên, phương diện quản lý nhà trường, tâm lý

SV và phụ huynh

1.2.6 Quan điểm tích hợp dạy học lý thuyết nghề với thực hành nghề

Dạy lý thuyết nghề là quá trình cung cấp các kiến thức cơ bản, kỹ thuật của nghề với những quy trình công nghệ tiên tiến, những kinh nghiệm của nghề theo từng giai đoạn, sau đó HSSV xuống xưởng thực tập theo từng giai đoạn để hình

thành kỹ năng theo các công nghệ đó Hai quá trình dạy học này thường bổ sung cho nhau, thống nhất với nhau, được tổ chức thực hiện xen kẽ thay đổi và kế thừa nhau Không những thế chúng còn có tính phân hóa cao do sự đa dạng, phong phú của các yêu cầu đặc trưng của hàng trăm nghề đào tạo khác Chính vì vậy đã có nhiều quan điểm, cải tiến phương pháp dạy nghề nhằm mục đích nâng cao hiệu quả hoạt động dạy và hoạt động học trong dạy nghề Đó là hình thức tổ chức quá trình dạy học cần được áp dụng trong các trường dạy nghề thông qua hoạt động dạy lý thuyết và hoạt động dạy thực hành Với phương pháp này học sinh sẽ nắm bắt, áp dụng kiến thức vào ngay khi thực hành, do vậy kiến thức không bị lãng quên Phương pháp này mang lại cho người học không khí học tập tốt hơn, khích lệ tính tích cực và sự tìm tòi sáng tạo của học sinh giúp họ hiểu biết kịp thời đảm bảo nguyên tắc “Học đi đôi với hành” Học sinh dễ thao tác, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp một cách nhanh chóng, bảo đảm thời gian Với quan điểm dạy học này người học sẽ nắm đồng thời lý thuyết và thực hành, có khả năng tư duy tốt và phát huy tính sáng tạo trong khi học tập để hoàn thiện đầy đủ kiến thức, kỹ năng theo mục tiêu đề ra Đó cũng chính là quan điểm tích hợp giữa lý thuyết với thực hành

mà đề tài đề cập tới

Hiện nay trong dạy nghề đã có nhiều xu hướng thực hiện thống nhất quá trình dạy lý thuyết chuyên môn nghề với dạy thực hành như theo quan điểm tích hợp bằng phương pháp MES (Mô đun kỹ năng hành nghề) hoặc DACUM (Development of A Curriculum - Phát triển chương trình đào tạo) Các quan điểm dạy học này được xây dựng trên cơ sở phân tích nghề, phân tích tỉ mỉ toàn bộ các công việc trong quy trình công nghệ của mỗi nghề để thiết kế một nội dung đào tạo theo từng công việc của quy trình công nghệ sao cho phù hợp với nhu cầu người sử dụng lao động cũng như trình độ khả năng của người học [7] Cách dạy này có các

ưu, nhược điểm chính sau :

* Ưu điểm :

- Nhanh chóng, kịp thời bổ sung kiến thức kỹ năng nghề cho phù hợp với sự biến đổi của tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ;

- Mục tiêu đào tạo, cấu trúc nội dung đa dạng, thời gian đào tạo ngắn;

- Nội dung đào tạo được tích hợp giữa lý thuyết với thực hành;

- Nâng cao tính mềm dẻo, linh hoạt của quá trình đào tạo nghề;

- Hiệu quả kinh tế cao vì hầu hết các kỹ năng nghề đều có thể sử dụng ngay trên những khái niệm khoa học kỹ thuật cơ bản cho một nghề diện rộng để tạo khả năng phát triển lâu dài cũng như tạo nên tính thích ứng cao của học sinh với sự biến đổi của khoa học và công nghệ bị hạn chế bởi thời gian đào tạo và cấu trúc loogic của quá trình đào tạo

1.2.7 Dạy học nghề theo quan điểm tích hợp

1.2.7.1 Các điều kiện cơ bản để tiến hành tổ chức dạy học nghề theo QĐTH

a Về chương trình đào tạo

Mục tiêu quan trọng nhất của các chương trình đào tạo nghề là hình thành các

kỹ năng hành nghề (năng lực thực hiện) cho người học Theo xu thế hiện nay các chương trình dạy nghề đều được xây dựng trên cơ sở tổ hợp các năng lực cần có của người lao động trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh Phương pháp được dùng phổ biến để xây dựng chương trình là phương pháp phân tích nghề hoặc phân tích chức năng của từng nghề cụ thể Theo các phương pháp này thì các chương trình đào tạo nghề thường được kết cấu theo các mô đun học tập Mô đun theo định nghĩa của

Luật dạy nghề là đơn vị học tập được tích hợp giữa kiến thức chuyên môn, kỹ năng

thực hành và thái độ nghề nghiệp một cách hoàn chỉnh nhằm giúp cho người học nghề có năng lực thực hành trọn vẹn một số công việc của một nghề Như vậy, theo

định nghĩa này thì mục tiêu đào tạo trong các mô đun là hình thành các kỹ năng nghề Điều này, cũng đồng nghĩa với việc các nội dung giảng dạy trong mô đun phải được xây dựng theo hướng “tiếp cận theo kỹ năng” hay nói cách khác là “theo năng lực thực hiện” Trong lý luận cũng như trong thực tiễn, để hình thành được năng lực thực hành (kỹ năng) hay năng lực thực hiện thì người học cần phải được hướng dẫn theo một trình tự hợp lý, đảm bảo tính khoa học và thực tiễn, kết hợp (tích hợp) được cả kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành trong quá trình học

tập Thông thường nó được thể hiện thông qua một trình tự thực hiện hay một quy

trình công nghệ để hình thành kỹ năng cần có Như vậy, điều kiện để dạy học nghề

theo quan điểm tích hợp là: chương trình phải được cấu trúc theo các mô đun năng

lực thực hiện

Ví dụ sau đây là một số quan điểm về chương trình đào tạo cấu trúc theo mô đun năng lực thực hiện và sự khác nhau giữa chương trình cấu trúc theo mô đun năng lực thực hiện với chương trình cấu trúc theo môn học:

1 Chương trình đào tạo

cấu trúc theo môn học

Tiến độ:

- Môn LT: Học kỳ II

- Môn TH: Học kỳ III

2 Chương trình đào tạo

cấu trúc theo MĐ năng

hành) dạy sau khi học xong

Môn học (LT): Đo lường điện

Bài 1: Các loại cơ cấu chỉ

thị (4h)

Khái niệm, cấu tạo và nguyên lý làm việc chung, đặc điểm và ứng dụng của các cơ cấu đo

Môn học (TH): Đo lường điện

Bài 1: Các loại cơ cấu đo

thông dụng(8h)

Tháo lắp, kiểm tra, bảo quản

và sửa chữa các cơ cấu đo

Môđun: Các cơ cấu đo thông dụng

I Lý thuyết: 4h Khái niệm, cấu tạo và nguyên lý làm việc chung, đặc điểm

và ứng dụng của các cơ cấu đo

II Thực hành: 4h Tháo lắp, kiểm tra, bảo quản và sửa chữa các cơ cấu đo

toàn bộ LT của bài

- Giờ LT và TH trong bài

học sẽ không phân chia

riêng biệt mà đan xen trong

từng bước công việc

Trong thực tế, từ năm 2006 đến nay Bộ Lao động Thương binh - Xã hội đã ban hành được hơn 200 bộ chương trình khung cho từng nghề, nhưng số chương trình khung đáp ứng đầy đủ các yêu cầu để tổ chức dạy học nghề theo quan điểm tích hợp theo từng bước công việc còn chưa nhiều Do vậy, các cơ sở dạy nghề nói chung và trường Cao đẳng nghề Vĩnh Phúc nói riêng khi triển khai tổ chức dạy học

tích hợp cũng gặp nhiều khó khăn

b Về cơ sở vật chất

Bản chất của tổ chức dạy học tích hợp là tổ chức dạy học kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành trong cùng một không gian và trong cùng một thời gian Điều này, có nghĩa là khi dạy một kỹ năng nào đó phần kiến thức chuyên môn liên quan đến đâu sẽ được dạy đến đó, sau đó dạy thực hành ngay kỹ năng đó, cả hai hoạt động này được thực hiện tại cùng một địa điểm (gọi là Phòng dạy học tích

Môđun: Các cơ cấu đo thông dụng

1 Giới thiệu các loại cơ cấu đo thông dụng

2 Thực hành theo trình tự: (từng cơ cấu riêng)

- Đọc các thông số và ký hiệu trên cơ cấu đo

- Tháo lắp và quan sát các bộ phận của cơ cấu

- Mắc mạch đo để tìm hiểu nguyên lý làm việc và các ứng dụng của cơ cấu

- Tìm ra các sai hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục

hợp) Như vậy, Phòng dạy học tích hợp sẽ có những đặc điểm khác so với Phòng chuyên dạy lý thuyết hoặc Phòng chuyên dạy thực hành Cụ thể như sau:

+ Phải đáp ứng điều kiện dạy được cả lý thuyết và thực hành: Hiện tại chưa

có chuẩn quy định về loại phòng này Tuy nhiên, do đặc điểm của việc tổ chức dạy học tích hợp cho nên phòng học phải có chỗ để học lý thuyết đồng thời cũng phải có chỗ để bố trí máy móc thiết bị thực hành Vì vậy, diện tích phòng dạy học tích hợp phải đủ lớn để kê bàn ghế học lý thuyết, lắp đặt các thiết bị hỗ trợ giảng dạy lý thuyết, lắp đặt đủ các thiết bị thực hành cho học sinh…

+ Số phòng học, trang thiết bị giảng dạy cho mỗi nghề sẽ tăng: Do không còn

phòng lý thuyết dùng chung cho tất cả các nghề trong trường nữa, các nghề đều phải

bố trí phòng riêng và chuyên môn hóa cho từng lớp học Nếu theo cách tổ chức dạy

lý thuyết riêng, thực hành riêng thì trung bình một nghề có 3 lớp (mỗi lớp 35 học sinh) sẽ chỉ cần 1 phòng lý thuyết chung và 3 phòng thực hành nghề Cũng như vậy, nếu tổ chức dạy tích hợp thì phải cần tới 6 phòng (mỗi phòng không quá 18 người) dạy được cả lý thuyết và thực hành

Với những yêu cầu trên, hiện tại có nhiều cơ sở dạy nghề chưa đáp ứng được

về cơ sở vật chất trong việc tổ chức giảng dạy tích hợp

c Về đội ngũ giáo viên

Giáo viên phải đảm bảo dạy được cả lý thuyết và thực hành nghề Theo thống

kê, hiện nay số giáo viên trong các cơ sở dạy nghề có đủ điều kiện này chỉ chiếm 40%, đây là thách thức rất lớn đối với các cơ sở dạy nghề khi chuyển sang tổ chức dạy học tích hợp

1.2.7.2 Những thay đổi và điều kiện dạy học nghề theo quan điểm tích hợp

Để dạy học nghề theo QĐTH trong quá trình dạy học cần phải thay đổi tương ứng các yếu tố sau:

- Chương trình: Chương trình đào tạo được xây dựng mới theo hướng mô đun hóa và định hướng đầu ra là năng lực hành nghề

- Phương pháp: Các PPDH được áp dụng theo định hướng hành động, tích hợp giữa truyền thụ kiến thức với hình thành và rèn luyện kĩ năng , nhằm tạo điều kiện cho người học chủ động tham gia và hình thành cho mình năng lực thực hành nghề

- Phương tiện: Phương tiện dạy học bao gồm cả học liệu được thiết kế, phát triển phù hợp cho và theo các gói/mô đun đào tạo

- Cơ sở vật chất và địa điểm học tập: Thay vì hai địa điểm là phòng học lý thuyết và xưởng học thực hành như truyền thống, địa điểm học tập mới đảm bảo đủ điều kiện cho cả phần học kiến thức (lý thuyết) lẫn luyện kĩ năng (thực hành)

- Giáo viên: Mẫu hình giáo viên mới vừa dạy được lý thuyết vừa dạy được thực hành là cần thiết để triển khai dạy học tích hợp

- Đánh giá: Đánh giá kết quả học tập nhằm công nhận các năng lực mà người học đã đạt được theo các mục tiêu điều kiện như kiến thức, kĩ năng và thái độ Các yếu tố sư phạm trên tương tác và cần được chú ý trong tất cả các giai đoạn của quá trình dạy học Chúng được thể hiện như sau:

1.3 THỰC TRẠNG CỦA ĐÀO TẠO NGHỀ THEO QĐTH

1.3.1 Nhận thức của giáo viên về quan điểm dạy học tích hợp

Có nhiều giáo viên cho rằng dạy học Tích hợp là một xu thế dạy học tích cực mới, hiện đại và cần phải được áp dụng rộng rãi trong nhà trường, nhất là dạy học tích hợp môn Đo lường điện bởi lẽ dạy học tích hợp sẽ làm giảm lượng kiến thức chồng chéo lên nhau giữa các phân môn, phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh, cung cấp được nhiều kiến thức phục vụ thực tiễn cuộc sống

Với một hiểu biết như trên, nhiều giáo viên đã có ý thức tìm hiểu, xây dựng những kế hoạch dạy học môn Đo lường điện cho phù hợp, áp dụng các PPDH mới cho tiết dạy của mình để mỗi giờ học đều đạt được kết quả như mong muốn

Tuy vậy, đối với nhiều giáo viên chưa hiểu rõ về dạy học tích hơp còn gặp nhiều khó khăn, trình độ, nghiệp vụ còn hạn chế thì hầu hết họ thường làm theo sự chỉ dẫn của giáo trình và các tài liệu hướng dẫn giảng dạy khác, dạy bài nào biết bài

đó, môn nào biết môn đó, với mỗi tiết học chỉ cần xây dựng mục tiêu theo đúng nội dung bài học đó đưa ra mà chưa chú ý đến những mối quan hệ, những nội dung có liên quan của các bài học khác Thậm chí còn có giáo viên cho rằng dạy học tích hợp gây ra sự lẫn lộn về mục tiêu, ví dụ như mục tiêu của giờ dạy lý thuyết lẫn với mục tiêu của giờ thực hành hoặc ngược lại… Việc không có thói quen nhìn các đơn

vị kiến thức, các bài học trong chương trình kể cả nội dung và phương pháp trong mối quan hệ nhiều chiều và hệ thống làm cho tính hỗ trợ của các mảng kiến thức và

kĩ năng của các bài học, phần học trong môn học chưa được thể hiện rõ và việc vận dụng kiến thức của học sinh còn chưa linh hoạt

Thực tế cho thấy, việc dạy học tích hợp môn Đo lường điện nói chung hay tích hợp các nội dung, kĩ năng các phân môn khác vào môn Đo lường điện phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động tổ chức của giáo viên Nếu như chương trình môn học đã thể hiện rõ nội dung tích hợp thì nhiều giáo viên vẫn chưa có kĩ năng vận dụng phương pháp dạy học tích hợp, do đó giờ học theo quan điểm tích hợp vẫn chưa thực sự diễn ra Song nếu nội dung chương trình của môn học chỉ thể hiện một phần tích hợp nhưng giáo viên biết vận dụng phương pháp dạy học tích hợp thì vẫn có thể đạt được mục đích của giờ dạy học tích hợp và khi đã hiểu rõ bản chất của dạy học tích

hợp là như thế nào thì tất nhiên không thể có sự lẫn lộn các mục tiêu của các giờ học như quan niệm của một vài giáo viên

Dạy học tích hợp là xu thế chung của các nước phát triển trên thế giới bởi tính khả thi của nó Để việc dạy học nói chung và dạy học môn Đo lường điện nói riêng đạt hiệu quả, là giáo viên cần phải:

+ Có thói quen nhìn một cách hệ thống các mảng kiến thức - kĩ năng - phương pháp dạy học Đối với môn Đo lường điện cần thiết phải nắm vững nội dung chương trình (cả lý thuyết lẫn thực hành), nắm được các kiến thức có liên quan với nhau giữa các phân môn (Mạch điện, Vật liệu điện, Khí cụ điện, Máy điện…) + Đối với từng bài học và mối quan hệ giữa các phân môn, cần phải có cái nhìn linh hoạt các mảng kiến thức - kĩ năng sinh viên đã, đang và sẽ học để xác định

rõ mục tiêu và nhiệm vụ cho từng phần học, từ đó lựa chọn PPDH thích hợp để tổ chức quá trình tiếp nhận bài học của học sinh sao cho đảm bảo đặc thù và yêu cầu riêng của từng phân môn, vừa đảm bảo mục đích chung của môn học

+ Mặt khác, giáo viên cũng cần chủ động thiết kế các bài học theo hướng tích hợp làm cho các giờ học nhẹ nhàng, tránh sự nhàm chán cho học sinh

1.3.2 Thực trạng giảng dạy môn Đo lường điện tại các trường và cơ sở đào tạo nghề

Để có số liệu cụ thể về thực trạng giảng dạy môn Đo lường điện ở các trường

và các cơ sở đào tạo nghề, tác giả đã xây dựng phiếu xin ý kiến giáo viên (Phụ lục 5.a) và nhận được sự hợp tác, đóng góp rất nhiệt tình của các giáo viên tại các trường, các cơ sở dạy nghề cũng như tại Trường CĐN Vĩnh Phúc

Số lượng người được hỏi ý kiến là 30, số phiếu thu lại là 30 Sau khi thu lại các phiếu kết quả nhận được như sau:

1 Xin ý kiến nhận xét về nội dung chương trình đào tạo môn Đo lường điện tại đơn vị như thế nào?

- Số giờ học lý thuyết của môn Đo lường điện: 45 tiết;