Vai trò của ủy ban đoàn kết công giáo việt nam trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc hiện nay

Là một tổ chức xã hội, đại diện cho phong trào yêu nước của người Công giáo, UBĐKCGVN luôn nỗ lực dấn thân thực hiện đường hướng “đồng hành, gắn bó với dân tộc”, năng động và có nhiều sá

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ MỸ HOA

VIỆT NAM TRONG CÔNG CUỘC XÂY DỰNG

VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH TÔN GIÁO HỌC

Mã số: 60 22 03 09

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN THỊ KIM OANH

Hà Nội - 2016

2

Tôi xin cam đoan Luận văn “Vai trò của Ủy ban Đoàn kết Công giáo

Việt Nam trong công cuộc xây dựng bảo vệ Tổ quốc hiện nay” là công trình

nghiên cứu của cá nhân tôi, không sao chép của ai, mọi trích dẫn trong nghiên cứu đều có nguồn rõ ràng

Tôi xin chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của riêng mình

Hà Nội, tháng 5 năm 2017

Người cam đoan

Lê Mỹ Hoa

3

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU……… ……5

Chương 1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

CỦA ỦY BAN ĐOÀN KẾT CÔNG GIÁO VIỆT NAM……… ….13

1.1 Quá trình hình thành UBĐKCGVN……… …… 13

1.1.1 Tổ chức tiền thân của UBĐKCGVN - Ủy ban

liên lạc Công giáo toàn quốc……….……….……….13

1.1.2 Sự ra đời của UBĐKCGVN……….16

1.2 Quá trình phát triển của UBĐKCGVN…… ……… 18

1.2.1 Các kỳ đại hội……… 18

1.2.2 Đường hướng hoạt động của UBĐKCGVN qua

các kỳ đại hội……… 20

1.3 Tính tất yếu cho sự ra đời và phát triển của UBĐKCGVN… … 29

Tiểu kết chương 1……… ………31

Chương 2 MỘT SỐ NỘI DUNG THỂ HIỆN VAI TRÒ CỦA ỦY BAN ĐOÀN KẾT CÔNG GIÁO VIỆT NAM TRONG CÔNG CUỘC XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC HIỆN NAY………33

2.1 Vai trò của UBĐKCGVN trong xây dựng khối đại đoàn kết

toàn dân……… ……… 33

2.1.1 Quan điểm của Đảng về xây dựng khối đại đoàn kết………… 33

2.1.2 UBĐKCGVN thực hiện vai trò đoàn kết người Công giáo xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân……….35

2.2 Vận động đồng bào Công giáo tham gia phong trào thi đua

yêu nước ……… ……….40

2.2.1 Vận động đồng bào xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế…….40

2.2.2 Vận động đồng bào Công giáo xây dựng đời sống mới

khu dân cư……… 42

2.2.3 Tích cực tham gia các hoạt động từ thiện, bác ái………43

4

2.3 Vai trò phản biện xã hội, “cầu nối đạo và đời”………45

Tiểu kết chương 2……… ………49

Chương 3 NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA UBĐKCGVN TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY– MỘT SỐ YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀ KHUYẾN NGHỊ GIẢI PHÁP……… 51

3.1 Một số yếu tố tác động đến hoạt động của UBĐKCGVN… …….51

3.1.1 Một số yếu tố tích cực………51

3.1.2 Một số rào cản, trở ngại………52

3.2 Một số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, vị thế của UBĐKCGVN……… ……… 58

3.2.1 Đa dạng và đẩy mạnh các phong trào hướng về cơ sở…………59

3.2.2 Nâng cao nội lực của Ủy ban………60

3.2.3 Tranh thủ sự ủng hộ trong nước và quốc tế………61

Tiểu kết chương 3……… ………63

KẾT LUẬN………65

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 68

5

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam (UBĐKCGVN) là tên gọi tắt

của Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Là

một tổ chức xã hội - tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nên

Ủy ban được coi là một cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân Tuy những thành viên làm việc trong Ủy ban là những linh mục, chức sắc, giáo dân Công giáo nhưng Ủy ban không trực thuộc Giáo hội Công giáo Việt Nam

Với vị trí là thành viên của Mặt trận Tổ quốc, trách nhiệm của Ủy ban

không tách rời nhiệm vụ chung của Mặt trận, đó là “cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc” (Theo Điều 9 - Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ

nghĩa Việt Nam năm 2013) Vì thế, Ủy ban có sứ mệnh là đồng hành cùng dân tộc, chung sức cùng các hoạt động của dân tộc với mục tiêu xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước

Tổ chức tiền thân của UBĐKCGVN là Ủy ban liên lạc những người

Công giáo yêu Tổ quốc, yêu hòa bình, gọi tắt là Ủy ban liên lạc Công giáo toàn quốc (UBLLCGTQ) Sự ra đời của UBLLCGTQ được coi là một tất yếu

của lịch sử, của khát vọng độc lập, thống nhất và lòng yêu nước của người Việt Nam nói chung và người Công giáo nói riêng Từ khi thành lập, UBLLCGTQ đã phát huy vai trò, nhiệm vụ của mình là đoàn kết tất cả đồng bào Công giáo cùng chung sức, đồng lòng tham gia kháng chiến, giành độc lập cho Tổ quốc Khối đoàn kết đó đã tạo nên sức mạnh đánh thắng kẻ thù

mà UBĐKCGVN đã phải đối mặt trong suốt quá trình hoạt động

Song trên thực tế, mọi thành viên của Ủy ban được đánh giá đều hiệp thông trọn vẹn với Giáo hội Công giáo Việt Nam và giáo hội hoàn vũ Hiệp thông được coi là con đường sống còn của mọi tổ chức mang danh Công giáo trong đó có tổ chức yêu nước của người Công giáo Ủy ban làm được điều này bởi đã xác định trách nhiệm đồng hành cùng dân tộc theo đường hướng của Hội đồng Giám mục Việt Nam, cùng là thuận theo tâm nguyện của đồng bào Công giáo Hoạt động của Ủy ban không chỉ nhận được sự ủng hộ, cổ vũ

và động viên của Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc các cấp mà còn được chính Giáo hội xác nhận qua Thư chung 1980 và 2001

Với xu thế đi lên của đất nước và đường hướng gắn bó, đồng hành cùng dân tộc, người Công giáo ngày càng được khẳng định vị thế của mình, cùng thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, tích cực tham gia các phong trào thi đua, cuộc vận động do các đoàn thể phát

7

động Là một tổ chức xã hội, đại diện cho phong trào yêu nước của người Công giáo, UBĐKCGVN luôn nỗ lực dấn thân thực hiện đường hướng “đồng hành, gắn bó với dân tộc”, năng động và có nhiều sáng tạo trong các hoạt động thi đua yêu nước, nhất là việc triển khai thực hiện phong trào thi đua

“Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư, sống tốt đời đẹp đạo”, gắn với 10 nội dung thi đua cụ thể Những thành tựu của đất nước đạt được trong thời gian qua là có sự đóng góp đáng kể của đồng bào Công giáo trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, nâng cao vị thế của người Công giáo Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

UBĐKCGVN được thành lập với mục đích tốt đẹp, hướng đến đồng bào Công giáo, đến sự bình yên và phát triển của quốc gia, dân tộc Trải qua lịch sử, Ủy ban đã thể hiện vai trò của mình trong bảo vệ Tổ quốc, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, vận động xây dựng đời sống mới, làm chiếc cầu nối liền giữa Giáo hội và Nhà nước, giáo dân với Giáo hội, với Nhà nước và các tổ chức xã hội khác Tổ chức này ra đời như một tất yếu lịch sử, vì hoàn cảnh lịch sử và vì nhu cầu của đồng bào Công giáo Vai trò của tổ chức đã được chứng minh bằng thực tiễn lịch sử và tiếp tục được khẳng định qua những việc làm thiết thực Đã có một số nghiên cứu về vai trò của Ủy ban trong tình hình hiện nay, tuy nhiên chưa được đầy đủ và sâu rộng Với mong muốn khẳng định vai trò của UBĐKCGVN đã và đang đóng góp trong sự

nghiệp xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc, người viết đã lựa chọn đề tài “Vai

trò của Ủy ban đoàn kết Công giáo trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay” là đề tài nghiên cứu cho luận văn của mình Người viết hi

vọng đánh giá đúng và tương đối đầy đủ về vai trò của tổ chức, đồng thời có một số khuyến nghị có thể vận dụng để phát huy vai trò đó trong bối cảnh hiện nay

8

2 Tình hình nghiên cứu

Công giáo là tôn giáo lớn trên thế giới và tại Việt Nam Trong suốt chiều dài lịch sử từ khi Công giáo du nhập vào Việt Nam đã có rất nhiều tác phẩm, đề tài nghiên cứu về Công giáo Là một tổ chức có khá nhiều đóng góp trong các hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nói chung và đối với người Công giáo nói riêng nên Ủy ban nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, báo chí Các nghiên cứu chủ yếu ở dưới dạng những bài viết, bài báo, tham luận trong các tọa đàm, hội thảo hoặc lồng ghép trong các nghiên cứu về vấn đề Công giáo hiện nay

Trải qua quá trình phát triển 50 năm (1955-2005), từ khi thành lập tổ

chức tiền thân của UBĐKCGVN là Ủy ban Liên lạc những người Công giáo yêu Tổ quốc, yêu hòa bình, UBĐKCGVN phối hợp với các nhà nghiên cứu trong và ngoài Công giáo tổ chức buổi Tọa đàm khoa học với chủ đề “Nửa thế kỷ người Công giáo Việt Nam đồng hành cùng dân tộc”, nhằm rút ra

những bài học kinh nghiệm cả về lý luận và thực tiễn cho hoạt động và tổ chức của phong trào yêu nước của người Công giáo Việt Nam và những định hướng cho tương lai Cuốn Kỷ yếu tọa đàm là những bài viết, phát biểu của các nhà nghiên cứu khá chi tiết và toàn diện về UBĐKCGVN Tuy vậy, là tổng hợp những bài viết của các cá nhân nên chưa có được sự hệ thống xuyên suốt

Tại Đại hội Đại biểu Những người Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ Tổ quốc lần thứ V, UBĐKCG thành phố Hồ Chí Minh đã tham luận với nội dung “Nâng cao hơn nữa vai trò, vị trí của tổ chức Ủy ban đoàn kết Công giáo trong giai đoạn hiện nay” Tác giả đã đặt câu hỏi cho Đại hội, cũng

là câu hỏi cho tổ chức, đó là: “Cần phải làm gì và làm như thế nào trong giai đoạn hiện nay để tập hợp những người tiêu biểu trong giới Công giáo, hiệp

9

thông trọn vẹn với Giáo hội và là một thành viên hiệu quả của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, là ngọn cờ quy tụ các hoạt động dấn thân cho người Công giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân?” [34,105] Đây là những câu hỏi mà

UBĐKCG các cấp luôn phải có trách nhiệm tìm ra câu trả lời nhanh và chính xác Tuy nhiên, đặt ra vấn đề như vậy nhưng trong tham luận mới chỉ hướng đến phát triển các hoạt động xã hội, từ thiện, làm tốt hơn công tác này mà không đề cập đến những vấn đề khác mà Ủy ban đã và đang tích cực thực hiện

Đầy đủ hơn cả có thể kể đến những bài viết được tổng hợp trong Kỷ

yếu tọa đàm “Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam – 30 năm một chặng đường” năm 2013, với sự tham gia là các học giả, giáo sư, tiến sĩ, các nhà

nghiên cứu tôn giáo, quản lý tôn giáo và các linh mục, tu sĩ Các bài viết được phân tích, khai thác những góc độ khác nhau nhưng đều đã khẳng định vai trò tích cực của UBĐKCGVN trong phong trào xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của đồng bào Công giáo Việt Nam hiện nay Từ những ý kiến của từng cá nhân đã

có nhiều bài học được rút ra, với những kinh nghiệm quý báu và có những phác thảo về định hướng trong tương lai

Linh mục Phan Khắc Từ 1 tham gia tọa đàm với bài viết “Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam: sự cần thiết và định hướng phát triển” đã điểm lại

một số việc Ủy ban đã làm được và đưa ra định hướng phát triển trong tình hình mới Để thay đổi cần xuất phát từ ý thức của người tham gia tổ chức, điều kiện cơ sở vật chất, công tác chỉ đạo,… đồng thời đào sâu giáo huấn của Hội đồng Giám mục và tham gia vào tiến trình hợp tác quốc tế, coi trọng công tác thông tin tuyên truyền Đây là những gợi ý xác đáng của người đã làm

1 Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký UBĐKCGVN, nhiệm kỳ 2008 – 2013

nội dung liên quan đến hai tổ chức này Từ tiền đề, sự ra đời của UBLLCGTQ đến đóng góp của tổ chức với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ chủ nghĩa xã hội

ở miền Bắc, công cuộc đấu tranh thống nhất nước nhà UBĐKCGVN cũng được tác giả nghiên cứu từ sự ra đời đến các kỳ đại hội, đường hướng hoạt động, điểm lại những thành tích mà tổ chức đã đạt được Nhà nghiên cứu đã nhận xét đây là một tổ chức yêu nước đặc thù của người Công giáo Việt Nam; trong quá trình tồn tại và phát triển, cả hai tổ chức luôn phải vượt khó đi lên khi gặp khó khăn từ phía giáo quyền và từ bản thân tổ chức Nghiên cứu này

là những tổng hợp tương đối toàn diện về tổ chức, giúp xây dựng cái nhìn tổng quát nhất về UBLLCGTQ và UBĐKCGVN

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu: Thấy được tiến trình hình thành và phát triển,

sự ra đời mang tính tất yếu của tổ chức; chỉ ra vai trò, trách nhiệm trong việc xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, đồng hành cùng dân tộc trong công cuộc bảo vệ, phát triển đất nước của UBĐKCGVN

* Nhiệm vụ nghiên cứu: Từ mục đích trên, nhiệm vụ đặt ra cho khóa

luận như sau:

- Khái quát quá trình hình thành và phát triển, chỉ ra tính tất yếu ra đời của Ủy ban

11

- Đánh giá vai trò của UBĐKCGVN hiện nay, thể hiện trong việc thực hiện các nhiệm vụ, mục đích, trách nhiệm đối với đồng bào Công giáo và Tổ quốc

- Chỉ ra một số thuận lợi và những khó khăn, trở ngại trong quá trình hoạt động, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao vai trò

và vị thế của Ủy ban trong bối cảnh hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam xây

dựng và bảo vệ Tổ quốc, gọi tắt là Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam

* Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi thời gian: Từ khi ra đời tổ chức tiền thân của UBĐKCGVN

(Ủy ban liên lạc Công giáo năm 1953) đến nay

- Phạm vi không gian: trong một số lĩnh vực hoạt động của

UBĐKCGVN

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận: Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư

tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam và pháp luật của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về các tổ chức chính trị - xã hội và về tín ngưỡng, tôn giáo

* Phương pháp nghiên cứu: Luận văn đã sử dụng các phương pháp

nghiên cứu triết học, phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử; phương pháp nghiên cứu chuyên ngành tôn giáo; phương pháp logic – lịch sử;

12

phương pháp thống kê, đối chiếu – so sánh, phương pháp nghiên cứu xã hội

học và các phương pháp nghiên cứu liên ngành khác

6 Giá trị lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn đưa đến hướng nghiên cứu tổng hợp và tương đối toàn diện

về một tổ chức xã hội đại diện cho một tôn giáo, cụ thể ở đây là UBĐKCGVN đảm bảo tính logic, chặt chẽ cho vấn đề được trình bày

Luận văn góp phần đánh giá vai trò của UBĐKCGVN, đưa ra một số khuyến nghị để tổ chức có thể vận dụng đẩy mạnh các hoạt động và nâng cao

vị thế của mình trong tiến trình phát triển của đất nước Nghiên cứu này hi vọng cung cấp thông tin để đánh giá đúng vai trò, tránh cái nhìn sai lệch, phiến diện về tổ chức

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn

có 3 chương 8 tiết

13

Chương 1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA ỦY

BAN ĐOÀN KẾT CÔNG GIÁO VIỆT NAM 1.1 Quá trình hình thành UBĐKCGVN

1.1.1 Tổ chức tiền thân của UBĐKCGVN - Ủy ban liên lạc Công giáo toàn

quốc

Người Công giáo Việt Nam cũng như mọi tín đồ của các tôn giáo khác đều mang trong mình tinh thần dân tộc và tình yêu nước thiết tha Khi đất nước bị xâm lăng, tinh thần đó đã tạo nên sức mạnh đoàn kết chiến thắng kẻ thù Trong những năm tháng trải qua cuộc kháng chiến chống Pháp và chống

Mỹ ác liệt, đất nước không thể có được thắng lợi vẻ vang nếu thiếu đi tinh thần đoàn kết, chung sức một lòng, quyết tâm giành độc lập tự do cho dân tộc của nhân dân ta, trong đó có sự tham gia của đồng bào Công giáo

Để tập hợp và phát huy sức mạnh của đồng bào các tôn giáo trong đó

có giới Công giáo trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, ngay từ những văn kiện đầu tiên sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời như Chỉ thị

của Trung ương Thường vụ ngày 18-11-1930 đã đưa ra chủ trương “dần dần cách mạng hóa quần chúng và phải đảm bảo tự do tín ngưỡng của quần chúng; đập tan luận điệu phản tuyên truyền cộng sản là vô chính phủ, vô gia đình, vô tôn giáo” [31, 15] Cách mạng tháng 8-1945 thành công đã thổi bùng

lên ngọn lửa yêu nước vẫn âm ỉ cháy lâu nay trong cộng đồng Công giáo thành một phong trào sâu rộng Hàng chục vạn đồng bào Công giáo ở Vinh, Huế, Thái Bình đã xuống đường biểu tình ủng hộ chính phủ Hồ Chí Minh Cả

4 Giám mục người Việt Nam lúc đó đã cùng ký tên vào bức diễn văn gửi Tòa thánh và Kitô hữu toàn thế giới yêu cầu ủng hộ nền độc lập của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đồng thời bày tỏ quyết tâm bảo vệ đất nước đến cùng Các giám mục, linh mục vào giáo dân ở Vinh Hà Tĩnh, Quảng Bình đã gửi

14

thư lên Chủ tịch Hồ Chí Minh cam kết: “Dù phải hy sinh xương máu để kiến thiết nước nhà tự do hạnh phúc hoàn toàn, thì chúng tôi cũng sẵn sàng không ngần ngại” [31,16] Nhiều giám mục, linh mục, giáo dân ra sức gánh vác

những trọng trách của chính quyền nhân dân từ những buổi đầu, tích cực tham gia đóng góp cống hiến cho sự nghiệp đất nước

Khi thực dân Pháp quay lại hòng chiếm nước ta một lần nữa, ở miền Nam, nhiều linh mục, tu sĩ, giáo dân đã rời vùng địch hậu vào bưng biền tham

gia kháng chiến và lập ra Hội Công giáo kháng chiến Nam Bộ Tại các khu vực khác cũng có các tổ chức kháng chiến của người Công giáo như Ủy ban Liên lạc Công giáo kháng chiến Liên khu III, Ủy ban Liên lạc Công giáo kháng chiến khu Tả Ngạn, Hội Công giáo kháng chiến khu Việt Bắc… Để quy

tụ đồng bào các tôn giáo tham gia vào công cuộc kháng chiến, kiến quốc, Trung ương Đảng đã có nhiều thông tin, chỉ thị chỉ đạo nhằm tổ chức thêm nhiều đoàn thể cứu quốc mới vào Mặt trận Việt Minh như Việt Nam Công giáo Cứu quốc hội và Việt Nam hướng đạo cứu quốc đoàn… Vấn đề vận động đồng bào theo đạo tham gia Mặt trận dân tộc thống nhất là một việc làm trọng yếu, bậc nhất trong công tác dân vận bấy giờ

Tháng 8-1953, tại chiến khu Việt Bắc, Hội nghị Tôn giáo toàn quốc đã được triệu tập với sự tham gia của 164 đại biểu các tôn giáo như Công giáo, Cao Đài, Hòa Hảo, Tin lành Phía Công giáo có các linh mục Vũ Xuân Kỷ, Nguyễn Tất Tiên, Hồ Thành Biên, Trần Quang Nghiêm, Lương Minh Ký, Hoàng Quang Tự, Nguyễn Bá Luật, Nguyễn Duy Lộc… Sự hội ngộ của các linh mục yêu nước này đã nảy sinh ý tưởng thành lập một tổ chức yêu nước của người Công giáo trên quy mô cả nước Đầu năm 1955, Trung ương Đảng

ra Thông tư cho thấy hiện nay đa số các linh mục và giáo dân tiến bộ ở cả miền Nam và miền Bắc đều tha thiết mong muốn có một tổ chức Công giáo

15

toàn quốc để chống đối với âm mưu của địch lợi dụng Công giáo và hướng

dẫn Công giáo đi theo con đường chính nghĩa: Phụng sự Thiên chúa và Tổ quốc

Căn cứ vào những điều trên, Trung ương quyết định vận động những

người Công giáo tiến bộ, giúp họ thành lập Ủy ban Liên lạc toàn quốc

những người Công giáo yêu Tổ quốc, yêu hòa bình Ủy ban này là tổ chức

quần chúng của Công giáo có tính chất rộng rãi, nhằm mục đích:

- Đẩy mạnh vạch trần mưu mô của địch lợi dụng tôn giáo

- Đẩy mạnh sự tranh thủ rộng rãi các giáo sĩ và giáo dân

- Làm cơ sở vững chắc cho các phần tử yêu nước tiến bộ trong Công giáo, hoạt động mạnh mẽ hơn nữa đặng gây một phong trào đấu tranh chống cưỡng ép giáo dân di cư vào Nam và cùng đồng bảo toàn quốc tham gia cuộc đấu tranh chính trị củng cố hòa bình, thực hiện thống nhất, hoàn thành độc lập

và dân chủ

Triển khai Thông tư đó, đông đảo các giới Công giáo trong cả nước đã tích cực chuẩn bị cho tổ chức yêu nước của mình ra đời

Từ ngày 8 đến 11-3-1955, 191 đại biểu trong đó có 46 Linh mục, 8 tu sĩ

và 137 giáo dân đã về thủ đô Hà Nội dự Đại hội thành lập Ủy ban Liên lạc

những người Công giáo Việt Nam yêu Tổ quốc, yêu hòa bình thường được

gọi tắt là Ủy ban Liên lạc Công giáo Và đây chính là tổ chức tiền thân của

Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam Đại hội đã bầu 27 vị vào Ủy ban toàn

quốc do linh mục Vũ Xuân Kỷ làm Chủ tịch và thông qua Điều lệ Đại hội

cũng quyết định ra tờ báo Chính Nghĩa làm cơ quan ngôn luận của mình2

2 Số đầu tiên được phát hành vào ngày 30-3-1955

16

Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc thành lập tổ chức, Người

đã tiếp thân mật đoàn đại biểu dự đại hội và chụp ảnh lưu niệm chung tại phủ

Chủ tịch Linh mục Võ Thành Trinh ghi lại câu nói của Bác Hồ: “Các cụ biết tôi là cán bộ cách mạng, là người cộng sản Những người cách mạng cộng sản có niềm tin khác với niềm tin tôn giáo Nhưng mục đích của chúng tôi là chăm lo cho nhân dân có cơm ăn, áo mặc, được học hành, sống sung sướng trong độc lập tự do Các cụ lo việc tín ngưỡng, thờ Chúa, lo việc linh hồn tín

đồ Nhưng tín đồ cũng cần ăn, ở, mặc, học hành, cần được tự do hạnh phúc

và các vị giáo sĩ chắc chắn cũng quan tâm rất nhiều Người cách mạng và người tôn giáo thống nhất với nhau ở mục đích mưu cầu hạnh phúc ở đời này cho nhân dân Chúng ta phải cùng nhau lo nhiệm vụ ấy Còn đối với tín ngưỡng, tôn giáo thì đã có chính sách rõ ràng Chúng tôi tôn trọng và đảm bảo tự do tín ngưỡng của tất cả các tôn giáo Như thế, kẻ nào đặt ra việc Công giáo không đội trời chung với cộng sản là sai…” [31, 63] Những quan

điểm đó cho thấy rõ sự tôn trọng, quan tâm và công minh với những vấn đề tôn giáo của Chủ tịch Hồ Chí Minh nói riêng và của Chính phủ lâm thời nói chung

1.1.2 Sự ra đời của UBĐKCGVN

Cuộc kháng chiến chống Mỹ kết thúc thắng lợi bằng chiến thắng vĩ đại ngày 30-4-1975 đã đưa non sông đất nước thống nhất một dải và bức Thư chung tháng 5-1980 của Hội đồng Giám mục Việt Nam với đường hướng

“Sống Phúc âm giữa lòng dân tộc” đã mở ra thời kỳ mới cho tổ chức và phong trào yêu nước của người Công giáo Việt Nam Đất nước thống nhất, các linh mục yêu nước miền Nam tập kết ra Bắc quay trở về Nam gặp gỡ, tiếp xúc với hàng giám mục, đặc biệt là đối với người đồng đạo Họ tiếp tục làm nòng cốt cho phong trào yêu nước của người Công giáo niềm Nam được sống trong chế độ mới và ít năm sau đó làm nòng cốt cho một phong trào yêu nước

17

mới trong cả nước Một số linh mục miền Nam có dịp ra thăm miền Bắc được tận mắt chứng kiến những thành tựu mà phong trào yêu nước của người Công giáo dưới sự lãnh đạo của UBLLCGTQ đạt được, tạo cho họ niềm tin về Ủy ban, sâu xa hơn là niềm tin vào một tổ chức yêu nước trong giới Công giáo Năm 1976, Ủy ban liên lạc những người Công giáo yêu Tổ quốc, yêu hòa bình tỉnh Hậu Giang được thành lập Năm 1980, Ủy ban vận động Công giáo thành phố Hồ Chí Minh ra đời phù hợp hơn với điều kiện mới của đất nước

Thư chung 1980 được thống nhất trong Đại hội các Giám mục Việt Nam3 đã xác quyết con đường đồng hành cùng dân tộc, đó là „Sống Phúc âm giữa lòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc của đồng bào”, và “là Hội thánh trong lòng dân tộc Việt Nam, chúng ta quyết tâm gắn bó với vận mệnh quê hương, noi theo truyền thống dân tộc hòa mình vào cuộc sống hiện tại của đất nước”, “Hội thánh phải đồng tiến với toàn thể nhân loại và cùng chia sẻ một

số phận trần gian với thế giới”(MV 40.2) Vì lẽ đó, người Công giáo có trách nhiệm đồng hành với dân tộc, cùng chia sẻ trách nhiệm, sinh mạng với dân tộc, vì quê hương này là nơi Thiên chúa mời gọi để sống làm con của Thiên chúa, dân tộc này là cộng đồng mà Chúa trao cho người Công giáo để phục vụ với tính cách vừa là công dân vừa là thành phần dân Chúa Sự gắn bó với dân tộc có thể tổng hợp trong hai điểm chính:

- Tích cực góp phần cùng đồng bào cả nước bảo vệ và xây dựng Tổ quốc

- Xây dựng trong Hội thánh một nếp sống và một lối diễn tả đức tin phù hợp với truyền thống dân tộc

3 Đại hội các Giám mục Việt Nam lần thứ nhất họp tại Hà Nội, tuần cuối tháng 4-1980 Thư chung được đưa

ra ngày kết thúc đại hội 1-5-1980

18

Thư chung 1980 đã tạo niềm vui, phấn khởi, là chỗ dựa cho phong trào yêu nước của người Công giáo Việt Nam nói chung và UBLLCGTQ nói riêng Tuy nhiên, đứng trước yêu cầu và nhiệm vụ mới của đất nước, cũng như yêu cầu, nhiệm vụ của phong trào yêu nước của đồng bào Công giáo, UBLLCGTQ phải đổi mới cả về tổ chức và chỉ đạo phong trào để đáp ứng được nhiệm vụ trong tình hình mới Tổ chức mới một mặt kế thừa tôn chỉ, mục đích của tổ chức cũ, mặt khác phải bám sát nhiệm vụ chính trị trong thời

kỳ mới của cách mạng Vì vậy, Hội nghị mở rộng của Ủy ban Liên lạc Công

giáo toàn quốc tháng 12-1981 đã quyết định mở Đại hội toàn quốc những người Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ hòa bình Đại

hội đã diễn ra tháng 8-1983 tại thủ đô Hà Nội Đây cũng chính là Đại hội lần

thứ nhất của UBĐKCGVN

1.2 Quá trình phát triển của UBĐKCGVN

Sự phát triển của UBĐKCGVN được xem xét không chỉ là sự tăng lên của số lượng, chất lượng của người tham gia Ủy ban, các phong trào yêu nước

mà còn bởi sự thay đổi trong đường hướng, nhiệm vụ của Ủy ban Sự phát triển của tổ chức như những hạt giống được mang gieo trồng khắp các vùng đồng bào Công giáo, được vun đắp, chăm sóc để có hoa thơm quả ngọt cho đời Trải qua các kỳ đại hội và có những chuyển biến tích cực trong đường hướng hoạt động, tổ chức đã và đang tiếp tục thể hiện sự phát triển của mình qua thời gian

19

được, đưa ra phương hướng hoạt động phát huy điểm tích cực và khắc phục hạn chế cho các hoạt động tiếp theo Đồng thời bầu ra những người xứng đáng đảm nhận các nhiệm vụ của Ủy ban Số lượng đại biểu tham gia và được bầu ngày càng tăng lên, số lượng linh mục tăng theo từng đại hội góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của Ủy ban

Biểu 1 Số lượng đại biểu UBĐKCGVN qua các kỳ đại hội – Tổng hợp qua Kỷ yếu các kỳ đại hội (đơn vị: đại biểu)

20

Nhân sự của Ủy ban qua các kỳ đều tăng lên Tính đến đại hội VI, UBĐKCG đã có mặt trên 39 tỉnh thành, số linh mục tham gia vào Ủy ban các cấp cũng ngày một tăng hơn Nếu tính ở UBĐKCGVN các cấp toàn quốc, con

số linh mục là hơn 400 vị, chiếm khoảng 1/8 số linh mục Việt Nam

Theo Điều lệ, từ Đại hội IV, Ủy ban cho phép thành lập Ban Đoàn kết đến cấp quận, huyện, thị Thực hiện Điều lệ và xét theo nhu cầu, một số địa

địa phương đã thành lập Ban Đoàn kết Công giáo cấp huyện Một số địa phương còn mở xuống phường, xã với tên gọi Tổ Đoàn kết Công giáo

1.2.2 Đường hướng hoạt động của UBĐKCGVN qua các kỳ đại hội

Từ những đại hội đầu tiên, mọi đại biểu đều nhận thấy yêu nước là truyền thống vẻ vang của dân tộc Việt Nam, là đòi hỏi của tình thương Kitô giáo, là nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi người dân Việt Nam Trong bối cảnh bấy giờ, nội dung yêu nước phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội, nghĩa vụ yêu nước với nghĩa vụ đấu tranh cho hòa bình và công lý trên thế giới

Đại hội lần thứ nhất (1983) đã chuẩn y báo cáo của đại hội trù bị, thông qua Điều lệ của Ủy ban Đoàn kết Công giáo yêu nước Việt Nam, tổ chức được thành lập để đoàn kết và động viên người Công giáo cả nước hăng hái tham gia vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, bảo vệ hòa bình thế giới Đại hội tỏ lòng tin tưởng và biết ơn sâu sắc đối với Đảng Cộng sản Việt Nam, Chính phủ và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

đã lãnh đạo, hướng dẫn phong trào yêu nước của người Công giáo, hết lòng chăm lo, giúp đỡ đồng bào Công giáo gắn bó và tham gia vào sự nghiệp vì độc lập tự do của dân tộc, vì tự do và hạnh phúc của nhân dân

Đại hội cũng đã quyết định gửi thư mời các linh mục, tu sĩ và giáo dân nhiệt liệt hưởng ứng các cuộc vận động của Ủy ban Đoàn kết Công giáo yêu

21

nước Việt Nam nhằm phát huy hơn nữa lòng yêu nước, cảnh giác với âm mưu của chủ nghĩa đế quốc và thế lực phản động, tăng cường đoàn kết toàn dân để cùng ra sức thi đua xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ hòa bình

Đại hội lần thứ nhất thông qua Điều lệ gồm 6 chương 15 điều với 3 nhiệm vụ mới của Ủy ban trong thời kỳ cả nước thống nhất Ngày 11-1-1984, Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng đã ra quyết định số 13/CT phê chuẩn việc thành lập Ủy ban Đoàn kết Công giáo yêu nước Việt Nam

Đại hội lần thứ II (1990), Điều lệ có một số sửa đổi cho phù hợp như: Thu gọn lời nói đầu từ 4 đoạn thành 3 đoạn nhưng vẫn đảm bảo nội dung cơ bản

Sau quá trình hoạt động,đại hội III (1997) đã thảo luận và thông qua điều lệ sửa đổi của Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc gọi tắt là Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam với 4 nhiệm vụ, bổ

sung thêm nhiệm vụ 3: “Quan tâm đến các quyền lợi đời sống tinh thần, vật chất của người Công giáo, phản ánh tâm tư nguyện vọng của các tín hữu với Nhà nước để được giải quyết thỏa đáng” Đại hội III diễn ra trong bối cảnh

đất nước đã chứng kiến những sự kiện trọng đại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, cuộc bầu cử Quốc hội khóa IX, khóa X đã thành công tốt đẹp Những sự kiện quan trọng ấy đánh dấu một bước ngoặt mới: Đất nước đã ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội để bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa, nhằm mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh” Việt Nam cũng đang tích cực mở rộng hội nhập vào cộng đồng quốc tế Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân đang từng bước được cải thiện, quốc phòng và an ninh được giữ vững, các tệ nạn xã hội được ngăn chặn, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa không ngừng được củng cố Bên cạnh đó cũng có những khó khăn, bất cập nhất định làm giảm hiệu lực của các

Bối cảnh Giáo hội cũng có những thuận lợi nhất định Nhờ chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước đối với tôn giáo, đồng bào Công giáo chúng ta ngày càng yên tâm sống đạo; các sinh hoạt tôn giáo được diễn ra bình thường

và ngày càng thêm phong phú Linh mục, tu sĩ được nâng cao kiến thức, bồi dưỡng tu đức và phát triển nhân lực Quan hệ giữa Nhà nước và Tòa thánh Vatican dần dần được cải thiện theo chiều hướng tích cực Tình hình trên đã tạo nên một sinh khí mới trong Giáo hội, quan hệ hài hòa giữa đạo và đời, theo tinh thần “Sống Phúc âm giữa lòng dân tộc”, góp phần thuận lợi cho phong trào yêu nước, phụng sự Thiên Chúa và Tổ quốc, của đồng bào Công giáo Việt Nam Bối cảnh xã hội và Giáo hội đã tạo những cơ sở thuận lợi diễn

ra Đại hội đại biểu những người Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ Tổ quốc lần thứ III

Căn cứ tình hình chung và yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất

nước trong giai đoạn mới đại hội đã xác định nhiệm vụ của phong trào yêu nước trong đồng bào Công giáo là “phát huy truyền thống đoàn kết của dân tộc, phấn đấu đưa phong trào yêu nước của người Công giáo tiến lên mạnh

mẽ, đều khắp và hòa nhịp với phong trào cách mạng chung của nhân dân cả nước, đẩy mạnh công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh của nhân dân thế giới vì hòa bình, dân chủ tiến bộ xã hội, đồng thời góp phần cùng mọi thành phần dân Chúa xây dựng Hội thánh Việt

23

Nam sống đạo gắn bó với Dân tộc như Thư chung năm 1980 của Hội đồng Giám mục Việt Nam đã đề ra” [29, 63-64]

Đại hội đại biểu những người Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc lần thứ IV đã xây dựng chủ đề “Đoàn kết - hiệp thông - đồng

hành” Đại hội diễn ra khi đất nước vừa bước sang thế kỷ mới, thiên niên kỷ

mới với những hi vọng và thách thức mới Sự nghiệp đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng đã mang lại cho đất nước những thành tựu quan trọng, tạo ra thế và lực mới để chúng ta bắt tay vào thời kỳ công nghiệp hóa –

hiện đại hóa Đối với Giáo hội Công giáo Việt Nam, đường hướng “Sống Phúc âm giữa lòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc đồng bào” đã tạo điều kiện

cho hạt giống Tin Mừng Chúa Kitô phát triển, đơn bông kết trái trên mảnh đất quê hương Việt Nam thân yêu Quan hệ giữa Nhà nước Việt Nam và Tòa Thánh Vatican đang từng bước được ghi nhận theo hướng tích cực thông qua các chuyến thăm làm việc, trao đổi hàng năm

Đại hội đã tổng kết phong trào yêu nước trong đồng bào Công giáo trong hoạt động tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, ở các lĩnh vực kinh tế, văn hóa – xã hội, xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư; thực hiện đường hướng Giáo hội gắn bó với Dân tộc; quan tâm đến đời sống vật chất tinh thần của đồng bào Công giáo; góp phần bảo vệ hòa bình thế giới Bản báo cáo

cũng tổng kết lại hoạt động của UBĐKCGVN và nhận định “Hoạt động của phong trào được qui tụ thông qua tổ chức của mình là Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam, một tổ chức đang ngày càng thể hiện được vai trò của mình trong nhiệm vụ động viên đồng bào Công giáo xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; một thành viên tích cực trong Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, được các vị Chủ chăn và đông đảo đồng bào Công giáo cả nước nhiệt tình ủng hộ” [30, 35]

Đại hội cũng đã đưa ra những bài học kinh nghiệm từ kết quả của phong trào

24

Công giáo xây dựng và bảo vệ Tổ quốc với các nội dung: Đồng hành với Dân tộc là cách khẳng định vị trí người Công giáo trong lòng dân tộc; phải tăng cường, mở rộng Ủy ban Đoàn kết Công giáo trong giai đoạn cách mạng mới của Đất nước

Đánh giá hoạt động của Ủy ban Đoàn kết Công giáo nhiệm kỳ III thấy được công tác tăng cường mở rộng tổ chức Ủy ban Đoàn kết Công giáo được đặc biệt quan tâm, ngay sau Đại hội III, UBĐKCGVN đã có kế hoạch triển khai chuẩn bị thành lập các Ủy ban Đoàn kết Công giáo ở một số tỉnh song song với việc tăng cường củng cố tổ chức Ủy ban Toàn quốc, Ủy ban các tỉnh, thành phố đã được thành lập Điều lệ mới của Ủy ban cho phép thành lập Ban đoàn kết đến tận quận, huyện, thị chứng tỏ sự lớn mạnh và cần thiết của

Ủy ban trong tình hình đổi mới của đất nước

Từ nhiệm vụ, mục tiêu phát triển kinh tế xã hội Đất nước, nhiệm vụ của

phong trào yêu nước của đồng bào Công giáo 5 năm (2002-2007) được xác

định: “Phát huy truyền thống đoàn kết của dân tộc, phấn đấu đưa phong trào yêu nước của người Công giáo tiến lên mạnh mẽ, đều khắp hòa nhịp với phong trào cách mạng chung của nhân dân cả nước; thực hiện có hiệu quả phong trào thi đua “sống tốt đời, đẹp đạo”; đóng góp đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa thực hiện mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”; tích cực cùng nhân dân thế giới đấu tranh cho hòa bình, dân chủ, tiến bộ xã hội, góp phần thực hiện Giáo hội gắn

bó với dân tộc theo đường hướng mục vụ trong bối cảnh mới là “Yêu thương

và phục vụ để họ được sống tốt và sống dồi dào” (Ga 10,10 – TC HĐGMVN – số 6)” [30, 50]

Đại hội đại biểu những người Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc lần thứ V (2008) theo tinh thần mới “Về nguồn - hội nhập - thăng

25

tiến” phù hợp với bối cảnh toàn cầu hóa yêu cầu sự hội nhập toàn diện, đồng

thời giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Để hoàn thành được nhiệm vụ của mình, bản thân UBĐKCGVN cũng tự đổi mới về tổ chức, quy mô và phương thức hoạt động

Nhiệm kỳ IV của UBĐKCGVN diễn ra trong bối cảnh đất nước ta tiếp tục đổi mới mạnh mẽ trên tất cả các phương diện kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, giáo dục cũng như chủ động hội nhập quốc tế và đạt được rất nhiều thành tích mà bằng chứng là Việt Nam đã trở thành thành viên thứ 150 của WTO năm 2006 và được bầu là Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc nhiệm kỳ 2008-2009 Về vấn đề tôn giáo, Nghị quyết 25-NQ/TW được thông qua tại Hội nghị lần thứ bảy Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX tháng 1-2003 đã mang lại cái nhìn mới, một tư duy mới trong xem xét và quản lý tôn giáo ở Việt Nam Về phía Công giáo, Giáo hội Việt Nam vẫn tiếp tục khẳng định con đường đồng hành cùng dân tộc Đây là cơ sở để UBĐKCGVN tiếp tục dấn thân thực hiện sinh động đường hướng của các Giám mục Việt Nam với sự năng động và nhiều sáng tạo

Nhiệm vụ đặt ra cho phong trào và hoạt động của UBĐKCGVN cho

phù hợp với mục tiêu phương hướng phát triển đất nước được đưa ra trong

Đại hội X Đảng Cộng sản Việt Nam, đó là: “Phát huy truyền thống đoàn kết dân tộc, phấn đấu đưa phong trào thi đua yêu nước của người Công giáo tiếp tục phát triển mạnh mẽ; đẩy mạnh phong trào thi đua “Sống tốt đời đẹp đạo”; góp phần tích cực phát triển kinh tế đất nước, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội; cùng nhân dân thế giới đấu tranh cho hòa bình, dân chủ, tiến bộ

xã hội; góp phần thực hiện “Sống Phúc âm giữa lòng dân tộc để phục vụ

Từ, Trương Bá Cần; tặng huân chương Đại đoàn kết cho 10 vị là linh mục, tu

sĩ và giáo dân, những người đã có nhiều công lao đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Trong nhiệm kỳ IV, lần đầu tiên Ủy ban đã tổ chức được 2 cuộc hội thảo khoa học thành công vào năm 2004 và 2005 với sự tham gia của nhiều nhà khoa học trong và ngoài đạo cùng sự hiện diện của các Đức Hồng y, Giám mục Xuất bản một số ấn phẩm phục vụ cho các cuộc vận động của Ủy ban Các phong trào thi đua cũng đạt nhiều thành tích đáng ghi nhận ở giáo dân và nhiều Ủy ban đoàn kết Công giáo địa phương Đồng thời, Ủy ban cũng thẳng thắn nhìn nhận những sai sót, hạn chế của Ủy ban như thiếu tính chủ động, mối liên hệ giữa Ủy ban Trung ương và địa phương chưa chặt chẽ, hiệu quả hoạt động một số Ủy ban địa phương chưa hiệu quả Để khắc phục những hạn chế đó cần có sự định hướng và đổi mới trong nhiệm kỳ mới

Năm 2009 là năm UBĐKCGVN đã tổ chức nhiều chuyến đi khảo sát tình hình phong trào thi đua yêu nước, sống tốt đời đẹp đạo và hoạt động của

Ủy ban Đoàn kết Công giáo các tỉnh thành trong cả nước, tìm hiểu tâm tư nguyện vọng chính đáng của người Công giáo và những thuận lợi, khó khăn trong quá trình hoạt động của UBĐKCGVN, đặc biệt là về cơ cấu tổ chức và

cơ chế hoạt động, phối hợp…, kịp thời phản ánh với Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để tìm cách tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phong trào thi đua và phát huy vai trò của UBĐKCGVN trong giai đoạn mới

27

Nhằm tuyên truyền, quảng bá rộng rãi hình ảnh của UBĐKCGVN, phản ánh những phong trào thi đua “kính Chúa yêu nước, sống tốt đời đẹp đạo” của đồng bào Công giáo Việt Nam cũng như hoạt động của Uỷ ban Đoàn kết Công giáo các cấp trong thời kỳ đất nước đổi mới và hội nhập tới đông đảo độc giả trên phạm vi toàn quốc và quốc tế một cách nhanh nhất, Uỷ ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam đã xây dựng trang thông tin điện tử với tên miền: http://ubdkcgvn.org.vn Đến nay trang web đã chính thức đi vào hoạt động với giấy phép số 156/GP-TTĐT

UBĐKCGVN là một tổ chức đại diện cho đồng bào Công giáo, thành viên tích cực của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đoàn kết rộng rãi những người Công giáo đồng chí hướng Mục tiêu trong năm 2013 là động viên người Công giáo phát huy truyền thống yêu nước bằng những hành động cụ thể trong lao động sản xuất, học tập, công tác Đẩy mạnh các hoạt động bác ái đồng thời hướng con người đến các giá trị chân- thiện- mỹ Để tiến tới Đại hội mới, UBĐKCGVN đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước, sống tốt đời đẹp đạo theo đường hướng hiệp thông cùng Giáo hội, đồng hành cùng quê hương, đất nước, góp phần xây dựng Hội thánh Chúa Kitô giữa lòng dân tộc Việt Nam

Đại hội VI được UBĐKCGVN với chủ đề “Hợp tác, đồng hành, chia

sẻ”, được xác định:

- Hợp tác: cương vị cầu nối, ý thức sứ vụ hòa giải, tích cực góp phần

làm cho mọi người thuộc mọi thành phần làm cho mọi người thuộc mọi thành phần trong xã hội đến gần nhau hơn nhằm thực hiện trách nhiệm xây dựng và hiện thực hóa phương châm “tốt đạo, đẹp đời” và “Người Công giáo tốt cũng

là người công dân tốt”

28

- Đồng hành: là đồng hành cùng dân tộc, đồng hành cùng Giáo hội

Công giáo Việt Nam, đồng hành cùng Giáo hội hoàn vũ, luôn hiệp thông với Đấng kế vị Thánh Phêrô Đó chính là định hướng đầu tiên, là hành động xuyên suốt từ khi thành lập tổ chức đến nay

- Chia sẻ: UBĐKCGVN luôn sống với tinh thần “Vui mừng và hi

vọng” với cộng đồng dân tộc, dù không có bất cứ một địa vị hay quyền lợi nào trong Giáo hội để cùng nhau xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, bác ái, văn minh

Bám sát vai trò và tình hình thực tiễn, UBĐKCGVN đã đặt ra những nhiệm vụ cụ thể:

- Động viên đồng bào Công giáo Việt Nam trong và ngoài nước tích cực xây dựng và bảo vệ Tổ quốc vì mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Ủy ban xác định bằng mọi hình thức vận động người Công giáo Việt Nam nâng cao lòng yêu nước thể hiện hành động cụ thể trong lao động sản xuất, công tác và học tập, tham gia tích cực vào các cuộc vận động do Nhà nước, Mặt trận và các tổ chức xã hội khởi xướng, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Góp phần thực hiện đường hướng Giáo hội găn bó với dân tộc, tăng cường xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân lấy mục tiêu xây dựng đất nước, truyền thống đạo đức và văn hóa của dân tộc; đấu tranh với các âm mưu chia rẽ dân tộc và Giáo hội, giữ gìn sự trong sáng của đạo Thánh Chúa

- Tập hợp, phản ánh tâm tư nguyện vọng chính đáng, hợp pháp của đồng bào Công giáo, tổ chức Giáo hội với Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp, chính đáng của đồng bào Công giáo

và tổ chức Giáo hội

29

- Cùng với đồng bào trong cả nước và trên thế giới đấu tranh xây dựng

và bảo vệ hòa bình, độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và dân chủ tiến bộ xã hội Kiên quyết chống lại mọi hành vi lợi dụng danh nghĩa tôn giáo làm hại đến lợi ích của Tổ quốc, làm ô danh đạo Thánh Chúa

Đại hội đã định hướng nhiệm vụ trọng tâm của UBĐKCGVN trong sự đổi mới toàn diện, thống nhất ý chí của đông đảo đồng bào Công giáo cả nước thực hiện mục tiêu chung của cả nước

Trải qua các kỳ đại hội và qua quá trình hoạt động, UBĐKCGVN đã có những đổi mới phù hợp, thiết thực nhằm phát triển tổ chức, phát triển hoạt động thích ứng với sự thay đổi của bối cảnh xã hội, tình hình đất nước để ngày càng trải rộng, bám sâu trong cộng đồng Công giáo, trong các lĩnh vực của đời sống xã hội và làm vững chắc hơn vị trí của mình trong xây dựng đất nước và bảo vệ tổ quốc

1.3 Tính tất yếu cho sự ra đời và phát triển của UBĐKCGVN

Có thể thấy rằng, sự ra đời của hai tổ chức UBLLCGTQ và UBĐKCGVN là đòi hỏi chủ quan từ chính nội tại của Giáo hội Công giáo Việt Nam Công cuộc truyền giáo phát triển đạo ở Việt Nam đã bị lợi dụng vào hoạt động thực dân Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời lãnh đạo dân tộc Việt Nam đấu tranh giành độc lập dân tộc, đưa dân tộc Việt Nam đi lên chủ nghĩa xã hội đã không nhận được sự ủng hộ từ phía giáo quyền Công giáo Chủ nghĩa Cộng sản bị các Giáo hoàng La Mã lên án gay gắt, tư tưởng của chủ nghĩa Cộng sản bị xem là đối lập với tín lý Công giáo Với Giáo hội Công giáo Việt Nam, sự cấm đoán giáo dân hợp tác với những người Cộng sản đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước xã hội chủ nghĩa còn quyết liệt hơn sự cấm đoán từ phía La mã

30

Sự cấm đoán này là một lực cản hết sức ghê gớm đối với những người Công giáo Việt Nam có tinh thần dân tộc, những người Công giáo yêu nước Tình hình trên buộc người Công giáo phải đứng trước hai sự lựa chọn, Linh

mục Trần Tam Tỉnh viết “Người Công giáo bị kẹt vào giữa hai cực, tiến thoái lưỡng nan: hoặc là hợp tác với Việt Minh Cộng sản (thực ra chịu sự lãnh đạo của Cộng sản thì đúng hơn) thì có nguy cơ phản Giáo hội, vào thời Giáo hoàng Piô XII khi mà chủ nghĩa chống Cộng được coi là một tín điều; hoặc là liên hiệp với Pháp, để phản bội Tổ quốc lần nữa Nhiều yếu tố đã xô đẩy họ tới một lựa chọn bi đát, vừa muốn trung thành với Giáo hội, vừa muốn trung thành với Tổ quốc Việt Nam” [21,84]

Trong thế tiến thoái lưỡng nan như vậy, một bộ phận giáo sĩ, giáo dân

có tinh thần dân tộc, tinh thần yêu nước đã kiên định lựa chọn con đường đi với dân tộc cho dù có thể nhận hình phạt cao nhất từ phía giáo quyền Sự dấn thân vào sự nghiệp cách mạng ban đầu xuất hiện lẻ tẻ ở từng cá nhân, sau dần xuất hiện các tổ chức tập hợp hàng giáo sĩ, giáo dân tham gia kháng chiến

Trước tình hình trên, nhiều giáo dân đã hình thành các tổ chức kháng chiến của người Công để quy tụ đồng bào các tôn giáo tham gia vào công cuộc kháng chiến kiến quốc, Trung ương Đảng đã có nhiều thông tư, chỉ thị chỉ đạo: “Tổ chức thêm nhiều đoàn thể cứu quốc mới vào Mặt trận Việt minh,

ví dụ: Việt Nam Công giáo cứu quốc hội và Việt Nam hướng đạo cứu quốc đoàn…” [33,17] Vì thế, tháng 3-1955 UBLLCGTQ đã ra đời với nhiệm vụ tập hợp toàn thể đồng bào Công giáo yêu nước cùng tham gia kháng chiến, thực hiện trách nhiệm và tình yêu đối với đất nước, với dân tộc Sự ra đời của

tổ chức là sự vận động nội tại tất yếu của người Công giáo Việt Nam và cũng

là đòi hỏi của dân tộc với bất cứ người con đất Việt nào cho dù tôn giáo của

họ là gì

31

Thực tế đã chứng minh sự không thể tách rời, dòng máu đồng bào chảy trong huyết quản của bất cứ người dân Việt Nam nào cho dù niềm tin tôn giáo của họ là gì Trước cảnh đất nước lâm nguy, gia đình ly tán, cuộc kháng chiến quyết liệt và gay go, cho dù sự lựa chọn tham gia kháng chiến, tham gia chính trị bị va chạm với quan niệm của các tôn giáo thì vẫn có đông đảo đồng bào

và chức sắc tôn giáo lựa chọn dấn thân vào con đường cứu quốc

Như đã phân tích về sự ra đời của UBĐKCGVN ở chương 1, trước những yêu cầu của thực tiễn sau khi nước nhà thống nhất và nhận được sự ủng hộ đồng thuận từ đông đảo của các giáo mục, tri thức và giáo dân Công giáo Việt Nam, UBĐKCGVN đã ra đời năm 1983 Điều này thể hiện trách nhiệm của người Công giáo không chỉ trong thời kháng chiến, mà đất nước trong thời bình cũng là của người Công giáo Việt Nam, họ có trách nhiệm và mong muốn xây dựng, phát triển đất nước của chính mình Trong thời bình, nhân dân – trong đó có người Công giáo làm chủ vận mệnh của mình, đang ra sức xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc, quyết tâm bảo vệ Tổ quốc và góp phần vào phong trào hòa bình, tiến bộ xã hội trên thế giới Vì lẽ đó, không thể thiếu một tổ chức đoàn kết rộng rãi mọi người Công giáo Việt Nam cùng bảo

vệ Tổ quốc, phấn đấu cho sự nghiệp đồng hành, đồng tiến của đất nước và theo tinh thần Thư chung 1980 của Hội đồng Giám mục Việt Nam

Từ những yêu cầu khách quan và chủ quan nêu trên, đã minh chứng cho sự ra đời của Ủy ban Liên lạc Công giáo Việt Nam và UBĐKCGVN là một tất yếu lịch sử, phù hợp với thực tiễn và đáp ứng được nguyện vọng của người Công giáo yêu nước Việt Nam

Tiểu kết chương 1

32

Trải qua chặng đường hơn 30 năm, Ủy ban đã có nhiều hoạt động và ngày càng trưởng thành hơn, kiện toàn hơn về tổ chức UBĐKCGVN được thành lập nhằm đoàn kết đồng bào Công giáo, định hướng và xây dựng những phong trào thi đua trong cộng đồng giáo dân vì mục tiêu xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc, thể hiện tinh thần yêu nước và vai trò của người Công giáo với đất nước, với dân tộc Tổ chức tiền thân của Ủy ban – UBLLCGTQ đã có nhiều nhiều thành tựu trong tập hợp, đoàn kết đồng bào Công giáo trong thời kỳ kháng chiến, góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc Kế thừa và phát huy tôn chỉ, mục đích và những kết quả to lớn ấy, UBĐKCGVN ra đời tiếp tục trách nhiệm đoàn kết, động viên, khuyến khích người Công giáo cùng xây dựng đất nước phát triển theo đường hướng của Đảng và Nhà nước, bảo vệ Tổ quốc tránh mọi sự chống phá của các thế lực thù địch

2.1.1 Quan điểm của Đảng về xây dựng khối đại đoàn kết

Chủ trương của Đảng về đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn hiện nay nhằm mục tiêu giữ vững độc lập, thống nhất của Tổ quốc, tiến tới “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Đó cũng là ước vọng của mọi người Việt Nam yêu nước Giữ vững độc lập dân tộc, thống nhất Tổ quốc là mẫu số chung, là chất kết dính để gắn bó đồng bào các dân tộc, các tôn giáo, các tầng lớp nhân dân ở trong nước và người Việt Nam định cư ở nước ngoài

Muốn xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân cần xây dựng tinh thần cởi

mở, tin cậy lẫn nhau vì sự ổn định chính trị và đồng thuận xã hội Nước ta là một quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo Nhân dân ta đã từng trải qua các cuộc kháng chiến cứu nước và bảo vệ Tổ quốc Tuy đất nước đã thống nhất nhưng vẫn còn “những khoảng cách” ở nơi này, nơi khác, ở một bộ phận đồng bào

có đạo và đồng bào ta định cư ở nước ngoài Mặt khác, chấp nhận phát triển kinh tế nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa cùng với quá trình hội nhập toàn cầu sẽ không tránh khỏi sự khác nhau về mức sống, lối sống, quan điểm sống, lợi ích giữa các tầng lớp và giai cấp xã hội Trên cơ sở thừa nhận những khác biệt đó, đại hội X của Đảng xác định để thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc cần phải “xóa bỏ mọi mặc cảm, định kiến, phân biệt đối xử về quá khứ, thành phần giai cấp Tôn trọng những ý kiến khác nhau không trái với lợi ích của dân tộc Đề cao truyền thống nhân nghĩa, khoan dung, xây

34

dựng tinh thần cởi mở, tin cậy lẫn nhau vì sự ổn định chính trị và đồng thuận

xã hội” Đến Đại hội XII, để phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc,

Đại hội đề ra phương hướng “phát huy mạnh mẽ mọi nguồn lực, mọi tiềm năng sáng tạo của nhân dân để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”, “tôn trọng những điểm khác biệt không trái với lợi ích chung của quốc gia – dân tộc”

Đại đoàn kết dân tộc phải dựa trên cơ sở giải quyết hài hòa quan hệ lợi ích giữa cá thành viên trong xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, đảm bảo mỗi người đều được thụ hưởng những thành quả của công cuộc đổi mới Đảng ta cũng xác định, đại đoàn kết là sự nghiệp của toàn dân tộc, của cả hệ thống chính trị, vì thế cần có hình thức, cơ chế, biện pháp cụ thể, thích hợp để nhân dân bày tỏ chính kiến, nguyện vọng và thực hiện quyền làm chủ của mình thông qua Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân; trân trọng, tôn vinh những đóng góp, cống hiến của nhân dân

Đại đoàn kết theo quan điểm của Đảng và Nhà nước ta, trước hết là phải đoàn kết với đại đa số nhân dân, là đoàn kết rộng rãi và lâu dài Như vậy

có thể thấy rõ rằng, chính sách đoàn kết của Đảng và Nhà nước ta là rộng mở chứ không hẹp hòi Vì rộng mở, vì không hẹp hòi mà thu hút được hết thảy công nhân, nông dân, trí thức, công chức, viên chức, nhà doanh nghiệp, bộ đội, công an, thanh niên, thiếu niên, phụ nữ, người già, thu hút đồng bào dân tộc đa số và thiểu số,… thu hút đồng bào các tôn giáo khác nhau, trong đó có đồng bào theo đạo Công giáo

Một chính sách như vậy của Đảng và Nhà nước ta cũng hoàn toàn phù hợp với đường hướng của Giáo hội Công giáo Việt Nam đề ra, đó là phát huy truyền thống đoàn kết gắn bó với dân tộc: “Sống Phúc âm giữa lòng dân tộc

để phục vụ hạnh phúc đồng bào” Đây cũng chính là điểm gặp gỡ, tương đồng

đề chiến lược có ý nghĩa quan trọng, là động lực, là then chốt để đưa cách mạng Việt Nam đến thành công

Hết sức quan tâm đến vấn đề đó nên ngay trong giai đoạn của cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra chính sách “tín ngưỡng tự do, lương giáo đoàn kết” Và đoàn kết nói chung, đoàn kết với đồng bào có đạo, trong đó có đồng bào Công giáo nói riêng, theo Người là một chính sách đoàn kết rộng mở mang tính nhân đạo, nhân văn sâu sắc: “Đoàn kết của ta không những rộng rãi mà còn đoàn kết lâu dài Đoàn kết

là một chính sách dân tộc, không phải là một thủ đoạn chính trị” [31,83]

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với chức năng, nhiệm vụ của mình ý thức

rõ ràng sự nghiệp cách mạng là của quần chúng nhân dân, do dân và vì dân,

và đoàn kết toàn dân là một động lực cách mạng to lớn Từ nhận thức sâu sắc

đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam rất coi trọng thực hiện các chủ trương, chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước UBĐKCGVN với vai trò là tổ chức của phong trào Công giáo yêu nước đã có nhiều đóng góp rất tích cực góp phần xây đoàn kết đồng bào Công giáo, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc

2.1.2 UBĐKCGVN thực hiện vai trò đoàn kết người Công giáo xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân

Được hình thành trong bối cảnh xã hội Việt Nam phải trải qua liên tiếp hai cuộc kháng chiến gian khổ, phát triển cùng những biến đổi không ngừng