Nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học phục vụ định hướng quy hoạch bảo vệ môi trường thành phố đà nẵng

Xu th suy thoái tài nguyên ..... nh h ng quy ho ch phát tri n không gian xanh ..... Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Bookmark not defined.. Phân tích,

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u,

k t qu trong lu n án là trung th c và có ngu n g c rõ ràng, đã đ c công b theo đúng quy đ nh K t qu nghiên c u c a lu n án ch a t ng đ c công b trong b t k m t nghiên c u nào khác

Nghiên c u sinh

ng Trung Tú

L I C M N

Lu n án đ c hoàn thành t i Khoa a lý, Tr ng i h c Khoa h c T nhiên, i h c Qu c gia Hà N i d i s h ng d n khoa h c c a GS.TS Tr ng Quang H i Tác gi xin bày t lòng bi t n sâu s c t i th y h ng d n, ng i đã đ nh

h ng và đóng góp quan tr ng cho s thành công c a lu n án

Trong quá trình hoàn thành lu n án, tác gi luôn nh n đ c s giúp đ c a B môn Sinh thái c nh quan và Môi tr ng, B môn a m o và a lý - Môi tr ng

bi n và Ban lãnh đ o Khoa a lý mà tr c h t là PGS.TS Ph m Quang Tu n -

Tr ng khoa C m n S Tài Nguyên và Môi tr ng thành ph à N ng đã t o đi u

ki n cho tác gi tham gia các công trình nghiên c u có liên quan

Tác gi c ng nh n đ c nhi u ý ki n đóng góp quý báu c a GS.TS Nguy n Cao Hu n, PGS.TS V V n Phái, PGS.TS ng V n Bào, GS.TS ào ình B c, TS Nguy n Th Thúy H ng, PGS.TS V Quy t Th ng cùng s h tr c a các đ ng nghi p TS Nguy n Trung Th ng, TS Nguy n Th Thu Hà, ThS Nguy n Th Mai Ngân, ThS Nguy n Quang Minh Ngoài ra tác gi còn nh n đ c nhi u ý ki n c a các nhà khoa h c khác thu c Khoa a lý - Tr ng i h c Khoa h c T nhiên Hà

M C L C

M C L C i

DANH M C HÌNH VÀ NH viii

DANH M C B NG x

DANH M C CH VI T T T xi

M U 1

1 Tính c p thi t c a đ tài 1

2 M c tiêu và nhi m v nghiên c u 2

3 Ph m vi nghiên c u 3

4 C s tài li u th c hi n lu n án 3

5 Nh ng đi m m i c a lu n án 4

6 Lu n đi m b o v 4

CH NG 1 C S LÝ LU N V QUY HO CH B O V MÔI TR NG 5

1.1 T ng quan nghiên c u Quy ho ch b o v môi tr ng 5

1.1.1 Trên th th gi i 5

1.1.2 T i Vi t Nam 8

1.1.3 Nghiên c u phân vùng ph c v QHBVMT 15

1.1.4 Các nghiên c u liên quan đ n QHBVMT thành ph à N ng 19

1.2 M t s v n đ c b n v quy ho ch b o v môi tr ng 21

1.2.1 Quy ho ch môi tr ng và Quy ho ch b o v môi tr ng 21

1.2.2 C s khoa h c cho QHBVMT c p t nh thành 24

1.2.3 N i dung c a Quy ho ch b o v môi tr ng c p t nh thành 25

1.2.4 Quy ho ch b o v môi tr ng và m t s d ng quy ho ch khác 27

1.2.5 Phân vùng môi tr ng và đ nh h ng không gian b o v môi tr ng 28

1.3 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u 33

1.3.1 Ti p c n, quan đi m l p QHBVMT Tp à N ng 33

1.3.2 Ph ng pháp nghiên c u l p QHBVMT Tp à N ng 35

1.4 Các b c nghiên c u th c hi n lu n án 36

Ti u k t ch ng 1 37

CH NG 2 I U KI N T NHIÊN, KINH T - XÃ H I THÀNH PH À N NG 39

2.1 i u ki n t nhiên 39

2.1.1.V trí đ a lý 39

2.1.2 a ch t 40

2.1.3 a m o 42

2.1.4 Khí h u 46

2.1.5 Th y v n, h i v n 50

2.1.6 Th nh ng, sinh v t 53

2.2 Ho t đ ng kinh t và quy ho ch phát tri n 58

2.2.1 Dân s , dân c 58

2.2.2 Hi n tr ng s d ng tài nguyên đ t 59

2.2.3 Các ngành kinh t 60

2.2.4 C s h t ng đô th 65

2.2.5 Quy ho ch t ng th phát tri n KTXH à N ng 66

2.3 Ho t đ ng kinh t và m t s mâu thu n phát sinh trong s d ng tài nguyên 70

Ti u k t ch ng 2 73

CH NG 3 HI N TR NG VÀ XU TH BI N I CH T L NG MÔI TR NG THÀNH PH À N NG 74

3.1 Hi n tr ng môi tr ng 74

3.1.1 Hi n tr ng môi tr ng n c 74

3.1.2 Hi n tr ng môi tr ng không khí và ti ng n 78

3.1.3 Hi n tr ng môi tr ng đ t 80

3.1.4 Hi n tr ng qu n lý ch t th i r n 80

3.2 Tai bi n thiên nhiên 80

3.2.1 Bão 82

3.2.2 Ng p l t 84

3.2.3 H n hán 85

3.2.4 Tai bi n nhi m m n 87

3.2.5 L quét và tr t l đ t 87

3.3 Xu th bi n đ i môi tr ng 89

3.3.1 Xu th bi n đ i các thành ph n môi tr ng 90

3.3.2 Xu th suy thoái tài nguyên 95

3.4 Bi n đ i khí h u và n c bi n dâng 104

3.4.1 Gia t ng nhi t đ không khí 104

3.4.2 Gia t ng l ng m a n m 106

3.4.3 N c bi n dâng và xâm nh p m n 107

3.4.4 Mô ph ng nhi m m n h l u sông Vu Gia - Thu B n 108

3.5 Nh ng v n đ c p bách v môi tr ng, tài nguyên và bi n đ i khí h u 116

3.5.1 V n đ c p bách v môi tr ng 116

3.5.2 V n đ c p bách v tài nguyên 120

3.5.3 V n đ b c xúc do bi n đ i khí h u 121

Ti u k t ch ng 3 122

CH NG 4 PHÂN VÙNG MÔI TR NG VÀ NH H NG QUY HO CH B O V MÔI TR NG THÀNH PH À N NG 124

4.1 Phân vùng môi tr ng thành ph à N ng 124

4.1.1 S phân hóa không gian lãnh th thành ph à N ng 124

4.1.2 K t qu phân vùng môi tr ng thành ph à N ng 127

4.1.3 c tr ng các ti u vùng môi tr ng thành ph à N ng 130

4.2 nh h ng QHBVMT Tp à N ng theo l nh v c 137

4.2.1 C s khoa h c ph c v QHBVMT Tp à N ng 137

4.2.2 Quan đi m, m c tiêu và nguyên t c th c hi n QHBVMT Tp à N ng 138 4.2.3 nh h ng quy ho ch b o t n thiên nhiên 139

4.2.4 nh h ng quy ho ch b o v r ng đ u ngu n 141

4.2.5 nh h ng quy ho ch phát tri n không gian xanh 141

4.2.6 nh h ng quy ho ch qu n lý n c th i và gi i pháp b o v môi tr ng n c 143

4.2.7 nh h ng quy ho ch qu n lý ch t th i r n 143

4.2.8 nh h ng quy ho ch b o v tài nguyên và môi tr ng bi n 144

4.2.9 nh h ng b o v tài nguyên n c m t 145

4.3 nh h ng không gian b o v môi tr ng Tp à N ng 145

Ti u k t ch ng 4 153

K T LU N 154

KI N NGH NGHIÊN C U TI P THEO 155

PH L C

DANH M C HÌNH VÀ NH

Hình 1.1 Mô hình h th ng 33

Hình 1.2 S đ các b c nghiên c u đ nh h ng QHBVMT 37

Hình 2.1 S đ v trí Tp Ðà N ng 39

Hình 2.2 B n đ đ a m o vùng đ ng b ng ven bi n à N ng và lân c n Error! Bookmark not defined. Hình 2.3 Bi n trình nhi t đ t i Tp Ðà N ng giai đo n 2009 - 2013 46

Hình 2.4 S đ phân b nhi t đ trung bình tháng I Tp à N ng 47

Hình 2.5 S đ phân b nhi t đ trung bình tháng VII Tp à N ng 47

Hình 2.6 S đ phân b nhi t đ trung bình n m Tp à N ng 48

Hình 2.7 L ng m a t i à N ng giai đo n 2009 - 2013 49

Hình 2.8 L ng b c h i trung bình tháng t i Tp Ðà N ng giai đo n 2009 - 2013 50

Hình 2.9 M ng l i sông su i Tp Ðà N ng 52

Hình 2.10 B n đ th nh ng thành ph à N ng Error! Bookmark not defined. Hình 2.11 B n đ hi n tr ng r ng thành ph à n ng Error! Bookmark not defined. Hình 2.12 M t đ dân s Tp Ðà N ng theo qu n/huy n n m 2014 58

Hình 2.13 T l t ng dân s Tp Ðà N ng giai đo n 2009 - 2014 58

Hình 2.14 C c u s d ng đ t Tp Ðà N ng n m 2014 59

Hình 2.15 C c u s d ng các nhóm đ t phân theo qu n/huy n n m 2014 60

Hình 2.16 Di n tích và s n l ng lúa 61

Hình 2.17 Di n tích và s n l ng ngô 61

Hình 2.18 C c u giá tr s n xu t công nghi p Tp Ðà N ng n m 2014 62

Hình 2.19 B n đ quy ho ch s d ng đ t thành ph à N ng đ n n m 2020 Error! Bookmark not defined. Hình 3.1 B n đ hi n tr ng ch t l ng n c sông thành ph à N ng Error! Bookmark not defined. Hình 3.2 Ch t l ng môi tr ng t i các v trí bãi t m 77

Hình 3.3 Ch t l ng môi tr ng t i m t s v trí ven b 78

Hình 3.4 N ng đ b i t i các v trí quan sát qua các th i kì 79

Hình 3.5 N ng đ khí CO t i các đ ng và nút giao thông 79

Hình 3.6 N ng đ b i KCN Hòa Khánh so v i các KCN trong n c 79

Hình 3.7 B n đ hi n tr ng các bãi chôn l p ch t th i r n Error! Bookmark not defined. Hình 3.8 B n đ t ng h p hi n tr ng ch t l ng môi tr ng Tp à N ng 81

Hình 3.9 S l ng c n bão nh h ng tr c ti p đ n Tp à N ng 83

Hình 3.10 Bão tàn phá nhà c a c a ng i dân qu n S n Trà 84

Hình 3.11 Ng p l t nhà dân qu n Liên Chi u n m 2013 84

Hình 3.12 S l ng tr n l t nh h ng tr c ti p đ n à N ng 1998- 2013 85

Hình 3.13 D u v t cháy r ng phòng h do h n hán xã Hòa Phú (Hòa Vang) 86

Hình 3.14 t b thoái hóa chuy n sang tr ng keo Th y Tú, Hòa Hi p B c 86

Hình 3.15 B n đ tai bi n môi tr ng khu v c thành ph à N ng Error! Bookmark not defined. Hình 3.16 B n đ t ng h p d báo ch t l ng môi tr ng Error! Bookmark not defined. Hình 3.17 Bi n đ ng s d ng đ t giai đo n 2010 - 2014 95

Hình 3.18 S đ phân b không gian l p ph r ng n m 1990 96

Hình 3.19 S đ phân b không gian l p ph r ng n m 1995 97

Hình 3.20 S đ phân b không gian l p ph r ng n m 2000 97

Hình 3.21 S đ phân b không gian l p ph r ng n m 2005 98

Hình 3.22 S đ phân b không gian l p ph r ng n m 2010 98

Hình 3.23 S đ phân b không gian l p ph r ng n m 2014 99

Hình 3.24 Bi n đ ng đ che ph r ng giai đo n 1990 - 2014 99

Hình 3.25 Bi n đ ng di n tích các l p ph c b n à N ng 100

Hình 3.26 Bi n đ ng ch s không gian môi tr ng à N ng 101

Hình 3.27 Mô hình phân b không gian nhi t đ b c x b m t 6 qu n n i thành 103

Hình 3.28 Bi n đ ng nhi t đ trung bình n m à N ng 105

Hình 3.29 Bi n đ i nhi t đ trung bình n m à N ng 105

Hình 3.30 Bi n đ i l ng m a n m à N ng 106

Hình 3.31 S đ minh h a m ng mô ph ng 1 chi u h sông Vu Gia-Thu B n 110

Hình 3.32 S đ m ng h th ng sông Vu Gia - Thu B n trong MIKE11 110

Hình 3.33 K t qu mô ph ng đ m n l u v c sông Vu Gia - Thu B n 113

Hình 3.34 Di n bi n xâm nh p m n giá tr l n nh t d c sông Thu B n 114

Hình 3.35 Di n bi n xâm nh p m n giá tr l n nh t d c sông Vu Gia 114

Hình 4.1 S đ phân hóa đ cao thành ph à N ng 125

Hình 4.2 S đ nguyên t c phân vùng môi tr ng à N ng 127 Hình 4.3 B n đ phân vùng môi tr ng thành ph à N ng Error! Bookmark not defined.

Hình 4.4 B n đ đ nh h ng không gian b o v môi tr ng thành ph à N ng Error!

Bookmark not defined.

DANH M C B NG

B ng 2.1 Phân b các c s công nghi p trên đ a bàn thành ph 61

B ng 2.2 C s v t ch t ngành y t thành ph à N ng n m 2014 63

B ng 2.3 H th ng nhà máy c p n c chính thành ph à N ng 63

B ng 2.4 Thông tin c b n v m ng l i đ ng b thành ph à N ng 64

B ng 3.1 T ng h p m c đ v t QCVN 08:2008/BTNTM t i sông Phú L c 75

B ng 3.2 T ng h p m c đ v t QCVN 09:2008/BTNTM c a n c ng m 75

B ng 3.3 Ch t l ng n c bi n t i các v trí c a sông 77

B ng 3.4 Di n bi n rác th i à N ng giai đo n 2008 - 2013 80

B ng 3.5 B ng th ng kê nhi t đ tháng v t quá 350 C 86

B ng 3.6 Bi n đ ng tài nguyên r ng c a Tp à N ng 96

B ng 3.7 Giá tr đánh giá hi u ch nh th y l c 111

B ng 3.8 Giá tr đánh giá ki m đ nh th y l c 111

B ng 3.9 K t qu mô ph ng xâm nh p m n theo các k ch b n 114

B ng 4.1 K t qu phân vùng môi tr ng Tp à N ng 129

B ng 4.2 Các không gian b o v môi tr ng và t l di n tích các khu v c 146

ONMT: Ô nhi m môi tr ng

ONKK: Ô nhi m không khí

PTBV: Phát tri n b n v ng

QHBVMT: Quy ho ch b o v môi tr ng

QHMT: Quy ho ch môi tr ng

QHPT: Quy ho ch phát tri n

TCCP: Tiêu chu n cho phép

TNTN: Tài nguyên thiên nhiên

Tp: Thành ph

VLXD: V t li u xây d ng

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

Quy ho ch b o v môi tr ng (QHBVMT) (Environmental Planning) đã đ c

nhi u n c trên th gi i quan tâm t nh ng n m 60 c a th k tr c, khi mà các qu c gia phát tri n nhìn nh n m t cách nghiêm túc các v n đ môi tr ng trong quá trình xây d ng chi n l c phát tri n C ng t đó, m t s t ch c qu c t nh : T ch c các

qu c gia châu M (OAS), Ngân hàng phát tri n châu Á (ADB) kh i th o ti n trình quy ho ch vùng, nghiên c u l ng ghép t ng h p kinh t v i môi tr ng và tri n khai nghiên c u m t s d án QHBVMT đi n hình t i m t s n c nh : Philippin (th c

hi n 1976 - 1978), Hàn Qu c (1982 - 1984), Thái Lan (1985 - 1986), Malaysia (1986 – 1987), Trung Qu c (1993 - 1994) v.v n nay, Ngân hàng Th gi i (WB), Ngân hàng Phát tri n Châu Á (ADB), Ch ng trình Môi tr ng c a Liên h p qu c (UNEP)… đã ban hành nhi u tài li u h ng d n và gi i thi u kinh nghi m v QHBVMT nhi u n c trên th gi i

V n đ QHBVMT đ c Vi t Nam ti p nh n t kho ng 1990, b t đ u b ng các nghiên c u c a m t s chuyên gia v ph ng di n lý thuy t, sau đó nh ng n i dung c

b n c a QHBVMT và kh n ng v n d ng vào th c ti n Vi t Nam đã đ c t ch c nghiên c u trong m t s đ tài thu c các ch ng trình c p nhà n c v khoa h c k thu t và công ngh , ho c trong các d án do qu c t tài tr , ho c trong các công trình nghiên c u l p QHBVMT cho các t nh thành: H i D ng (n m 2007), Thái Nguyên,

An Giang (2010), thành ph Hà N i (2012), Ti n Giang (2014) và m t s đ a ph ng khác Tuy nhiên, trong su t m t th i gian dài các chuyên gia môi tr ng c a Vi t Nam

b cu n vào m t cu c tranh lu n không có h i k t v t ng và n i dung QHBVMT do

v n đ này ch a đ c th ch hóa trong các v n b n pháp lý c a Nhà n c

V quy ho ch trong l nh v c môi tr ng, các n c trên th gi i ch dùng m t

c m t ti ng Anh “Environmental Planning”, nh ng Vi t Nam c m t này đ c hi u theo 2 cách, đó là: (i) “quy ho ch môi tr ng” và (ii) “quy ho ch b o v môi tr ng”

v i n i dung và ph ng th c th c hi n khác nhau, d a trên nh ng c s khoa h c và

th c ti n khác nhau Vì v y, k t qu quy ho ch còn b h n ch và quy ho ch ch a tr thành m t công c đ c l c trong công tác qu n lý môi tr ng Vi t Nam G n đây, trong Lu t B o v môi tr ng n m 2014 và Ngh đ nh s 18/2015/N -CP m i quy

đ nh rõ ràng khái ni m v "quy ho ch b o v môi tr ng" và nh ng h ng d n c th

v n i dung và quy trình l p QHBVMT c p qu c gia và c p t nh thành, theo đó QHBVMT là nhi m v c n thi t đ ph c v công tác qu n lý tài nguyên và môi

tr ng, là m t quy ho ch thành ph n g n k t v i quy ho ch phát tri n kinh t - xã h i

c a m i đ a ph ng

Tuy nhiên, l p QHBVMT c a m t t nh, thành ph tr c thu c Trung ng là

vi c không h đ n gi n, vì nó liên quan v i nhi u ngành, nhi u l nh v c khác, nó v a

ph thu c vào quy ho ch phát tri n kinh t - xã h i, quy ho ch s d ng đ t, v a có kh

n ng đi u ch nh quy ho ch đó trong tr ng h p c n thi t Quy ho ch b o v môi

tr ng thu c ph m trù t ch c không gian lãnh th , vi c xây d ng quy ho ch này không ch d a trên các đ c đi m v đi u ki n t nhiên, tài nguyên thiên nhiên, mà còn

ph i c n c vào ho t đ ng khai thác s d ng nh ng đi u ki n và tài nguyên đó trong quá trình phát tri n kinh t - xã h i, cùng nh ng h qu môi tr ng mà chúng gây ra, đ

đ t đ n s hài hòa gi a phát tri n kinh t - xã h i và b o v môi tr ng, đ m b o phát tri n b n v ng Nói cách khác, đ l p quy ho ch b o v môi tr ng các t nh thành, trong đó có Tp à N ng c n thi t ph i làm sáng t v ph ng pháp lu n, nh ng n i dung c b n c a quy ho ch, các c s khoa h c và c n c th c ti n v phát tri n không gian xanh c a thành ph , l ch s bi n đ ng s d ng đ t, s suy gi m các d ng tài nguyên, đ c bi t là ph i l ng ghép các y u t bi n đ i khí h u (B KH) v i quy ho ch Trong b i c nh đó đ tài lu n án "Nghiên c u xác l p c s khoa h c ph c v đ nh

Nhi m v c a lu n án:

- Nghiên c u ph ng pháp lu n và các ph ng pháp đánh giá KTN, TNTN

c a m t đô th ven bi n theo các ti p c n đ a lý t ng h p, s d ng h p lý lãnh th ,

nh m xác l p lu n c khoa h c cho vi c quy ho ch b o v môi tr ng Tp à N ng

- ánh giá đi u ki n t nhiên, KTXH, hi n tr ng và xu th bi n đ i tài nguyên, môi tr ng, phân tích các v n đ môi tr ng c p bách c a Tp à N ng

- Phân vùng môi tr ng và đ nh h ng các không gian u tiên b o v môi

tr ng trong b i c nh bi n đ i khí h u, ph c v đ nh h ng QHBVMT Tp à N ng

3 Ph m vi nghiên c u

Ph m vi nghiên c u: Lãnh th nghiên c u c a lu n án n m trong ranh gi i hành

chính c a thành ph à N ng- đô th ven bi n Ph n đ t li n g m lãnh th 6 qu n n i thành và 1 huy n ngo i thành Ph n bi n bao g m vnh à N ng và vùng bi n ven b phía ông đ n đ sâu 30m Ranh gi i đ c xác đ nh d a trên b n đ đ a hình t l 1:100.000 do C c o đ c b n đ , B TN&MT đo v 2002 Do đi u ki n ti p c n nghiên c u h n ch , huy n Hoàng Sa cách đ t li n kho ng 315km không thu c ph m

vi nghiên c u c a lu n án

i t ng nghiên c u: Môi tr ng, tài nguyên và QHBVMT t ng th g n v i

quy ho ch phát tri n KTXH, thích ng bi n đ i khí h u c a thành ph à N ng

4 C s tài li u th c hi n lu n án

+ S li u quan tr c đ nh k và b sung v ch t l ng môi tr ng hàng n m t i

Tp à N ng do Trung tâm QT&KT môi tr ng th c hi n (2000-2013)

+ 45 tài li u nghiên c u v lý lu n đánh giá đi u ki n t nhiên vùng lãnh th , v cách ti p c n t ng h p, v phân tích, đánh giá môi tr ng;

+ 35 tài li u v đi u ki n t nhiên, tài nguyên thiên nhiên, kinh t - xã h i, môi

tr ng và 34 tài li u v quy ho ch phát tri n và QHBVMT;

+ Tài li u, s li u do NCS kh o sát th c t và b sung, tính toán;

+ Lu n án đã c p nh t các s li u v KTN, TNTN, và KTXH đ n n m 2014 NCS đã ti n hành xây d ng b n đ phân b không gian l p ph b m t các n m

1990, 1995, 2000, 2005, 2010 và 2014 thành ph à N ng, t l 1/100.000; mô hình phân b không gian nhi t đ b c x b m t 6 qu n n i thành à N ng, giai đo n 1990-2014; s đ mô ph ng xâm nh p m n l u v c sông Vu Gia - Thu B n theo k ch b n

hi n tr ng và k ch b n n c bi n dâng 30 - 50 cm ây là các b n đ c s đ xây

d ng b n đ phân vùng môi tr ng Lu n án đã phân tích c u trúc, ch c n ng môi

tr ng c a các vùng và ti u vùng, k t h p v i đánh giá nh h ng c a bi n đ ng l p

ph b m t và tác đ ng c a bi n đ i khí h u theo các đ n v phân vùng đ xây d ng

b n đ phân vùng môi tr ng thành ph à N ng cùng t l

5 Nh ng đi m m i c a lu n án

(i) ã làm rõ các v n đ c p bách v môi tr ng, tài nguyên, bi n đ i khí h u

và phân vùng môi tr ng Tp à N ng t l 1/100.000 thành 15 ti u vùng trong 4 vùng, làm c s cho quy ho ch b o v môi tr ng

(ii) ã đ xu t các không gian b o v môi tr ng g n v i quy ho ch phát tri n kinh t , ng phó v i bi n đ i khí h u cho thành ph à N ng

6 Lu n đi m b o v

1 S phân hóa đa d ng v đi u ki n t nhiên cùng tác đ ng c a quá trình phát tri n đô th và ho t đ ng nhân sinh đã d n đ n s phân hóa môi tr ng mang tính đ c thù thành ph ven bi n à N ng; K t qu phân vùng môi tr ng th hi n m i quan

h t ng h đa chi u gi a các h p ph n t nhiên, tài nguyên và KTXH, là c s khoa

h c quan tr ng cho QHBVMT Tp à N ng

2 Các đ nh h ng QHBVMT Tp à N ng đ c đ xu t trong lu n án d a trên

nh ng c s khoa h c và th c ti n mang tính đ c thù đ i v i à N ng g m các không gian: u tiên b o t n, c i t o ph c h i môi tr ng, qu n lý MT tích c c, phát tri n thân thi n môi tr ng Nh ng đ nh h ng QHBVMT có tính sát th c và kh thi đ i v i thành ph này trong b i c nh bi n đ i khí h u

Ý ngh a th c ti n: Nh ng đ xu t đ nh h ng s d ng tài nguyên phù h p v i

ch c n ng c a các đ n v c p vùng và c p ti u vùng môi tr ng, các v n đ c p bách

v môi tr ng tài nguyên c n u tiên gi i quy t và x lý là c s khoa h c và c n c

th c ti n giúp ích thi t th c cho các nhà qu n lý trong quá trình th c hi n QHBVMT

và góp ph n đi u ch nh quy ho ch phát tri n KTXH c a Tp à n ng theo h ng b n

v ng

CH NG 1

C S LÝ LU N V QUY HO CH B O V MÔI TR NG

1.1 T ng quan nghiên c u Quy ho ch b o v môi tr ng

1.1.1 Trên th th gi i

Quy ho ch môi tr ng là m t l nh v c chuyên ngành trong khoa h c môi

tr ng, đ c xem là m t công c qu n lý, b o v môi tr ng có hi u qu Trên ph m

vi toàn c u, Chính ph các n c và các t ch c qu c t đ u có chung m t m c tiêu theo đu i là phát tri n b n v ng, th nh ng trên th c t , phát tri n kinh t các c p đ khác nhau nhi u khu v c và nhi u qu c gia v n ti p t c làm suy ki t các ngu n tài nguyên thiên nhiên và gây ô nhi m môi tr ng đ m b o phát tri n b n v ng, các nhà l p quy ho ch và ra quy t đ nh nh t thi t ph i l ng ghép đ c các nhân t xã h i, kinh t , tài nguyên và môi tr ng m i c p đ l p quy ho ch (WCED, 1992) [72, 73]

Nhìn chung, t ng quan các công trình nghiên c u v QHMT có th tóm t t thành 3 nhóm:

- Giai đo n kh i đ u lý thuy t v quy ho ch môi tr ng (QHMT) th c ch t phát tri n trên n n t ng quy ho ch c nh quan, quy ho ch sinh thái, t p trung ch y u gi i quy t v n đ l ng ghép công tác quy ho ch kinh t và môi tr ng: t Le Play (1877),

đ n nhà quy ho ch ng i Scotlen - Sir Patrick Geddes và sau đó là ng i h c trò c a ông - Lewis Mumford ng i M và sau này là Ian McHarg, tác gi c a “Thi t k cùng

t nhiên” [116, 118] Các công trình nghiên c u v hoàn thi n lý thuy t quy ho ch môi

tr ng sau đó đ c ti n ti n hành nhi u qu c gia v i s tham gia c a nhi u nhà khoa

h c chuyên ngành khác nhau, đ c bi t là các nhà khoa h c l nh v c kinh t (John

M.Edington và M Anh Edington (1977), Susan Buckingham - Hatfield & Bob Evans (1962), sinh thái h c (Baldwin (1984), Anne Bee (1990); Richard L.Meier (1990)), và

(1993), Toner (1996), Alan Gilpin (1996) )

Có th th y r ng, giai đo n đ u, h u h t các trình nghiên c u và các tác gi

t p trung nghiên c u hoàn thi n n i hàm, ti p c n quy ho ch môi tr ng nh m t b c

ho t đ ng trong quy ho ch phát tri n c a c p qu c gia và c p vùng Thu t ng quy

ho ch môi tr ng có th hi u r t r ng: là quá trình hình thành, đánh giá và th c hi n chính sách môi tr ng [108] Khái ni m quy ho ch môi tr ng giai đo n này th c

ch t đ c hi u là vi c l ng ghép vi c quan tâm, đánh giá các v n đ môi tr ng vào

t ng b c th c hi n ho t đ ng quy ho ch chuyên ngành khác

- Giai đo n 1960 đ n đ u th p niên 80 c a th k XX, cùng v i s xu t hi n

Phong trào môi tr ng (Environmental Movement) M vào nh ng n m 60, khi mà

các qu c gia phát tri n quan tâm h n t i các v n đ môi tr ng trong quá trình xây

d ng chi n l c phát tri n Tr c h t, quy ho ch môi tr ng có th hi u r t r ng là

quá trình hình thành, đánh giá và th c hi n chính sách môi tr ng (Susan Buckingham

nh ng ti p c n ch đ o trong nghiên c u QHMT v i nh ng yêu c u c b n các b c phân tích rõ nh ng v n đ sinh thái bi n đ i khi th c hi n các quy ho ch phát tri n

(John M.Edington và M Anh Edington, 1977); Nh ng n i dung quan tr ng c a quy

ho ch môi tr ng bao g m làm rõ m i quan h v i các quy ho ch khác nh quy ho ch

s d ng đ t, phát tri n đô th , công nghi p, quy ho ch s d ng ngu n n c [114, 121],

qu n lý ch t t n d và k thu t đánh giá tác đ ng môi tr ng nh m h ng d n, ki m soát vi c thu nh p, bi n đ i, phân b và đ th i m t cách phù h p v i các ho t đ ng

c a con ng i sao cho các quá trình t nhiên, sinh thái và xã h i t n th t m t cách ít

nh t (Ortolano Leonard, 1984; Baldwin, John H.,1984) [115, 119] Nhìn chung, m c

tiêu QHMT đ c nhi u tác gi xác đ nh đó là phân tích sâu gi a tác đ ng môi tr ng

và các y u t sinh thái (Anne Bee, 1990; Richard L.Meier,1990) đ ng th i c ng ch rõ yêu c u c b n ph i k t h p đi u tra t ng h p ch t l ng môi tr ng, nghiên c u phân

vùng môi tr ng và quy ho ch b o v môi tr ng (Chen Jingsheng,1986) t đó ho ch

đ nh các gi i pháp qu n lý môi tr ng [71, 73, 75] Các nghiên c u QHMT giai đo n này đi sâu phân tích các k thu t quy ho ch hi n đ i, đánh giá n ng l c qu n lý môi

tr ng đ làm rõ nh ng v n đ môi tr ng c a quy ho ch phát tri n KTXH giai đo n

tr c M t trong nh ng h ng nghiên c u chính giai đo n này đó là hoàn thi n các

ph ng pháp, phát tri n nh ng k thu t d báo tác đ ng môi tr ng, xu h ng bi n

đ i tài nguyên trong xây d ng và th c hi n các quy ho ch phát tri n K t qu nghiên

c u c a nhi u công trình đã ch ra vi c c n thi t g n k t các v n đ môi tr ng, sinh thái vào các n i dung c a quy ho ch s d ng đ t, quy ho ch s d ng và chia s ngu n

n c, s d ng các h sinh thái (Walter E Westman,1985; Leonard Ortolano,1984;

Anne Bee,1990; Richard L.Meier,1990) [119, 120, 126]

- Giai đo n t 1980 đ n nay, quy ho ch môi tr ng đã đ c quan tâm ng d ng

và d n tr thành m t l nh v c chuyên ngành trong khoa h c môi tr ng, đ c xem là

m t công c qu n lý, b o v môi tr ng có hi u qu Ti p c n nghiên c u quy ho ch môi tr ng giai đo n này đã nh n m nh ti p c n sinh thái: đ c đi m sinh thái c a các khu v c c n đ c quy ho ch; kh n ng ch u t i, d báo xu h ng bi n đ i c a các h

sinh thái trong n u th c hi n các quy ho ch phát tri n (Walter E Westman, 1985) c

bi t là nh n m nh vi c th ch hóa yêu c u l ng ghép QHMT nh m t công c , m t

đi u ki n tiên quy t trong th c hi n quy ho ch phát tri n KTXH khác [71, 72, 126]

Trong giai đo n này, n i dung QHMT đã đ c nghiên c u hoàn thi n: thông qua các b c c b n nghiên c u liên ngành v đ a ch t, c nh quan, sinh h c, th m m môi tr ng, lu t và chính sách môi tr ng, gi i quy t các v n đ v ch t th i, đánh giá

tác đ ng môi tr ng, s d ng đ t (Leonard Ortolano,1984) [92, 118]; v i m c tiêu

nh m h ng d n, ki m soát vi c thu nh p, bi n đ i, phân b và đ th i m t cách phù

h p v i các ho t đ ng c a con ng i sao cho các quá trình t nhiên, sinh thái và xã h i

t n th t m t cách ít nh t (Baldwin, John H, 1984)

Tác gi Andrew Blowers (1993) đã đ a ra 10 v n đ cho QHMT: (1) S thay

đ i theo th i gian (2) Quy ho ch n n, quy ho ch thành ph , quy ho ch s d ng đ t, quy ho ch b n v ng c p đ a ph ng, d báo t ng lai cho quy ho ch (3) Các HST và TNTN (4) Chính sách n ng l ng b n v ng (5) Ô nhi m và rác th i - gánh n ng c a

b n v ng (6) Xây d ng m t môi tr ng b n v ng (7) L i ích gi a giao thông v n t i công c ng và t nhân (8) Kinh t b n v ng (9) Quy ho ch khu v c thành ph b n

v ng (10) Th c hi n quy ho ch

Cu n “QHMT cho các c ng đ ng nh ” c a C c B o v môi tr ng M (1994)

đã h ng d n QHMT c n tôn tr ng quy n c a nhân dân, c a c ng đ ng, nhu c u c a

c ng đ ng, gi i quy t các nhu c u đó cho c ng đ ng

Tác gi Toner (1996) cho r ng QHMT là vi c ng d ng các ki n th c v khoa

h c t nhiên và s c kh e trong các quy t đ nh v s d ng đ t

Theo đ nh ngh a c a Alan Gilpin (1996) trong T đi n vê môi tr ng và phát

tri n b n v ng thì QHMT là “S xác đ nh các m c tiêu mong mu n v kinh t - xã h i

đ i v i môi tr ng t nhiên và t o ra các ch ng trình, quy trình qu n lý đ đ t đ c

m c tiêu đó” nh ngh a này tuy ng n g n, nh ng mang t m khái quát cao

Tác gi Malone - Leo Lai Cho (Singapore, 1997) đã trình bày quan đi m: QHBVMT đáp ng nhu c u v nhà , vi c làm và ngh ng i; gi i quy t xung đ t v môi tr ng và phát tri n, c n thi t ph i quy ho ch trên c s nh ng v n đ v môi

tr ng

Ngoài ra, m i quan h gi a QHMT và các quy ho ch phát tri n các c a các vùng lãnh th , xu h ng chung là: k t h p đi u tra t ng h p ch t l ng môi tr ng, nghiên c u phân vùng môi tr ng (Chen Jingsheng, 1986) và quy ho ch b o v môi

tr ng; phân tích sâu gi a quy ho ch môi tr ng v i đánh giá tác đ ng môi tr ng và

các y u t sinh thái (Anne Bee ; Richard L.Meier, 1990); m i quan h gi a QHBVMT

- Nghiên c u th c ti n v QHMT m t s qu c gia trên th gi i c ng đã đ c

th c hi n t nh ng n m 1960: Kh i đ u là ti n trình quy ho ch vùng c a Ban Phát tri n khu v c thu c T ch c các qu c gia châu M (OAS), đ c v ch ra t tr c n m

1969 T n m 1969, OAS đã tr giúp 25 n c kh i châu M La tinh và Caribbe ti n hành 75 nghiên c u l ng ghép t ng h p kinh t v i môi tr ng d i c p đ qu c gia [114] Trên c s ti n trình này, Ngân hàng phát tri n châu Á (ADB, 1980) đã đ xu t các k ho ch l ng ghép t ng h p kinh t v i môi tr ng và đã tr giúp m t s n c châu Á th c hi n các nghiên c u l ng ghép kinh t v i môi tr ng cho m t s d án

đi n hình nh [114, 116]: quy ho ch cho các l u v c và th y v c quan tr ng (L u v c sông Hàn c a Hàn Qu c,1982; L u v c h Laguna c a Philippin, 1978; L u v c h Songkhla c a Thái Lan, 1985; Thung l ng Klang c a Malaysia, 1987; L u v c H i Hà

c a Trung Qu c, 1994; L u v c H i Nam c a Trung Qu c, 1993); quy ho ch môi

tr ng cho phát tri n vùng t ng h p và các vùng công nghi p l n: Palawan c a Philippin (1984); Vùng phát tri n công nghi p Samutprakarn c a Thái Lan (1987); Vùng Segara Anakan c a Indonesia (1985); đ c bi t quy ho ch môi tr ng đã đ c áp

d ng khá nhi u các vùng ven bi n: b bi n phía ông c a Thái Lan(1986); Môi

tr ng ven bi n Indonesia (1995); Vùng ven bi n Daro-Mukah c a Malaysia (1997) cùng v i phát tri n m i quan tâm v qu n lý t ng h p đ i b bi n Qua các nghiên c u

và tài li u h ng d n v quy ho ch l ng ghép kinh t v i môi tr ng d i c p đ qu c gia c a các n c trong khu v c, m t l n n a đã làm sáng t n i dung c b n c a quy

ho ch môi tr ng đó là d a trên ti p c n sinh thái, th c hi n các b c đi u tra t ng

h p ch t l ng môi tr ng, nghiên c u phân vùng môi tr ng và quy ho ch b o v môi tr ng

1.1.2 T i Vi t Nam

Nh n th c sâu s c t m quan tr ng c a công tác b o v môi tr ng và phát tri n

b n v ng, Chính ph Vi t Nam đã th hi n rõ nh ng cam k t c a mình v b o v môi

tr ng và phát tri n b n v ng không nh ng v i các c ng đ ng t ch c qu c t mà còn

th hi n rõ trong các v n b n pháp quy v môi tr ng đ c ban hành trong nhi u n m qua, t Chi n l c b o t n Qu c gia (1986), K ho ch hành đ ng qu c gia v môi

tr ng và phát tri n b n v ng giai đo n 1991 - 2000, Lu t B o v môi tr ng (1994),

K ho ch hành đ ng qu c gia v môi tr ng giai đo n 1996 - 2000, K ho ch hành

đ ng đa d ng sinh h c (1995), Lu t Tài nguyên n c (1998), K ho ch b o v Môi

tr ng Qu c gia đ n 2010 và đ nh h ng đ n 2020… đ n nh ng ch th , quy đ nh d i

Lu t [15, 39, 42] N i dung c a các v n b n này ít nhi u đã đ c p đ n v n đ QHBVMT và nh ng v n b n này đã có tác d ng nh t đ nh trong th c t Vì Quy

ho ch b o v môi tr ng liên quan đ n nhi u khía c nh khác nhau, do v y m t s công trình nghiên c u, đ c bi t là các nghiên c u liên quan đ n c s d li u n n và đ

xu t các gi i pháp, công c qu n lý - b o v môi tr ng, m c dù không liên quan tr c

ti p đ n v n đ QHBVMT vùng, nh ng b n thân nó thì l i r t c n thi t cho quá trình

b o v môi tr ng S l ng các công trình nghiên c u thu c lo i này đã và đang

ti n đ c b n cho các nghiên c u ti p theo ngày m t r ng rãi h n và sâu s c h n

M c tiêu và n i dung ch y u c a các nghiên c u này là ti n đ hoàn thi n m t

ph ng pháp lu n và xây d ng qui trình l p QHMT trên c s xem xét các v n đ môi

tr ng phát sinh d i tác đ ng c a quá trình phát tri n KTXH t i m t vùng lãnh th và

t đó đ a ra nh ng k ho ch BVMT cho t ng hành đ ng phát tri n (t ng ngành, t ng

l nh v c) N i dung đánh giá các v n đ môi tr ng phát sinh trong các nghiên c u Quy ho ch môi tr ng c p đ này ch y u t p trung xác đ nh ng ng gi i h n phát tri n c a vùng là bao nhiêu đ không v t quá kh n ng ch u t i c a môi tr ng t nhiên và kh n ng tái t o, ph c h i tài nguyên T đó, xác đ nh các đ nh h ng khai thác, s d ng tài nguyên nh th nào cho h p lý và hi u qu

Ngoài nh ng công trình nghiên c u v Quy ho ch môi tr ng đã d n ra trên, còn có 3 công trình đã công b d i d ng n ph m sách in, g m: (i) Nguy n Th Thôn, Quy ho ch môi tr ng Phát tri n b n v ng, NXB Khoa h c k thu t, 2004; (ii)

V Quy t Th ng, Quy ho ch môi tr ng, NXB i h c Qu c gia Hà N i, 2005; (iii) Phùng Chí S , Quy ho ch môi tr ng, NXB i h c Qu c gia TP H Chí Minh,

2014

V hoàn thi n khái ni m QHMT, có r t nhi u tác gi v i ti p c n và đ nh ngh a

khác nhau: Lê Th c Cán (1994) s d ng thu t ng “l p k ho ch hóa môi tr ng” là

vi c l p k ho ch, trong đó các m c tiêu phát tri n KTXH đ c xem xét m t cách t ng

môi tr ng nh m đ m b o kh n ng th c t cho vi c th c

Trong giáo trình Quy ho ch môi tr ng do i h c Qu c gia Hà N i xu t b n

n m 2003, theo tác gi V Quy t Th ng, “QHMT có th đ c hi u là quá trình nghiên

c u, đ xu t và l a ch n ph ng án s d ng h p lý, b o v , c i thi n & phát tri n

c ng m t cách t i u n ng l c, ch t l ng c a nó đ đ t đ c các m c tiêu môi

tr ng xác đ nh”[72] nh ngh a này đã ph n nào xác đ nh đ c đ i t ng, m c tiêu

c a quy ho ch môi tr ng

Trong sách Quy ho ch môi tr ng phát tri n b n v ng dùng làm giáo trình

gi ng d y cho sinh viên và h c viên cao h c, nhà a lý Nguy n Th Thôn (2004) đ a

ra đ nh ngh a: “QHMT đ c hi u là s v ch đ nh, quy đ nh, s p x p, b trí các đ i

t ng môi tr ng theo không gian lãnh th ho c theo không gian v t th môi tr ng

nh m đ m b o môi tr ng s ng t t đ p cho con ng i và b o v môi tr ng s ng cho

đ phát tri n nh t đ nh” [76] Nh n th y r ng, đ nh ngh a này ch a th t s nêu b t

đ c n i hàm c a các thu t ng và c ng nh khó kh n trong vi c phân đ nh vai trò, v trí c a hai thu t ng : Quy ho ch và K ho ch

Trong công trình Xây d ng quy ho ch b o v môi tr ng ph c v phát tri n

b n v ng vùng ông Nam B , tác gi Lâm Minh Tri t (2004) cho r ng "QHMT là

và k ho ch phát tri n kinh t xã h i ph c v cho vi c xây d ng các chính sách và các

ch t và n i dung c a Quy ho ch theo h ng b o v môi tr ng

H u h t các tác gi đ u cho r ng xây d ng quy ho ch môi tr ng là m t d ng quy ho ch t ng th trong đó có xem xét các v n đ môi tr ng g n k t v i nhau và bao g m nhi u quy ho ch môi tr ng thành ph n Vì v y, QHMT ph i phù h p v i quy ho ch t ng th phát tri n kinh t - xã h i c a đ a ph ng trong cùng k quy ho ch

đ ng th i có xét đ n quy ho ch s d ng đ t và quy ho ch ngành khác nh m ng n ng a

và gi m thi u suy thoái tài nguyên thiên nhiên, ô nhi m môi tr ng, t ng b c c i thi n ch t l ng môi tr ng, nâng cao hi u qu khai thác và s d ng h p lý tài nguyên, t ng c ng n ng l c qu n lý môi tr ng c a thành ph , đ m b o phát tri n kinh t - xã h i b n v ng

- H ng nghiên c u v QHBVMT thành ph n quy mô c p t nh, thành ph :

m t s công trình nghiên c u liên quan đ n n i dung quy ho ch môi tr ng c ng đã

đ c tri n khai th c hi n các t nh nh : Thành ph H i D ng (2007); các t nh Thái Nguyên, An Giang (2010); Qu ng Ninh (2001, 2014), B c Ninh (2004), Ngh An (2004); thành ph Uông Bí (2006), thành ph Hà N i (2011), Ti n Giang (2014), Nam

nh (2014); các huy n H u L c, Th Xuân, Th ng Xuân, Thanh Hóa (2007), huy n ông Tri u (2013) Các quy ho ch này đã b c đ u trình di n và tri n khai các

ph ng pháp, c s khoa h c c a QHBVMT và th c ti n t i các đ a ph ng H u h t các nghiên c u đã th c hi n vi c đ xu t nh ng gi i pháp k thu t - môi tr ng c th cho t ng thành ph n quy ho ch nh : Quy ho ch qu n lý và s d ng ngu n n c, Quy

ho ch h th ng thoát n c và x lý n c th i, Quy ho ch bãi chôn l p ch t th i r n, Quy ho ch h th ng quan tr c môi tr ng… và t đó đ xu t đ c nh ng ch ng trình, d án c th v BVMT K t qu các nghiên c u này đ ng th i cho th y có nhi u cách ti p c n khoa h c khác nhau trong th c hi n quy ho ch môi tr ng đã đ c áp

d ng trong các công trình nghiên c u trên Tuy nhiên quan đi m ti p c n t ng h p,

ti p c n h th ng và phát tri n b n v ng là nh ng ti p c n c b n đ c h u h t các đ tài v n d ng [40] ng th i các nghiên c u cho th y: hi u qu quy ho ch đ t m c cao

nh t ch khi có s ph i h p c a các t nh khác lân c n trong vùng sinh thái đ ng th i

v i vi c xác đ nh các n i dung ph i h p ho t đ ng b o v môi tr ng

- H ng nghiên c u QHMT theo h ng qu n lý môi tr ng: ch y u t p trung

nhi u d án tài tr qu c t theo h ng qu n lý t ng h p có l ng ghép QHMT c ng

đã đ c ti n hành t i n c ta i n hình là các d án nh : D án “Qu n lý tài nguyên

n c l u v c sông H ng” TA 2871 - VIE do Công ty T v n tài nguyên n c -

Australia tr giúp v m t k thu t thông qua tài tr c a ADB, nghiên c u này đã v ch

ra ti n trình l p quy ho ch l u v c sông H ng - m t trong nh ng d ng quy ho ch l ng

p t ng t nh quy ho ch môi tr ng vùng; D án “Quy ho ch t ng th

BSCL” - VIE/87/031 do WB, y ban Qu c t Mekong Lâm th i (Interim Mekong

Committee) và UNDP tài tr đã xem xét các y u t môi tr ng và g n k t ngay t đ u

v i vi c xây d ng các quy ho ch t ng th phát tri n kinh t - xã h i và l a ch n các d

án u tiên đ u t t i ng b ng sông H ng và sông C u Long; D án VIE 93/G81 do UNDP tài tr cho B K ho ch và u t th c hi n v vi c “T ng c ng n ng l c

1997) và D án VIE 97/007 v “Nh ng v n đ môi tr ng trong l p k ho ch đ u t ”

(Giai đo n 2: 1998 - 2001) đã đ a ra các h ng d n QHMT đ thu hút đ u t ; D án

ADB 5712-REG “Qu n lý t ng h p môi tr ng d i ven bi n ông” do C c Môi

tr ng th c hi n t i H i Phòng, Qu ng Nam và Bà R a - V ng Tàu t 08/1998 là c s

góp ph n hình thành nên “Chi n l c qu c gia Vi t Nam v Qu n lý môi tr ng bi n

h c đi n hình còn góp ph n làm thay đ i sâu s c nh n th c v qu n lý môi tr ng trong phát tri n kinh t - xã h i n c ta

óng góp tích c c v m t ph ng pháp lu n QHMT ph i k đ n là các báo cáo tham lu n t i các cu c h i th o liên quan đ n quy ho ch môi tr ng nh : H i th o

“Quy ho ch môi tr ng” do C c Môi tr ng - B Khoa h c Công ngh và Môi tr ng

(nay là B Tài nguyên và Môi tr ng) t ch c t i Hà N i vào tháng 5/2001; H i th o Khoa h c “Ph ng pháp lu n nghiên c u xây d ng quy ho ch môi tr ng vùng Kinh

TPHCM vào tháng 11/2001; H i th o Khoa h c “Ph ng pháp lu n Quy ho ch môi

tr ng và các v n đ n môi tr ng u tiên t i vùng ông Nam b ” do Vi n Môi tr ng

và Tài nguyên t ch c t i V ng Tàu vào tháng 10/2002; H i th o “B o v môi tr ng

ph H Chí Minh tháng 4/2004

- H ng nghiên c u áp d ng đ a lý h c xây d ng QHBVMT t ng th : Vi t

Nam, cho đ n cu i n m 2014, khi Lu t B o v môi tr ng s 55/2014/QH13 ch a có

hi u l c thi hành thì t i các v n b n pháp lý: lu t, ngh đ nh, thông t , c ng nh các chuyên gia môi tr ng v n s d ng c hai t QHMT và QHBVMT Bên c nh tác gi : Nguy n Ng c Sinh (1998), Tr nh Th Thanh (1998, 1999), V Quy t Th ng (2005), Nguy n Th Thôn (2004), s d ng QHMT, thì các chuyên gia khác: Nguy n Cao

Hu n (2004, 2006, 2007, 2013), Tr ng Quang H i (2006, 2007), Hoàng Danh S n,

ng Trung Thu n (2002), Lê Trình (2004) l i s d ng QHBVMT trong các nghiên

c u và tài li u công b

Theo quan đi m đ a lý, QHBVMT nh m gi i quy t v n đ gi a b o v môi

tr ng và phát tri n c a t ng lãnh th QHBVMT là m t trong nh ng nhi m v quan

tr ng cho s phát tri n b n v ng lãnh th , là m t ph n c a chi n l c phát tri n kinh

t xã h i thân thi n v i môi tr ng QHBVMT có th t o ra nh ng n n t ng đ xem xét và đi u ch nh quy ho ch kinh t tr c đó cho khu v c Các công trình nghiên c u này th ng t p trung s d ng h quan đi m t ng h p, h th ng và phát tri n b n v ng: các lãnh th nghiên c u đ c xem xét nh đ a h th ng đ c hình thành b i m t m i quan h l n nhau gi a các y u t t nhiên (đ a ch t, đ a hình, khí h u, th y v n, th

nh ng, sinh h c…), y u t kinh t xã h i và các hình th c khai thác và s d ng tài nguyên thiên nhiên (công nghi p, s n xu t nông nghi p, …) H th ng này có c u trúc hoàn ch nh và ch c n ng th ng nh t: kinh t , hành chính, sinh thái, xã h i, và các ch c

n ng khác

Cho đ n tr c khi có quy đ nh c th v Quy ho ch b o v môi tr ng (Lu t

B o v Môi tr ng 2014), các nghiên c u ng d ng theo h ng này đã góp ph n quan tr ng trong vi c xác đ nh m t quy trình l p QHBVMT Quy trình nghiên c u QHBVMT đã đ c đ xu t và áp d ng m t s vùng lãnh th nh t nh Lào Cai, khu

v c sinh thái đi n hình Qu ng Bình - Qu ng Tr , H Long - C m Ph - Yên H ng, th

xã Uông Bí, t nh Qu ng Ninh

Các công trình nghiên c u đã đi sâu phân tích các áp l c đ i v i môi tr ng c a các k ho ch, quy ho ch và chi n l c phát tri n kinh t xã h i đ c phê duy t; ti n hành phân tích các y u t ngo i vùng tác đ ng đ n môi tr ng khu v c nghiên c u; và

k t h p d báo các xu th bi n đ i c a tài nguyên và môi tr ng khu v c nghiên c u làm c s cho công tác phân vùng môi tr ng và xác đ nh các đ nh h ng u tiên v

b o v môi tr ng (Quy ho ch b o v môi tr ng thành ph H Long đ n n m 2020,

t m nhìn đ n n m 2030) [41] Các tác gi đã xây d ng khái ni m “Không gian b o v môi tr ng” là t p h p các khu v c đ c tr ng m t ho c m t s lo i hình s d ng đ t

ch y u trong s đ ng nh t t ng đ i v đi u ki n t nhiên và có v n đ môi tr ng riêng đòi h i có bi n pháp gi i quy t thích h p [33] Các không gian b o v môi

tr ng đ c xác đ nh d a trên các tiêu chí c th v lo i hình s d ng đ t; tính đ ng

nh t v đi u ki n t nhiên và t p h p các v n đ môi tr ng đ c tr ng c a t ng không gian

G n đây nh t, n m 2014, công trình nghiên c u “Quy ho ch môi tr ng t nh

Qu ng Ninh đ n n m 2020, t m nhìn 2030” là m t trong nh ng công trình nghiên c u

quy ho ch b o v môi tr ng đ u tiên có tính đ n nh h ng c a bi n đ i khí h u,

n c bi n dâng và xác đ nh các gi i pháp thích ng c th trong t ng đ nh h ng phát

tri n c ng nh vi c ho ch đ nh các không gian phát tri n ven bi n, h i đ o Áp d ng sáng ki n SATOYAMA Nh t b n trong ho ch đ nh không gian và xây d ng m t s d

án liên quan đ n qu n lý r ng, b o t n đa d ng sinh h c và v n đ liên quan đ n bi n

đ i khí h u [34] Nghiên c u đã đ xu t xây d ng b n đ quy ho ch môi tr ng cho

m t đ a ph ng có bi n, v i 4 phân vùng môi tr ng theo 4 khu v c đ c đ xu t: Vùng b o t n; Vùng qu n lý môi tr ng tích c c: Vùng c i t o và Vùng phát tri n K t

qu phân vùng này v c b n đã đ c nghiên c u đ xu t d a trên nh ng ti p c n hi n

đ i trong quy ho ch phát tri n phù h p v i yêu c u th c ti n c a n c ta c ng nh c a

đ a ph ng đó là: ti p c n t ng tr ng xanh, ti p c n h th ng và t ng h p; ti p c n

qu n lý theo đ i t ng d a theo 4 nhóm ch c n ng môi tr ng chính: B o t n và b o

v , C i t o và ph c h i môi tr ng, Qu n lý môi tr ng tích c c, Phát tri n thân thi n môi tr ng, v i vi c k t h p qu n lý môi tr ng theo vùng và qu n lý môi tr ng liên vùng

Có th th y, qua nh ng công trình nghiên c u này, các tác gi đã kh ng đ nh và minh ch ng đ c QHBVMT ph i d a trên quy ho ch phát tri n KTXH, các quy ho ch ngành, xem xét, đánh giá các v n đ môi tr ng n y sinh t các ho t đ ng phát tri n

đ ng th i chú ý đ n QHSD ch rõ n n không gian đ nh v các ho t đ ng phát tri n, khai thác tài nguyên t đó xác đ nh nhi m v qu n lý theo m t s ch c n ng xác đ nh

Theo báo cáo v QHBVMT c a B Tài nguyên và Môi tr ng (2014), vi c đánh giá môi tr ng chi n l c cho các lo i hình quy ho ch hi n nay g p nhi u khó

kh n do c quan th c hi n phát tri n quy ho ch không xác đ nh đ c hi n tr ng, di n

bi n c a các thành ph n môi tr ng và đ nh h ng qu n lý và BVMT [34, 76] Do

v y, các n i dung qu n lý và b o v môi tr ng ph i đ c xác l p t ng h p đ th c

hi n m t cách th ng nh t t trung ng đ n đ a ph ng và gi a các ngành, các l nh

v c phát tri n T đó m i có c s phân tích, đ xu t các đ nh h ng, gi i pháp phát tri n hài hòa l i ích gi a các đ a ph ng, các ngành, các l nh v c

Tóm l i, QHBVMT là m t trong nh ng v n đ c p thi t Vi t Nam, đã và đang

đ c s quan tâm và khuy n khích c a Chính ph và các B ngành, và đã thu hút

đ c s tham gia nghiên c u c a nhi u t ch c KH -CN và nhi u cá nhân Tuy nhiên, khi xem xét l ch s quá trình xây d ng QHBVMT n c ta có th rút ra m t s nh n xét nh sau:

(i) Lý thuy t và th c ti n c a QHMT đ n nay ch a đ c phân đ nh rõ ràng;

V n còn m t s quan ni m ch a th ng nh t v thu t ng “Quy ho ch môi tr ng” và

“Quy ho ch b o v môi tr ng” gi a các c quan Chính ph , các chuyên gia môi

tr ng và các t ch c tài tr qu c t ;

(ii) i v i nhi u c quan và nhi u t ch c kinh t , các m c tiêu b o v môi

tr ng (ví d gi m phát th i ô nhi m không khí và n c th i) đ c coi là xung đ t v i phát tri n, xung đ t v i các nhu c u kinh t và xã h i c a đ t n c;

(iii) n nay, quá trình xây d ng QHBVMT m i ch thu hút nh ng c quan, chuyên gia nghiên c u khoa h c thu c l nh v c qu n lý và b o v môi tr ng, ch a thu hút đ c s tham gia c a đ i di n c ng đ ng dân chúng, đ i di n các ngành kinh

t , m i đ c ti n hành m t s vùng đ c thù và t nh thành

M t khác, các nhà ho ch đ nh chi n l c môi tr ng th ng ch m i quan tâm nhi u đ n các l nh v c sinh thái, tài nguyên và môi tr ng mà còn y u v phân tích kinh t , đ c bi t ch a đ nh giá các giá tr kinh t c a tài nguyên và môi tr ng, ch a làm rõ m i liên h gi a th tr ng, chính sách kinh t v i BVMT; Các QHBVMT

th ng đ a ra nh ng k ho ch môi tr ng to l n nh ng còn t ra thi u rõ ràng khi đ

c p đ n tính kh thi c a t ng k ho ch c th , đ c bi t là kh n ng v tài chính và ngu n nhân l c; Các QHBVMT th ng không d a trên nh ng s li u và thông tin khoa h c đ c th ng kê và c p nh t chính xác, mà ch y u d a vào m c tiêu chính sách Chính vì v y, QHBVMT ch a phát huy đ c nh ng ti m n ng, th m nh c a vùng và ch a gi i quy t đ c tri t đ các v n đ v môi tr ng

T vi c nghiên c u t ng quan cho th y đ n nay v n ch a có m t ph ng pháp

lu n và qui trình l p QHBVMT m t cách th ng nh t, các nghiên c u m i ch d ng l i

m c đ xem xét các v n đ môi tr ng phát sinh d i tác đ ng c a quá trình phát tri n KTXH t i m t vùng lãnh th và t đó đ a ra nh ng k ho ch BVMT cho t ng hành đ ng phát tri n (t ng ngành, t ng l nh v c) Vi c g n k t các v n đ môi tr ng

v i vi c s d ng các lo i tài nguyên, đ c bi t là đ t đai c a m t vùng c ng ch a đ c

đ c p đ n m t cách đ y đ kh c ph c nh ng thi u sót và h n ch đó, vi c ti p t c nghiên c u làm rõ b n ch t c a QHBVMT và xây d ng quy trình QHBVMT là m t yêu c u c p thi t

1.1.3 Nghiên c u phân vùng ph c v QHBVMT

Tr c h t “Vùng” là m t khái ni m đ c s d ng t ng đ i ph bi n trong

th c ti n Tuy nhiên, m i ngành khoa h c l i có cách hi u khác nhau v khái ni m vùng do cách nhìn, m c đích và tiêu chí khác nhau: đ a lý h c coi “vùng” là m t đ n nguyên đ a lý c a b m t trái đ t; kinh t h c hi u “vùng” là m t đ n nguyên kinh t

t ng đ i hoàn ch nh trên ph ng di n kinh t ; nhà chính tr h c th ng cho “vùng” là

đ n nguyên hành chính th c hi n qu n lý hành chính; còn nhà xã h i h c coi “vùng”

là khu t c có đ c tr ng xã h i t ng đ ng c a m t nhóm ng i nào đó (ngôn ng ,

khác nhau do tiêu chí phân vùng khác nhau nh : vùng t nhiên, vùng kinh t , vùng dân

t c, vùng du lch, vùng v n hóa, vùng hành chính, vùng theo trình đ phát tri n, vùng kinh t t ng h p, vùng kinh t ngành,

Vùng đ c hình thành trên c s phân vùng Theo quan ni m c a các nhà khoa

h c Liên Xô (c ) thì phân vùng lãnh th là s s p x p, b trí (phân b ) và ph i h p các

đ i t ng gây nh h ng l n nhau, có liên h qua l i gi a các h th ng (s n xu t, t nhiên và dân c ) nh m s d ng m t cách h p lý các ti m n ng t nhiên, lao đ ng, đi u

ki n kinh t - xã h i đ đ t hi u qu kinh t cao và nâng cao m c s ng dân c c a lãnh

th đó các qu c gia ph ng Tây, phân vùng ph c v quy ho ch lãnh th đ c xem

nh l a ch n ph ng án s d ng các đ i t ng lãnh th m t cách đúng đ n và có hi u

qu ; tìm ki m m t t l và quan h h p lý v phát tri n kinh t - xã h i gi a các ngành trong m t vùng, gi a các lãnh th nh (ti u vùng) trong m t vùng ho c gi a các vùng trong m t qu c gia và trên m c đ nh t đ nh có xét đ n m i liên k t gi a các qu c gia

v i nhau Phân vùng đ c phân chia m t cách t ng đ i theo m c đ t ng h p c a các đ i t ng thành hai lo i hình: phân vùng chuyên ngành (phân vùng đ a lý, phân vùng khí h u, phân vùng nông nghi p, phân vùng lâm nghi p, phân vùng khoáng s n, phân vùng du l ch, phân vùng v n hoá,…) và phân vùng t ng h p (phân vùng t nhiên, kinh t - xã h i, ) Ho t đ ng phân vùng th ng đ c ti n hành d a vào t li u v các

y u t t nhiên, tài nguyên thiên nhiên, các ho t đ ng kinh t - xã h i và các t li u liên quan khác, nh m đ a ra m t b c tranh toàn c nh v s phân hóa c a vùng lãnh

th đó, ch ra các khu ch c n ng sinh thái, ti m n ng s d ng cho m c đích phát tri n

b n v ng M i lo i hình phân vùng có m t m c đích riêng, d a vào các tiêu chí,

ph ng pháp và công c khác nhau đ ti n hành Tuy nhiên, có th th y r ng m i lo i phân vùng đ u nh m m c tiêu cung c p c s khoa h c cho các quy ho ch phát tri n;

đi u hoà s phát tri n c a ba h th ng môi tr ng - kinh t - xã h i đang t n t i và

ho t đ ng trong vùng, sao cho s phát tri n c a h th ng kinh t - xã h i phù h p trong kh n ng ch u t i c a h th ng t nhiên, b o v đ c môi tr ng, b o đ m phát tri n b n v ng

Trong th c ti n QHBVMT n c ta giai đo n v a qua, phân vùng môi tr ng

đ c xem là m t trong nh ng n c đi c b n đ ho ch đ nh các không gian lãnh th

d a trên đ c đi m tài nguyên, môi tr ng, đ c đi m KTXH, các ho t đ ng phát tri n

c a t ng khu v c c th Ti p c n, ph ng pháp, quy trình, n i dung c a phân vùng môi tr ng khá đa d ng, đ c nhi u tác gi và công trình nghiên c u v n d ng Tuy nhiên có th th y ti p c n phân vùng môi tr ng g m m t s h ng nghiên c u chính:

- Nhóm các công trình nghiên c u xác đ nh ch c n ng môi tr ng c a các đ n

vùng ch c n ng môi tr ng m t khu v c lãnh th nào đó b ng cách phân chia lãnh th thành các vùng và các ti u vùng, sao cho bi u th đ c s phân hoá c a lãnh th v

đi u ki n t nhiên, tài nguyên thiên nhiên ng th i k t h p đánh giá s d ng đ t đai không h p lý trong phát tri n KT-XH, nh m đ nh h ng cho quy ho ch BVMT đ i

v i lãnh th đó Trong nh ng n m g n đây vi c phân vùng ch c n ng môi tr ng ph c

v công tác l p quy ho ch b o v môi tr ng đã đ c ti n hành t i nhi u vùng mi n,

tnh thành nh : Phân vùng môi tr ng t nh Ninh Bình (2004), Phân vùng CNMT t nh Thái Nguyên (2009), Phân vùng CNMT l u v c sông C u (2010), Phân vùng CNMT

l u v c sông áy (2011), Phân vùng CNMT thành ph Hà N i (2012)

N i dung nghiên c u phân vùng CNMT các công trình nghiên c u này th c

ch t là đi sâu vào gi i quy t bài toán v m i quan h đa chi u gi a các y u t đi u ki n

t nhiên, tài nguyên thiên nhiên, môi tr ng và tác đ ng c a con ng i trên m t không gian xác đ nh, trong đó gi a các y u t luôn luôn có tác đ ng t ng h và s ph thu c l n nhau K t qu phân vùng CNMT là đ a ra m t h th ng c c u các vùng và

ti u vùng, trong h th ng đó m i ti u vùng có nh ng ch c n ng xác đ nh, d a vào l i

th so sánh đ đ nh h ng gi i pháp QHBVMT

phân vùng môi tr ng: ch y u đ c phát tri n trên c s ti p c n đ a lý h c v phân

vùng đ a lý t nhiên Ti p c n nghiên c u phân vùng môi tr ng nh ng nghiên c u này d a trên s đ ng nh t v phát sinh, c u trúc và hình thái, v tính ch t c a các quá trình đ a lý c b n đ chia ra các vùng sao cho gi đ c tính v n toàn v m t lãnh th

và tính th ng nh t n i t i Vi c l a ch n m t ph ng pháp phân vùng phù h p v i vi c nghiên c u nh ng v n đ v đi u ki n t nhiên, tài nguyên, môi tr ng và ho t đ ng kinh t th ng b t đ u b ng vi c xác đ nh m c tiêu phân vùng, ph m vi đ i t ng c n

th c hi n phân vùng, và l a ch n cách ti p c n đ phân vùng H u h t các công trình nghiên c u theo h ng này đ u l a ch n cách ti p c n phân vùng đ a lý t nhiên đ c xem nh c s khoa h c cho vi c đ nh h ng phát tri n, quy ho ch và qu n lý m t khu v c lãnh th [41] Nhi m v c a vi c phân vùng ph c v các d án v QHBVMT bao g m: (1) L a ch n cách ti p c n phân vùng và ph ng pháp phân vùng nh m

ph n ánh quy lu t khách quan, đ ng th i b o đ m giá tr s d ng th c ti n các ti u vùng đ c phân chia; (2) Xác l p các tiêu chí vùng, ti u vùng và các nguyên t c phân vùng sao cho đáp ng m c đích phân vùng, trong đó quan tr ng nh t là th a nh n và

tôn tr ng tính khách quan c a các đ n v ti u vùng K t qu nghiên c u theo h ng này th ng ph n ánh khá rõ phân b không gian c a các ho t đ ng b o v môi tr ng

Nghiên c u áp d ng phân vùng đ a lý t nhiên th ng l y khái ni m “Phân vùng môi tr ng” là vi c phân chia lãnh th thành các vùng, ti u vùng M i ti u vùng môi tr ng là m t khu v c lãnh th c th , đ c xem nh m t đ a h th ng bao g m các đi u ki n t nhiên, các ho t đ ng kinh t - xã h i và có tác đ ng qua l i l n nhau

t o nên đ c tr ng riêng cho phép đ nh h ng, đ xu t gi i pháp t ch c không gian s

d ng tài nguyên và BVMT Vùng bao g m nhi u ti u vùng đ c xác đ nh theo các

tiêu chí m c khái quát cao h n so v i ti u vùng (Nguy n Cao Hu n, Tr ng Quang

H i, 2006) [42]

Các ti u vùng đ c phân chia d a vào các ch tiêu v :

- Tính đ ng nh t t ng đ i v đi u ki n t nhiên;

- Tính đ c thù v phát tri n kinh t , khai thác, s d ng tài nguyên;

- T p h p các v n đ b c xúc v môi tr ng và tai bi n thiên nhiên;

Ngoài ra, qua các công trình này có th nh n th y r ng m i h p ph n t nhiên (n n đ a ch t, đ a hình, khí h u, n c, th c v t và đ ng v t, th nh ng, ) t n t i và phát tri n theo nh ng quy lu t riêng, nh ng không m t thành ph n t nhiên nào t n t i

và phát tri n m t cách cô l p, chúng luôn nh h ng l n nhau S trao đ i v t ch t và

n ng l ng không ng ng gi a các h p ph n t nhiên quy đ nh tính hoàn ch nh c a

t ng đ n v lãnh th S ph i h p ho t đ ng c a t t c các thành ph n bi n chúng thành h th ng v t li u th ng nh t, trong đó thành ph n này ph thu c vào thành ph n khác, thành ph n này nh h ng t i thành ph n khác [31] Nghiên c u phân vùng môi

tr ng d a trên s phân hóa t nhiên và kinh t xã h i có th đ c th c hi n qua phân vùng và phân ki u Phân vùng lãnh th là phân chia lãnh th thành nh ng th t ng h p

có ranh gi i khép kín, có nh ng đ c đi m riêng không gi ng các vùng khác và không

l p l i trong không gian Phân ki u lãnh th là nhóm g p các đ n v theo nh ng đ c

đi m chung có tính l p l i trong không gian

- Nhóm các công trình nghiên c u áp d ng phân vùng c nh quan trong phân vùng môi tr ng: bao g m ch y u các công trình nghiên c u theo h ng áp d ng

đánh giá c nh quan đ xây d ng b n đ c nh quan, t đó xây d ng b n đ phân vùng

ch c n ng môi tr ng [30, 38] i t ng đánh giá là các t ng th t nhiên, đ c đi m

c u trúc ch c n ng, đ ng l c c nh quan, là t ng hoà các m i quan h , các tác đ ng

gi a h th ng t nhiên và h th ng KTXH [78, 80, 92] Cùng v i m c tiêu đánh giá

vi c s d ng môi tr ng t nhiên h p lý nh t, hi u qu nh t, t i u nh t nh m đ t

đ c s PTBV, các nguyên t c đánh giá là thông qua các đ c đi m, tính ch t hình

thành c a các t ng th t nhiên và các đ c tính thành ph n phát sinh đ xác đ nh m c

đ thích nghi c a các th t ng h p t nhiên cho các ngành s n xu t, kinh t riêng bi t

H u h t các công trình nghiên c u này xem xét m i đ n v CQST đã có nh ng ch c

n ng t nhiên riêng, đ c hình thành b i t h p các ch c n ng c a các thành ph n t o nên đ n v CQST đó Bên c nh đó m i đ n v CQST l i có th đ m nhi m các ch c

n ng v KTXH và môi tr ng khác nhau trong s th ng nh t và đi u hòa gi a t t c

các ch c n ng mà nó có th đ m nhi m (Mai Tr ng Thông, Hoàng L u Thu Th y, 2004; Nguy n Cao Hu n, Nguy n An Th nh, 2006) [38, 40, 92] Nghiên c u CNMT

c a các lãnh th t nhiên - các đ n v CQST v n d ng quan đi m h th ng đ xem xét

m i quan h t ng h m t thi t c a 3 h th ng ch c n ng t nhiên, KTXH, môi tr ng trong lãnh th khép kín c a đ n v CQST Thu t ng c nh quan đ c các công trình

s d ng v i 3 quan ni m [30, 31]: (i) C nh quan bi u th t ng h p th lãnh th t nhiên c a m t c p b t k , đ ng ngh a v i đ a h hay đ a t ng th (ii) C nh quan là

m t đ n v phân lo i trong h phân v t ng th t nhiên (iii) C nh quan đ ch m t

ph n lãnh th nào đó riêng bi t c a l p v đ a lý Trong nhi u tr ng h p c nh quan là

đ n v c s trong phân vùng đ a lý t nhiên

Quan ni m c nh quan là đ n v phân hoá chung nh m t đ a h t nhiên đ c

s d ng nhi u không ph i trong l nh v c c nh quan h c thu n tuý, mà các l nh v c khác khi đ c p đ n s phân hoá lãnh th

Các công trình nghiên c u theo h ng này có u đi m là phân vùng c nh quan

g m nhi u c p khác nhau ph n ánh s phân hoá lãnh th các quy mô c a l p v đ a

lý, có th áp d ng đ thành l p b n đ phân hoá lãnh th t l khác nhau Các đ n v lãnh th th hi n đ c m i quan h c a các h p ph n và đ c xác đ nh b ng nh ng

ch tiêu rõ ràng Do đó các nghiên c u c nh quan h c và đ a lý khu v c góp ph n xác

l p c s khoa h c cho t ch c kinh t lãnh th , s d ng h p lý tài nguyên và b o v môi tr ng [31]

1.1.4 Các nghiên c u liên quan đ n QHBVMT thành ph à N ng

Hi n nay đã có khá nhi u công trình nghiên c u v Tp à N ng và ch y u t p trung vào các v n đ kinh t , xã h i, du l ch Trong khi đó, các nghiên c u v tài nguyên, môi tr ng, thiên tai và bi n đ i khí h u còn t ng đ i h n ch M t s nghiên c u đi n hình v đi u tra và đánh giá ch t l ng tài nguyên c b n c a thành

ph nh đ t, n c và các d ng tài nguyên khác là: án “ i u tra đ a ch t đô th vùng à N ng - H i An” do Vi n a ch t và Khoáng s n ch trì, H V ng Bính ch

nhi m, th c hi n n m 1993; tài “ ánh giá hi n tr ng ô nhi m n c ng m khu v c

D ng làm ch nhi m th c hi n n m 2001 [25, 27]; tài “D báo quy ho ch khai

tr l ng, hi n tr ng ô nhi m và kh n ng t b o v n c d i đ t” do Tr ng i

h c M a ch t th c hi n n m 2003; tài “Nghiên c u đánh giá ngu n tài nguyên

Nguy n Thái Lân ch nhi m, th c hi n n m 2003 [46] tài “ ánh giá tài nguyên

n c m t h th ng sông Cu ê và sông Tuý Loan ph c v phát tri n kinh t - xã h i

Hu nh V n Th ng ch nhi m, ti n hành t 2003 đ n 2005 Nh ng đ tài này đã cung

c p d li u khoa h c v ngu n, tr l ng, ch t l ng và các đe d a có th đ i v i tài nguyên c a thành ph à N ng

V tài nguyên sinh v t có các nghiên c u c a inh Th Ph ng Anh v i các đ tài “ i u tra khu h đ ng - th c v t và nhân t nh h ng; đ xu t ph ng án b o

n m 1996 và “ i u tra, l p danh l c và xây d ng b tiêu b n các loài th c v t thân

V n Long nghiên c u tài nguyên bi n v i đ tài “ i u tra r n san hô và các h sinh

th c hi n n m 2006 ây c ng là c s t li u ph c v vi c QHMT à N ng

V tài nguyên khoáng s n thành ph à N ng có các nghiên c u: “Tài nguyên

“ i u tra, đánh giá tài nguyên môi tr ng vùng v nh à N ng” do ào M nh Ti n

th c hi n n m 2009 [93] K t qu c a nh ng nghiên c u này là c s khoa h c trong

vi c s d ng và khai thác các tài nguyên khoáng s n c a thành ph

Trong th i gian g n đây, các v n đ môi tr ng c a thành ph à N ng trong quá trình phát tri n kinh t - xã h i c ng đã đ c đ c p trong các nghiên c u: “Chi n

l c B o v môi tr ng thành ph à N ng đ n n m 2010” c a Nông Th Ng c Minh

th c hi n n m 2001; “Các v n đ môi tr ng trong quá trình đô th hóa - công nghi p

CSDL tài nguyên thiên nhiên, môi tr ng sinh thái ph c v phát tri n KTXH thành

ph à N ng” do Nguy n Huy Ph ng, Lê Anh Th ng th c hi n n m 2008 đã cung

c p m t CSDL t ng đ i đ y đ v tài nguyên và các v n đ khai thác s d ng tài nguyên c a thành ph à N ng [4, 47, 48] “Báo cáo hi n tr ng môi tr ng thành ph

à N ng giai đo n 2005 - 2010 và đ nh h ng đ n n m 2015” c a S Tài nguyên -

Môi tr ng à N ng (2011) đã cung c p nh ng c s khoa h c v hi n tr ng ch t

Th ” do Vi n Khoa h c th y v n và môi tr ng th c hi n n m 2009 Các nghiên c u

này đã cung c p nh ng c s khoa h c ban đ u quan tr ng v bi u hi n và tác đ ng

c a B KH đ n thành ph à N ng

V v n đ quy ho ch và qu n lý môi tr ng có các công trình: “Qu n lý ch t

th c hi n 2005; “Xây d ng h th ng thông tin đ a lý Tp à N ng ph c v qu n lý nhà

n c - danagis” do S K ho ch và u t à N ng th c hi n n m 2000; Ngoài đ tài

c p nhà n c “Nghiên c u xây d ng quy ho ch môi tr ng vùng Kinh t tr ng đi m

Th Ti n “Nghiên c u ph ng pháp lu n và quy trình xây d ng QHMT g n v i quy

N ng (2008)” Nhìn chung các nghiên c u nêu trên ch y u t p trung vào các d ng tài

nguyên thiên nhiên đ ph c v phát tri n các ngành kinh t , ngoài ra còn đ c p v n đ

qu n lý môi tr ng và s b v quy ho ch môi tr ng ó là nh ng d li u thông tin

đ u vào quan tr ng cho nh ng phân tích trong lu n án c a nghiên c u sinh

1.2 M t s v n đ c b n v quy ho ch b o v môi tr ng

1.2.1 Quy ho ch môi tr ng và Quy ho ch b o v môi tr ng

Nh đã trình bày trên, khi bàn lu n v n i dung quy ho ch môi tr ng,

ch ng trình, k ho ch hành đ ng môi tr ng và các gi i pháp b o v môi tr ng v.v , các chuyên gia n c ngoài th ng ch dùng th ng nh t m t c m t ti ng Anh

"Environmental planning" Trong lúc đó c m t này Vi t Nam th ng đ c hi u theo ba cách khác nhau, đó là: 1) Quy ho ch môi tr ng, 2) Quy ho ch b o v môi

tr ng và 3) L p k ho ch môi tr ng (ít dùng h n) [80, 82, 83]

Tuy nhiên trong th c ti n có hai lo i quy ho ch th ng đ c l p:

M t là, l p quy ho ch v m t không gian (spatial planning) là vi c phân chia

không gian t i m t vùng lãnh th nh t đ nh nào đó (khu v c, qu c gia, vùng, t nh, huy n) cho các m c đích s d ng khác nhau d a trên các đ c đi m v t nhiên c a

vùng đó ( Vi t Nam g i là "phân vùng" - ti ng Anh là "zoning") - s n ph m cu i

cùng là m t v n b n kèm theo b n đ th hi n các m c đích s d ng không gian khác

nhau (ti ng Anh g i s n ph m này là "spatial plan")

Các nghiên c u v quy ho ch không gian th ng th c hi n g n v i quy ho ch các thành ph n môi tr ng quan tr ng mà tr c h t là môi tr ng đ t, n c, không khí, sinh v t N i dung c b n các nghiên c u này th ng là vi c phân vùng các thành ph n môi tr ng t i m t vùng lãnh th cho các m c đích s d ng khác nhau d a trên s đánh giá v hi n tr ng ch t l ng c a chúng, d báo ch t l ng trong t ng lai (theo k quy ho ch đ t ra 5 n m, 10 n m ho c dài h n) Trong đó quan tr ng nh t là

vi c đánh giá và d báo s c ch u t i c a các thành ph n môi tr ng đ i v i các áp l c

t vi c s d ng chúng, đ c bi t là áp l c t các ho t đ ng phát tri n H ng nghiên

c u này th ng g n v i các công trình "Quy ho ch môi tr ng" và đ c xem là c n c

đ b trí các ho t đ ng phát tri n m i, đi u ch nh các ho t đ ng phát tri n hi n t i sao cho phù h p v i các thành ph n môi tr ng th i đi m hi n t i và trong t ng lai

Hai là, l p quy ho ch b o v môi tr ng g m nh ng vi c c n làm đ b o v

môi tr ng trên m t vùng lãnh th nh t đ nh nào đó (khu v c, qu c gia, vùng, t nh, huy n), trong đó nhi u nh t là vi c l p quy ho ch v s phát tri n (development

c n ph i làm t i vùng đ c quy ho ch (ti ng Anh g i s n ph n này là "development

đ ng b o v môi tr ng t i m t vùng lãnh th nào đó, nh : Xây d ng chính sách, pháp

lu t v môi tr ng; nghiên c u khoa h c, phát tri n công ngh v môi tr ng; xây

d ng c s v t ch t - k thu t cho quan tr c môi tr ng, gi i pháp ki m soát ô nhi m,

b o t n thiên nhiên ; xây d ng, b trí các bi n pháp phi công trình và các bi n pháp công trình v BVMT; xây d ng, t ng c ng n ng l c BVMT; truy n thông ây là

c n c đ các c quan h u quan b trí k ho ch th c hi n t ng công vi c v BVMT

t ng n i, t ng giai đo n c th Quy ho ch BVMT có th đ c xây d ng m t cách

t ng h p cho t t c các n i dung đã nêu, có th xây d ng riêng cho m t ho c m t vài

n i dung trong s đó tùy theo yêu c u đ t ra QHBVMT có th đ c phân lo i theo các tiêu chí nh quy mô không gian, đ ph c t p Tu thu c vào quy mô không gian nghiên c u, QHBVMT có th đ c chia thành các khu qu c gia, vùng, t nh, huy n và

c p khu v c

C n c đ xây d ng quy ho ch BVMT là các v n ki n có liên quan v phát tri n, BVMT; các chi n l c, chính sách, quy ho ch, k ho ch phát tri n, BVMT c a Nhà n c; các d án đ u t và các c s s n xu t, kinh doanh, d ch v hi n có thu c khu v c nhà n c và t nhân

Nh v y xét v v b n ch t, thu t ng QHMT và QHBVMT có m t s đi m

t ng đ ng v i nhau v m c tiêu, nhi m v g n k t nh ng v n đ môi tr ng v i quy

ho ch phát tri n kinh t - xã h i c a m i vùng lãnh th Tuy nhiên, QHMT là m t quy

ho ch t ng th ho c nhi u quy ho ch môi tr ng thành ph n xem xét các v n đ môi

tr ng, còn QHBVMT d a trên đ c đi m phát tri n kinh t xã h i, các QH ngành, các

v n đ môi tr ng n y sinh t đó phân tích, xác đ nh nhi m v b o v môi tr ng g n

v i t ng không gian lãnh th c th QHBVMT nh m gi i quy t mâu thu n gi a b o

v môi tr ng và phát tri n c a t ng vùng đ ng th i có th t o ra nh ng n n t ng đ xem xét và đi u ch nh quy ho ch kinh t tr c đó cho khu v c

Nhìn chung, t 2000 đ n nay các công trình, t li u v QHBVMT ngày càng phong phú v lý thuy t và ng d ng th c ti n, đa d ng v c p đ và n i dung quy

ho ch Quan đi m QHBVMT c ng d n đ c hình thành và kh ng đ nh s phù h p v i

th c ti n và đã đ c th ch hóa qua Lu t B o v môi tr ng s 55/2014/QH13

Công tác QHBVMT có th đi u ch nh vi c s d ng không gian lãnh th và các thành ph n môi tr ng đ vi c khai thác s d ng chúng h p lý nh t, phù h p v i ch c

n ng môi tr ng Nói cách khác, m c đích c a QHBVMT lãnh th c p t nh thành là

đi u hòa s phát tri n c a ba h th ng: môi tr ng - kinh t - xã h i đang t n t i và

ho t đ ng trong t nh, đ m b o sao cho s phát tri n c a h th ng kinh t - xã h i phù

h p trong kh n ng ch u t i c a h th ng t nhiên, b o v đ c môi tr ng s ng và làm cho ch t l ng cu c s ng ngày càng t t h n T t ng ch đ o xuyên su t c a QHBVMT là nh ng quan đi m v phát tri n b n v ng bao g m s d ng h p lý tài nguyên thiên nhiên, nâng cao ch t l ng môi tr ng s ng, phát tri n kinh t - xã h i trong kh n ng gi i h n c a các h sinh thái

Nghiên c u nh ng công trình v quy ho ch môi tr ng d n ra trên và tham

kh o m t s quy ho ch b o v môi tr ng đã l p cho các t nh, thành, tác gi lu n án

này cho r ng: QHBVMT c p đ t nh thành đ c hi u là t ch c không gian lãnh th

tr ng và đi u ki n t nhiên, tính đ c thù v t nhiên, sinh thái, hoàn c nh kinh t xã

qu , ng n ng a ô nhi m và c i thi n ch t l ng môi tr ng

Qua các b c t ng quan tài li u Vi t Nam trên, có th th y r ng QHBVMT đã

đ c th c hi n t i c p khu v c, t nh và huy n Tuy nhiên, vi c s d ng ph ng pháp quy ho ch b o v môi tr ng là không gi ng nhau i u đó có th liên quan đ n m t

s hi u bi t c a thu t ng quy ho ch môi tr ng t các quan đi m khác nhau D a trên các nghiên c u v lý thuy t và nghiên c u trong lãnh th quy ho ch và c n c theo quy đ nh t i Lu t B o v môi tr ng 2014, nghiên c u sinh đ ngh s d ng thu t

ng Quy ho ch b o v môi tr ng thay vì thu t ng quy ho ch môi tr ng trong nghiên c u lu n án này

1.2.2 C s khoa h c cho QHBVMT c p t nh thành

Quy ho ch b o v môi tr ng hi n nay đã tr thành m t công c quan tr ng trong h th ng công c qu n lý nhà n c v b o v môi tr ng Qua các b c phân tích t ng quan ti p c n, n i dung và th c ti n nghiên c u phát tri n quy ho ch b o v môi tr ng Vi t Nam cho đ n tr c khi có lu t BVMT 2014, có th nh n th y QHBVMT ph i đ t đ c các m c tiêu chung và ch y u sau đây:

- m b o ch t l ng môi tr ng phù h p v i t ng đ n v ch c n ng môi

tr ng (vùng, khu v c cung c p tài nguyên, s n xu t, dân c , ch a th i)

- i u ch nh các ho t đ ng phát tri n và x lý ch t th i nh m đ m b o môi

tr ng s ng trong s ch cho con ng i

- Nâng cao hi u qu khai thác, s d ng h p lý tài nguyên và qu n lý môi tr ng theo vùng quy ho ch

Chính vì v y, đ đ t đ c m c tiêu trên, b n n i dung sau đây c a QHBVMT

c p t nh thành c n th c hi n:

(1) Phân tích, đánh giá hi n tr ng tài nguyên, KTXH và môi tr ng c a vùng quy ho ch i u tra và đánh giá ti m n ng, hi n tr ng các ngu n TNTN, đ c đi m các

đi u KTN làm rõ tình tr ng khai thác, s d ng tài nguyên, các đi u ki n t nhiên

ph c v phát tri n KTXH c a khu v c nghiên c u ánh giá đúng th c tr ng phát tri n các thành ph n KTXH c a vùng, đ ng th i xác đ nh các h qu c a các ho t đ ng phát tri n này đ n đ c đi m môi tr ng vùng quy ho ch

(2) D báo xu th phát tri n KTXH, di n bi n tài nguyên và môi tr ng vùng quy ho ch Trong n i dung này, nhi m v tr ng tâm c n th c hi n đó là tham chi u, so sánh các k ch b n quy ho ch, đ nh h ng phát tri n kinh t xã h i c a khu v c t đó xác đ nh ho c d báo di n bi n xu th gia t ng c a các ngu n th i, di n bi n ch t

l ng các thành ph n môi tr ng c b n, làm c s đ xu t nh ng đi u ch nh các ho t

đ ng phát tri n đ phù h p v i ch c n ng c a vùng quy ho ch

(3) Phân vùng môi tr ng và d báo nh ng v n đ tài nguyên môi tr ng trong các đ n v vùng đ c phân chia Th c t nghiên c u à N ng nh n th y khó có th xác đ nh đ c chính xác ch c n ng môi tr ng khi mà các khu s n xu t công nghi p, khai thác ch bi n, khu dân c đô th đan xen l n nhau, gi a chúng có m i quan h

ch t ch , tác đ ng l n nhau thông qua dòng v t ch t và n ng l ng Nh v y trong QHBVMT, các y u t t nhiên và xã h i đ c đ m b o th ng nh t theo yêu c u th c

ti n, đ ng th i hài hòa v i nhau, có th đ n v ti u vùng này thì các y u t t nhiên,

b o t n đ c ch n là y u t tr i, nh ng đ n v ti u vùng khác thì ng c l i y u t phát tri n kinh t đ c l a ch n là y u t tr i

(4) Ho ch đ nh các bi n pháp qu n lý môi tr ng nh m th c hi n m c tiêu phát tri n b n v ng c a t ng vùng và ti u vùng môi tr ng đã phân đ nh ây th c ch t là

n i dung đ nh h ng b o v môi tr ng, là c s khoa h c cho vi c ho ch đ nh các chính sách, các quy đ nh, các bi n pháp k thu t đ đ m b o s hài hòa gi a phát tri n

v i ch t l ng môi tr ng s ng c a c ng đ ng

Nh v y, có th th y QHBVMT có nh ng đi m t ng đ ng v i quy ho ch phát tri n kinh t - xã h i và v i m t s QH ngành khác (nh QH s d ng đ t) v ph ng pháp lu n S khác nhau tuy không rõ r t nh ng r t quan tr ng gi a QHBVMT v i các QH khác, đó là ch t l ng môi tr ng c a t ng đ n v môi tr ng phân chia và

m i quan h nh h ng gi a chúng đ c xem xét m t cách có h th ng QHBVMT

đ c xem là quy ho ch có tính đa ngành, không th tách r i v i phát tri n kinh t ,

đ ng th i, QHBVMT là m t s n ph m t ng h p c a t ch c lãnh th truy n th ng đ

s d ng tài nguyên thiên nhiên, phát tri n kinh t và các v n đ b o v môi tr ng

1.2.3 N i dung c a Quy ho ch b o v môi tr ng c p t nh thành

Tr i qua m t th i gian dài Vi t Nam ch a có n i dung th ng nh t cho QHBVMT Hi n nay v n đ l p quy ho ch b o v môi tr ng đã đ c quy đ nh t i kho n 21, đi u 3, ch ng I c a Lu t B o v Môi tr ng n m 2014, đ c c th hóa ngh đ nh 18/2015/N -CP quy đ nh c p đ th c hi n QHBVMT là c p qu c gia và

c p t nh thành Nh ng quy đ nh này c n đ c tri n khai trong th c t , g n k t v i quy

ho ch t ng th phát tri n KTXH các t nh, thành [15]

1) M c đích, yêu c u c a QHBVMT

Nh ng nghiên c u ng d ng c a nhi u tác gi trên th gi i, c ng nh trong

n c có nhi u đi m chung là trong quy ho ch phát tri n ph i xem xét các y u t tài nguyên và môi tr ng, các m c tiêu phát tri n ph i g n v i m c tiêu BVMT Quy

ho ch b o v môi tr ng c p t nh thành ph i phù h p v i quy ho ch t ng th phát

tri n kinh t - xã h i trong k quy ho ch; đ ng th i có xét đ n quy ho ch s d ng đ t

c a tnh thành đó

M c tiêu c a QHBVMT là nh m: Ng n ng a và gi m thi u suy thoái tài nguyên thiên nhiên; Phòng ng a, ki m soát, x lý, ô nhi m môi tr ng, t ng b c c i thi n ch t l ng môi tr ng; Nâng cao hi u qu b o v , khai thác và s d ng h p lý tài nguyên; B o t n thiên nhiên và đa d ng sinh h c; T ng c ng n ng l c qu n lý môi

tr ng, đ m b o phát tri n kinh t - xã h i theo h ng b n v ng

Yêu c u đ i v i QHBVMT là xây d ng phù h p v i th c tr ng và tính đ c thù

c a đ a ph ng, đáp ng yêu c u phát tri n kinh t - xã h i, quá trình đô th hóa, phù

h p v i quy ho ch phát tri n kinh t - xã h i, quy ho ch và k ho ch s d ng đ t và các quy ho ch khác; ng th i QHBVMT t nh thành ph i phù h p v i Chi n l c

Qu c gia v b o v môi tr ng, Chi n l c qu c gia v tài nguyên n c

2) N i dung c b n c a QHBVMT

Quy ho ch b o v môi tr ng c p t nh ph i d a trên đ c đi m t nhiên, kinh t

- xã h i và môi tr ng c a đ a ph ng g m các h p ph n chính sau:

(1) ánh giá hi n tr ng tài nguyên trên đ a bàn quy ho ch, bao g m tài nguyên

r ng, h sinh thái r ng và đa d ng sinh h c, tài nguyên đ t và s d ng đ t; tài nguyên

n c, h sinh thái n c và ho t đ ng khai thác s d ng n c; tài nguyên khoáng s n

và ho t đ ng khai thác m ; tài nguyên bi n, các d ng tài nguyên khác có

(2) Phân tích bi n đ ng c a tài nguyên theo th i gian, không gian quy ho ch,

l ng hóa s thay đ i v s l ng và ch t l ng các d ng tài nguyên ánh giá s suy thoái các d ng tài nguyên do con ng i và thiên tai gây ra D báo xu th di n bi n v

s l ng và ch t l ng và s phân b các d ng tài nguyên t th i đi m hi n t i đ n

cu i k quy ho ch và có th lâu h n

(3) ánh giá hi n tr ng ch t l ng môi tr ng trên đ a bàn quy ho ch bao g m

ch t l ng môi tr ng đ t, n c, không khí, môi tr ng bi n đ o và vi c thu gom, x

lý ch t th i r n k c ch t th i nguy h i

(4) Phân tích các d ng tai bi n thiên nhiên v quy mô, t n su t, c ng đ và

m c đ thi t h i trong m i liên quan v i các quá trình t nhiên và ho t đ ng phát tri n KT-XH

(5) ánh giá th c tr ng m ng l i quan tr c, giám sát môi tr ng đ a bàn quy

ho ch, tình hình ho t đ ng và hi u qu

(6) Xác đ nh các ngu n th i và ch t gây ô nhi m môi tr ng, l ng th i và thành ph n CTR thông th ng và CTR nguy h i phát sinh do th c hi n quy ho ch phát tri n KT-XH

(7) Phân vùng môi tr ng theo các m c tiêu phát tri n, b o t n, b o v và ng phó v i bi n đ i khí h u Phân vùng d a trên c s s phân hóa các y u t t nhiên theo không gian lãnh th quy ho ch và các y u t nhân sinh D báo nh ng v n đ môi

tr ng trong t ng đ n v lãnh th đã phân chia

(8) Thích ng v i bi n đ i khí h u: trong QHBVMT c p t nh thành ph i có đánh giá nh ng bi u hi n c a B KH, n c bi n dâng đ a ph ng và đ xu t gi i pháp ch đ ng ng phó

(9) Xây d ng các ch ng trình, d án b o v môi tr ng u tiên, các ch tiêu môi tr ng, các k ho ch hành đ ng và các ngu n l c đ th c hi n QHBVMT

(10) Thi t k và xây d ng t p b n đ QHBVMT, bao g m b n đ QHBVMT

t ng th và các b n đ QHBVMT chuyên ngành t l thích h p Ngoài ra, tùy thu c vào tính đ c thù c a m i t nh thành có th b sung các n i dung khác

1.2.4 Quy ho ch b o v môi tr ng và m t s d ng quy ho ch khác

Quy trình k ho ch hóa n n kinh t Vi t Nam th ng là t xây d ng T m nhìn

 Chi n l c  Quy ho ch  K ho ch phát tri n KT- XH T ng ng v i quy trình

k ho ch hóa n n kinh t , chính sách v BVMT c ng đ c ho ch đ nh theo quy trình:

T m nhìn môi tr ng  Chi n l c MT  Quy ho ch BVMT  K ho ch BVMT Quy trình BVMT song hành v i quy trình phát tri n kinh t trong t ng giai đo n Quy

ho ch BVMT là s p x p, t ch c không gian và s d ng các thành ph n môi tr ng

và các y u t tài nguyên phù h p v i ch c n ng môi tr ng và đi u ki n thiên nhiên, kinh t xã h i c a vùng quy ho ch theo đ nh h ng phát tri n b n v ng K

ho ch môi tr ng là s ho ch đ nh các b c đi theo th i gian nh m th c hi n các

m c tiêu, nhi m v quy ho ch b o v môi tr ng [72, 73] Quy ho ch BVMT và K

ho ch BVMT là hai ph m trù đ c l p, nh ng th ng nh t và ph thu c l n nhau QHBVMT mang tính không gian nh ng g n v i m c tiêu và th i gian c a K ho ch BVMT K ho ch môi tr ng mang tính th i gian nh ng g n v i không gian c a QHBVMT Quy ho ch và K ho ch BVMT là b c đi ti p theo Chi n l c môi

tr ng trong công tác b o v môi tr ng, là m t bi n pháp h u hi u trong công tác

th i ti t ki m chi phí đ u t x lý môi tr ng Theo các chuyên gia môi tr ng, vi c

đ u t cho công tác x lý ô nhi m s t n kém h n r t nhi u so v i vi c ng n ch n ô nhi m ngay t đ u [61, 62, 66] Vi c QHBVMT ph i t o ra nh ng ph ng th c hài hoà gi a b o v môi tr ng và phát tri n KT- XH; t o ra c ch đ m nh đ có th mang l i nh ng thay đ i c n thi t nh m đ m b o phát tri n b n v ng

t đai là m t h p ph n quan tr ng c a môi tr ng t nhiên, có ý ngh a to l n

đ i v i s s ng c a con ng i Quy ho ch s d ng đ t c ng là m t d ng quy ho ch v

t ch c lãnh th , do v y gi a QHBVMT và quy ho ch s d ng đ t có m i liên quan

ch t ch v i nhau Quy ho ch s d ng đ t th ng đ c l p tr c, ho c đ ng th i v i quy ho ch phát tri n KT- XH cho m t vùng lãnh th Quy ho ch s d ng đ t th hi n

v trí không gian c a các đ i t ng quy ho ch, g m các đ i t ng v t nhiên nh

r ng t nhiên, r ng ng p m n, đ t ng p n c , các đ i t ng xã h i nh các đô th ,

qu n c nông thôn, ngh a đ a , các đ i t ng kinh t nh khu công nghi p, làng ngh ,

b n c ng , ho c b trí di n tích đ t cho ho t đ ng c a các ngành kinh t nh đ t nông nghi p, đ t giao thông , và các đ i t ng khác [73]

Trong Quy ho ch s d ng đ t th ng dùng khái ni m “n ng su t b n v ng”, đó

là n ng su t cao trong s d ng đ t mà con ng i mong mu n h ng t i và đ ra trong các quy ho ch, nó không nh ng ph thu c vào kh n ng thích ng, mà còn ph thu c vào kh n ng kh c ph c nh ng v n đ mâu thu n c a b n thân h th ng S d ng đ t

ph i b o t n đ c h th ng t nhiên là m c tiêu chi n l c quan tr ng, sao cho quá trình s d ng đ t ph i h p lý không làm suy thoái đ t, các ki u canh tác nông nghi p, nuôi tr ng thu s n, các vùng r ng s n xu t, các ho t đ ng công nghi p, phát tri n

r ng đô th không làm suy gi m tài nguyên đ t, không bi n đ i v c u trúc và tính ch t

v t lý c a đ t Quy ho ch s d ng đ t là h p ph n quan tr ng đ i v i vi c l p Quy

ho ch phát tri n KT-XH, nh ng trong quy ho ch s d ng đ t th ng thi u cân nh c tác đ ng tiêu c c do s d ng đ t gây ra đ i v i môi tr ng

1.2.5 Phân vùng môi tr ng và đ nh h ng không gian b o v môi tr ng

1) Phân vùng môi tr ng

Trong nh ng n m g n đây vi c phân vùng ph c v công tác l p QHBVMT đã

đ c ti n hành t i m t s vùng mi n, t nh thành nh : Phân vùng môi tr ng t nh Ninh Bình (2004), Phân vùng môi tr ng t nh Thái Nguyên (2009), Phân vùng môi tr ng

l u v c sông C u (2010), Phân vùng môi tr ng l u v c sông áy (2011) v.v ,

Ph ng pháp phân vùng môi tr ng đã đ c đ c p khá chi ti t trong bài “Ph ng pháp lu n phân vùng ch c n ng môi tr ng và áp d ng trong Quy ho ch b o v môi

tr ng thành ph Hà N i” (Tuy n t p các công trình khoa h c NXB Khoa h c và K thu t, 2013 ng Trung Tú Trang 44-64) Phân vùng môi tr ng là b c đi đ u tiên trong công tác QHBVMT, theo lu t hi n hành thì QHBVMT ph i g n k t v i quy

ho ch phát tri n và trong ch ng m c nh t đ nh góp ph n đi u ch nh l i quy ho ch phát tri n KT-XH Phân vùng môi tr ng đ c ti n hành d a vào s phân b các y u t t nhiên, tài nguyên thiên nhiên, các ho t đ ng kinh t xã h i và các tài li u khác, nh m

đ a ra m t b c tranh toàn c nh v s phân hóa c a lãnh th , chia ra các ti u vùng môi

t 3) N i ch a đ ng và chuy n hóa ph th i Ng c l i, m i đ n v có th có m t vài

ch c n ng môi tr ng Vì v y, yêu c u đ i phân vùng môi tr ng là m i ti u vùng môi t ng đã phân chia ph i hàm ch a m t m c đích s d ng chính theo các m c tiêu phát tri n, b o v , b o t n và ng phó v i bi n đ i khí h u nh lu t đ nh, đ ng th i có

th s d ng cho m t vài m c đích th y u [77]

N i dung nghiên c u phân vùng môi tr ng th c ch t là gi i bài toán v m i quan h đa chi u gi a các y u t đi u ki n t nhiên, tài nguyên thiên nhiên, môi

tr ng và tác đ ng c a con ng i trên m t không gian lãnh th , trong đó gi a các y u

t luôn luôn có tác đ ng t ng h và s ph thu c l n nhau K t qu phân vùng môi

tr ng là đ a ra m t h th ng c c u các không gian u tiên và ti u vùng môi tr ng, trong h th ng đó m i ti u vùng môi tr ng có m c đích s d ng xác đ nh, d a vào l i

th so sánh c a chúng đ đ nh h ng gi i pháp QHBVMT

H th ng phân vùng môi tr ng TP à N ng đ c l a ch n g m 2 c p: C p vùng môi tr ng và c p ti u vùng v i các nguyên t c c b n đ th c hi n nh sau:

(i) Tuân th c s pháp lý v phân vùng môi tr ng quy đ nh trong Lu t B o v Môi tr ng 2014 và Ngh đ nh 18/2015/NDD-CP v quy ho ch b o v môi tr ng;

(ii) Tôn tr ng tính khách quan c a vùng và các ti u vùng: Vùng là m t th c th khách quan, nó đ c hình thành do tác đ ng t ng h lâu dài c a các y u t t nhiên

và c a con ng i, tuân theo quy lu t t nhiên v dòng n ng l ng và trao đ i v t ch t;

(iii) Ch p nh n tính đ ng nh t t ng đ i c a vùng và các ti u vùng: M i vùng

đ c phân chia theo s đ ng nh t c a r t nhi u tiêu chí, tuy nhiên đó ch là s đ ng

nh t t ng đ i Vì v y, v n đ quan tr ng là xác đ nh đ c các tiêu chí chính, mang

i đ c tr ng và tiêu chí ph , mang tính b sung đ i v i t ng c p đ phân vùng;