SKKN su dung thi nghiem bieu dien trong day hoc hoa hoc tich cuc

ThÝ nghiÖm ho¸ häc gióp häc sinh lµm quen víi tÝnh chÊt, mèi liªn hÖ vµ quan hÖ cã quy luËt gi÷a c¸c ®èi t­îng nghiªn cøu, lµm c¬ së ®Ó n¾m v÷ng c¸c quy luËt, c¸c kh¸i niÖm khoa häc vµ biÕt khai th¸c chóng. ThÝ nghiÖm cßn gióp häc sinh s¸ng tá mèi liªn hÖ ph¸t sinh gi÷a c¸c sù vËt, gi¶i thÝch ®­îc b¶n chÊt cña c¸c qu¸ tr×nh x¶y ra trong tù nhiªn, trong s¶n xuÊt vµ ®êi sèng.

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TUYÊN QUANG

Trêng THPT- …

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC

TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC TÍCH CỰC

Hä Tªn : …

ĐƠN VỊ CÔNG TÁC : Trường THPT-…

Minh Thanh, tháng 4 năm 2014

A.SƠ YẾU LÝ LỊCH

Họ và tên : …

Ngày tháng năm sinh : 06-08-1968

1

Chức vụ : Giỏo viờn

Nhiệm vụ được giao : -Dạy húa 12C1,12C2, 12C6,11B1,11B2,11B6

-Chủ nhiệm 12C6

-Tổ phú tổ Lý – Húa

Danh hiệu thi đua đó đạt được

- Năm học 2010-2011 : Lao động tiờn tiến

- Năm học 2011-2012 : Lao động tiờn tiến

- Năm học 2012-2013 : Lao động tiờn tiến

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ

Thí nghiệm hoá học giúp học sinh làm quen với tính chất, mối liên

hệ và quan hệ có quy luật giữa các đối tợng nghiên cứu, làm cơ sở để nắm vững các quy luật, các khái niệm khoa học và biết khai thác chúng

Thí nghiệm còn giúp học sinh sáng tỏ mối liên hệ phát sinh giữa các sự vật, giải thích đợc bản chất của các quá trình xảy ra trong tự nhiên, trong sản xuất và đời sống

Nhờ thí nghiệm mà con ngời có thể thiết lập đợc những quá trình

mà trong thực tế tự nhiên hoàn toàn không có đợc và kết quả đã tạo ra những chất mới Nó còn giúp học sinh khả năng vận dụng những quá trình nghiên cứu trong nhà trờng, trong phòng thí nghiệm vào phạm vi rộng rãi trong các lĩnh vực hoạt động của con ngời

Đối với bộ môn Hoá học, thí nghiệm giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong nhận thức, phát triển, giáo dục nh một bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy- học Ngời ta coi thí nghiệm là cơ sở của việc học hoá học và để rèn kĩ năng thực hành Thông qua thí nghiệm, học sinh nắm kiến thức một các hứng thú, vững chắc và sâu sắc hơn

Thí nghiệm hoá học còn có tác dụng phát triển t duy, giáo dục thế giới quan duy vật biên chứng và củng cố niềm tin khoa học cho học sinh, giúp hình thành những đức tính tốt: Thận trọng, ngăn nắp, trật tự, gọn gàng…… Đặc biệt với việc thay đổi nội dung chơng trình, sách giáo khoa và phơng pháp dạy học mới theo hớng tích cực hoá hoạt động của học sinh nh hiện nay thì thí nghiệm càng đợc coi trọng, nhất là các thí nghiệm đợc tiến hành thực hiện bằng phơng pháp nghiên cứu.(học sinh nghiên cứu thí nghiệm do giáo viên biểu diễn hoặc nhóm học sinh tự nghiên cứu thí nghiệm để rút ra đợc kiến thức cần lĩnh hội)

Vì vậy, để làm tốt điều này thì ngời giáo viên cần có kinh nghiệm và biết

sử dụng thí nghiệm sao cho phù hợp với nội dung kiến thức và mục tiêu

của bài học nhằm phát huy đợc tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học

sinh Bên cạnh đó, khi giáo viên tiến hành thực hiện các thí nghiệm biểu diễn thì phải đảm bảo các thí nghiệm đó thành công ở mức cao nhất

Trong dạy - học hoá học, thí nghiệm hoá học đợc phân loại nh sau:

Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên và thí nghiệm của học sinh.

Thí nghiệm biểu diễn làm cơ sở để cụ thể hoá những khái niệm về chất và các phản ứng hoá học Nếu trong thí nghiệm biểu diễn giáo viên

là ngời thực hiện các thao tác, điều khiển các quá trình biến đổi của chất, học sinh chỉ theo dõi, quan sát những quá trình đó, thì thí nghiệm của học sinh, các em theo dõi, quan sát những thay đổi và các quá trình đó do chính bản thân mình thực hiện lấy Đó là sự khác nhau chủ yếu giữa hai loại thí nghiệm

Trong phạm vi của sáng kiến kinh nghiệm, tôi chỉ xin đợc đề cập

đến thí nghiệm biểu diễn của giáo viên nhằm tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh

Xuất phát từ mục tiêu và vai trò quan trọng của thí nghiệm nh đã nêu trên, đồng thời mong muốn ngày càng nâng cao chất lợng, sự thành công trong thí nghiệm cùng với kinh nghiệm qua những năm giảng dạy môn Hoá học, tôi lựa chọn, nghiên cứu và viết sáng kiến kinh nghiệm:

S

“S ử dụng thí nghiệm biểu diễn trong dạy học hoá học tích cực và kinh

nghiệm để thành công khi thực hiện một số thí nghiệm biểu diễn về clo, oxi, lu huỳnh ”

II nội dung

1 Thí nghiệm biểu diễn trong dạy học hoá học tích cực.

1.1 Những yêu cầu chung khi tiến hành thực hiện các thí nghiệm biểu diễn.

Trớc khi tiến hành thực hiện các thí nghiệm biểu diễn giáo viên cần nắm đợc những vấn đề quan trọng sau đây:

a Bảo đảm an toàn thí nghiệm:

An toàn thí nghiệm là yêu cầu trớc hết đối với mọi thí nghiệm Để

đảm bảo an toàn giáo viên phải xác định ý thức trách nhiệm cao về sức khoẻ tính mạng của học sinh Mặt khác giáo viên cần nắm chắc kĩ thuật

và phơng pháp tiến hành thí nghiệm

VD: Trớc khi đốt hiđro, metan, axetilen… đều phải thử độ tinh khiết của chúng

Khi làm việc với các chất độc hại nh : Clo, brom, lu huỳnh

đioxit… phải có biện pháp bảo hiểm

Không dùng quá liều lợng hoá chất dễ cháy, dễ nổ đã ghi trong tài liệu hớng dẫn

Các thí nghiệm tạo thành chất độc bay hơi cần tiến hành trong tủ hốt hoặc ở cuối chiều gió

b Đảm bảo kết quả thí nghiệm.

Thực hiện thí nghiệm thành công có tác động trực tiếp đến chất l-ợng dạy học và củng cố niềm tin của học sinh vào khoa học Muốn đảm bảo kết quả thí nghiệm trớc hết giáo viên phải nắm vững kĩ thuật tiến hành thí nghiệm, phải thử nhiều lần trớc khi biểu diễn trên lớp Các dụng

cụ và hoá chất phải đợc chuẩn bị chu đáo, đồng bộ.Nếu chẳng may thí nghiệm không thành công, giáo viên cần bình tĩnh kiểm tra lại các bớc tiến hành, tìm nguyên nhân và giải thích cho học sinh

c Đảm bảo tính trực quan.

Trực quan là một yêu cầu cơ bản của thí nghiệm biểu diễn Để đảm bảo tính trực quan, khi chuẩn bị giáo viên cần lựa chọn các dụng cụ và sử dụng lợng hoá chất thích hợp Các dụng cụ cần có kích thớc đủ lớn để học sinh ngồi cuối lớp có thể quan sát đợc, có màu sắc hài hoà, bàn biểu diễn thí nghiệm phải có độ cao cần thiết, các dụng cụ thí nghiệm cần bố trí sao cho học sinh có thể nhìn rõ

Đối với các thí nghiệm có kèm theo sự thay đổi màu sắc, có các khí sinh ra nh : Cl2, NO2… hoặc các chất kết tủa tạo thành thì dùng phông đặt ở phía sau các dụng cụ thí nghiệm

Ngoài những yêu cầu trên, về mặt phơng pháp để nâng cao chất lợng các thí nghiệm biểu diễn giáo viên cần chú ý thêm đến nội dung sau đây:

- Số lợng thí nghiệm trong một bài nên lựa chọn vừa phải

- Cần lựa chọn những thí nghiệm phục vụ trọng tâm bài học và phù hợp với thời gian trên lớp

- Trong thí nghiệm nên sử dụng các hoá chất học sinh đã quen biết.

Đơng nhiên thí nghiệm nghiên cứu bài mới thì chất đó phải là mới đối với học sinh Nhng khi sử dụng chất để rút ra những kết luận nào đó, thì nên dùng các chất quen thuộc

- Chọn các dụng cụ đơn giản, đảm bảo tính khoa học, s phạm, mỹ thuật

- Chọn các phơng án thí nghiệm đơn giản, tiết kiệm hoá chất, dễ thành công và đặc biệt là đảm bảo an toàn cho học sinh

Để giúp học sinh tập trung cao vào các phản ứng hoá học diễn ra trong các dụng cụ thí nghiệm, nếu có điều kiện trớc khi tiến hành thí nghiệm giáo viên nên giúp học sinh tìm hiểu về cấu tạo, tác dụng và cách

sử dụng các dụng cụ đó

- Trong quá trình tiến hành thí nghiệm cần có biện pháp tích cực nhằm thu hút sự chú ý của học sinh vào việc quan sát, giải thích các hiện tợng xảy ra bằng cách đặt câu hỏi ở các giai đoạn khác nhau của thí nghiệm để học sinh chú ý quan sát, nhận xét và trả lời Cần hớng sự chú ý của học sinh vào sự quan sát những hiện tợng cơ bản nhất của thí nghiệm

có liên quan đến nội dung bài học

1.2 Sử dụng thí nghiệm biểu diễn trong dạy học hoá học tích cực

Sử dụng thí nghiệm biểu diễn trong giảng dạy là một yêu cầu hết sức quan trọng vì môn Hoá học là bộ môn khoa học thực nghiệm, không

có thí nghiệm sẽ ảnh hởng rõ rệt đến việc nắm bắt kiến thức của học sinh

Vai trò của thí nghiệm trong giờ hoá học có thể khác nhau Chúng

có thể minh họa các kiến thức do giáo viên trình bày, có thể là nguồn

kiến thức mà học sinh tiếp thu dới sự hớng dẫn của giáo viên trong quá trình quan sát thí nghiệm Vì vậy, các thí nghiệm biểu diễn có thể

tiến hành thực hiện bằng hai phơng pháp chính:

- Phơng pháp minh họa.

- Phơng pháp nghiên cứu.

Tuỳ theo nội dung kiến thức và mục tiêu của bài học mà các thí nghiệm biểu diễn đợc giáo viên tiến hành thực hiện theo phơng pháp minh hoạ hay phơng pháp nghiên cứu hoặc có thể tiến hành biểu diễn theo cả hai phơng pháp

Tuy nhiên trong hai phơng pháp trên thì phơng pháp nghiên cứu có giá trị lớn hơn, vì nó tạo điều kiện phát triển khả năng nhận thức của học sinh nh :

- Học sinh nắm đợc mục đích của thí nghiệm.

- quan sát, mô tả hiện tợng.

- giải thích hiện tợng

- rút ra kết luận về tính chất của chất.

Đặc biệt là có tác dụng kích thích học sinh làm việc tích cực hơn, chủ động hơn Phù hợp với việc đổi mới phơng pháp dạy học, nội dung chơng trình và sách giáo khoa nh hiện nay

Một số ví dụ

*

VD : Thí nghiệm về tỏc dụng giữa dungdịch CuCl2 tỏc dụng với

dung dịch NaOH Với thí nghiệm này, giáo viên có thể tiến hành thực

hiện theo phơng pháp minh hoạ hay phơng pháp nghiên cứu:

- Phơng pháp minh hoạ:

Giáo viên thông báo cho học sinh biết:

Dung dịch CuCl2 tỏc dụng với dung dịch NaOH là phản ứng trao đổi ion Sản phẩm phản ứng ày sẽ tạo chất kết tủa Sau đú giỏo viờn thực hiện thí nghiệm biểu diễn theo phơng pháp minh hoạ cho những điều mà giáo viên vừa thông báo

Sau khi hoàn thành thí nghiệm, học sinh sẽ thấy những điều giáo viên mô tả đợc khẳng định về mặt thực nghiệm Hay nói cách khác, giáo viên đã minh hoạ cho các kiến thức đã đa ra bằng thí nghiệm(thí nghiệm minh hoạ)

- Phơng pháp nghiên cứu:

Giáo viên đặt vấn đề:

Phản ứng giữa dungdịch CuCl 2 và dung dịch NaOH xảy ra hiện tượng

gỡ ?

Trớc khi tiến hành thực hiện thí nghiệm biểu diễn, giáo viên yêu cầu học sinh tập trung quan sát hiện tợng xảy ra, sau đó giáo viên biểu diễn thí nghiệm theo phơng pháp nghiên cứu

Kết thúc thí nghiệm, giáo viên yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi sau: + Nêu mục đích của thí nghiệm?

+ Hiện tợng quan sát đợc?

+ Viết phơng trình phản ứng Giải thích?

+ Rút ra kết luận về bản chất của phản ứng trao đổi ion trờn

Qua đó ta thấy rằng, với cùng một nội dung thí nghiệm mà giáo viên có thể tiến hành biểu diễn thí nghiệm theo hai phơng pháp khác nhau Nhng rõ ràng với phơng pháp nghiên cứu học sinh đợc tham gia vào hoạt động học tập nhiều hơn ( trả lời nhiều câu hỏi và trên cơ sở đó

rút ra đợc kiến thức cần lĩnh hội) chủ động hơn và đặc biệt là phát huy

đ-ợc tính tích cực của học sinh

Còn đối với thí nghiệm biểu diễn tiến hành thực hiện bằng phơng pháp minh hoạ thì học sinh ít đợc tham gia vào hoạt động học tập và các

hoạt động học tập đó mang tính thụ động, áp đặt, ít phát huy đựợc tính

tích cực, không tạo đợc yếu tố bất ngờ và sự hứng thú cho học sinh mà trong học tập tích cực thì những yếu tố này lại rất cần thiết Vì trớc khi

đợc quan sát thí nghiệm do giáo viên làm, học sinh đã đợc thông báo hiện tợng xảy ra cũng nh sản phẩm tạo thành sau phản ứng.Vì vậy, thí nghiệm

ở đây chỉ mang tính chất minh hoạ cho những kiến thức đã đợc thông báo

ở thí nghiệm Cl2 tác dụng với kim loại Na nh đã nêu trên, giáo viên

có thể biểu diễn thí nghiệm theo phơng pháp minh hoạ mặc dù phơng pháp này còn nhiều hạn chế so với phơng pháp nghiên cứu Tuy nhiên, để phát huy đợc tính tích cực ở học sinh thì trong thực tế giảng dạy giáo viên cần sử dụng phơng pháp nghiên cứu

Có những thí nghiệm giáo viên phải biết lựa chọn, sử dụng phơng pháp tiến hành thí nghiệm phù hợp mới đảm bảo đúng đợc mục tiêu về kiến thức, về mặt khoa học thực nghiệm, khoa học bộ môn

Nh khi nghiên cứu độ tan của khí hiđro clorua trong nớc, ta tiến hành thực hiện thí nghiệm biểu diễn bằng cả hai phơng pháp minh hoạ

và phơng pháp nghiên cứu.Thông qua hai phơng pháp này, ta hãy so sánh

để thấy rằng phải sử dụng phơng pháp nghiên cứu mới đảm bảo đợc những mục tiêu nh đã nêu trên

Với phơng pháp minh hoạ thì tính tích cực, chủ động ở học sinh

bị mất đi rất nhiều đặc biệt là yếu tố bất ngờ không còn nữa, học sinh

có thể không quan sát thí nghiệm nhng vẫn có thể trả lời đợc câu hỏi do giáo viên đặt ra Vì phần lớn hiện tợng xảy ra trong thí nghiệm và nội dung câu trả lời đã đợc giáo viên thông báo trớc khi tiến hành làm thí nghiệm

Qua ví dụ trên rõ ràng là để phù hợp với việc đổi mới phơng pháp

dạy học, nội dung chơng trình, sách giáo khoa nh hiện nay thì sử dụng

phơng pháp nghiên cứu trong thí nghiệm biểu diễn sẽ phát huy đợc tính tích cực, chủ động và đạt hiệu quả cao hơn trong học tập ở học sinh Mặt khác, kiến thức lĩnh hội theo phơng pháp này bền vững, sâu sắc hơn so với phơng pháp minh hoạ.

Với phơng pháp minh hoạ giáo viên thờng chỉ dùng khi dạy thí nghiệm về điều chế hay nhận biết các chất

2 Kinh nghiệm để thành công khi thực hiện một số thí nghiệm biểu diễn

Trong hoá học, để thực hiện thành công thí nghiệm nói chung và thí nghiệm biểu diễn nói riêng thì ngoài việc nắm vững nguyên tắc và

ph-ơng pháp tiến hành thí nghiệm đòi hỏi ngời giáo viên phải có kinh nghiệm thực tế trong khi làm thí nghiệm, đặc biệt là đối với các thí nghiệm khó thành công

III Kết luận

Thí nghiệm hoá học giữ vai trò rất quan trọng trong quá trình nhận thức, phát triển và giáo dục Sử dụng thí nghiệm góp phần nâng cao chất

lợng dạy học môn Hoá học Đặc biệt là khi sử dụng thí nghiệm biểu

diễn bằng phơng pháp nghiên cứu vì phơng pháp này phát huy đợc tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Do đó, giáo viên cần

chú trọng sử dụng phơng pháp này trong quá trình giảng dạy bộ môn Nếu trong một thí nghiệm biểu diễn có thể sử dụng đợc cả hai phơng

pháp minh hoạ và phơng pháp nghiên cứu thì giáo viên thờng phải sử

dụng phơng pháp thứ hai Tuy nhiên, tuỳ thuộc vào mục tiêu của bài

học mà giáo viên có thể lựa chọn phơng pháp minh hoạ hay phơng pháp nghiên cứu cho phù hợp Mặt khác, giáo viên cần vận dụng linh hoạt việc

đổi mới phơng pháp dạy học, sử dụng các phơng tiện dạy học hiện đại và nhất là đảm bảo thí nghiệm thành công ở mức cao nhất, tạo đợc niềm tin khoa học cho học sinh Điều này chỉ có đợc khi giáo viên tìm tòi nghiên cứu, làm nhiều thí nghiệm để rút ra đợc những bài học kinh nghiệm cho bản thân

Nội dung sáng kiến kinh nghiệm trên đã đợc kiểm nghiệm qua thực

tế giảng dạy tại trờng cho thấy nó phù hợp với việc đổi mới phơng pháp dạy học hiện nay

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song có thể còn những thiếu sót, rất mong nhận đợc sự đóng góp của quý cấp trên và đồng nghiệp để sáng kiến kinh nghiệm của tôi hoàn thiện hơn

Xin trân trọng cảm ơn!

Minh thanh, ngày 25 tháng 4 năm2014

Ngời viết

……

Đỏnh giỏ của hội đồng khoa học nhà trường ………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………