Các loại sâu bệnh chính hại cây có múi

Các loại sâu bệnh chính hại cây có múi Các loại sâu bệnh chính hại cây có múi Các loại sâu bệnh chính hại cây có múi Các loại sâu bệnh chính hại cây có múi Các loại sâu bệnh chính hại cây có múi Các loại sâu bệnh chính hại cây có múi Các loại sâu bệnh chính hại cây có múi Các loại sâu bệnh chính hại cây có múi

CÁC LOẠI SÂU BỆNH HẠI CHÍNH

TRÊN CÂY BƯỞI BIỄN

Kỹ sư: Lê Thị Vân

Cán bộ Trạm bảo vệ thực vật huyện Đông Sơn

Nói chung là bưởi di n thu c h hàng cây the, v trái có 1 ch tễ ộ ọ ỏ ấ

gi ng nh gas v y, n u b n n n v , x t vào ng n èn l a h thì nó bùngố ư ậ ế ạ ặ ỏ ị ọ đ ử ở cháy nghe phèo phèo ghê l m Do ó, ph n l n côn trùng khi n ph i vắ đ ầ ớ ă ả ỏ

bưởi chúng đều b chóng m t, nh c ị ặ ứ đầu, n ng thì chúng té xu ng g c câyặ ố ố

bò lên không n i, nh thì c ng b chim sâu nó n… Khi b n phát hi n sâuổ ẹ ũ ị ă ạ ệ hai trên cây bưởi nhà mình thì b n không c n ph i lo l ng, s hãi gì c ,ạ ầ ả ắ ợ ả càng không nên t c gi n làm gì vì sau ây tác gi s gi i thi u cho b n r tứ ậ đ ả ẽ ớ ệ ạ ấ nhi u cách ề để tiêu di t chúng nó, m i bà con c bình t nh mà tham kh o:ệ ờ ứ ĩ ả

Phổ biến kiến thức cho bà con về các loại sâu bệnh chính và cách phòng chống sâu bệnh trên các loại cây có múi (cam, quýt, chanh, bưởi).

1 Sâu đục cành

Đặc tính sâu bệnh:

Gây hại khá phổ biến ở một số vùng trồng cam, quýt Sâu non gây hại trên thân cành, khoét lỗ làm tổ trong cành, khiến cả cành lá bị úa vàng, ngừng sinh trưởng Khi bị nặng, sâu có thể gây chết cành Quan sát ở phía ngoài các lỗ đục thấy có phân đùn ra Sâu non đẫy sức dài khoảng 50 mm, màu vàng ngà Sâu trưởng thành dạng xén tóc, cơ thể có chiều dài từ 25 – 29 mm, màu xanh đen Các chân có màu xanh sẫm Trên đầu có râu dài Trưởng thành vũ hoá cuối mùa xuân đầu mùa hè, đẻ trứng rải rác vào các nách cành hoặc kẽ nứt trên vỏ thân cây Sâu non mới nở gặm ăn phần

vỏ cây, sau đó khoét các lỗ đục vào trong cành và gây hại Vòng đời sâu xén tóc đục thân cành thường kéo dài 1 năm, thời gian sâu non gây hại nặng từ tháng 5 – 11.

Cách phòng và trị:

Cần tăng cường biện pháp đốn tỉa, tạo cho cây thông thoáng Quét vôi lên trên thân cây vừa hạn chế nấm bệnh xâm nhập vừa không tạo điều kiện thuận lợi cho sâu đẻ trứng Chặt bỏ các cành cây có sâu non đang gây hại

vào tháng 7 – 8.

2 Sâu vẽ bùa

Đặc tính sâu bệnh:

Sau khi sâu non nở, nó đục vào lá và ăn phần thịt lá dưới lớp biểu bì của mặt lá, tạo thành các đường hầm ngoằn ngoèo Lá non bị hại kém phát triển, cong queo nên khả năng quang hợp kém, làm cây sinh trưởng chậm Đặc biệt khi vườn cây ở thời kỳ mới trồng và trong giai đoạn kiến thiết

cơ bản thì mức độ tác hại lớn hơn vì làm cho cây còi cọc, chậm lớn.

Cách phòng và trị:

Phòng chống bằng cách theo dõi chặt chẽ các đợt lộc xuất hiện rộ trên vườn quả, đặc biệt các đợt lộc xuân và lộc thu, nhất là các đợt lộc hình thành sau các đợt mưa, sau khi bón phân hoặc sau khi tưới nước Sử dụng một số loại thuốc như Decis 50EC nồng độ 0,2%, Sumicidin 50EC 0,2%, Polytrin 50EC 0,2%, lượng phun 600 – 800 lít/ha thuốc đã pha Cần phòng chống sớm, ngay khi độ dài của lộc khoảng 1 –2 cm hoặc thấy triệu trứng gây hại đầu

tiên của sâu.

3 Bệnh vàng lá greening

Đặc tính sâu bệnh:

Bệnh gây hại trên tất cả các giống cam, quýt, chanh, bưởi… Mới đầu bệnh hại trên từng cành sau đó lan dần ra cả cây Lá bị bệnh có mầu vàng loang lổ Lá nhỏ lại và thường bị lệch tâm Quả bị bệnh nhỏ, chậm phát triển và cũng bị lệch tâm Khi bổ quả bị bệnh thường thấy hạt bị lép Quả từ cây bị bệnh khi chín thường loang lổ màu xanh, vàng xen kẽ Trong khi quả từ trên các cây không bị bệnh có mầu vàng tươi Cây

bị bệnh nặng thường thấy hiện tượng ra hoa trái vụ Các cành lá vàng và khô dần cả cành, rồi khô đi Chính vì thế nhiều nơi gọi bệnh này là hiện tượng cây khô lá vàng Tác nhân gây bệnh do vi khuẩn Liberobacter asiaticum gây ra Bệnh lây lan qua cành chiết và mắt ghép lấy từ cây bị bệnh

để nhân giống Trên đồng ruộng, rầy chổng cánh (Diaphorina citri) là môi giới truyền bệnh từ cây bị

bệnh sang cây khoẻ.

Cách phòng và trị:

Bệnh này cực kỳ nguy hiểm, khó phòng trừ nên phòng chống bằng cách không nhân giống hoặc trồng mới bằng giống lấy cành chiết và mắt ghép từ các cây đã bị bệnh, hay không biết cây có bị bệnh hay không Trồng mới bằng giống sạch bệnh mua từ các cơ sở nhân giống cây có múi sạch bệnh Thường xuyên thăm vườn và đốn tỉa những cây, cành

bị vàng lá nghi là nhiễm bệnh vàng lá greening Phun thuốc trừ rầy chổng cánh môi giới truyền bệnh bằng thuốc hoá học như Trebon 0,1%; Bi 58 là 0,1% và các loại thuốc nội hấp khác Đặc biệt chú ý phun

thuốc trừ rầy ở các đợt lộc như lộc xuân, lộc hè và lộc thu.

4 Bệnh thối rễ, chảy gôm

Đặc tính sâu bệnh:

Rễ bị thối cả lông hút và vỏ rễ làm cho cây không hút được nước và phân bón Rễ bị bệnh nặng làm cho lá cây chuyển màu vàng, sau đó bị rụng Trên thân, cành xuất hiện các vết nứt và kèm theo hiện tường chảy gôm Bị bệnh nặng phần vỏ quanh thân, cành bị thối, sau đó mục dần vào phần

gỗ Trên quả cũng bị bệnh với triệu chứng thối nâu và quả bị rụng nhiều Chồi non cũng bị bệnh và thường gây thối chồi Trong vườn ươm bệnh phổ biến gây thối rễ và chết cây con Bệnh do nấm Phytophthora sp gây ra Nấm tồn tại trong đất

và trên các bộ phận bị hại trên cây Trời ấm và có nước tự do trên cây và trong đất thuận lợi cho du động bào tử

của nấm lây lan và gây bệnh.

Cách phòng và trị:

Phòng chống bằng cách sử dụng gốc ghép chống bệnh như gốc cây chấp, gốc chanh Volkameriana, gốc cam đắng, cam ba lá… Xây dựng hệ thống thoát nước và hạn chế nước mưa đọng trên vườn Tăng cường bón phân hữu cơ để làm giầu vi sinh vật đối kháng (nấm Trichoderma…) nhằm hạn chế sự phát triển của nấm gây bệnh…

5 Sâu đục trái Bưởi

– Hi n nay, trên m t s vệ ộ ố ườn cây có múi t nh Sóc Tr ng, H u Giang,… ang bở ỉ ă ậ đ ị

m t loài sâu m i t n công (ph bi n trên bộ ớ ấ ổ ế ưởi, cam sành và chanh), gây thi t h iệ ạ nghiêm tr ng, làm trái r ng hàng lo t, nh họ ụ ạ ả ưởng r t l n ấ ớ đến n ng su t B nă ấ Ở ế Tre, ã có xu t hi n loài sâu này, m c dù ch a ph bi n Tuy nhiên v i di n tíchđ ấ ệ ặ ư ổ ế ớ ệ cây có múi được tr ng khá l n, nh t là bồ ớ ấ ưởi Da Xanh hi n ang là lo i cây tr ngệ đ ạ ồ mang l i hi u qu kinh t r t cao, thì ây là ạ ệ ả ế ấ đ đố ượi t ng d ch h i e d a l n choị ạ đ ọ ớ các vườn bưởi Da Xanh mà nông dân c n c nh giác, nh n bi t và phát hi n s mầ ả ậ ế ệ ớ

có bi n pháp phòng tr k p th i, h n ch lây lan trên di n r ng

– Theo s nh danh c a PGS.TS Nguy n V n Hu nh thì ây là loài sâu ự đị ủ ễ ă ỳ đ đục trái

có tên khoa h c là Citripestis sagittiferella, h Pyralidae, b Lepidoptera Theoọ ọ ộ

k t qu kh o sát bế ả ả ướ đầc u c a Ths V Bá Quan (Phòng NN & PTNT huy n Kủ ũ ệ ế Sách, t nh Sóc Tr ng) cho bi t v hình thái, sinh h c và t p quán gây h i c a sâuỉ ă ế ề ọ ậ ạ ủ

c trái Citripestis sagittiferella trên cây có múi, nh sau:

+ Bướm có màu t nâu ừ đậm đến xám nâu, trên cánh trước có nh ng v t màuữ ệ

m d c theo gân cánh B m nh , có d ng h p và dài do cánh x p d c thân

mình, dài kho ng 10 – 12 mm, khi ả đậ đầu u h i nhô cao và có 2 râu h i cong tơ ơ ừ

trướ đầc u kéo dài h n n a thân mình Bơ ử ướm b t ắ đầ đẻ ứu tr ng sau khi v hoá 2ũ ngày, đẻ ứ tr ng trên m t v trái vào ban êm Bặ ỏ đ ướm s ng kho ng 1 tu n l ố ả ầ ễ

+ Bướm đẻ ứ tr ng r i r c t ng tr ng ho c t ng (4 – 8 tr ng) trên v trái, tr ngờ ạ ừ ứ ặ ừ ổ ứ ỏ ứ

m i ớ đẻ có màu tr ng ắ đục, lúc s p n có màu cam ắ ở đỏ Tr ng có hình nh v y cáứ ư ả

nh ng h i ph ng lên nh bánh tiêu Th i gian tr ng kho ng 5 – 7 ngày Tr ngư ơ ồ ư ờ ủ ứ ả ứ

thường đượ đẻc trên trái non, nh ng c ng ư ũ đẻ trên trái già khi m t s bậ ố ướm cao

+ Sâu m i n có màu vàng cam, sâu càng l n thì màu càng ớ ở ớ đậm h n, sâu ơ đẫy

s c dài kho ng 19 – 22 mm, có màu ứ ả đỏ nâu và chuy n sang màu nâu xanhể

trước khi hóa nh ng Sâu m i n ộ ớ ở đục ngay vào v trái ( bên trong v trái, sâuỏ ở ỏ kho ng 3 – 5 mm), n v trái sau ó sâu l n d n, ả ă ỏ đ ớ ầ đục sâu vào bên trong để ă n

th t trái ị Đường đục c a sâu v a m ủ ừ ở đường cho n m b nh v a h p d n ru i ấ ệ ừ ấ ẫ ồ đục trái đến gây h i khi n trái b th i và r ng s m Giai o n sâu non kéo dài kho ngạ ế ị ố ụ ớ đ ạ ả

2 tu n Sâu ầ đẫy s c chui ra kh i trái và r i xu ng ứ ỏ ơ ố đấ đểt làm nh ng, chúng nhộ ả

t k t dính các h t ơ ế ạ đấ ơt t i m n và các m nh v n h u c l i thành kén ị ả ụ ữ ơ ạ để ả b o vệ chúng Nh ng màu nâu ộ đậm, dài kho ng 12 – 14 mm Th i gian làm nh ngả ờ ộ kho ng 10 – 12 ngày.ả

– Bà con c n th m vầ ă ườn thường xuyên, phát hi n ngay khi sâu m i b t ệ ớ ắ đầu gây

h i Tri u ch ng trên trái có nh ng l ạ ệ ứ ữ ổ đục do chúng đục khoét và m i l ỗ ổ đục có

m t con sâu non c ng và t n công Trong lúc ộ ư ụ ấ đụ ổc l , chúng tuôn ra ngoài các

ch t c p t v trái chung c v i phân c a chúng nên r t d phát hi n Các ch tấ ạ ừ ỏ ả ớ ủ ấ ễ ệ ấ

th i ra, d o, h i nhão dính trên mi ng l ả ẽ ơ ệ ổ đục Sâu non gây h i trên trái bạ ưởi khi

bưở đại t kích thước b ng n m tay cho ằ ắ đến trái s p thu ho ch Khi trái b t nắ ạ ị ấ công thì sau m t th i gian b r ng, nh hộ ờ ị ụ ả ưởng đến n ng su t và s n lă ấ ả ượng r tấ

l n.ớ

– Để ạ h n ch k p th i tác h i c a sâu ế ị ờ ạ ủ đục trái Citripestis sagittiferella trên cây có múi, tránh lây lan trên di n r ng T các k t qu kh o sát và th nghi m ban ệ ộ ừ ế ả ả ử ệ đầu

c a các nhà khoa h c, c n th c hi n m t s bi n pháp phòng tr t m th i nhủ ọ ầ ự ệ ộ ố ệ ừ ạ ờ ư sau:

+ Nuôi ki n vàng và t o i u ki n cho ki n phát tri n trong vế ạ đ ề ệ ế ể ườn cây có múi + Thu gom t t c các trái b sâu ấ ả ị đục r ng xu ng ụ ố đất hay còn trên cây, sau óđ

em tiêu hu b ng cách ào h chôn ho c cho vào bao nylon c t kín l i di t

sâu còn bên trong trái.ở

+ C t t a nhánh sau thu ho ch ắ ỉ ạ để ườ v n thông thoáng, k t h p v i vi c bón phânế ợ ớ ệ

b i sình ồ để ừ v a di t nh ng.ệ ộ

+ Kho ng 1 tháng sau khi ả đậu trái nên ti n hành bao trái b ng lo i bao thích h p.ế ằ ạ ợ Nên phun thu c b o v th c v t ố ả ệ ự ậ để ệ “v sinh” trái trước khi bao trái

+ Vì hi n nay ch a có lo i thu c nào ã ệ ư ạ ố đ đăng ký và cho phép s d ng tr loàiử ụ ừ sâu đục trái này trong danh m c thu c BVTV ụ ố được phép s d ng Vi t Nam,ử ụ ở ệ nên trước m t nhà vắ ườn c n quan sát và xác nh ầ đị được th i i m bờ đ ể ướm xu tấ

hi n; 7 – 10 ngày sau khi bệ ướm ra r ki m tra k trên trái n u phát hi n có d uộ ể ỹ ế ệ ấ

hi u sâu non m i b t ệ ớ ắ đầ đụu c (qua d u hi u ch t th i ra bên ngoài) thì ó là th iấ ệ ấ ả đ ờ

i m phun thu c (qua kh o sát th c t nông dân ã áp d ng thu c có hi u qu )

tr sâu non tu i 1 hi u qu nh t S d ng riêng l (không ph i tr n) và luânừ ổ ệ ả ấ ử ụ ẻ ố ộ

phiên m t trong các lo i thu c thu c nhóm Cúc t ng h p và d u khoáng nhộ ạ ố ộ ổ ợ ầ ư Cypermethrin, Deltamethrin; có th ph i h p thu c nhóm cúc t ng h p v i d uể ố ợ ố ổ ợ ớ ầ khoáng để ă t ng tính hi u qu và h n ch tính kháng thu c c a sâu Tuy nhiên,ệ ả ạ ế ố ủ

c n h t s c th n tr ng các vầ ế ứ ậ ọ ở ườn có ao nuôi cá và ch n nuôi gia súc hay giaă

c m L u ý lo i thu c ầ ư ạ ố đặc tr ị đối v i sâu và ít ớ độ đốc i v i thiên ch và môiớ đị

trường